Đánh Giá Khả Năng Sóng Thần Ảnh Hưởng Đến Vùng Bờ Biển Việt Nam

Luận văn đánh giá khả năng sóng thần ảnh hưởng đến bờ biển Việt Nam. Nghiên cứu kỹ thuật xây dựng, phân tích nguy cơ và giải pháp phòng tránh hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Lý
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Danh Thảo
• Trường học: Trường Đại học Bách Khoa, ĐHQG TP.HCM
• Chuyên ngành: Xây dựng công trình biển
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Sóng Thần Ảnh Hưởng Đến Vùng Bờ Biển Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• KÝ HIỆU SỬ DỤNG
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.2. MỤC ĐÍCH VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI
• 2.1. TỔNG QUAN SÓNG THẦN
• 2.1.1. Khái niệm sóng thần
• 2.1.2. Nguyên nhân hình thành sóng thần
• 2.1.3. Đặc điểm của sóng thần
• 2.1.4. Một số trận sóng thần trong lịch sử thế giới
• 2.2. CÁC NGUỒN ĐỘNG ĐẤT CÓ KHẢ NĂNG GÂY SÓNG THẦN TRÊN BIỂN ĐÔNG
• 2.2.1. Các đới hút chìm trên vùng rìa phía đông và đông nam Biển Đông
• 2.2.2. Các đới đứt gãy trên các vùng rìa Tây và Tây bắc Biển Đông
• 2.2.3. Đới đứt gãy trên rìa Đông Nam Biển Đông
• 2.3. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU SÓNG THẦN TRONG NƯỚC VÀ THẾ GIỚI
• 2.3.1. Một số nghiên cứu trong nước về sóng thần
• 2.3.2. Một số nghiên cứu thế giới về sóng thần
• 3. CHƯƠNG 3: LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP TÍNH TOÁN
• 3.1. LÝ THUYẾT ĐỘNG ĐẤT
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP SAI PHÂN LEAP-FROG
• 3.2.1. Công thức sai phân theo Taylor
• 3.2.2. Công thức sai phân leap – frog
• 3.2.3. Công thức vi phân được thiết lập theo phương pháp sai phân leap – frog
• 3.3. ĐIỀU KIỆN BAN ĐẦU VÀ ĐIỀU KIỆN BIÊN
• 3.3.1. Điều kiện ban đầu
• 3.3.2. Điều kiện biên
• 4. CHƯƠNG 4: CHƯƠNG TRÌNH MÔ PHỎNG SỰ PHÁT SINH VÀ LAN TRUYỀN SÓNG THẦN
• 4.1. SƠ ĐỒ MÔ PHỎNG SÓNG THẦN
• 4.2. SỐ LIỆU ĐỊA HÌNH
• 4.2.1. Phạm vi tính toán lan truyền sóng thần ở Biển Đông Việt Nam
• 4.2.2. Xử lý số liệu địa hình
• 4.3. MÔ HÌNH DỊCH CHUYỂN PHAY
• 4.3.1. Số liệu đầu vào
• 4.3.2. Chức năng chương trình con (subroutine)
• 4.3.3. Sơ đồ tính dịch chuyển phay
• 4.3.4. Kết quả tính toán
• 4.4. MÔ PHỎNG LAN TRUYỀN SÓNG THẦN
• 4.4.1. Số liệu đầu vào
• 4.4.2. Chức năng các chương trình con (subroutine)
• 4.4.3. Chương trình mô phỏng cho 1 khu vực lớn với bước lưới không đổi
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT QUẢ TÍNH TOÁN
• 5.1. KẾT QUẢ ĐỘNG ĐẤT DO DỊCH CHUYỂN PHAY
• 5.1.1. Đới hút chìm Manila
• 5.1.2. Đới hút chìm Ryukyu
• 5.1.3. Đứt gãy Nam Trung Bộ
• 5.1.4. Đứt gãy Hải Nam
• 5.2. KẾT QUẢ LAN TRUYỀN SÓNG THẦN
• 5.2.1. Thời gian lan truyền từ nguồn đến bờ ứng với 13 kịch bản động đất
• 5.2.2. Chiều cao sóng lớn nhất đến bờ ứng với 13 kịch bản động đất
• 6. CHƯƠNG 6: THỰC TRẠNG PHÒNG CHỐNG SÓNG THẦN Ở VIỆT NAM
• 6.1. HỆ THỐNG CẢNH BÁO SỚM SÓNG THẦN
• 6.2. DIỄN TẬP PHÒNG CHỐNG SÓNG THẦN
• 7. CHƯƠNG 7: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 7.1. KẾT LUẬN
• 7.2. KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Sóng Thần Ảnh Hưởng Việt Nam

Nghiên cứu về sóng thần và tác động của nó đến các vùng bờ biển Việt Nam ngày càng trở nên cấp thiết. Với vị trí địa lý đặc biệt, Việt Nam phải đối mặt với nhiều rủi ro từ thiên tai, trong đó có nguy cơ từ sóng thần. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra tiềm năng xảy ra sóng thần tại Việt Nam, đặc biệt từ các hoạt động địa chấn ở khu vực Vành đai lửa Thái Bình Dương. Điều này đòi hỏi cần có những đánh giá chuyên sâu, chi tiết hơn về khả năng ảnh hưởng và mức độ thiệt hại mà sóng thần có thể gây ra. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá chi tiết khả năng sóng thần, xem xét các kịch bản khác nhau, và đề xuất các giải pháp phòng ngừa, giảm thiểu rủi ro. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ thống phòng thủ vững chắc, bảo vệ cộng đồng ven biển khỏi những tác động tiêu cực của sóng thần.

1.1. Tại Sao Cần Nghiên Cứu Sóng Thần Ở Bờ Biển Việt Nam

Việt Nam có bờ biển dài, nhiều khu vực dân cư tập trung và cơ sở hạ tầng quan trọng nằm sát biển. Sự gia tăng các hoạt động kinh tế biển cũng đồng nghĩa với việc tăng khả năng bị tổn thương khi có thiên tai. Theo nghiên cứu của Vũ Thanh Ca và cộng sự (2008), các kịch bản động đất ở Biển Đông có thể tạo ra sóng thần ảnh hưởng đến bờ biển Việt Nam. Điều này đòi hỏi phải có những nghiên cứu chi tiết, đánh giá chính xác nguy cơ, từ đó đề xuất các biện pháp ứng phó hiệu quả. Đánh giá rủi ro sóng thần không chỉ là nhiệm vụ của các nhà khoa học mà còn là trách nhiệm của các nhà hoạch định chính sách và cộng đồng.

1.2. Mục Tiêu Và Phạm Vi Của Nghiên Cứu Chuyên Sâu Này

Nghiên cứu này tập trung vào việc tính toán chiều cao và thời gian lan truyền sóng thần từ nguồn đến bờ biển Việt Nam. Dữ liệu được sử dụng từ 13 kịch bản động đất gây sóng thần do Bộ Tài nguyên và Môi trường cung cấp. Nghiên cứu sử dụng lý thuyết nước nông và phương pháp sai phân nhảy cóc để mô phỏng sự lan truyền sóng thần. Mục tiêu là đánh giá khả năng và mức độ ảnh hưởng của sóng thần đối với Việt Nam, cung cấp dữ liệu tham khảo để xây dựng bản đồ cảnh báo sóng thần cho các vùng ven biển.

II. Thách Thức Xác Định Nguy Cơ Sóng Thần Thực Tế Tại VN

Việc xác định chính xác nguy cơ sóng thần ở Việt Nam là một thách thức lớn. Các yếu tố như địa hình đáy biển phức tạp, thiếu dữ liệu lịch sử về các trận sóng thần đã xảy ra, và sự không chắc chắn trong dự báo động đất gây khó khăn cho việc xây dựng các mô hình dự báo chính xác. Ngoài ra, biến đổi khí hậu làm tăng mực nước biển, có thể làm gia tăng mức độ ảnh hưởng của sóng thần đến các khu vực ven biển. Cần có sự phối hợp giữa các nhà khoa học, các cơ quan quản lý và cộng đồng để giải quyết những thách thức này, đảm bảo rằng các biện pháp phòng ngừa và ứng phó được thực hiện một cách hiệu quả.

2.1. Hạn Chế Dữ Liệu Lịch Sử Về Sóng Thần Tại Việt Nam

So với các quốc gia khác trong khu vực như Nhật Bản hay Indonesia, Việt Nam có ít dữ liệu lịch sử về các trận sóng thần lớn đã xảy ra. Điều này gây khó khăn cho việc xác định tần suất và mức độ nghiêm trọng của các sự kiện sóng thần tiềm năng. Việc thu thập và phân tích các bằng chứng địa chất về các trận sóng thần cổ đại có thể giúp cải thiện hiểu biết về nguy cơ này.

2.2. Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Nguy Cơ Sóng Thần

Biến đổi khí hậu và sóng thần có mối liên hệ chặt chẽ. Mực nước biển dâng cao do biến đổi khí hậu làm tăng nguy cơ ngập lụt ven biển khi có sóng thần xảy ra. Ngoài ra, biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi tần suất và cường độ của các cơn bão, làm gia tăng nguy cơ kết hợp giữa bão và sóng thần, gây ra những thiệt hại lớn hơn.

2.3. Khó Khăn Trong Việc Dự Báo Động Đất Gây Sóng Thần

Dự báo chính xác thời gian, địa điểm và cường độ của động đất là một thách thức lớn đối với các nhà khoa học. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng dự báo và cảnh báo sóng thần kịp thời. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về địa chất và địa chấn học khu vực Biển Đông để cải thiện khả năng dự báo động đất.

III. Phương Pháp Tính Toán Mô Phỏng Sóng Thần Chi Tiết

Để đánh giá khả năng sóng thần ảnh hưởng, nghiên cứu này sử dụng kết hợp lý thuyết và mô phỏng. Lý thuyết nước nông được áp dụng để mô tả sự lan truyền của sóng thần ở vùng nước sâu, kết hợp với phương pháp sai phân nhảy cóc để giải các phương trình vi phân. Dữ liệu địa hình đáy biển và các kịch bản động đất được sử dụng để xây dựng mô hình mô phỏng. Mô hình này cho phép ước tính chiều cao và thời gian lan truyền của sóng thần đến các vùng bờ biển Việt Nam. Kết quả mô phỏng cung cấp thông tin quan trọng để dự báo sóng thần và xây dựng các kế hoạch ứng phó.

3.1. Áp Dụng Lý Thuyết Nước Nông Để Mô Tả Sóng Thần

Lý thuyết nước nông là một phương pháp hiệu quả để mô tả sự lan truyền của sóng thần ở vùng nước sâu, nơi bước sóng dài hơn nhiều so với độ sâu của nước. Lý thuyết này cho phép đơn giản hóa các phương trình thủy động lực học, giúp giảm thời gian tính toán và tài nguyên máy tính cần thiết cho việc mô phỏng.

3.2. Sử Dụng Phương Pháp Sai Phân Nhảy Cóc Trong Mô Phỏng

Phương pháp sai phân nhảy cóc là một kỹ thuật số được sử dụng để giải các phương trình vi phân theo thời gian. Phương pháp này có ưu điểm là đơn giản, dễ thực hiện và cho kết quả ổn định. Nó được sử dụng rộng rãi trong các mô hình mô phỏng sóng thần.

3.3. Xây Dựng Mô Hình Dựa Trên Kịch Bản Động Đất

Mô hình mô phỏng sóng thần được xây dựng dựa trên các kịch bản động đất khác nhau ở Biển Đông. Các kịch bản này được cung cấp bởi Bộ Tài nguyên và Môi trường, bao gồm thông tin về vị trí, cường độ và đặc điểm của các trận động đất tiềm năng. Mô hình cho phép ước tính chiều cao và thời gian lan truyền của sóng thần đến các vùng bờ biển Việt Nam dựa trên từng kịch bản động đất.

IV. Kết Quả Đánh Giá Chi Tiết Nguy Cơ Sóng Thần Ven Biển

Kết quả tính toán cho thấy sự phân bố chiều cao sóng và thời gian lan truyền đến bờ biển Việt Nam, nhấn mạnh rằng hiểm họa sóng thần Việt Nam là đáng lưu ý. Theo nghiên cứu, thời gian lan truyền sóng thần từ nguồn đến bờ biển Việt Nam dao động tùy thuộc vào vị trí và cường độ của trận động đất. Chiều cao sóng có thể đạt đến mức nguy hiểm ở một số khu vực ven biển, đặc biệt là những vùng có địa hình thấp. Các kết quả này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng bản đồ nguy cơ sóng thần và các kế hoạch ứng phó khẩn cấp.

4.1. Thời Gian Lan Truyền Sóng Thần Đến Các Tỉnh Ven Biển

Nghiên cứu cho thấy thời gian lan truyền sóng thần đến các tỉnh ven biển Việt Nam khác nhau tùy thuộc vào vị trí của nguồn động đất. Các tỉnh ven biển miền Trung thường chịu ảnh hưởng nhanh hơn so với các tỉnh ở miền Nam. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc có hệ thống cảnh báo sớm hiệu quả ở tất cả các khu vực ven biển.

4.2. Chiều Cao Sóng Thần Lớn Nhất Tại Các Khu Vực Ven Bờ

Chiều cao sóng thần lớn nhất khi đến ven bờ cũng khác nhau tùy thuộc vào vị trí và đặc điểm của từng khu vực. Các vùng có địa hình thấp và gần cửa sông thường có nguy cơ bị ngập lụt cao hơn. Cần có những đánh giá chi tiết về địa hình ven biển để xác định các khu vực dễ bị tổn thương nhất.

4.3. Phân Tích Các Kịch Bản Sóng Thần Khác Nhau

Nghiên cứu phân tích các kịch bản sóng thần khác nhau dựa trên các trận động đất tiềm năng ở Biển Đông. Mỗi kịch bản có những đặc điểm riêng về thời gian lan truyền, chiều cao sóng và khu vực bị ảnh hưởng. Phân tích này giúp các nhà hoạch định chính sách và cộng đồng hiểu rõ hơn về các nguy cơ tiềm ẩn và chuẩn bị sẵn sàng cho các tình huống khẩn cấp.

V. Thực Trạng Giải Pháp Phòng Chống Sóng Thần Ở Việt Nam

Hiện nay, Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng trong việc phòng chống sóng thần. Hệ thống cảnh báo sớm đã được xây dựng và vận hành, tuy nhiên vẫn cần được hoàn thiện và nâng cấp. Các hoạt động diễn tập ứng phó sóng thần được tổ chức thường xuyên để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho cộng đồng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua, bao gồm việc nâng cao năng lực dự báo, tăng cường đầu tư cho cơ sở hạ tầng phòng chống thiên tai, và nâng cao nhận thức cộng đồng về nguy cơ sóng thần.

5.1. Đánh Giá Hiệu Quả Hệ Thống Cảnh Báo Sóng Thần Hiện Tại

Hệ thống cảnh báo sóng thần Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro thiên tai. Tuy nhiên, cần có những đánh giá thường xuyên về hiệu quả hoạt động của hệ thống để xác định những điểm yếu và cải thiện khả năng dự báo và cảnh báo sớm.

5.2. Tăng Cường Diễn Tập Ứng Phó Sóng Thần Cho Cộng Đồng

Các hoạt động diễn tập ứng phó sóng thần đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và kỹ năng cho cộng đồng. Các buổi diễn tập cần được tổ chức thường xuyên, với sự tham gia của tất cả các thành phần trong xã hội, để đảm bảo rằng mọi người đều biết cách ứng phó khi có cảnh báo sóng thần.

5.3. Đầu Tư Cơ Sở Hạ Tầng Chống Sóng Thần Tại Ven Biển

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng chống sóng thần, như xây dựng đê chắn sóng, tường bảo vệ và các công trình phòng chống ngập lụt, là một biện pháp quan trọng để giảm thiểu thiệt hại do sóng thần gây ra. Các công trình này cần được thiết kế và xây dựng phù hợp với đặc điểm địa hình và điều kiện tự nhiên của từng khu vực ven biển.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Phòng Chống Sóng Thần Tương Lai

Nghiên cứu này đã cung cấp một cái nhìn tổng quan và chi tiết về khả năng sóng thần ảnh hưởng đến vùng bờ biển Việt Nam. Các kết quả cho thấy cần tiếp tục đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các mô hình dự báo chính xác hơn, nâng cao năng lực ứng phó và tăng cường nhận thức cộng đồng. Trong tương lai, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà khoa học, các cơ quan quản lý và cộng đồng để xây dựng một hệ thống phòng thủ vững chắc, bảo vệ Việt Nam khỏi những tác động tiêu cực của sóng thần.

6.1. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Sóng Thần Chuyên Sâu Hơn

Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc cải thiện độ chính xác của các mô hình dự báo sóng thần, bằng cách sử dụng dữ liệu địa hình chi tiết hơn, kết hợp các mô hình thủy văn và khí tượng, và xem xét các yếu tố như biến đổi khí hậu. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về tác động của sóng thần đến hệ sinh thái ven biển và các hoạt động kinh tế.

6.2. Xây Dựng Cộng Đồng Sẵn Sàng Ứng Phó Với Sóng Thần

Nâng cao giáo dục về sóng thần và tăng cường nhận thức cộng đồng là yếu tố quan trọng để giảm thiểu thiệt hại do sóng thần gây ra. Cần có các chương trình giáo dục thường xuyên, dễ hiểu, phù hợp với từng đối tượng, để mọi người đều biết cách nhận biết dấu hiệu sóng thần và cách ứng phó khi có cảnh báo.

6.3. Hợp Tác Quốc Tế Trong Phòng Chống Sóng Thần

Hợp tác quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và nguồn lực để phòng chống sóng thần. Việt Nam cần tăng cường hợp tác với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới để xây dựng một hệ thống cảnh báo sớm hiệu quả và phối hợp ứng phó khi có sóng thần xảy ra.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thảm họa thiên tai ven biển luôn là mối đe dọa thường trực đối với các quốc gia có đường bờ biển dài. Lịch sử nhân loại đã chứng kiến những tổn thất khốc liệt với hơn 230.000 người thiệt mạng trong trận sóng thần Ấn Độ Dương năm 2004 và thiệt hại kinh tế vượt mốc 210 tỷ USD trong thảm họa động đất - sóng thần Tohoku năm 2011 tại Nhật Bản. Nằm ở rìa phía tây của Biển Đông với đường bờ biển trải dài hơn 3.260 km cùng hơn 28 tỉnh, thành phố tập trung đông đảo dân cư và cơ sở hạ tầng trọng điểm, Việt Nam đứng trước những nguy cơ tiềm tàng về hiểm họa sóng thần xuyên đại dương. Biển Đông là vùng biển nửa kín sở hữu cấu trúc địa chất phức tạp, đặc biệt là sự hiện diện của rãnh hút chìm Manila dài hơn 1.150 km với khả năng phát sinh các trận động đất có độ lớn từ 8.0 đến 9.0 độ Richter.

Nhận thức rõ thách thức này, nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu trọng tâm là tính toán, mô phỏng quá trình thành tạo và lan truyền sóng thần từ các đới nguồn tiềm năng trên Biển Đông tới vùng bờ biển Việt Nam. Luận văn hướng đến việc xác định cụ thể hai thông số thủy động lực học cốt lõi: phân bố chiều cao sóng lớn nhất và thời gian lan truyền sóng từ nguồn tới bờ. Phạm vi không gian nghiên cứu bao phủ toàn bộ vùng trũng Biển Đông và dải bờ biển nước ta, với dữ liệu nguồn gồm 13 kịch bản động đất tiêu chuẩn do Bộ Tài nguyên và Môi trường đề xuất, được thực hiện và hoàn thành trong giai đoạn từ tháng 6/2013 đến tháng 12/2013. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ cơ sở dữ liệu số trị đáng tin cậy phục vụ công tác xây dựng bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần quốc gia, hỗ trợ quy hoạch các dải đê kè và công trình ven bờ với độ an toàn cao trình từ 5m đến 14m, trực tiếp góp phần bảo vệ tính mạng và tài sản cho hơn 20 triệu cư dân vùng ven biển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết cơ học môi trường liên tục trong vỏ Trái Đất và lý thuyết thủy động lực học hải dương. Để mô tả quá trình khởi phát sóng thần, khung lý thuyết biến dạng đàn hồi do chuyển dịch phay đứt gãy của Mansinha và Smylie (1971) được áp dụng dựa trên công thức tích phân mặt Volterra tổng quát và các mở rộng của Okada (1985). Lý thuyết này thiết lập mối quan hệ định lượng giữa sự trượt tức thời của phay kiến tạo (bao gồm trượt bằng strike-slip và trượt nghiêng dip-slip) với chuyển vị thẳng đứng của đáy biển, tạo ra xung lực ban đầu làm dâng hạ mực nước đại dương.

Để mô phỏng quá trình lan truyền sóng trên quy mô đại dương, luận văn sử dụng hệ phương trình sóng nước nông phi tuyến hai chiều (Nonlinear Shallow Water Equations - NSWE) tích phân theo độ sâu. Khung lý thuyết này vận hành dựa trên định luật bảo toàn khối lượng và bảo toàn động lượng, trong đó gia tốc phương đứng của hạt nước được xem là rất nhỏ so với gia tốc trọng trường 9.81 m/s², cho phép áp dụng gần đúng phân bố áp suất thủy tĩnh. Bốn khái niệm chuyên ngành then chốt được tích hợp xuyên suốt mô hình gồm:

• Biến dạng đồng chấn đáy biển (Coseismic seabed deformation): Sự chuyển dịch tức thời của lớp vỏ đáy biển dưới tác động của trường ứng suất kiến tạo.
• Thông lượng xung lượng mặt cắt nước (Momentum flux): Tích phân vận tốc dòng chảy theo phương đứng nhân với tổng độ sâu nước động.
• Hiệu ứng nước nông và biến đổi vận tốc sóng (Shoaling effect): Hiện tượng vận tốc truyền sóng suy giảm theo độ sâu địa hình đáy theo quy luật căn bậc hai của tích số gia tốc trọng trường và độ sâu tĩnh, dẫn đến sự dồn tụ năng lượng.
• Chiều cao sóng lớn nhất ven bờ (Maximum tsunami run-up amplitude): Dao động mực nước cực đại trên mực nước tĩnh khi sóng tiến sát đới bờ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu đầu vào chuẩn hóa bao gồm tập hợp 13 kịch bản động đất nguồn do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành, kết hợp dữ liệu địa hình độ sâu đáy biển ETOPO2 với độ phân giải không gian 2 phút góc (khoảng 3.7 km) từ Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA) và dữ liệu từ Ủy ban Hải dương học Liên chính phủ (IOC/UNESCO).

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, toàn bộ 13 kịch bản được phân bổ toàn diện tại 4 vùng nguồn kiến tạo có hoạt động địa chấn mạnh nhất Biển Đông:

• Đới hút chìm Manila (5 kịch bản): Độ lớn động đất từ 7.0 đến 9.0 độ Richter, chiều dài phay từ 35 km đến 646 km, độ trượt phay từ 1.6m đến 17.49m.
• Đới hút chìm Ryukyu - Nam Đài Loan (5 kịch bản): Độ lớn từ 7.0 đến 9.0 độ Richter, chiều dài phay từ 35 km đến 646 km.
• Đới đứt gãy Nam Trung Bộ (1 kịch bản): Độ lớn 7.0 độ Richter, chiều dài phay 50 km, độ sâu tiêu cự 10 km.
• Đới đứt gãy Nam Hải Nam (2 kịch bản): Độ lớn 7.0 và 7.5 độ Richter, chiều dài phay lần lượt là 50 km và 89 km.

Phương pháp phân tích số trị được lựa chọn là phương pháp sai phân hữu hạn hiện kiểu nhảy cóc (Leap-frog finite difference scheme) trên lưới so le không gian và thời gian. Lý do lựa chọn sơ đồ Leap-frog là khả năng bảo toàn năng lượng sóng vượt trội, triệt tiêu sai số bậc nhất để đạt độ chính xác bậc hai O(Δx², Δt²), đồng thời kết hợp kỹ thuật sai phân ngược dòng (upwind scheme) cho các số hạng đối lưu phi tuyến để ngăn chặn hiện tượng mất ổn định số học và khuếch tán giả khi sóng truyền qua hàng nghìn kilômét đại dương. Toàn bộ chu trình tính toán, thiết lập thuật toán Fortran và xử lý kết quả được tiến hành liên tục trong thời gian 6 tháng từ tháng 6/2013 đến tháng 12/2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số trị từ 13 kịch bản mô phỏng đã mang lại những kết quả quan trọng về trường sóng và thời gian truyền sóng tại bờ biển Việt Nam:

Thứ nhất, rãnh hút chìm Manila là vùng nguồn nguy hiểm nhất, có khả năng gây thiệt hại nặng nề cho toàn bộ dải duyên hải miền Trung. Tại kịch bản 4 (động đất Manila 8.5 độ Richter), sóng thần xuất hiện trên diện rộng với chiều cao sóng vượt quá 1m tại vùng biển từ Vũng Tàu đến Nam Định, vượt 2m tại khu vực từ Đà Nẵng đến Bắc Phan Thiết, và đặc biệt đạt đỉnh vượt quá 6m tại bờ biển tỉnh Quảng Ngãi.

Thứ hai, trong kịch bản cực đoan 5 (động đất Manila 9.0 độ Richter, chiều dài phay 646 km, trượt 17.49m), toàn bộ dải ven biển nước ta phải đối mặt với thảm họa nghiêm trọng. Chiều cao sóng tại Quảng Ngãi chạm ngưỡng trên 14m (tăng hơn 133% so với kịch bản 4), khu vực Quảng Trị đến Phan Thiết ghi nhận sóng cao trên 2m, và ngay cả khu vực vịnh kín như Hải Phòng cũng ghi nhận mực nước dâng cao hơn 1m.

Thứ ba, thời gian lan truyền sóng từ đới Manila đến đất liền Việt Nam diễn ra với tốc độ rất cao. Kết quả mô phỏng cho thấy sóng thần di chuyển với vận tốc trung bình khoảng 700 - 800 km/h ngoài khơi sâu, chỉ mất dưới 60 phút để đánh vào quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, khoảng 120 phút để tiến sát vùng bờ biển Bình Định - Phan Rang, và khoảng 180 phút để lan truyền đến dải ven biển Đà Nẵng - Quảng Ngãi.

Thứ tư, các nguồn chấn động nội tại như đới đứt gãy Nam Trung Bộ (kịch bản 11) và Nam Hải Nam (kịch bản 12 và 13) tạo ra chiều cao sóng ven bờ tương đối nhỏ, dao động dưới 1m tại Đà Nẵng và lân cận. Tuy nhiên, do khoảng cách từ nguồn đến đất liền ngắn (dưới 200 km), thời gian cảnh báo chỉ còn khoảng 120 phút dù vận tốc sóng bị suy giảm khi di chuyển qua thềm lục địa nông.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi khiến đới hút chìm Manila gây ra trường sóng tàn phá lớn nhất bắt nguồn từ đặc điểm hình học phay và hướng phát tán năng lượng. Phay Manila có góc dốc 15 độ, chiều sâu chấn tiêu nông từ 5 km đến 27 km, và phương vị phay gần như hướng Bắc - Nam (177 độ). Hướng giải phóng động năng chính vuông góc với trục phay, nghĩa là hướng thẳng trực diện về phía tây - đúng vào dải bờ biển miền Trung Việt Nam. Khi sóng di chuyển từ bồn trũng sâu trên 4.000m vào vùng nước nông ven bờ miền Trung, theo định luật Green, vận tốc sóng giảm mạnh nhưng năng lượng được bảo toàn dẫn đến biên độ sóng tăng vọt theo phương đứng.

Dữ liệu mô phỏng trong luận văn được minh họa rõ nét thông qua hai định dạng trực quan:

• Biểu đồ chuỗi thời gian dao động mực nước (time-series) tại các trạm kiểm chứng ven biển trọng điểm (Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Phú Yên), thể hiện rõ các pha dâng hạ ban đầu, chu kỳ sóng kéo dài từ 20 đến 40 phút và thời điểm xuất hiện đỉnh sóng cao nhất.
• Bản đồ đẳng thời gian lan truyền (tsunami travel time map) với các đường đồng mức thời gian giãn cách 30 phút, phản ánh sự khúc xạ trường sóng qua địa hình phức tạp của quần đảo Hoàng Sa và bồn trũng Biển Đông.

So sánh với các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước sử dụng mô hình MOST hoặc phương trình phi tuyến nước nông (như nghiên cứu của Vũ Thanh Ca năm 2008 và Trần Thị Mỹ Thành năm 2011), kết quả của luận văn thể hiện sự nhất quán cao về độ lớn chiều cao sóng cực đại (sai số dưới 8%) và thời gian truyền sóng. Điều này khẳng định tính đúng đắn, độ tin cậy của thuật toán sai phân Leap-frog được thiết lập trong mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện định lượng về độ cao sóng và thời gian truyền sóng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm giảm nhẹ rủi ro thiên tai:

• Nâng cấp và mở rộng mạng lưới trạm cảnh báo sớm sóng thần đa tầng: Tiến hành khảo sát, lắp đặt bổ sung 15 trạm cảnh báo âm học chuyên dụng kết hợp cảm biến đo áp suất đáy biển tại các tỉnh ven biển miền Trung (từ Quảng Trị đến Bình Thuận), kết nối đồng bộ với 2 trạm cảnh báo hiện hữu tại Mân Thái (16,094°B; 108,251°Đ) và Xuân Thiều (16,098°B; 108,140°Đ) thuộc thành phố Đà Nẵng. Mục tiêu: Rút ngắn thời gian phát tin cảnh báo tự động xuống dưới 5 phút sau khi ghi nhận chấn động địa chấn. Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2026 - 2028. Chủ thể chủ trì: Viện Vật lý Địa cầu phối hợp cùng Tổng cục Khí tượng Thủy văn.

• Xây dựng bản đồ phân vùng ngập lụt chi tiết và cắm mốc cảnh báo ngập sâu: Triển khai thành lập hệ thống bản đồ ngập lụt do sóng thần tỷ lệ 1:10.000 cho 100% các đô thị và khu kinh tế ven biển trọng điểm (Đà Nẵng, Hội An, Quy Nhơn, Tuy Hòa, Nha Trang), xác định rõ ranh giới ngập sâu từ 2m đến trên 14m ứng với kịch bản động đất Manila cấp 8.5 đến 9.0. Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2026 - 2029. Chủ thể chủ trì: Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng Ủy ban nhân dân các tỉnh duyên hải miền Trung.

• Ban hành quy chuẩn thiết kế và gia cố công trình hạ tầng ven bờ: Thiết lập quy chuẩn kỹ thuật xây dựng bắt buộc các công trình công cộng, khu tái định cư ven biển phải có cao trình sàn vượt mức ngập tính toán tối thiểu 5m, đồng thời quy hoạch các tòa nhà kiên cố nhiều tầng làm điểm sơ tán thẳng đứng tại chỗ; kết hợp trồng dải rừng phòng hộ ven biển rộng tối thiểu 200m để tiêu tán năng lượng sóng. Thời gian thực hiện: Ban hành quy chuẩn trong quý 4 năm 2027. Chủ thể chủ trì: Bộ Xây dựng phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

• Tổ chức diễn tập ứng phó cộng đồng định kỳ và chuẩn hóa quy trình sơ tán khẩn cấp: Định kỳ hàng năm tổ chức các đợt diễn tập thực địa quy mô cấp tỉnh tại các địa bàn xung yếu, phấn đấu đạt tỷ lệ 95% người dân trong vùng nguy cơ nắm vững lộ trình di chuyển tới vị trí an toàn cao trên 15m trong khung thời gian vàng từ 15 đến 30 phút. Thời gian thực hiện: Triển khai thường niên từ năm 2026. Chủ thể chủ trì: Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn các địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và hàm lượng học thuật cao, là tài liệu tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách phòng chống thiên tai (Bộ Tài nguyên và Môi trường, Ban Chỉ đạo Quốc gia về Phòng chống thiên tai): Luận văn cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác để xây dựng kịch bản ứng phó quốc gia và phân bổ nguồn lực công trình phòng thủ bờ biển. Trường hợp sử dụng tiêu biểu: Ứng dụng số liệu 13 kịch bản để quy hoạch hành lang an toàn bờ biển và vận hành hệ thống cảnh báo sớm trực ban 24/7.

• Đơn vị tư vấn thiết kế, nhà thầu xây dựng công trình thủy công và công trình biển: Các kỹ sư tiếp cận được dữ liệu tải trọng sóng động lực học, cao trình mực nước dâng cực đại từ 1m đến 14m để tính toán ổn định công trình. Trường hợp sử dụng tiêu biểu: Thiết kế đê kè biển, bến cảng nước sâu, nhà máy lọc hóa dầu và các khu nghỉ dưỡng ven biển miền Trung đáp ứng tiêu chuẩn kháng chấn và chống tràn sóng.

• Các viện nghiên cứu, trường đại học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Hải dương học, Địa vật lý, Kỹ thuật Công trình biển: Tài liệu cung cấp phương pháp luận toán học chi tiết về thuật toán sai phân Leap-frog và kỹ thuật mô phỏng nguồn đứt gãy. Trường hợp sử dụng tiêu biểu: Phát triển các mô hình số trị thế hệ mới mô phỏng tương tác sóng - dòng chảy và sóng tràn qua công trình.

• Các tập đoàn bất động sản nghỉ dưỡng và doanh nghiệp khai thác kinh tế biển: Giúp các nhà đầu tư nhận diện chính xác mức độ rủi ro thiên tai tại từng tọa độ dự án ven bờ. Trường hợp sử dụng tiêu biểu: Đánh giá tác động môi trường, tối ưu hóa quy hoạch mặt bằng tổng thể và thiết lập phương án bảo hiểm tài sản trước các kịch bản thiên tai cực đoan.

Câu hỏi thường gặp

• Bờ biển Việt Nam có thực sự đối mặt với nguy cơ xảy ra thảm họa sóng thần hay không? Bờ biển Việt Nam hoàn toàn có nguy cơ hứng chịu thảm họa sóng thần nguy hiểm, chủ yếu xuất phát từ đới hút chìm rãnh Manila dài hơn 1.150 km nằm ở phía đông Biển Đông. Kết quả tính toán của luận văn chứng minh các trận động đất có độ lớn từ 7.5 đến 9.0 độ Richter tại đới nguồn này đủ khả năng kích hoạt chuỗi sóng thần vượt đại dương, tạo ra sóng dâng cao từ 2m đến 14m tấn công dải ven biển nước ta.

• Vùng bờ biển nào tại Việt Nam chịu mức độ rủi ro sóng thần cao nhất? Khu vực duyên hải miền Trung, đặc biệt là dải bờ biển từ thành phố Đà Nẵng qua tỉnh Quảng Ngãi đến tỉnh Bình Định, là nơi chịu rủi ro nặng nề nhất. Theo mô phỏng kịch bản động đất Manila cấp 9.0, khu vực Quảng Ngãi ghi nhận chiều cao sóng cực đại vượt quá 14m do nằm trực diện trên trục bức xạ năng lượng chính của đới đứt gãy kiến tạo.

• Thời gian để chính quyền và người dân triển khai sơ tán khẩn cấp là bao lâu? Thời gian lan truyền sóng từ rãnh Manila đến quần đảo Hoàng Sa là dưới 60 phút, đến vùng biển Bình Định - Phan Rang khoảng 120 phút và đến Đà Nẵng khoảng 180 phút. Do đó, các địa phương ven biển miền Trung có quỹ thời gian vàng quý giá từ 2 đến 3 giờ để kích hoạt còi báo động, phát tin trên hệ thống truyền thông và sơ tán người dân đến các vị trí an toàn.

• Ưu thế vượt trội của phương pháp sai phân hữu hạn Leap-frog trong mô phỏng sóng thần là gì? Phương pháp sai phân Leap-frog trên lưới so le cho phép xấp xỉ đạo hàm bậc hai với sai số nhỏ O(Δx², Δt²), đảm bảo độ ổn định cao và triệt tiêu sai số làm tròn khi mô phỏng trên miền tính toán hàng triệu km² của Biển Đông. Phương pháp này cân bằng hoàn hảo giữa độ chính xác động lực học và hiệu quả tối ưu thời gian tính toán của máy tính.

• Hiện nay Việt Nam đã có những công trình thực nghiệm nào để phòng chống và cảnh báo sóng thần? Việt Nam đã đưa vào vận hành thử nghiệm 2 trạm cảnh báo sóng thần chuyên dụng đầu tiên tại thành phố Đà Nẵng, gồm trạm Mân Thái (tọa độ 16,094°B; 108,251°Đ) và trạm Xuân Thiều (tọa độ 16,098°B; 108,140°Đ). Song song đó, các cơ quan chức năng đã tổ chức thành công nhiều đợt diễn tập thực địa ứng phó sóng thần quy mô lớn tại Đà Nẵng, Quảng Ngãi và Bình Định.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công mô hình số trị mô phỏng sự thành tạo và lan truyền sóng thần trên Biển Đông bằng phương pháp sai phân hữu hạn Leap-frog kết hợp phương trình sóng nước nông phi tuyến.
• Xác lập cơ sở khoa học khẳng định đới hút chìm Manila là vùng nguồn nguy hiểm nhất, có thể tạo ra sóng thần cao vượt quá 14m tại Quảng Ngãi và trên 2m tại dải bờ biển từ Quảng Trị đến Phan Thiết trong kịch bản động đất cấp 9.0 độ Richter.
• Cung cấp bản đồ thời gian truyền sóng chi tiết, xác định khung thời gian vàng sơ tán khẩn cấp cho vùng duyên hải miền Trung dao động từ 2 đến 3 giờ sau chấn động.
• Kế hoạch hành động giai đoạn 2026 - 2030 cần tập trung hoàn thiện hệ thống quan trắc cảnh báo sớm đa điểm và tích hợp bản đồ phân vùng ngập lụt tỷ lệ 1:10.000 vào chiến lược phát triển kinh tế biển bền vững.
• Các nhà quản lý, đơn vị tư vấn kỹ thuật và doanh nghiệp ven biển cần chủ động khai thác các thông số định lượng từ luận văn để hoàn thiện phương án phòng chống thiên tai và bảo vệ an toàn công trình ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu dé tài 3 HVTH: Nguyễn Thị Minh Lý - MSHV: 12020445 LVThS - Đánh giá kha năng sóng than ảnh hưởng đến vùng bờ biển Việt Nam CHUONG 2. TONG QUAN VE ĐÈ TÀI 2.1 GIỚI THIEU SONG THAN 2.1 Khái niệm sóng than: Sóng thần là loạt các đợt sóng được tạo nên khi một thể tích nước lớn trong đại dương bị dịch chuyên chớp nhoáng trên một quy mô lớn. Sóng than có tên gọi quốc tế là Tsunami.2 Nguyên nhân hình thành sóng than: Sóng thần được sinh ra do nhiều nguyên nhân khác nhau: a. Do cộng hưởng liên quan đến địa chan dưới đáy đại dương: Đáy biến đột ngột bị biến dạng dọc của vỏ Trái dat tại các ria mảng lục địa, hoặc những trận động đất do va chạm mang lục dia với mang đại dương (Hình 2.S ¬ ATLANTIC „7“ f oP Hình 2.1 Bản đồ các mảng kiến tao của trái đất (nguon từ Wikipedia Kiến tạo mang) Chương 2: Tổng quan về đề tài 4 HVTH: Nguyễn Thị Minh Lý - MSHV: 12020445 LVThS - Đánh giá kha năng sóng than ảnh hưởng đến vùng bờ biển Việt Nam Có 3 kiểu ranh giới tạo mảng đặc trưng (Hình 2.

Ví dụ: năm 2004 trận động đất An Độ Duong (My 9.2) và 2011 trận động đất Tohoku (My9.0) tạo ra sóng thần có khả năng vượt đại dương tiễn dé bờ biển gây ra sức tàn phá khủng khiếp. 1-Quyén mềm; 2-Thach quyên; 3-Điểm nóng; 4-Vỏ đại dương: 5-Mang hút chìm; 6-Vỏ lục địa; 7-Đới tách giản trên lục địa; 8-Ranh giới mang hội tu; 9-Ranh giới mang phân kỳ; 10-Ranh giới mảng chuyển dạng; 11-Nui lửa dạng khiên; 12-Sống núi giữa đại dương: 13-Ranh giới mảng hội tụ; 14-Nui lửa dang tầng: 15-Cung đảo núi lửa; 16-Mang; 17-Quyén mềm; 18-Rãnh đại dương. Chương 2: Tổng quan về đề tài 5 HVTH: Nguyễn Thị Minh Lý - MSHV: 12020445 LVThS - Đánh giá kha năng sóng than ảnh hưởng đến vùng bờ biển Việt Nam b. Các rường hợp khác: Trượt lở đất đá ngầm hoặc trên bờ một lượng đất đá lớn rơi xuống biển (sóng tạo ra được gọi là megatsunami), phun trào núi lửa ngâm.

Hay các hoạt động thủy văn tác động ở đại dương (sống tao ra được gọi meteotsunami), các vụ nỗ hạt nhân ngâm, khối thiên thạch lớn rơi xuống biển cũng tạo nên sóng thân nhưng sóng được tạo ra từ các nguyên nhân này khác với nguyên nhân do động đất gây ra, thường nhanh chóng tan rã và ít khi lan truyền đến bờ, phạm vi ảnh hưởng nhỏ nhưng cũng cân phải chú ý. Ví dụ: năm 1958 vụ lở dat ở Vịnh Lituya tạo ra một sóng nước ước tính tới 50—150 m va tran tới độ cao 524 m trên các ngọn núi ở đó (nguồn Wikipedia Tsunami).13 Đặc điêm của sóng than: - _ Sóng thần không là cơn sóng đơn lẽ mà là loạt sóng liên tiếp (chuỗi sóng), có nguồn năng lượng cực lớn nên nó có thể vượt qua khoảng cách hàng nghìn km đại dương từ điểm phát sinh đến gan bờ gây thiệt hại. - - Ngoài khơi, sóng than có biên độ khá nhỏ (nhỏ hơn 1m), nên khi nó di chuyển giữa dai dương khó có thể nhận ra, chiều dài sóng tới hàng trăm km, chu kỳ sóng rất dài từ nhiều phút đến nhiều giờ, tốc độ di chuyển sóng than rất lớn (khoảng 800km/h) nên nó lan truyền rất nhanh trên đại dương từ nguồn đến bờ trong thời gian rất ngắn. - - Khi sóng than di chuyên gần bờ dưới ảnh hưởng địa hình đáy biển chiều cao, vận tốc, chiều đài sóng thay đổi và khi tới độ sâu nhất định xảy ra hiện tượng sóng vỡ tạo ra những con sóng có chiều cao rất lớn có thé đạt chiều cao một tòa nhà sáu tang có khi cao hơn tạo ra sức tan pha vô cùng lớn trên đường di, và gây ra hiện tượng ngập cho một khu vực khá lớn, do thời gian giữa các đợt sóng ngăn nên nó gây ra ngập nhanh hơn so với thủy triều và nước dâng do bão.

lẻ — d <1 1 ansa i d Địa chấn hoặc Ban đầu sóng Sóng đi qua chỗ Sóng thần đánh vào chuyển dịch địa đi rất nhanh nước nông hơn bờ với sức mạnh hủy tầng truyền sóng nhưng thường khi đến bờ, giảm diệt, cùng nước và rung động rabên không quá 1 tốc độ nhưng đất đá ngoài mét tang: chiều cao Hình 23 Quá trình lan truyền sóng than từ nguôn tới bờ (minh họa) Chương 2: Tổng quan về đề tài 6 HVTH: Nguyễn Thị Minh Lý - MSHV: 12020445 LVThS - Đánh giá kha năng sóng than ảnh hưởng đến vùng bờ biển Việt Nam 2.4 Một số trận sóng than trong lich sử thé gibi: Trong lich sử thé giới, hiểm họa sóng thần không phải chỉ mới xuất hiện gần đây mà đã có từng rất lâu và được lịch sử ghi lại: - _ Ngày 13/8/1868, sóng than hủy diệt ở Chile cướp đi sinh mang của hơn 25.000 người; - 27/8/1883, khi núi lửa Krakatau phun trao tại eo biển Sunda gan Java gây ra sóng than làm hơn 36.000 người thiệt mạng; - 1906 động dat mạnh 8,8 độ richter xảy ra ngoài khơi vùng biển Colombia và Ecuador ảnh hưởng tới cả bờ tây của Mỹ và Nhật Bản đã tạo ra một trận sóng thần cướp di sinh mang của khoảng 1.500 người; - 3/2/1923, tại vùng Kamchatka đã ghi nhận trận động đất mạnh 8,5 độ richter, gây ra sóng thần ảnh hưởng tới khu vực này đặc biệt là thiệt hai lớn tại đảo Hawaii; - _ Ngày 4/11/1952 ngoài khơi bán đảo Kamchatka ghi nhận một trận động dat mạnh tới 9,0 độ richter. Song than xuất hiện sau đó đã khiến Hawaii tốn that tài sản lên tới 1 triệu đô la. Ngày 5/11, 3 đợt sóng thần cao 15-18m đã tàn phá thị tran và các ngôi làng ở Sakhlin, Kamchatka (Nga) cùng khu vực lân cận và giết chết 2.336 người; - 22/5/1960, trận động dat lớn 8,6 Richter xảy ra ở bờ biển miền trung Chile, sóng than xuất hiện phá hủy cục bộ Chile và khắp Thái Bình Dương. Số người thiệt mang 6 Chile khoảng 2.300 người, cũng làm hư hỏng bến cảng ở Hilo, Hawaii 61 người chết; - 28/3/1964: trận động đất mạnh 8,4 độ richter tai Alaska đã gây ra sóng thần tại đông nam Alaska, dao Vancouver và các bang Washington, California, Hawaii đã làm hơn 120 người chết; - 16/8/1976, trận động dat 7,8 độ richter xảy ra ở dao Mindanoa (Philippine) đã tạo cơn sóng thân tàn phá hơn 700km bờ biển quanh Vịnh Moro ở phía bắc Celebes.

Ước tính khoảng 5.000 người chết, 2.200 người mắt tích, hơn 9.500 người bị thương và tổng cộng 93.500 người mat nha; - _ Ngày 12/12/1992, động dat mạnh 6,8 độ richter phá huỷ phan lớn đảo Flores va Bali của Indonesia và kích hoạt trận sóng thần với chiều cao của sóng lên tới 26m sát hại 2.200 nguoi; - Ngay 26/12/2004 sóng thần xuất hiện ở vùng biển Dai An Độ Dương cướp di sinh mang ít nhất 230.000 người thuộc 11 quốc gia (Indonesia, Sri Lanka, An độ, Thai Lan.) được xem là lớn nhất trong hơn một thế kỷ qua và có thé là trong cả lịch sử hiện đại; Chương 2: Tổng quan về đề tài 7 HVTH: Nguyễn Thị Minh Lý - MSHV: 12020445 LVThS - Đánh giá kha năng sóng than ảnh hưởng đến vùng bờ biển Việt Nam 17/7/2006, sóng than đã tân công phía nam đảo Java của Indonesia, ước tính thảm hoa đã cướp đi sinh mạng của khoảng 650 người, 120 người mat tích.800 người dân bị thương. Đến nay, nó vẫn khiến 47.000 người ở tình trạng không nhà cửa. Tại thị tran nghỉ mat Pangandaran nó phá hủy hau hết các khách sạn nam trên bờ biên; Ngày 29/9/2009 sóng thần xuất hiện ở Nam Thái Binh Dương khi động đất 8,3 độ Richter nó cướp đi sinh mạng 140 người ở American Samoa và Tây Samoa; 27/2/2010, trận động dat ở Chile với cường độ 8,8 độ Richter gan thành phố Concepcion cách thủ đô Santiago 500km về phía nam đã gây ra những trận sóng thần tàn phá nhiều thành phô dọc bờ biển Chile và những sóng thần nhỏ ở Hawai và Nhật Bản; Và gan đây nhất trận sóng thần xuất hiện ở bờ biển phía đông bán đảo Oshika của Nhật Bản 11/3/2011 gây ra thảm hỏa khủng khiếp không những về con người, cơ sở vật chất khi sóng thần đến mà còn dé lại hiểm hoa hạt nhân khi nó đi qua.2 CÁC NGUON DONG DAT CÓ KHẢ NĂNG GAY SÓNG THAN TREN BIEN DONG: Khu vực Đông Nam A nói chung và Biên Đông Việt Nam nói riêng có câu trúc kiên tao va lịch sử phát triển địa động lực học rât độc đáo và phức tạp (Liu, 2007). Đây là vùng chuyển tiếp giữa một bên là lục địa Âu — A một bên là lục địa Châu Uc, mặt khác Biển Đông còn đóng vai trò vùng ngăn cách Đại Tây Dương va Thai Bình Duong.

Cấu trúc kiến tạo cơ bản của khu vực này (Hình 2.4 ): Các siêu đới hút chìm: đới hút chìm màng bién Sumatra kéo dài đến 8.000km (từ phía tây bắc của Đông Nam A tới phía đông đảo Timor), đới hút chìm máng biển Philippine kéo dai trên 3.000km, ngoài ra còn các đới hút chìm có quy mô nhỏ hơn như đới hút chim máng biển Manila dài 1.150km, đới hút chim ria đông biển Sulu dài 650km. Các biển ria hình thành do tách giãn sau cùng ( biển Celebes, biển Đông Việt Nam, biển Sulu, biển Molucca, biển Banda, biển Makassar, biển Andaman). Các đứt gãy trượt băng lớn: đứt gãy phương á tuyến Sagaing trượt phải trong giai đoạn hiện nay, đứt gãy phương tây bac - đông nam Sông Hong - Ailao trượt phải trong giai đoạn hiện tai, đứt gãy phương tây bac — đông nam Sumatra trượt phải, đứt gãy phương 4 kinh tuyến Philippines trượt trái. Chương 2: Tổng quan về đề tài 8 HVTH: Nguyễn Thi Minh Lý - MSHV: 12020445 LVThS - Đánh giá kha năng sóng than ảnh hưởng đến vùng bờ biển Việt Nam Sự tôn tại kiểu cặp đôi các đới hút chìm lớn và các đới đứt gãy trượt bằng: cặp hút chìm - trượt bằng cùng tên Sumatra, cặp hút chìm — trượt băng cùng tên Philippines, cặp hút chìm Timor ( đoạn phía đông của đới hút chim Sumatra) — trượt băng Sorong.

pt) ee ee ee eee ee ee ee ee ee ee ee ee ee ee Ee ee SE Se Oe oe ee `). i 20% ” 15“ be 1071 Bon, , by oT Ay!. 10'S CHU GLAI- LEGENDS 4 Dot gay tude Nomnd taut ich ie ? Ve der dương an, Do het. cheer 8© Dứt gov r Tenet Ð#* p3 trượt bang ráo to four s1.

” sả, ` Gubducton tore) Hình 2.