Đặt vấn đề Việt Nam là một quốc gia với gần 80% dân số sống ở nông thôn và gần 70% lao động làm việc trong các ngành nông nghiệp. Nông nghiệp, nông thôn luôn là vấn đề quan trọng của mỗi quốc gia kể cả những nƣớc có trình độ phát triển cao. Sau gần 30 năm đổi mới, nông nghiệp nƣớc ta có những biến chuyển thần kỳ, trở thành một trong những quốc gia đứng đầu về xuất khẩu một số mặt hàng nông sản chủ lực trên thế giới. Tuy vậy, bên cạnh những thành tựu đạt đƣợc nền nông nghiệp nƣớc ta vẫn còn nhƣng hạn chế cần khắc phục nhƣ: Sản xuất nông nghiệp ở nƣớc ta về cơ bản vẫn là sản xuất thủ công nghiệp, quy mô nhỏ, chất lƣợng sản phẩm thấp, giá thành sản phẩm cao, khả năng cạnh tranh trên thị trƣờng yếu; Trình độ khoa học và công nghệ trong sản xuất, chế biến nông lâm sản, trình độ thƣơng mại hóa nông sản còn thấp.
Cơ sở hạ tầng nông thôn chƣa đáp ứng yêu cầu của nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa; Tổ chức sản xuất, chính sách, cơ chế gắn kết các khâu sản xuất, chế biến tiêu thụ nông sản, thúc đẩy chuyển đổi ngành nông nghiệp theo hƣớng hàng hóa, chuyên nghiệp hóa, hiện đại hóa chƣa đồng bộ còn hạn chế. Đặc biệt sản phẩm nông sản độ an toàn chƣa cao (còn tồn dƣ thuốc bảo vệ thực vật), môi trƣờng bị ô nhiễm. Vì vậy, cần đẩy mạnh công tác khuyến nông tới ngƣời dân giúp họ phát triển kinh tế gia đình, góp phần cải thiện những hạn chế trên của nền nông nghiệp. Đây đƣợc coi là con đƣờng ngắn nhất giúp nền nông nghiệp nƣớc ta hạn chế đƣợc những tồn tại đang gặp phải.
Trong những năm gần đây, chất lƣợng dịch vụ khuyến nông đã đƣợc nâng cao. Nhƣng thực tế vẫn còn nhiều điểm bất cập, nguyên nhân là do tiếp cận đầy đủ, toàn diện dịch vụ khuyến nông rất khó khăn đối với hộ nông dân. Thực trạng này đòi hỏi hoạt động khuyến nông cần phải cải thiện hơn nữa, góp phần giúp cho các hộ nông dân tiếp cận chƣơng trình khuyến nông ngày càng hiệu quả hơn. 2 Thuận Thành là một xã thuộc trung du phía bắc, nằm phía Nam huyện Phổ Yên, địa hình tƣơng đối bằng phẳng, nền nông nghiệp vẫn đóng vai trò chủ yếu trong thu nhập của hộ nông dân.
Xã có tổng diện tích tự nhiên 563,38 ha và dân số là 5661 ngƣời. Xã nằm trên vị trí khá thuận lợi có đƣờng quốc lộ 3 và đƣờng cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên chạy qua nên thuận tiện cho việc giao lƣu kinh tế và giao lƣu văn hóa. Có nguồn lao động dồi dào, số ngƣời trong độ tuổi lao động chiếm 61,67% tổng dân số xã [8]. Là xã có nhiều lợi thế cho phát triển nông nghiệp vì thế xã luôn chú trọng việc đầu tƣ thâm canh nông nghiệp, nâng cao năng suất cây trồng vật nuôi.
Nhƣng thực trạng phát triển nông nghiệp cũng nhƣ công tác khuyến nông ở đây cũng gặp phải những bất cập nêu trên nên hiệu quả chƣa cao, chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu sản xuất hàng hóa. Để góp phần giải quyết những bất cập trên tôi chọn thực hiện đề tài: “Đánh giá khả năng tiếp cận các dịch vụ khuyến nông của hộ nông dân xã Thuận Thành, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên” 1. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu tổng quát Đề xuất đƣợc những giải pháp nhằm tăng cƣờng khả năng tiếp cận các dịch vụ khuyến nông một cách có hiệu quả để phát triển kinh tế hộ nông dân xã Thuận Thành, từ việc đánh giá thực trạng tiếp cận các dịch vụ khuyến nông trên địa bàn xã.
Mục tiêu cụ thể - Đánh giá đƣợc thực trạng tiếp cận dịch vụ khuyến nông trong phát triển kinh tế hộ của nông dân trên địa bàn xã Thuận Thành năm 2012 - 2014. - Tìm hiểu đƣợc những yếu tố ảnh hƣởng tới khả năng tiếp cận dịch vụ khuyến nông trong phát triển kinh tế hộ. - Đề xuất đƣợc một số giải pháp tăng cƣờng khả năng tiếp cận dịch vụ khuyến nông của hộ nông dân xã Thuận Thành trong những năm tới. Yêu cầu - Phản ánh đầy đủ, đúng đắn thực trạng tiếp cận các DVKN trên địa bàn xã Thuận Thành.
3 - Các tài liệu, phiếu điều tra phỏng vấn các hộ dân đƣợc lấy trung thực, khách quan trên địa bàn nghiên cứu. - Các giải pháp đƣợc đề xuất trong khóa luận phải mang tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của cơ sở. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong khoa học - Từ kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm cơ sở thực tiễn và lý luận để phát triển, hoàn thiện việc tiếp cận dịch vụ khuyến nông của hộ cũng nhƣ công tác khuyến nông.
Ý nghĩa trong thực tiễn - Nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ khuyến nông, cải thiện kinh tế hộ. - Kết quả của đề tài là cơ sở cho các cấp chính quyền địa phƣơng, các nhà đầu tƣ đƣa ra những quyết định mới, hƣớng đi mới để xây dựng phát triển các dịch vụ khuyến nông trên địa bàn cũng nhƣ các địa phƣơng khác. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2.
Công tác khuyến nông 2. Khái niệm khuyến nông Khuyến nông là một thuật ngữ khó định nghĩa một cách chính xác vì khuyến nông đƣợc tổ chức bằng nhiều hình thức khác nhau để phục vụ nhiều mục đích rộng rãi, do đó có nhiều định nghĩa và quan niệm khác nhau về khuyến nông. Dƣới đây là một số quan niệm về khuyến nông. Thuật ngữ “Extension” có nguồn gốc ở Anh.
Năm 1866 ở một số trƣờng đại học nhƣ Cambridge và Oxford đã sử dụng thuật ngữ này nhằm mục tiêu mở rộng giáo dục đến với ngƣời dân, do vậy “Extension” đƣợc hiểu với nghĩa triển khai, mở rộng, phổ biến, phổ cập, làm lan truyền. Nếu ghép với từ “Agriculture” thành “Agricultural Extension” thì dịch là khuyến nông. Theo nghĩa Hán - Văn: “Khuyến” có nghĩa là khuyến khích - khuyên bảo - triển khai, còn “nông” là nông - lâm - ngƣ nghiệp, nông dân, nông thôn. “Khuyến nông” nghĩa là khuyến khích mở mang phát triển nông nghiệp.
Mahony, 1987: Khuyến nông đƣợc định nghĩa nhƣ thể là một tiến trình của việc lôi kéo quần chúng tham gia vào việc trồng và quản lý cây trồng một cách tự nguyện. Theo Thomas, khuyến nông là một từ tổng quát để chỉ tất cả các công việc có liên quan tới sự nghiệp phát triển nông thôn, đó là một hệ thống giáo dục ngoài nhà trƣờng, trong đó có ngƣời già, ngƣời trẻ học bằng cách thực hành. Theo Malla, 1989: Khuyến nông, khuyến lâm là làm việc với nông dân, lắng nghe những khó khăn, các nhu cầu và giúp họ tự quyết định giải quyết lấy vấn đề chính của họ. Qua rất nhiều định nghĩa ta có thể tóm tắt và hiểu KN theo hai nghĩa: - Khuyến nông theo nghĩa rộng: Khuyến nông là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn.
5 - Khuyến nông theo nghĩa hẹp: Khuyến nông là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tƣợng của nó là nông dân. Khuyến nông hỗ trợ phát triển các hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lƣợng cuộc sống của ngƣời nông dân và gia đình họ. Vai trò, nhiệm vụ của khuyến nông a. Vai trò của khuyến nông - Khuyến nông có vai trò trong sự nghiệp phát triển nông thôn Trong điều kiện nƣớc ta hiện nay, trên 70% dân số sống ở nông thôn với trên 60% lao động xã hội để sản xuất ra những nông sản thiết yếu cung cấp cho toàn bộ xã hội nhƣ lƣơng thực, thực phẩm, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và sản xuất nông nghiệp chiếm 37 - 40% giá trị sản phẩm xã hội.
Chính vì vậy khuyến nông có vai trò rất quan trọng nhằm thực hiện chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc góp phần đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống nâng cao dân trí, xây dựng và phát triển nông thôn. - Khuyến nông có vai trò trong chuyển giao công nghệ Hiện nay, phƣơng thức chuyển giao KHCN đƣợc áp dụng phổ biến là tổ chức xây dựng mô hình sản xuất. Thông qua các buổi tập huấn CBKN có thể chuyển giao trực tiếp KHCN đến với nông dân. Hoặc qua các phƣơng tiện thông tin đại để chuyển giao KHCN đến với nông dân.
Nhà nghiên cứu, Viện nghiên cứu, trƣờng ĐH Khuyến nông Nông dân Hình 2.1: Vai trò của khuyến nông trong chuyển giao công nghệ. - Vai trò của khuyến nông đối với Nhà nƣớc Vai trò của khuyến nông là rất quan trọng vì vậy đòi hỏi CBKN phải có đầy đủ kiến thức, năng lực và kỹ năng để thực hiện tốt công việc của mình. Một cán bộ khuyến nông thực thụ sẽ có những vai trò rất quan trọng đối với nông dân về những mặt sau: 6 Ngƣời đào tạo Ngƣời cố vấn Ngƣời cung cấp Ngƣời tổ chức Ngƣời bạn Ngƣời thông tin Ngƣời lãnh đạo Ngƣời tạo điều kiện Ngƣời hành động Ngƣời quản lý Ngƣời môi giới Ngƣời trọng tài Nhƣ vậy chúng ta thấy vai trò rất của ngƣời cán bộ khuyến nông trong sự nghiệp phát triển nông thôn, vì vậy ngƣời cán bộ khuyến nông phải hiểu đƣợc tầm quan tro ̣ng của mình và luôn sẵn sàng đánh giá các tình huống, phân tích các vấn đề để nhập vai một cách đúng đắn và linh hoạt. * Nhiệm vụ của khuyến nông Công tác khuyến nông có rất nhiều nhiệm vụ khác nhau nhƣng vẫn tập chung chủ yếu vào các nhiệm vụ sau: - Đƣa tiến bộ khoa học kỹ thuật (KHKT) theo các chƣơng trình của dự án, trang bị kiến thức kinh nghiệm cho ngƣời dân.
- Cung cấp những thông tin đúng về KHKT, cơ chế chính sách thị trƣờng có liên quan đến sản xuất cho ngƣời dân, giúp họ lựa chọn phƣơng pháp sản xuất kinh doanh thích hợp, đem lại hiệu quả cao. - Xây dựng mô hình trình diễn, hƣớng dẫn khuyến cáo kỹ thuật cho nông dân trong lĩnh vực Nông - Lâm - Ngƣ nghiệp. - Tạo lòng tin và quyết tâm để nông dân mạnh dạn áp dụng những tiến bộ KHKT mới để kinh doanh có hiệu quả. - Tổ chức tham quan thu thập thông tin, tổng kết kinh nghiệm và có ý kiến đánh giá, nguyện vọng của bà con nông dân đối với các điển hình kinh tế tiên tiến và các cơ chế chính sách đang áp dụng để cải tiến và phản ánh với các cơ quan có liên quan tiếp tục cải thiện và làm hoàn chỉnh hơn.