CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Tổng quan về vận chuyển hàng quá cảnh bằng đường bộ 1. Khái niệm về vận chuyển hàng quá cảnh bằng đường bộ Theo thông tư 54/2018/TT-BGTVT có định nghĩa về hàng quá cảnh như sau: “Hàng quá cảnh là hàng hóa có nơi gửi hàng (gốc) và nơi nhận hàng (đích) ở ngoài lãnh thổ Việt Nam đi thẳng hoặc được xếp dỡ qua cảng biển Việt Nam hoặc nhập kho, bãi để đi tiếp”. Theo điều 241 luật Thương mại 2005 quy định về quá cảnh hàng hóa là việc vận chuyển hàng hóa thuộc sở hữu của tổ chức, cá nhân nước ngoài qua lãnh thổ Việt Nam, kể cả việc trung chuyển, chuyển tải, lưu kho, chia tách lô hàng, thay đổi phương thức vận tải hoặc các công việc khác được thực hiện trong thời gian quá cảnh.
Theo điều 47 của Luật Quản lý ngoại thương 2017 quy định như sau: “Thời gian quá cảnh lãnh thổ Việt Nam tối đa là 30 ngày kể từ ngày hoàn thành thủ tục hải quan tại cửa khẩu nhập, trừ trường hợp được gia hạn; trường hợp hàng hóa được lưu kho tại Việt Nam hoặc hư hỏng, tổn thất; phương tiện vận tải chở hàng quá cảnh bị hư hỏng trong quá trình quá cảnh”. Đối với hàng hóa được lưu kho tại Việt Nam hoặc bị hư hỏng, tổn thất hoặc phương tiện vận tải chở hàng quá cảnh bị hư hỏng trong thời gian quá cảnh cần phải có thêm thời gian để lưu kho, khắc phục hư hỏng, tổn thất thì thời gian quá cảnh được gia hạn tương ứng với thời gian cần thiết để thực hiện các công việc đó và phải được hải quan giám sát tại cửa khẩu nơi làm thủ tục quá cảnh chấp thuận. Do đó, vận chuyển hàng quá cảnh bằng đường bộ là việc hàng hóa được vận chuyển từ một quốc gia khác quá cảnh tại lãnh thổ Việt Nam, hoàn thành các thủ tục liên quan để lô hàng có thể quá cảnh vào Việt Nam và vận chuyển sang cửa khẩu quốc tế để kết nối với quốc gia khác. Nhờ vào vị trí địa lý của Việt Nam thuận lợi khi có đường biên giới, tiếp giáp với các nước láng giềng qua các cửa khẩu quốc tế đối với các tuyến đường dưới 300km thì việc hàng quá cảnh có thể vận chuyển bằng đường bộ là phù hợp nhờ vào giá thành vận chuyển thấp hơn so với đường biển.
1 Hiện nay, hoạt động quá cảnh đường bộ được áp dụng cho các hoạt động thương mại giữa các nước láng giềng, cùng biên giới và xoay quanh các quốc gia không có tiếp giáp với vận chuyển đường biển hoặc không áp dụng được vận chuyển hàng không. Vai trò của vận chuyển hàng quá cảnh bằng đường bộ Vận chuyển hàng quá cảnh bằng đường bộ góp phần trong việc phát triển nền kinh tế, giao thương giữa các khu kinh tế cửa khẩu biên giới đất liền. Hoạt động vận chuyển hàng quá cảnh bằng đường bộ diễn ra liên tục thì khu kinh tế cửa khẩu sẽ nhộn nhịp và ngược lại. Vận chuyển hàng quá cảnh bằng đường bộ đảm nhiệm chuyên chở các loại hàng hóa đến tay khách hàng, đáp ứng nhu cầu của khách hàng.
Vận chuyển hàng quá cảnh bằng đường bộ bao gồm các tuyến quốc lộ tùy thuộc quốc gia và được cấp phép thông hành. Tại mỗi đầu tuyến quốc lộ sẽ có điểm giao thoa của hai quốc gia cùng biên giới được xây dựng chốt cửa khẩu nhằm giám sát hoạt xuất nhập cảnh, quá cảnh sang đất nước khác. Quá cảnh hàng hóa bằng đường bộ được áp dụng cho các nước láng giềng muốn quá cảnh thì xin giấy phép liên vận của quốc gia quá cảnh là có thể giao thương với quốc gia khác. Thêm nữa, việc quá cảnh hàng hóa góp phần tăng lợi ích giao thương giữa các nước láng giềng có thể dễ dàng trao đổi, thực hiện kế hoạch cùng phát triển, nâng cao thu nhập kinh tế quốc gia.
Đối với các quốc gia không tiếp giáp biển, hoặc có tiếp giáp biển nhưng không có khả năng đón các tàu lớn. Điều này, hàng hóa muốn vận chuyển vào phải quá cảnh quốc gia thứ ba. Thông qua quá cảnh bằng đường bộ, quốc gia thứ ba sẽ vận chuyển hàng trực tiếp đến khu vực cửa khẩu, góp phần tăng xuất nhập hàng hóa, đẩy nhanh hoạt động giao thương giữa các nước. Cơ sở vật chất của vận chuyển hàng quá cảnh bằng đường bộ • Tuyến đường Lãnh thổ Việt Nam trải dài từ Bắc vào Nam có 128 đường quốc lộ với tổng chiều dài là 17,530 km.
Bao gồm 4 đường giao thông huyết mạch như đường quốc lộ 1A, đường Hồ Chí Minh, đường cao tốc Bắc - Nam và đường ven biển. Theo điều 243, luật thương mại 2005 quy định về tuyến đường quá cảnh chỉ được quá cảnh qua các cửa khẩu quốc tế và theo đúng những tuyến đường nhất định trên lãnh 2 thổ Việt Nam. Căn cứ vào điều ước quốc tế mà nước Việt Nam là thành viên, Bộ trưởng Bộ GTVT quy định cụ thể tuyến đường được vận chuyển hàng quá cảnh. Và trong thời gian quá cảnh, việc thay đổi tuyến đường vận chuyển hàng quá cảnh phải được sự đồng ý của Bộ trưởng Bộ GTVT.
Tại điều 3 của thông tư 16/2017/TT-BGTVT quy định về tuyến đường bộ vận chuyển hàng quá cảnh bao gồm các tuyến quốc lộ quy định tại Phụ lục 1 ban hành kèm theo Thông tư này và hệ thống đường cao tốc, đường tỉnh, đường đô thị kết nối tới các cửa khẩu quốc tế của Việt Nam, các kho ngoại quan, cảng cạn, trung tâm logistics, địa điểm kiểm tra hải quan (được thành lập theo quy định của pháp luật hải quan). Theo điều 7 của thông tư 31/2019/TT-BGTVT quy định về tốc độ tối đa cho phép xe cơ giới tham gia giao thông ngoài khu vực đông dân cư đối với xe ô tô kéo rơ mooc trên đường đôi, đường một chiều có từ hai làn xe cơ giới trở lên là 60 km/h và đường hai chiều; đường một chiều có một làn xe cơ giới là 50 km/h. Nhờ vào tuyến được được xác định thông qua các tuyến quốc lộ và hệ thống đường cao tốc, đường tỉnh và đường đô thị góp phần giảm thời gian vận chuyển giữa các lô hàng nhờ vào việc đầu tư cơ sở hạ tầng trên các tuyến đường giúp cho thời gian vận chuyển hàng tới các cửa khẩu quốc tế nhanh chóng, kịp thời và chi phí hợp lý. Tuyến đường vận chuyển đường bộ cho hàng quá cảnh góp phần đóng góp trong nền kinh tế cửa khẩu ở các tỉnh nói riêng và cả nước nói chung, tạo thêm nguồn thu nhập cho người lao động, tăng mối liên hệ với các nước bạn nhờ trao đổi hàng hóa, văn hóa và lưu thông các hoạt động sản xuất.
• Cửa khẩu Cửa khẩu là nơi mà người, phương tiện và hàng hóa được phép xuất cảnh hoặc người, phương tiện, hàng hóa nước ngoài được nhập cảnh, quá cảnh vào trong nước Việt Nam. Cửa khẩu đường bộ được đặt ở các điểm nút giao thông trong nước thông với nước ngoài. Khi đó, người, phương tiện, hàng hóa phải chịu sự kiểm soát và giám sát của biên phòng, hải quan, y tế khi đi qua cửa khẩu. Cửa khẩu biên giới đất liền hay còn gọi là cửa khẩu biên giới là nơi thực hiện các hoạt động xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh hàng hóa, xuất nhập khẩu và qua lại biên giới 3 quốc gia trên đất liền.
Theo điều 4 của Nghị định 112/2014/NĐ-CP về quản lý cửa khẩu biên giới đất liền quy định như sau: - Cửa khẩu quốc tế được mở cho người, phương tiện của Việt Nam và nước ngoài xuất cảnh, nhập cảnh; hàng hóa, vật phẩm xuất khẩu, nhập khẩu. - Cửa khẩu chính (cửa khẩu song phương) được mở cho người, phương tiện Việt Nam và nước láng giềng có chung cửa khẩu xuất cảnh, nhập cảnh; hàng hóa, vật phẩm xuất khẩu, nhập khẩu. - Cửa khẩu phụ được mở cho người, phương tiện Việt Nam và nước láng giềng thuộc tỉnh biên giới hai bên xuất cảnh, nhập cảnh; hàng hóa, vật phẩm xuất khẩu, nhập khẩu. Đối với hàng quá cảnh vận chuyển bằng đường bộ sẽ di chuyển sang các cửa khẩu quốc tế.
Cửa khẩu quốc tế được mở cho người, phương tiện, hàng hóa nhập cảnh, quá cảnh tại Việt Nam được vận chuyển sang các quốc gia láng giềng có chung cửa khẩu xuất cảnh, nhập cảnh. Tại các hệ thống cửa khẩu biên giới đã được xây dựng như cổng cửa khẩu hay còn gọi là quốc môn, nhà kiểm soát liên hợp và các khu vực để phục vụ việc kiểm tra, kiểm soát hoạt động xuất, nhập của người, phương tiện và hàng hóa đối với cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành tại cửa khẩu. Điều này góp phần kiểm soát các hình thức giao thương, trao đổi hàng hóa và các khu vực đầy đủ để phục vụ cho người, phương tiện, hàng hóa có thể được thông qua tại cửa khẩu. Cửa khẩu góp phần thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, trong đó có hàng quá cảnh nhờ vào các chính sách ưu đãi, thu hút trao đổi hàng hóa của các doanh nghiệp.
Thúc đẩy nền kinh tế tự cấp sang nền kinh tế sản xuất hàng hóa đem lại nhiều cơ hội cho người lao động, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, ở các khu vực lân cận nhờ việc trao đổi thương mại thông qua khu vực cửa khẩu. Nhờ vào việc hoàn thiện và cải tiến kết cấu cơ sở hạ tầng trong khu vực cửa khẩu, tạo môi trường lành mạnh thu hút các nhà đầu tư, đẩy nhanh quá trình công nghệ hóa - hiện đại hóa ở các tỉnh vùng cao, gần biên giới. Thông qua các hoạt động giao thương sang khu vực biên giới, các sản phẩm nông nghiệp, công nghiệp của trong nước hoặc ngoài nước quá cảnh vào Việt Nam đã chiếm lĩnh thị phần của thị trường. Tạo động lực cho phát triển nền kinh tế và hội nhập với các nước lân cận.
4 Sự phát triển của nền kinh tế thị trường do hoạt động ngoại thương giữa các khu vực cửa khẩu thúc đẩy phát triển nền công nghiệp, các ngành dịch vụ và hoàn thiện kết cấu hạ tầng tại khu vực cửa khẩu, biên giới. Tạo môi trường cạnh tranh, góp phần phát triển hợp tác kinh tế - thương mại, xây dựng mối quan hệ bền vững với các quốc gia cùng biên giới. Đẩy nhanh quá trình hội nhập giữa các nước láng giềng, đầu tư xây dựng các dự án, công trình tại khu vực biên giới nâng cao mức sống của các cư dân vùng biên giới cửa khẩu đất liền.