Luận văn thạc sĩ xử lý số liệu định vị và bản đồ hệ thống tích hợp viễn thám và gis trong đánh giá khả năng thích nghi của đất cho cây lúa

Luận văn thạc sĩ trình bày phương pháp xử lý số liệu định vị và bản đồ tích hợp viễn thám và GIS trong đánh giá khả năng thích nghi của đất cho cây lúa.

• Tác giả: Trần Thị Vân
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Trung
• Trường học: Trường Đại học Bách Khoa
• Chuyên ngành: Xử lý số liệu định vị và bản đồ bằng kỹ thuật tin học
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Thích Nghi Của Đất Cho Cây Lúa
• Loại tài liệu: luận án cao học
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Giới thiệu về đánh giá khả năng thích nghi của đất cho cây lúa

Đánh giá khả năng thích nghi của đất cho cây lúa là một nhiệm vụ quan trọng trong việc quản lý và sử dụng đất nông nghiệp. Việc này không chỉ giúp xác định những vùng đất phù hợp cho việc trồng lúa mà còn hỗ trợ trong việc quy hoạch nông nghiệp bền vững. Công nghệ GIS và viễn thám đã trở thành những công cụ hữu ích trong việc thực hiện nhiệm vụ này, cho phép thu thập, phân tích và trình bày dữ liệu không gian một cách hiệu quả. Theo FAO, việc đánh giá đất cần xem xét nhiều yếu tố như tính chất đất, khả năng thích nghi, và mô hình đất. Sử dụng phương pháp này, nghiên cứu có thể cung cấp thông tin chi tiết về đặc điểm địa lý và môi trường của khu vực nghiên cứu, từ đó đưa ra những khuyến nghị hợp lý cho việc sử dụng đất.

II. Phương pháp đánh giá khả năng thích nghi của đất

Phương pháp đánh giá khả năng thích nghi của đất dựa trên việc tích hợp dữ liệu từ viễn thám và GIS. Đầu tiên, cần thu thập dữ liệu về đặc điểm đất như độ pH, độ ẩm, và các yếu tố sinh thái khác. Sau đó, dữ liệu này được xử lý và phân tích thông qua các mô hình GIS để xác định các khu vực có khả năng thích nghi tốt nhất cho cây lúa. Các kết quả từ phân tích không gian sẽ được trình bày dưới dạng bản đồ, giúp cho việc ra quyết định trong quy hoạch nông nghiệp trở nên dễ dàng hơn. Kết quả này không chỉ có giá trị cho việc trồng lúa mà còn có thể áp dụng cho các loại cây trồng khác, nhấn mạnh tính linh hoạt và ứng dụng rộng rãi của phương pháp này.

III. Kết quả và ứng dụng thực tiễn

Kết quả đánh giá khả năng thích nghi của đất cho cây lúa cho thấy những vùng đất có tiềm năng cao nhất, từ đó giúp nông dân và các nhà quản lý đất đai đưa ra quyết định hợp lý hơn trong việc sử dụng đất. Các bản đồ được tạo ra từ quá trình phân tích không gian cung cấp cái nhìn trực quan về khả năng sản xuất của từng khu vực, từ đó hỗ trợ trong việc lập kế hoạch sản xuất nông nghiệp. Việc áp dụng công nghệ GIS và viễn thám trong đánh giá đất không chỉ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí mà còn tăng cường độ chính xác trong việc ra quyết định. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và những thách thức về an ninh lương thực hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP. HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC BAÙCH KHOA TRAÀN THÒ VAÂN HEÄ THOÁNG TÍCH HÔÏP VIEÃN THAÙM VAØ GIS TRONG ÑAÙNH GIAÙ KHAÛ NAÊNG THÍCH NGHI CUÛA ÑAÁT CHO CAÂY LUÙA CHUYEÂN NGAØNH : XÖÛ LYÙ SOÁ LIEÄU ÑÒNH VÒ VAØ BAÛN ÑOÀ BAÈNG KYÕ THUAÄT TIN HOÏC MAÕ SOÁ NGAØNH : 2. 00 LUAÄN AÙN CAO HOÏC THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH, thaùng 9 / 2002 COÂNG TRÌNH ÑÖÔÏC HOAØN THAØNH TAÏI TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC BAÙCH KHOA ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP. HOÀ CHÍ MINH Caùn boä höôùng daãn khoa hoïc : TS.

LEÂ VAÊN TRUNG Caùn boä chaám nhaän xeùt 1 : TS. TRAÀN TROÏNG ÑÖÙC Caùn boä chaám nhaän xeùt 2 : ThS. Leâ Thò Ngoïc Lieân Luaän aùn cao hoïc ñöôïc baûo veä taïi HOÄI ÑOÀNG BAÛO VEÄ LUAÄN AÙN CAO HOÏC TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC BAÙCH KHOA ngaøy thaùng naêm 2002 BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO COÄNG HOØA XAÕ HOÄI CHUÛ NGHÓA VEÄT NAM ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP. HOÀ CHÍ MINH Ñoäc laäp – Töï do – Haïnh phuùc TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC BAÙCH KHOA ----o0o---- ---------------- NHIEÄM VUÏ LUAÄN AÙN CAO HOÏC Hoï vaø teân hoïc vieân : TRAÀN THÒ VAÂN Phaùi : Nöõ Ngaøy thaùng naêm sinh : 20-03-1994 Nôi sinh : Saøi goøn Chuyeân ngaønh : Xöû lyù soá lieäu ñònh vò vaø baûn ñoà baèng kyõ thuaät tin hoïc I.

TEÂN ÑEÀ TAØI : HEÄ THOÁNG TÍCH HÔÏP VIEÃN THAÙM VAØ GIS TRONG ÑAÙNH GIAÙ KHAÛ NAÊNG THÍCH NGHI ÑAÁT CHO CAÂY LUÙA II. NHIEÄM VUÏ VAØ NOÄI DUNG : III. NGAØY GIAO NHIEÄM VUÏ : III. NGAØY HOAØN THAØN NHIEÄM VUÏ : V.

HOÏ VAØ TEÂN CAÙN BOÄ HÖÔÙNG DAÃN : TS. Leâ Vaên Trung VI. HOÏ VAØ TEÂN CAÙN BOÄ CHAÁM NHAÄN XEÙT 1 : TS. Traàn Troïng Ñöùc VII.

HOÏ VAØ TEÂN CAÙN BOÄ CHAÁM NHAÄN XEÙT 2 : ThS. Leâ Thò Ngoïc Lieân CAÙN BOÄ HÖÔÙNG DAÃN CAÙN BOÄ PHAÛN BIEÄN 1 CAÙN BOÄ PHAÛN BIEÄN 2 Noäi dung vaø ñeà cöông Luaän aùn Cao hoïc ñaõ ñöôïc thoâng qua Hoäi Ñoàng Chuyeân ngaønh Ngaøy thaùng naêm 2002 PHOØNG QLKH – SÑH CHUÛ NHIEÄM NGAØNH Xin chaân thaønh caùm ôn: - TS. Leâ Vaên Trung, ngöôøi tröïc tieáp höôùng daãn, giuùp ñôõ vaø taïo ñieàu kieän cho toâi hoaøn thaønh luaän vaên - KS. Nguyeãn Xuaân Nhieäm, ñaõ taän taâm höôùng daãn toâi trong quaù trình nghieân cöùu - Caùc thaày coâ giaûng daïy khoùa Cao hoïc - Caùc baïn beø, ñoàng nghieäp, gia ñình ñaõ goùp yù, ñoäng vieân vaø hoã trôï nhieät tình ñeå toâi coù theå hoaøn thaønh luaän vaên naøy.

Traàn Thò Vaân TOÙM TAÉT Trong nhieàu thaäp nieân qua, “Phöông phaùp ñaùnh giaù ñaát cuûa FAO” ñaõ chöùng minh ñöôïc tính öu vieät cuûa mình qua haøng loaït caùc coâng trình thöïc nghieäm ôû nhieàu quoác gia treân theá giôùi. Do noù xem xeùt taøi nguyeân ñaát trong moät heä thoáng bao goàm nhieàu yeáu toá taùc ñoäng laãn nhau veà töï nhieân, kinh teá, xaõ hoäi vaø caû chính trò coù aûnh höôûng ñeán ñònh höôùng khai thaùc boá trí söû duïng ñaát. Vì vaäy nguoàn döõ lieäu ñöa vaøo xöû lyù cho coâng taùc ñaùnh giaù ñaát ñai thöôøng laø khaù lôùn. Coâng ngheä vieãn thaùm vaø GIS töø laâu ñaõ chöùng toû laø nhöõng coâng cuï vaø phöông phaùp tieáp caän tieân tieán trong nhieàu lónh vöïc khoa hoïc.

Trong luaän vaên naøy, phöông phaùp thaønh laäp baûn ñoà ñaùnh giaù khaû naêng thích nghi ñaát ñai maø taùc giaû xaây döïng laø phöông phaùp tích hôïp 2 coâng ngheä treân qua moâ hình hoùa caùc moái quan heä giöõa caùc yeáu toá töï nhieân coù lieân quan ñeán ñaùnh giaù. Caùc keát quaû cuûa pheùp moâ hình hoùa naøy ñöôïc trình baøy döôùi daïng moät heä thoâng tin khoâng gian chuyeân ñeà. Caùc döõ lieäu ñaàu vaøo vaø keát quaû cuoái cuøng ñöôïc löu tröõ döôùi daïng döõ lieäu soá, giaûm thieåu thôøi gian xöû lyù khoái löôïng lôùn döõ lieäu, cho pheùp caäp nhaät thöôøng xuyeân vaø kòp thôøi phuïc vuï cho coâng taùc giaùm saùt vaø quaûn lyù laõnh thoå. Ñoàng thôøi, chuùng cuõng coù theå ñöôïc söû duïng tieáp cho caùc öùng duïng khaùc nhau trong phaïm vi khu vöïc nghieân cöùu.

ABSTRACT In the past decades, the “Framework of Land Evaluation” of FAO has proved the superiority through a series of experimental projects in much country throughout the world. It examines land resources in a system concluding physical, economic, social and political factors in mutual impact, effecting to orientation, exploitation, and arrangement to utilize the land. However, the input database serving to the evaluation work is usually numerous. Remote sensing and GIS is showed as useful tools and advantage approach in many domain of science.

In this thesis, author establishs the method to mapping land suitability for rice based on the integration of remote sensing and GIS technologies by modelling the mutual relation of physical factors to attend the evaluation. The results of this modelling are expressed in a thematical spatial informatics system. The inputs and outputs is stored in digital data, helping to minimize the time of processing the great of data, to update regularly and timely serving the monitoring and managing the territory. By the time, the data will be useful for another application in the territory.

NHÖÕNG CHÖÕ VIEÁT TAÉT TRONG LUAÄN VAÊN CSDL : Cô sôû döõ lieäu ÑBSCL : Ñoàng baèng soâng Cöûu long FAO : Toå chöùc Löông – Noâng quoác teá GIS : Heä thoâng tin ñòa lyù ISSS : Hieäp hoäi Thoå nhöôõng quoác teá LCC : Heä thoáng phaân loaïi khaû naêng ñaát LMU : Ñôn vò baûn ñoà ñaát LUT : Loaïi hình söû duïng ñaát LQ : Chaát löôïng ñaát ñai LUR : Yeâu caàu söû duïng ñaát LUS : Heä thoáng söû duïng ñaát USBR : Vaên phoøng Khieáu naïi Myõ USDA : Boä Noâng nghieäp Myõ Luaän vaên Cao hoïc MUÏC LUÏC MÔÛ ÑAÀU. Ñaët vaán ñeà – Nguyeân nhaân choïn ñeà taøi. Muïc tieâu cuûa ñeà taøi. Giôùi haïn ñeà taøi.

Phöông phaùp thöïc hieän ñeà taøi. 6 PHAÀN I: CÔ SÔÛ KHOA HOÏC CHO VIEÄC ÑAÙNH GIAÙ KHAÛ NAÊNG THÍCH NGHI ÑAÁT. 9 CHÖÔNG I : PHÖÔNG PHAÙP LUAÄN. Khaùi nieäm vaø ñònh nghóa.

Muïc tieâu vaø caùc nguyeân taéc trong ñaùnh giaù ñaát cuûa FAO. Muïc tieâu ñaùnh giaù ñaát. Caùc nguyeân taéc ñaùnh giaù ñaát cuûa FAO. Phöông phaùp ñaùnh giaù ñaát.

Vai troø ñaùnh giaù ñaát trong quy hoaïch phaùt trieån noâng thoân 16 1. Caáu truùc phaân loaïi vaø phöông phaùp phaân haïng khaû naêng thích nghi ñaát ñai. Caáu truùc phaân loaïi khaû naêng thích nghi ñaát ñai. Phaïm vi phaân loaïi.

Phöông phaùp xaùc ñònh haïng thích nghi ñaát ñai. Taùc ñoäng cuûa yeáu toá kinh teá - xaõ hoäi ñeán vieäc thích nghi. Caùc heä thoáng ñaùnh giaù tröôùc FAO. Heä thoáng phaân loaïi khaû naêng ñaát cuûa USDA (1961).

Heä thoáng phaân loaïi khaû naêng thích nghi ñaát USBR. Heä thoáng ñaùnh giaù chæ soá Storie. 24 CHÖÔNG II : MOÂ HÌNH TÍCH HÔÏP VIEÃN THAÙM VAØ HEÄ THOÂNG TIN ÑÒA LYÙ. Toång quan veà kyõ thuaät vieãn thaùm.

Döõ lieäu aûnh söû duïng trong vieãn thaùm. Tính chaát phoå cuûa aûnh vieãn thaùm. Khaû naêng cung caáp thoâng tin veà caùc ñoái töôïng maët ñaát cuûa döõ lieäu vieãn thaùm. Khaû naêng xöû lyù döõ lieäu vieãn thaùm treân heä xöû lyù aûnh.

31 Trang 1 Luaän vaên Cao hoïc 2. Toång quan veà heä thoâng tin ñòa lyù (GIS). Khaùi nieäm vaø chöùc naêng. Khaû naêng phaân tích vaø tích hôïp thoâng tin cuûa GIS.

Yeáu toá chuyeân gia trong heä GIS. Vaán ñeà tích hôïp vieãn thaùm vaø GIS trong ñaùnh giaù khaû naêng thích nghi caây troàng. Tích hôïp döõ lieäu trong vieãn thaùm vaø GIS. Moâ hình ñaùnh giaù khaû naêng thích nghi ñaát treân cô sôû tích hôïp vieãn thaùm vaø GIS.

37 PHAÀN II: ÖÙNG DUÏNG VIEÃN THAÙM VAØ GIS TRONG ÑAÙNH GIAÙ KHAÛ NAÊNG THÍCH NGHI ÑAÁT CHO CAÂY LUÙA. 51 CHÖÔNG III : TOÅNG QUAN KHU VÖÏC NGHIEÂN CÖÙU. Ñaëc ñieåm töï nhieân. Ñaëc ñieåm kinh teá - xaõ hoäi.

57 CHÖÔNG IV : CÔ SÔÛ DÖÕ LIEÄU VAØ CAÙC CHÆ TIEÂU ÑAÙNH GIAÙ. Cô sôû döõ lieäu thöïc hieän ñeà taøi. Döõ lieäu thu thaäp. Xaây döïng vaø phaân tích döõ lieäu chuyeân ñeà.

Caùc yeáu toá ñöôïc choïn vaø chæ tieâu phaân caáp duøng cho ñaùnh giaù khaû naêng thích nghi ñaát. Toå chöùc döõ lieäu. 78 CHÖÔNG V : KEÁT QUAÛ ÑAÙNH GIAÙ THÍCH NGHI. Xaùc ñònh caùc ñôn vò ñaát ñai.

Caùc loaïi hình söû duïng ñaát luùa vaø yeâu caàu söû duïng ñaát. Phaân haïng thích nghi ñaát ñai ñoái vôùi caây luùa. Ñaùnh giaù keát quaû. 101 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO.

104 Trang 2 Luaän vaên Cao hoïc MÔÛ ÑAÀU i. Ñaët vaán ñeà – Nguyeân nhaân choïn ñeà taøi ii. Muïc tieâu cuûa ñeà taøi iii. Giôùi haïn ñeà taøi iv.

Phöông phaùp thöïc hieän ñeà taøi Trang 3 Luaän vaên Cao hoïc i. Ñaët vaán ñeà Ñeå traû lôøi möùc ñoä thích nghi cuûa ñaát cho söû duïng Noâng, Laâm, Ngö nghieäp. töø tröôùc ñeán nay, nhieàu lónh vöïc khoa hoïc ñaõ töøng tham gia, ñoùng goùp nhöõng hieåu bieát roäng lôùn nhaát cuûa mình vaøo vieäc ñaùnh giaù ñaát ñai. Traûi qua thôøi gian, ñaùnh giaù ñaát ñaõ töøng ñöôïc thöïc hieän döôùi nhieàu hình thöùc khaùc nhau, vôùi nhöõng teân goïi khaù phong phuù nhö: Ñaùnh giaù ñoä phì nhieâu cuûa ñaát (Liebig, 1840; Mitscherlish, 1909; Sanchez, 1976), Ñaùnh giaù ñaát ñai (ISSS vaø Visser, 1950), Phaân loaïi ñaát ñai (Vink, 1960), Phaân loaïi khaû naêng ñaát (Klingebiel, 1958), Khaû naêng thích nghi ñaát cho thuûy lôïi cuûa USBR (USBR, 1953).

Haàu heát caùc phöông phaùp ñaùnh giaù ñaát noùi treân chæ ñöôïc caên cöù vaøo caùc yeáu toá töï nhieân, chuû yeáu laø caùc thuoäc tính cuûa ñaát, vaø giöõa chuùng coù nhieàu phaân bieät veà muïc tieâu, thuaät ngöõ, soá löôïng, loaïi ñaëc ñieåm ñaát vaø veà tính logic cuûa phöông thöùc ñeå ñi ñeán phaân caáp thích nghi. Nhöõng phaân bieät naøy ñaõ haïn cheá ñeán söï trao ñoåi thoâng tin giöõa caùc heä thoáng. Vì vaäy, yeâu caàu laø ñöa ra moät tieâu chuaån hoùa veà thuaät ngöõ vaø phöông phaùp luaän trong ñaùnh giaù ñaát. Ñaùp öùng yeâu caàu naøy, vaøo naêm 1976, toå chöùc FAO vaø nhoùm coâng taùc Haø Lan ñaõ ñöa ra moät heä thoáng ñaùnh giaù ñaát ñai vôùi teân goïi “Framework For Land Evaluation” (FAO, 1976).

Ngay töø khi môùi coâng boá, Framework ñaõ ñöôïc aùp duïng trong nhieàu quoác gia, laø taøi lieäu ñöôïc trích daãn nhieàu nhaát trong ñaùnh giaù ñaát ñai vaø haàu heát caùc taùc giaû ñeàu ñoàng yù veà taàm quan troïng cuûa noù cho söï phaùt trieån cuûa chuyeân ngaønh ñaùnh giaù ñaát ñai (C. Van Diepen et al, 1991). Do mang tính thöïc teá, trong voøng hôn 10 naêm qua Framework cuõng ñaõ ñöôïc aùp duïng vaø toû ra coù giaù trò trong vieäc laøm caên cöù khoa hoïc cho quy hoaïch söû duïng ñaát ôû Vieät Nam, giuùp cho caùc nhaø nghieân cöùu tìm ra caùc bieän phaùp thích hôïp cho vieäc phaùt trieån noâng nghieäp beàn vöõng. Beân caïnh ñoù, vaøi naêm gaàn ñaây, neàn kinh teá nöôùc ta phaùt trieån ñaõ ñem laïi thu nhaäp cho ngöôøi daân thaønh thò, ñôøi soáng ngaøy caøng khaám khaù.