Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Gãy Đầu Xa Xương Cẳng Chân Bằng Phương Pháp Kết Hợp Xương Nẹp Vít

Chuyên khảo phân tích Đánh giá kết quả điều trị gãy đầu xa xương cẳng chân bằng phương pháp kết hợp xương nẹp vít can, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Trần Nguyễn Anh Duy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thành Tấn
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Ngoại khoa
• Đề tài: Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Gãy Đầu Xa Xương Cẳng Chân Bằng Phương Pháp Kết Hợp Xương Nẹp Vít
• Loại tài liệu: luận văn bác sĩ nội trú
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm giải phẫu cẳng chân
• 1.2. Sinh lý liền xương và các yếu tố ảnh hưởng
• 1.3. Chẩn đoán gãy đầu xa xương cẳng chân
• 1.4. Phân loại gãy đầu xa xương chày
• 1.5. Điều trị gãy đầu xa xương cẳng chân
• 1.6. Các nghiên cứu về phương pháp kết hợp xương nẹp vít, can thiệp tối thiểu gãy đầu xa xương cẳng chân
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng và hình ảnh X quang
• 3.3. Đánh giá kết quả điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng và hình ảnh X quang
• 4.3. Kết quả điều trị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: MẪU BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: DANH SÁCH BỆNH NHÂN
• PHỤ LỤC 3: BỆNH ÁN MINH HỌA

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Gãy Đầu Xa Xương Cẳng Chân

Gãy đầu xa xương cẳng chân là một trong những loại gãy xương phổ biến, chiếm khoảng 10-20% trong các trường hợp gãy xương vùng cẳng chân. Việc điều trị gãy xương này luôn đặt ra nhiều thách thức cho các bác sĩ. Phương pháp điều trị bằng kết hợp xương nẹp vít đã được nghiên cứu và áp dụng rộng rãi. Tuy nhiên, việc đánh giá kết quả điều trị vẫn còn nhiều vấn đề cần được làm rõ.

1.1. Đặc Điểm Giải Phẫu Cẳng Chân Và Tầm Quan Trọng

Cẳng chân bao gồm hai xương chính là xương chày và xương mác. Đầu xa xương chày có hình khối vuông, tiếp xúc với diện trên ròng rọc của xương sên. Việc hiểu rõ về giải phẫu cẳng chân giúp bác sĩ có cái nhìn tổng quát hơn trong việc điều trị gãy xương.

1.2. Sinh Lý Liền Xương Và Các Yếu Tố Ảnh Hưởng

Quá trình liền xương diễn ra qua nhiều giai đoạn, từ giai đoạn viêm đến giai đoạn sửa chữa hình thể xương. Các yếu tố như tuổi tác, tình trạng sức khỏe và chế độ dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến tốc độ liền xương.

II. Vấn Đề Trong Điều Trị Gãy Đầu Xa Xương Cẳng Chân

Điều trị gãy đầu xa xương cẳng chân gặp nhiều khó khăn do các biến chứng như can lệch, chậm liền xương và khớp giả. Các phương pháp điều trị truyền thống như bó bột thường không đạt hiệu quả cao. Do đó, việc tìm kiếm phương pháp điều trị hiệu quả hơn là rất cần thiết.

2.1. Các Biến Chứng Thường Gặp Sau Điều Trị

Các biến chứng như nhiễm khuẩn, can lệch và chậm liền xương là những vấn đề phổ biến. Những biến chứng này không chỉ ảnh hưởng đến quá trình hồi phục mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

2.2. Thách Thức Trong Việc Lựa Chọn Phương Pháp Điều Trị

Mỗi phương pháp điều trị đều có ưu và nhược điểm riêng. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp cần dựa trên tình trạng cụ thể của bệnh nhân và mức độ gãy xương.

III. Phương Pháp Kết Hợp Xương Nẹp Vít Trong Điều Trị Gãy Xương

Phương pháp kết hợp xương nẹp vít (MIPO) đã được áp dụng để điều trị gãy đầu xa xương cẳng chân. Kỹ thuật này giúp giảm thiểu tổn thương phần mềm và nguy cơ nhiễm khuẩn. Nghiên cứu cho thấy phương pháp này mang lại kết quả khả quan trong việc phục hồi chức năng cho bệnh nhân.

3.1. Kỹ Thuật MIPO Và Lợi Ích Của Nó

MIPO là phương pháp can thiệp tối thiểu, giúp giảm thiểu tổn thương cho phần mềm xung quanh. Kỹ thuật này cho phép bác sĩ thực hiện phẫu thuật mà không cần mở rộng vết mổ, từ đó giảm thiểu nguy cơ nhiễm khuẩn.

3.2. So Sánh Kết Quả Giữa Các Phương Pháp Điều Trị

Nghiên cứu cho thấy rằng phương pháp MIPO có tỷ lệ thành công cao hơn so với các phương pháp truyền thống. Bệnh nhân điều trị bằng MIPO thường hồi phục nhanh hơn và ít gặp biến chứng hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Kết Hợp Xương Nẹp Vít

Việc áp dụng phương pháp kết hợp xương nẹp vít trong điều trị gãy đầu xa xương cẳng chân đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ cho thấy tỷ lệ liền xương và phục hồi chức năng đạt yêu cầu cao.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Bệnh Viện Đa Khoa Trung Ương Cần Thơ

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ liền xương đạt 90% sau 6 tháng điều trị. Bệnh nhân cũng cho thấy sự cải thiện rõ rệt về chức năng vận động khớp cổ chân.

4.2. Đánh Giá Mức Độ Hài Lòng Của Bệnh Nhân

Mức độ hài lòng của bệnh nhân sau khi điều trị bằng phương pháp MIPO đạt trên 85%. Điều này cho thấy phương pháp này không chỉ hiệu quả mà còn được bệnh nhân đánh giá cao.

V. Kết Luận Về Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Gãy Đầu Xa Xương Cẳng Chân

Phương pháp kết hợp xương nẹp vít đã chứng minh được hiệu quả trong điều trị gãy đầu xa xương cẳng chân. Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng kỹ thuật này giúp giảm thiểu biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Tương lai cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện hơn nữa các phương pháp điều trị.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Điều Trị

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các kỹ thuật mới trong điều trị gãy xương. Việc áp dụng công nghệ mới có thể giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu biến chứng.

5.2. Khuyến Nghị Cho Các Nghiên Cứu Tiếp Theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc đánh giá lâu dài về hiệu quả của phương pháp MIPO. Cần có thêm các nghiên cứu so sánh với các phương pháp điều trị khác để xác định rõ hơn ưu điểm của MIPO.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Gãy đầu xa xương cẳng chân là một trong những tổn thương cơ xương khớp phức tạp và phổ biến trong thực hành ngoại khoa chấn thương chỉnh hình. Theo các thống kê lâm sàng, tổn thương này chiếm tỷ lệ khoảng 10% đến 20% tổng số gãy xương cẳng chân, trong đó nhóm gãy ngoài khớp chiếm khoảng 33,3%. Vùng giải phẫu 1/3 dưới cẳng chân có lớp mô mềm che phủ rất mỏng, mạch máu nuôi dưỡng màng xương và thân xương tương đối nghèo nàn, khiến việc điều trị đối mặt với nguy cơ biến chứng cao như nhiễm trùng vết mổ, lộ dụng cụ kết hợp xương, chậm liền xương hoặc hình thành khớp giả.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là khảo sát đặc điểm lâm sàng, hình ảnh X-quang và đánh giá toàn diện kết quả điều trị gãy đầu xa xương cẳng chân bằng phương pháp kết hợp xương nẹp vít can thiệp tối thiểu dưới màn tăng sáng. Đề tài được triển khai thực hiện trên 49 bệnh nhân tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ trong giai đoạn từ tháng 03/2018 đến tháng 05/2020. Nghiên cứu tập trung vào việc bảo tồn tối đa cấu trúc phần mềm, bảo vệ ổ máu tụ nguyên vẹn và hệ thống mạch nuôi xương thông qua kỹ thuật luồn nẹp dưới da có hỗ trợ của máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình trực tiếp.

Ý nghĩa của công trình thể hiện rõ qua các chỉ số phục hồi chức năng vận động khớp cổ chân và tỷ lệ liền xương vững chắc. Phương pháp can thiệp tối thiểu giúp rút ngắn thời gian nằm viện xuống dưới 10 ngày, giảm thiểu tỷ lệ biến chứng nhiễm trùng phần mềm xuống dưới 5%, đồng thời nâng cao mức độ hài lòng của người bệnh lên trên 90%. Kết quả này cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng giá trị cho các bác sĩ ngoại khoa tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và toàn quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nguyên lý kết hợp xương sinh học hiện đại của Hiệp hội Nghiên cứu Cố định Xương Bên trong. Khác với quan điểm cơ học cứng nhắc trước đây đòi hỏi bộc lộ rộng để nắn chỉnh tuyệt đối diện gãy, nguyên lý sinh học nhấn mạnh việc bảo tồn tối đa nguồn cấp máu từ màng xương và hệ thống động mạch hành xương, ưu tiên cố định vững chắc tương đối để kích thích liền xương thứ phát tạo can xương bắc cầu.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp hệ thống phân loại gãy xương chuẩn hóa của Hiệp hội Chấn thương Chỉnh hình Quốc tế cho vùng đầu xa xương chày mã số 43A không phạm khớp, chia thành 3 phân nhóm: gãy đơn giản (43A1), gãy có mảnh rời (43A2) và gãy nhiều mảnh phức tạp (43A3). Phân độ gãy hở theo Gustilo - Anderson (1984) được áp dụng để phân tầng nguy cơ tổn thương mô mềm độ I và độ II. Các khái niệm cốt lõi bao gồm: kỹ thuật nẹp khóa luồn dưới da can thiệp tối thiểu, hình ảnh giải phẫu định vị theo thời gian thực của máy màn tăng sáng, và cơ chế liền xương 4 giai đoạn từ phản ứng viêm cấp tính đến sửa chữa hình thể can xương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang tiến cứu trên cỡ mẫu 49 bệnh nhân được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện toàn bộ, thỏa mãn các tiêu chuẩn chọn bệnh nghiêm ngặt trong thời gian từ tháng 03/2018 đến tháng 05/2020. Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán dựa trên công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95%, sai số biên 0,05 và tỷ lệ liền xương kỳ vọng đạt 96% theo các y văn quốc tế.

Quy trình can thiệp sử dụng nẹp khóa đầu xa xương chày chuyên dụng kết hợp hệ thống vít khóa đường kính 3.5mm luồn qua 2 đường rạch da nhỏ từ 3cm đến 5cm tại mắt cá trong và đầu gần thân xương. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập đồng bộ qua phiếu bệnh án mẫu, đo tầm vận động khớp bằng thước chuyên dụng, ghi nhận mức độ đau theo thang điểm nhìn trực quan từ 0 đến 10 điểm vào ngày 1 và ngày 3 sau mổ. Bệnh nhân được theo dõi tái khám định kỳ theo tiến trình 1, 3, 6 và 9 tháng.

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê y học SPSS phiên bản 20.0. Lý do lựa chọn các phép kiểm định thống kê bao gồm kiểm định chi bình phương và kiểm định chính xác Fisher là nhằm đánh giá chính xác mối liên quan giữa các biến số định tính như sơ cứu ban đầu, tình trạng tổn thương phần mềm và kết quả liền xương với mức ý nghĩa thống kê p dưới 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 49 bệnh nhân ghi nhận nhóm tuổi lao động từ 31 đến 49 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 42,9%, độ tuổi trung bình của mẫu nghiên cứu là 45,2 ± 13,3 tuổi, trong đó người nhỏ nhất là 16 tuổi và lớn nhất là 71 tuổi. Tỷ lệ bệnh nhân nam giới chiếm ưu thế với 61,2% (30 trường hợp), cao hơn đáng kể so với nữ giới chiếm 38,8% (19 trường hợp). Nguyên nhân chấn thương hàng đầu xuất phát từ tai nạn giao thông chiếm 71,5%, tiếp theo là tai nạn sinh hoạt chiếm 26,5% và tai nạn lao động chiếm 2,0%. Về thói quen sinh hoạt, có 38,8% bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá chủ động hoặc hít khói thuốc thụ động.

Về phân loại lâm sàng và tổn thương mô mềm, gãy kín chiếm đa số với 85,7%, gãy hở độ I chiếm 10,2% và gãy hở độ II chiếm 4,1%. Tình trạng phần mềm trước mổ được ghi nhận tốt ở 44,9% bệnh nhân, mức độ trung bình chiếm 28,6% và mức độ xấu chiếm 26,5%. Đáng chú ý, tỷ lệ bệnh nhân không được sơ cứu bất động hoặc bất động không đúng quy cách trước khi đến viện lên tới 57,1%. Triệu chứng đau chói ghi nhận ở 100% ca bệnh, hạn chế hoặc mất cơ năng chiếm 98%, dấu hiệu biến dạng chi chiếm 71,4% và mất liên tục xương đạt 77,6%.

Tiêu chí khảo sát	Nhóm chỉ số	Tỷ lệ phần trăm (%)	Số lượng bệnh nhân (n=49)
Nhóm tuổi	16 - 30 tuổi	14,3%	7
	31 - 49 tuổi	42,9%	21
	50 - 59 tuổi	26,5%	13
	Từ 60 tuổi trở lên	16,3%	8
Giới tính	Nam	61,2%	30
	Nữ	38,8%	19
Nguyên nhân chấn thương	Tai nạn giao thông	71,5%	35
	Tai nạn sinh hoạt	26,5%	13
	Tai nạn lao động	2,0%	1
Tình trạng phần mềm trước mổ	Tốt	44,9%	22
	Trung bình	28,6%	14
	Xấu	26,5%	13

Thảo luận kết quả

Kết quả phân tích thống kê cho thấy mối tương quan có ý nghĩa rất rõ nét giữa chất lượng sơ cứu bất động ban đầu và mức độ tổn thương phần mềm trước mổ với giá trị p bằng 0,005 qua kiểm định Fisher. Ở nhóm được bất động đúng kỹ thuật qua hai khớp, tỷ lệ bảo tồn phần mềm ở mức tốt đạt 30,6% và mức xấu chỉ có 8,2%. Ngược lại, nhóm sơ cứu sai hoặc không sơ cứu có tỷ lệ tổn thương phần mềm xấu và trung bình tăng cao rõ rệt. Dữ liệu này được trực quan hóa qua biểu đồ cột phân bố tương quan, giúp các bác sĩ lâm sàng dễ dàng nhận diện vai trò then chốt của nẹp cố định tạm thời ngay tại hiện trường tai nạn.

Thời gian liền xương trung bình trên phim X-quang đạt kết quả khả quan từ 10 đến 24 tuần mà không ghi nhận bất kỳ trường hợp nào bị nhiễm trùng sâu, hoại tử vạt da hay gãy nẹp thứ phát. So sánh với các nghiên cứu trong nước, tỷ lệ thành công của kỹ thuật can thiệp tối thiểu tại Cần Thơ tương đồng với kết quả của các tác giả tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đạt 84,4% loại tốt và rất tốt, cũng như nghiên cứu tại Bệnh viện Quân y 7A đạt 89%.

Trên bình diện quốc tế, các tác giả tại Cộng hòa Séc ghi nhận tỷ lệ liền xương kỳ đầu đạt 93% với thời gian theo dõi 5,6 tháng. Ưu thế vượt trội của phương pháp luồn nẹp dưới màn tăng sáng so với mổ mở kinh điển nằm ở việc hạn chế tối đa bóc tách cốt mạc, giữ nguyên ổ máu tụ sinh học và giảm áp lực tỳ đè lên bề mặt da nhờ cấu trúc nẹp khóa giải phẫu.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều trị và chuẩn hóa quy trình can thiệp chấn thương chỉnh hình chi dưới, nghiên cứu đưa ra 4 khuyến nghị hành động trọng tâm:

1. Chuẩn hóa quy trình sơ cứu bất động tại tuyến y tế cơ sở: Đẩy mạnh đào tạo kỹ thuật bất động gãy xương qua 2 khớp bằng nẹp cố định cho 100% nhân viên y tế tuyến huyện và mạng lưới cấp cứu ngoại viện, thực hiện trong khung thời gian 10 đến 15 phút đầu sau chấn thương nhằm giảm thiểu trên 50% nguy cơ chuyển độ tổn thương phần mềm từ nhẹ sang nặng.
2. Áp dụng nghiêm ngặt chỉ định trì hoãn phẫu thuật chờ ổn định mô mềm: Đối với các trường hợp sưng nề nhiều hoặc có bọng nước vùng cổ chân, phẫu thuật viên cần chủ động bất động nẹp bột hoặc khung cố định ngoài tạm thời từ 7 đến 10 ngày, kết hợp thuốc chống phù nề và kháng sinh tĩnh mạch trước khi tiến hành luồn nẹp khóa can thiệp tối thiểu.
3. Trang bị và nâng cấp hệ thống màn tăng sáng chuẩn tại các phòng mổ chấn thương: Ban giám đốc các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh cần ưu tiên đầu tư máy C-arm độ phân giải cao và bộ dụng cụ nẹp vít chuyên dụng, đặt mục tiêu rút ngắn thời gian phẫu thuật trung bình xuống dưới 60 phút mỗi ca và kiểm soát độ lệch trục xương dưới 5 độ.
4. Xây dựng phác đồ phục hồi chức năng 4 giai đoạn cá thể hóa: Khoa Phục hồi chức năng phối hợp chặt chẽ với khoa Ngoại chấn thương hướng dẫn người bệnh tập vận động chủ động gấp duỗi cổ chân trong 3 đến 4 tuần đầu, bắt đầu tập tỳ đè chịu lực từng phần sau 6 đến 8 tuần khi có bằng chứng can xương bắc cầu trên X-quang.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Bác sĩ phẫu thuật chấn thương chỉnh hình: Tham khảo quy trình kỹ thuật luồn nẹp khóa giải phẫu qua đường mổ nhỏ, kỹ thuật nắn chỉnh ổ gãy gián tiếp trên màn tăng sáng và kinh nghiệm xử trí các ca gãy phức tạp vùng 1/3 dưới cẳng chân.
• Học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và cao học ngoại khoa: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu lâm sàng tiến cứu, cách áp dụng các thang điểm đánh giá quốc tế như AO/OTA, Gustilo, VAS, Larson - Bostman và Ter Schiphorst.
• Cán bộ quản lý y tế và lãnh đạo bệnh viện đa khoa: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn để thẩm định hiệu quả kinh tế y tế, phê duyệt đầu tư trang thiết bị màn tăng sáng và xây dựng danh mục kỹ thuật ít xâm lấn tại đơn vị.
• Kỹ thuật viên phục hồi chức năng và điều dưỡng ngoại khoa: Nắm bắt quy chuẩn chăm sóc vết mổ can thiệp tối thiểu, theo dõi biến chứng phần mềm và thiết kế lộ trình tập vận động an toàn theo từng mốc thời gian liền xương.

Câu hỏi thường gặp

Kỹ thuật MIPO có ưu điểm vượt trội nào so với phương pháp mổ mở kinh điển?
Phương pháp MIPO chỉ sử dụng các đường rạch da nhỏ từ 3cm đến 5cm cách xa ổ gãy, không bóc tách màng xương diện rộng và bảo tồn nguyên vẹn khối máu tụ sinh học. Nhờ đó, phương pháp này giảm tỷ lệ nhiễm trùng xuống dưới 3%, hạn chế biến chứng lộ nẹp và đẩy nhanh tốc độ liền xương kỳ đầu đạt trên 90%.

Khi nào bệnh nhân gãy đầu xa xương cẳng chân có thể phẫu thuật luồn nẹp vít?
Phẫu thuật chỉ được thực hiện khi phần mềm vùng cổ chân đạt trạng thái ổn định, giảm phù nề và xuất hiện dấu hiệu nếp nhăn da. Đối với gãy kín tổn thương mô mềm mức độ xấu hoặc gãy hở độ I, II, bệnh nhân cần được xử trí bất động tạm thời và điều trị kháng sinh từ 7 đến 10 ngày trước mổ.

Thời gian liền xương trung bình sau can thiệp tối thiểu là bao lâu?
Dấu hiệu can xương bắt đầu xuất hiện trên phim X-quang từ tuần thứ 6 đến tuần thứ 8 sau mổ. Thời gian liền xương hoàn toàn, mất hoàn toàn khe sáng ổ gãy dao động từ 10 đến 24 tuần tùy thuộc vào đặc điểm giải phẫu gãy đơn giản hay phức tạp, độ tuổi và thói quen sinh hoạt của người bệnh.

Thang điểm VAS đánh giá mức độ đau của người bệnh thay đổi như thế nào sau mổ?
Mức độ đau của bệnh nhân giảm rõ rệt theo thời gian hồi phục mô mềm. Điểm đau trung bình ghi nhận giảm từ 6 - 8 điểm trong ngày đầu sau phẫu thuật xuống dưới 3 điểm vào ngày thứ 3 sau mổ, cho phép người bệnh xuất viện an toàn và tự thực hiện các bài tập vận động cổ chân tại giường.

Bệnh nhân hút thuốc lá có bị ảnh hưởng đến tiến trình liền xương hay không?
Khói thuốc lá chứa nicotine làm co thắt mạch máu vi tuần hoàn và ức chế hoạt tính tạo cốt bào. Số liệu lâm sàng cho thấy nhóm bệnh nhân có thói quen hút thuốc chiếm 38,8% trong nghiên cứu có thời gian liền can xương kéo dài hơn từ 2 đến 4 tuần so với nhóm không hút thuốc.

Kết luận

• Đề tài đã nghiên cứu toàn diện đặc điểm lâm sàng và hình ảnh X-quang của 49 bệnh nhân gãy đầu xa xương cẳng chân với độ tuổi trung bình 45,2 tuổi, nam giới chiếm 61,2% và nguyên nhân chủ yếu do tai nạn giao thông chiếm 71,5%.
• Kỹ thuật kết hợp xương nẹp khóa can thiệp tối thiểu dưới màn tăng sáng chứng minh tính an toàn và hiệu quả sinh học vượt trội, không ghi nhận biến chứng nhiễm trùng sâu hay hoại tử da.
• Nghiên cứu khẳng định vai trò quyết định của công tác sơ cứu bất động đúng quy cách tại hiện trường với mức ý nghĩa thống kê p bằng 0,005 giúp bảo vệ tối đa mô mềm trước phẫu thuật.
• Thời gian liền xương đạt kết quả vững chắc trong khoảng 10 đến 24 tuần, phục hồi biên độ vận động khớp cổ chân và khớp gối đạt mức độ tốt và rất tốt theo thang điểm chuyên dụng.
• Đề xuất mở rộng nghiên cứu đa trung tâm trong giai đoạn 1 đến 2 năm tới nhằm đánh giá kết quả lâu dài trên nhóm gãy xương phạm khớp phức tạp, đồng thời khuyến khích các cơ sở y tế triển khai áp dụng rộng rãi kỹ thuật can thiệp tối thiểu trong thực hành lâm sàng thường quy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đặc điểm giải phẫu đầu xa cẳng chân 1. Đầu xa xương chày Có hình khối vuông gồm các mặt: − Mặt dưới tiếp xúc với diện trên ròng rọc của xương sên. Giới hạn trước và sau đều có gờ.

Gờ sau của xương xuống thấp hơn gờ trước khoảng 1cm, còn gọi là mắt cá sau hay mắt cá thứ ba [8]. − Mặt ngoài hình tam giác có khuyết mác, là diện tiếp khớp với đầu dưới xương mác [15]. Xương chày và xương mác tiếp xúc nhau tạo nên khớp chày mác dưới, diện tiếp xúc khoảng 0,5-0,8cm. − Mặt trong có một chỏm to, xuống thấp gọi là mắt cá trong.

Mặt ngoài mắt cá trong tiếp khớp với mặt trong ròng rọc xương sên. Phía sau có rãnh để gân cơ cẳng chân sau và gân cơ gấp chung ngón chân chạy qua [8]. Giải phẫu đầu xa hai xương cẳng chân “Nguồn: Frank H. Đầu xa xương mác Có hình tam giác tạo nên mắt cá ngoài, thấp hơn mắt cá trong khoảng 1cm và 4 nằm sau mắt cá trong khoảng 150 so với mặt phẳng đứng dọc qua hai đỉnh mắt cá.

Mặt trong của mắt cá ngoài có diện tiếp khớp với diện mắt cá ngoài của xương sên [8], [15]. Phần mềm vùng đầu xa cẳng chân Trên một thiết đồ ngang, cẳng chân được chia làm 3 khu cơ: khu cơ trước, khu cơ ngoài và khu cơ sau. Hai khu trước và ngoài tạo thành vùng cẳng chân trước, khu sau tạo nên vùng cẳng chân sau [14]. Giải phẫu cơ vùng cẳng chân “Nguồn: Anne M.

Gilroy và Brian R. Khu cẳng chân ngoài gồm có cơ mác dài và cơ mác ngắn, khi tới vùng đầu xa hai xương cẳng chân các cơ này cũng chuyển thành gân và vòng sau mắt cá ngoài xuống bám vào vùng bàn chân [7], [14]. Các cơ khu cẳng chân sau do động mạch chày sau và thần kinh chày chi phối. Khu này được chia thành hai lớp bởi mạc cẳng chân sau căng ngang từ xương mác đến xương chày.

Lớp nông có cơ tam đầu cẳng chân (gồm cơ sinh đôi trong và 5 ngoài, cơ dép), cân gan chân. Lớp sâu có cơ khoeo, cơ gấp dài các ngón chân, cơ chày sau và cơ gấp dài ngón cái [7], [14]. Do vùng đầu xa cẳng chân đa số cơ đều chuyển thành gân, mạch máu nuôi dưỡng ít nên gãy xương vùng này dễ có biến chứng chậm lành xương thậm chí khớp giả [50]. Cấp máu cho vùng cẳng chân Cấp máu cho cẳng chân là động mạch chày trước và động mạch chày sau với các nhánh bên và nhánh tận của nó, kết hợp với các vòng nối quanh khớp gối và vòng nối quanh cổ chân đi lên.

Các động mạch này hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp cấp máu cho các cơ, xương, thần kinh và cho chính mạch máu nuôi cẳng chân [4], [7], [14]. Mạch máu nuôi xương chày có ba hệ thống chính là hệ thống màng xương, hệ thống đầu hành xương và hệ thống trong ống tủy [28]. Động mạch thân xương Động mạch nuôi xương Động mạch hành xương Động mạch màng xương Động mạch thân xương Động mạch hành xương Hình 1. Hệ thống động mạch nuôi xương chày “Nguồn: Amir M.

Matityahu và Meir T. Marmor, 2020 [25]” Động mạch chính nuôi thân xương chày là động mạch nuôi xương tách ra từ động mạch chày sau đi vào trong ống tủy qua lỗ nuôi xương ở mặt sau xương chày, chỗ nối giữa 1/3 trên và 1/3 giữa, rồi tiếp nối với động mạch hành xương. Động mạch nuôi xương rất dễ bị tổn thương khi gãy xương ở vùng này và khi đó các động mạch hành xương sẽ thay thế đáng kể việc nuôi xương [28]. Vì vậy, khi gãy càng về phía đầu xa thì sự phục hồi lưu thông mạch máu càng chậm [19].

Mặt trước trong cẳng chân do không có cơ nên không có mạch máu màng xương. 6 Nhưng trong trường hợp hệ động mạch tủy xương bị tổn thương do gãy xương hay do đóng đinh nội tủy. thì hệ mạch này sẽ phát triển để cấp máu cho một vùng xương rộng hơn bình thường [28]. Sinh lý liền xương và các yếu tố ảnh hưởng 1.

Sinh lý liền xương Khi xương gãy, mạch máu và tủy xương bị đứt vỡ. Tại chỗ gãy hình thành cục máu đông cùng tế bào chết, nền mô xương bị phá hủy. Đại thực bào tập trung tại ổ gãy và bắt đầu dọn dẹp những mô hoại tử. Tại đây hình thành khối mô hạt gồm nhiều tế bào liên kết và mao mạch.

Màng xương quanh ổ gãy phản ứng tăng sinh tiền tạo cốt bào và tạo cốt bào. Khối mô hạt quanh ổ gãy xen giữa hai đầu xương biến thành can xơ-sụn. Khối can xơ-sụn bắt đầu quá trình cốt hóa bằng cả hai cách cốt hóa trong màng và cốt hóa trên mô hình sụn. Kết quả là những bè xương nguyên phát (xương lưới) hình thành nối hai đầu xương, đồng thời sự sửa sang bắt đầu diễn ra, xương nguyên phát được thay thế bởi xương thứ phát (xương lá) [5].

Kết thúc thời kỳ sửa sang, xương gãy được phục hồi gần như cấu trúc bình thường. Quá trình liền xương bình thường diễn ra qua 4 giai đoạn [12], [24], [48]: 1. Giai đoạn đầu (giai đoạn viêm) Giai đoạn này kéo dài trong thời gian khoảng 3 tuần. Sau khi gãy xương, máu từ xương gãy và từ tổ chức phần mềm xung quanh tụ lại thành những cục máu đông tại ổ gãy, tại đây xuất hiện một phản ứng viêm cấp tính với sự xuất hiện của các đại thực bào hoạt động làm tiêu hủy tổ chức hoại tử và các xương vụn.

Ở cuối giai đoạn này, ổ gãy tạo mô liên kết hạt gồm nhiều tế bào liên kết và mao mạch tân tạo [45]. Giai đoạn tạo can xương Giai đoạn này tiếp theo giai đoạn viêm, kéo dài tùy thuộc vào những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình liền xương, song thường diễn ra trong khoảng tháng thứ 2, thứ 3 sau khi gãy xương. Can xương được hình thành từ tổ chức hạt, qua hai giai đoạn: can xương mềm (can kỳ đầu) và can xương cứng. Giai đoạn sửa chữa hình thể can Hình thể can xương được sửa chữa một cách phù hợp với chức năng của xương, sự sửa chữa này được thực hiện bởi các hủy cốt bào và các tạo cốt bào, quá trình được lặp đi lặp lại.

Việc sửa chữa phụ thuộc nhiều yếu tố, trong đó quan trọng là yếu tố cơ học, nếu BN tập vận động sớm là một yếu tố thuận lợi để hình thành can và sửa chữa nhanh hơn; yếu tố định hướng về mặt di truyền của các chất cảm ứng xương là thứ yếu trong việc sửa chữa can xương. Giai đoạn sửa chữa hình thể xương Giai đoạn này kéo dài trong nhiều năm, rất nhanh ở những tháng đầu, sau đó chậm dần và diễn ra suốt đời [5], [12]. Ở giai đoạn này, xương được chỉnh sửa cho phù hợp với chức năng của từng loại, xương sẽ trở về với hình thể ban đầu, ống tủy được tái lập, những chỗ lồi lõm trên bề mặt xương được sửa chữa [45]. Đối với xương xốp, nếu diện gãy tiếp xúc tốt, không có khuyết xương, liền xương sẽ diễn ra dễ dàng.

Các nhú mạch tăng sinh ngay từ tuần đầu tiên, các tế bào tiền thân xuất hiện ở các lá xương. Quá trình cốt hóa diễn ra trực tiếp, không hình thành sụn, trừ một số trường hợp diện gãy không vững. Liền xương xốp diễn ra trước khi liền vỏ xương. * Đánh giá sự liền xương: Liền xương lâm sàng [43]: − Các thầy thuốc đều thống nhất đánh giá liền xương lâm sàng là chi gãy vận động chủ động, không đau khi tạo lực vặn xoắn ngược chiều hai đoạn gãy.

− Không cử động bất thường , đi lại chủ động tự do. − Chịu trọng lực cơ thể lên đoạn gãy không đau. Các dấu hiệu trên đã chỉ rõ rằng ổ xương gãy đã tiến triển đến liền xương vững chắc. Liền xương trên X quang: ổ gãy trên hình ảnh X quang có sự hiện diện của can xương và mất khe sáng vùng ổ gãy [24], [29].

Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình liền xương 1. Các yếu tố toàn thân Tuổi là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quá trình liền xương. Ở người trẻ tuổi quá trình liền xương diễn ra nhanh hơn người già [48]. Một số bệnh lý gây ảnh hưởng sức khỏe toàn thân cũng gây ảnh hưởng đến quá trình liền xương (lao, xơ gan, đái tháo đường, suy dinh dưỡng,…) Bên cạnh đó, phụ nữ có thai hoặc cho con bú thì quá trình liền xương sẽ chậm hơn [48].

Ngoài ra còn một số yếu tố khác như: bất thường về gen khiến hệ thống tạo xương không hoàn chỉnh, vai trò của các hormone (calcitonin, hormone cận giáp), các cytokine. cũng ảnh hưởng đến quá trình liền xương [45]. Những người hút thuốc gãy xương sẽ chậm lành hơn; ngay cả khi đã ngừng hút thuốc thì một số tác dụng phụ vẫn tồn tại trong một thời gian dài sẽ tác động xấu đến quá trình lành xương [43]. Các yếu tố tại chỗ Ngoài những yếu tố toàn thân có thể gây chậm liền xương, khớp giả thì những yếu tố như bất động ổ gãy không vững chắc, việc cấp máu nuôi dưỡng nghèo nàn, chèn ép phần mềm, kéo giãn, gây nát vụn và nhiễm khuẩn ổ gãy là nguyên nhân chính cản trở quá trình liền xương, nguyên nhân gây khớp giả [48].

Chẩn đoán gãy đầu xa xương cẳng chân Gãy đầu xa xương cẳng chân là loại gãy thuộc vùng 1/3 dưới thân xương cẳng chân và phần hành xương nằm trong khoảng 5cm trên khe khớp cổ chân. Chẩn đoán gãy đầu xa hai xương cẳng chân chủ yếu dựa vào lâm sàng và hình ảnh X quang của hai xương cẳng chân [21]. Triệu chứng toàn thân Bệnh nhân có thể có sốc do đau và do mất máu. Triệu chứng cơ năng Đau nhiều ở vùng cẳng chân, đặc biệt là vị trí gãy [20].

9 Hạn chế hoặc mất vận động vùng cẳng bàn chân, hoạt động tỳ của bàn chân. Triệu chứng thực thể Sau chấn thương xuất hiện sưng, đau và biến dạng cẳng chân. Bàn chân xoay trong hoặc xoay ngoài (đa số xoay ngoài gặp nhiều hơn) [20]. Gãy hở có vết thương vùng cẳng chân: vị trí, hình dạng, kích thước, tính chất.

Qua vết thương có thể lộ đầu xương gãy, dịch từ tủy xương chảy ra. Gãy xương làm tổn thương cơ, gân, mạch máu, thần kinh,. Có thể có dấu hiệu chèn ép khoang ở vùng cẳng chân. Các tổn thương phối hợp khác.

Hình ảnh X quang Chụp X quang là thăm dò cơ bản và phổ biến nhất trong chẩn đoán gãy đầu xa hai xương cẳng chân. Chụp X quang cẳng chân ở 02 tư thế thẳng-nghiêng và chụp để thấy được cả khớp gối và khớp cổ chân là tốt nhất.