Khóa luận đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại phường Phương Đông, TP Uông Bí, Quảng Ninh

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp đánh giá hiệu quả và định hướng sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn phường phương đông, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Phạm Thị Ngoan
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Lợi
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả và định hướng sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn phường Phương Đông, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1 MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa nghiên cứu của đề tài
• 2. PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Khái niệm về đất, đất nông nghiệp và đất sản xuất nông nghiệp
• 2.2. Hiệu quả trong sử dụng đất và tính bền vững trong sử dụng đất
• 2.3. Tình hình sử dụng đất trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.1. Tình hình sử dụng đất trên thế giới
• 2.3.2. Tình hình sử dụng đất ở Việt Nam
• 2.4. Định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 2.5. Cơ sở khoa học và thực tiễn trong định hướng sử dụng đất
• 2.6. Quan điểm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 2.7. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu
• 3.3.2. Phương pháp đánh giá hiệu quả của các loại hình sử dụng đất
• 3.3.3. Phương pháp phân tích số liệu, tổng hợp viết báo cáo
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội phường Phương Đông
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế- xã hội
• 4.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội
• 4.2. Đánh giá hiện trạng và xác định các loại hình sử dụng đất của phường Phương Đông
• 4.2.1. Hiện trạng sử dụng đất của phường Phương Đông
• 4.2.2. Xác định các loại hình sử dụng đất nông nghiệp của phường Phương Đông
• 4.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn phường Phương Đông
• 4.3.1. Hiệu quả kinh tế
• 4.3.2. Hiệu quả xã hội
• 4.3.3. Hiệu quả môi trường
• 4.4. Lựa chọn và định hướng các loại hình sử dụng đất nông nghiệp đạt hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường cho phường Phương Đông
• 4.4.1. Lựa chọn LUT đạt hiệu quả kinh tế - xã hội – môi trường
• 4.4.2. Định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 4.5. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp cho phường Phương Đông
• 4.5.1. Giải pháp chung
• 4.5.2. Giải pháp cụ thể
• 5. KẾT LUẬN KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đất nông nghiệp và hiệu quả sử dụng đất

Đất nông nghiệp là tài nguyên quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, bao gồm đất trồng cây hàng năm, cây lâu năm, đất lâm nghiệp, và đất nuôi trồng thủy sản. Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá dựa trên mối tương quan giữa kết quả đầu ra và chi phí đầu vào. Tại Phường Phương Đông, Uông Bí, Quảng Ninh, việc sử dụng đất nông nghiệp cần đảm bảo tính bền vững, cân bằng giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường.

1.1. Khái niệm đất nông nghiệp

Đất nông nghiệp được định nghĩa là đất sử dụng cho mục đích sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, và làm muối. Theo Luật Đất đai 2013, đất nông nghiệp bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, và đất nông nghiệp khác. Tại Phường Phương Đông, đất nông nghiệp chủ yếu được sử dụng để trồng cây hàng năm và cây lâu năm.

1.2. Hiệu quả sử dụng đất

Hiệu quả sử dụng đất được đo lường thông qua hiệu quả kinh tế, xã hội, và môi trường. Hiệu quả kinh tế phản ánh mối tương quan giữa giá trị sản xuất và chi phí đầu vào. Hiệu quả xã hội liên quan đến việc tạo việc làm và cải thiện đời sống người dân. Hiệu quả môi trường đánh giá tác động của việc sử dụng đất đến tài nguyên thiên nhiên và hệ sinh thái.

II. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp

Định hướng sử dụng đất nông nghiệp tại Phường Phương Đông cần tập trung vào việc lựa chọn các loại hình sử dụng đất đạt hiệu quả cao về kinh tế, xã hội, và môi trường. Các giải pháp bao gồm quy hoạch đất đai, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, và bảo vệ tài nguyên đất.

2.1. Quy hoạch đất nông nghiệp

Quy hoạch đất nông nghiệp là quá trình phân bổ và sử dụng đất hợp lý nhằm đạt hiệu quả cao nhất. Tại Phường Phương Đông, quy hoạch cần chú trọng vào việc phân vùng sản xuất, phát triển các loại cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của địa phương.

2.2. Phát triển nông nghiệp bền vững

Phát triển nông nghiệp bền vững là mục tiêu quan trọng trong định hướng sử dụng đất. Các giải pháp bao gồm áp dụng kỹ thuật canh tác thân thiện với môi trường, bảo vệ đất khỏi thoái hóa, và tăng cường quản lý tài nguyên đất. Tại Phường Phương Đông, cần khuyến khích nông dân sử dụng phân bón hữu cơ và áp dụng các biện pháp chống xói mòn đất.

III. Quản lý đất đai và chính sách đất đai

Quản lý đất đai và chính sách đất đai đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Tại Phường Phương Đông, cần tăng cường công tác quản lý đất đai, thực hiện các chính sách hỗ trợ nông dân, và khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp.

3.1. Quản lý tài nguyên đất

Quản lý tài nguyên đất bao gồm việc theo dõi, đánh giá, và kiểm soát việc sử dụng đất. Tại Phường Phương Đông, cần xây dựng hệ thống quản lý đất đai hiệu quả, đảm bảo sử dụng đất hợp lý và bền vững. Các biện pháp bao gồm lập bản đồ đất, đánh giá chất lượng đất, và giám sát việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

3.2. Chính sách đất đai

Chính sách đất đai cần hỗ trợ nông dân trong việc sử dụng đất hiệu quả. Tại Phường Phương Đông, cần thực hiện các chính sách như hỗ trợ vốn, cung cấp giống cây trồng chất lượng cao, và đào tạo kỹ thuật canh tác cho nông dân. Các chính sách này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất và phát triển kinh tế nông thôn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đất đai là tài nguyên thiên nhiên đặc biệt, tư liệu sản xuất không thể thay thế trong nông nghiệp và là nền tảng không gian cho các hoạt động kinh tế – xã hội. Dưới tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, gia tăng dân số và đô thị hóa, mâu thuẫn giữa nhu cầu sử dụng đất và quỹ đất tự nhiên có hạn ngày càng trở nên gay gắt. Tại phường Phương Đông, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh – địa bàn có 2/3 diện tích là đồi núi dốc nghiêng từ Bắc xuống Nam – sản xuất nông nghiệp mặc dù đạt được một số kết quả về sản lượng hàng hóa nhưng vẫn đối mặt với nhiều hạn chế. Việc khai thác tài nguyên đất chưa thực sự hợp lý, trình độ khoa học kỹ thuật và năng lực quản lý còn hạn chế, phương thức canh tác truyền thống kéo dài dẫn đến nguy cơ thoái hóa đất và làm giảm hiệu quả sử dụng đất.

Nhằm cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác quản lý, phân bổ tài nguyên đất tại địa phương, đề tài tập trung giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể:

1. Đánh giá hiện trạng sản xuất nông nghiệp của phường Phương Đông.
2. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn phường Phương Đông theo ba khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường.
3. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất (LUT) đạt hiệu quả kinh tế – xã hội – môi trường tối ưu.
4. Đề xuất các giải pháp phát triển và nhân rộng các loại hình sử dụng đất đã được lựa chọn.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các loại hình sản xuất nông nghiệp và hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Phạm vi nghiên cứu được xác định trên toàn bộ địa giới hành chính phường Phương Đông, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh. Địa điểm thực hiện nghiên cứu đặt tại Ủy ban nhân dân (UBND) phường Phương Đông; thời gian thu thập dữ liệu và tiến hành nghiên cứu thực địa diễn ra từ ngày 24/02/2019 đến ngày 10/05/2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các quan điểm kinh điển và văn bản pháp luật hiện hành:

• Khái niệm về đất và nguồn gốc phát sinh theo quan điểm của nhà khoa học thổ nhưỡng V.V. Dokuchaev; quan điểm của Karl Marx về đất đai là tư liệu sản xuất cơ bản và phổ biến của nông nghiệp; định nghĩa đất đai theo các nhà kinh tế, thổ nhưỡng Việt Nam (Nguyễn Ngọc Nông, Nông Thu Huyền, 2012).
• Khái niệm đất nông nghiệp và đất sản xuất nông nghiệp được trích xuất theo quy định của Luật Đất đai năm 2013.
• Khung lý thuyết về hiệu quả sử dụng đất bền vững, bản chất kinh tế của việc sử dụng đất, các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường (Lương Văn Hinh và cs, 2003; Đỗ Thị Lan, Đỗ Anh Tài, 2007).
• Khái niệm và phương pháp phân loại loại hình sử dụng đất (LUT - Land Use Type) theo hướng dẫn của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng:

• Phương pháp điều tra số liệu thứ cấp: Thu thập báo cáo thống kê đất đai, báo cáo kinh tế – xã hội, niên giám thống kê từ các phòng ban chuyên môn của UBND thành phố Uông Bí, UBND phường Phương Đông và Trạm Khí tượng Thủy văn Uông Bí.
• Phương pháp điều tra số liệu sơ cấp: Ứng dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) thông qua phỏng vấn trực tiếp bằng phiếu điều tra lập sẵn. Tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu có hệ thống, khảo sát 30 nông hộ tại 3 khu dân cư đại diện trên địa bàn phường để thu thập thông tin về công lao động, chi phí sản xuất, năng suất cây trồng, mức độ thích ứng đất đai và việc sử dụng hóa chất nông nghiệp.
• Phương pháp đánh giá hiệu quả:
  • Hiệu quả kinh tế: Xác định Tổng giá trị sản xuất ($T = \sum p_i \cdot q_i$), Thu nhập thuần túy ($N = T - C_{sx}$), Hiệu quả sử dụng đồng vốn ($H_v = T / C_{sx}$), và Giá trị ngày công lao động ($GTNCLĐ = N / \text{Tổng số công lao động}$). Phân cấp hiệu quả kinh tế theo 5 mức: Rất cao (VH), Cao (H), Trung bình (M), Thấp (L), Rất thấp (VL).
  • Hiệu quả xã hội: Đánh giá khả năng giải quyết việc làm (số công lao động/ha), mức độ đáp ứng an ninh lương thực và giá trị ngày công lao động. Thang điểm đánh giá gồm 3 mức: Cao (3 sao), Trung bình (2 sao), Thấp (1 sao).
  • Hiệu quả môi trường: Đánh giá định tính thông qua mức độ che phủ đất, khả năng bảo vệ/cải tạo đất và ý thức của người dân trong việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV).
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Tổng hợp, thống kê và phân tích bảng biểu bằng phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu sử dụng đất nông nghiệp bền vững tại phường Phương Đông trong bối cảnh công nghiệp hóa và đô thị hóa của thành phố Uông Bí. Xác định rõ 4 mục tiêu nghiên cứu, đối tượng, phạm vi không gian, thời gian và ý nghĩa khoa học – thực tiễn của khóa luận tốt nghiệp.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa các khái niệm cơ bản về đất, đất nông nghiệp, đất sản xuất nông nghiệp và vai trò của đất đai đối với sản xuất nông nghiệp. Phân tích các yếu tố tự nhiên (khí hậu, thổ nhưỡng, địa hình) và kinh tế – xã hội tác động đến sử dụng đất. Tổng kết tình hình sử dụng đất trên thế giới (diện tích đất nông nghiệp chiếm 3.256 triệu ha, bình quân 0,28 ha/người) và tại Việt Nam năm 2017 (tổng diện tích đất nông nghiệp 27.302,206 nghìn ha, chiếm 82,43% DTTN; đất sản xuất nông nghiệp chiếm 11.530,227 nghìn ha). Nêu rõ quan điểm nâng cao hiệu quả sử dụng đất gắn với quy hoạch, phát triển bền vững và an ninh lương thực.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định đối tượng nghiên cứu là các LUT và hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Quy định 4 nội dung nghiên cứu trọng tâm. Mô tả chi tiết phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp qua khảo sát 30 hộ dân bằng công cụ PRA, phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp, công thức tính toán và bảng phân cấp chỉ tiêu kinh tế, xã hội, môi trường để đánh giá các LUT.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

• Trình bày đặc điểm điều kiện tự nhiên: Phân bố địa hình thành vùng cao (phía Bắc QL18A) và vùng thấp (phía Nam QL18A); khí hậu nhiệt đới gió mùa có nhiệt độ trung bình 23,8°C, lượng mưa trung bình 1.600–1.800 mm/năm; mạng lưới sông ngòi gồm sông Sến đổ ra sông Đá Bạc; các nhóm đất chính gồm đất mặn (54,27 ha), đất mặn sú vẹt đước (576,59 ha), đất phèn mặn (1.603,87 ha), đất phù sa (357,98 ha), đất xám (413,27 ha).
• Khái quát kinh tế – xã hội năm 2016: Doanh thu nông – lâm – ngư nghiệp đạt 59,32 tỷ đồng; thương mại – dịch vụ đạt 380 tỷ đồng; tỷ lệ lao động phi nông nghiệp đạt 75–80%; tỷ lệ hộ nghèo là 1,36% (50 hộ); thu nhập bình quân đầu người đạt 1.510 USD/năm.
• Hiện trạng sử dụng đất năm 2018: Tổng diện tích tự nhiên là 2.393,22 ha; trong đó đất nông nghiệp chiếm 1.873,73 ha (78,29%), đất phi nông nghiệp 455,97 ha (19,05%), đất chưa sử dụng 63,51 ha (2,65%). Trong đất nông nghiệp, đất sản xuất nông nghiệp chiếm 808,20 ha (đất lúa chiếm 315,88 ha), đất lâm nghiệp chiếm 949,68 ha, đất nuôi trồng thủy sản chiếm 115,86 ha. Giai đoạn 2016–2018, diện tích đất nông nghiệp giảm 27,43 ha, giảm mạnh nhất ở đất lâm nghiệp (giảm 25,54 ha).
• Hiện trạng cây trồng chính năm 2018: Lúa mùa đạt diện tích 218 ha (năng suất 47,2 tạ/ha, sản lượng 1.029 tấn); lúa xuân 156 ha (năng suất 43,6 tạ/ha, sản lượng 680,16 tấn); ngô 145 ha (năng suất 53,8 tạ/ha, sản lượng 780,1 tấn); hoa màu 38,5 ha (năng suất 15,5 tạ/ha, sản lượng 59,68 tấn).
• Xác định 3 LUT chính gồm 4 kiểu sử dụng đất:
  • LUT 1 (Chuyên lúa): Lúa xuân – Lúa mùa.
  • LUT 2 (Lúa – Màu): Lúa xuân – Lúa mùa – Ngô; Lúa xuân – Lúa mùa – Rau vụ đông.
  • LUT 3 (Chuyên màu): Rau các loại (chuyên rau).
• Đánh giá hiệu quả 3 mặt:
  • Hiệu quả kinh tế: Kiểu sử dụng đất Chuyên rau đạt thu nhập thuần cao nhất (63,20 triệu đồng/ha/năm), hiệu quả đồng vốn 2,76 lần, giá trị ngày công 188,10 nghìn đồng; tiếp theo là Lúa xuân – Lúa mùa – Rau vụ đông (thu nhập thuần 51,705 triệu đồng/ha, hiệu quả đồng vốn 2,0 lần, giá trị ngày công 131,73 nghìn đồng). Hai kiểu Lúa xuân – Lúa mùa và Lúa xuân – Lúa mùa – Ngô có hiệu quả kinh tế ở mức rất thấp (thu nhập thuần lần lượt là 32,085 triệu đồng/ha và 40,334 triệu đồng/ha).
  • Hiệu quả xã hội: Kiểu Chuyên rau đạt điểm tổng hợp cao nhất (5 điểm - mức Cao), giải quyết 336 công lao động/năm với giá trị ngày công cao. Các kiểu còn lại đạt mức Trung bình (4 điểm), trong đó kiểu Lúa xuân – Lúa mùa – Ngô thu hút nhiều công lao động nhất (407,5 công/ha). Kiểu Lúa xuân – Lúa mùa bị bỏ đất trống từ tháng 9 đến tháng 12 âm lịch.
  • Hiệu quả môi trường: Kiểu Lúa xuân – Lúa mùa – Ngô đạt mức Cao nhờ độ che phủ đất lớn và hạn chế rửa trôi; các kiểu còn lại đạt mức Trung bình do áp lực sử dụng phân bón hóa học và thuốc BVTV.
• Đề xuất định hướng và giải pháp: Ưu tiên mở rộng kiểu Lúa xuân – Lúa mùa – Rau vụ đông và Chuyên rau; duy trì kiểu Lúa xuân – Lúa mùa – Ngô tại vùng phù hợp; giảm dần diện tích chuyên lúa 2 vụ kém hiệu quả; đầu tư hoàn thiện hạ tầng thủy lợi, tập huấn kỹ thuật bón phân cân đối và quản lý dịch hại tổng hợp.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các kết quả đạt được về hiện trạng, hiệu quả 3 mặt của các LUT; đưa ra kiến nghị đối với chính quyền địa phương và các ban ngành nhằm hỗ trợ vốn, giống và chuyển giao kỹ thuật canh tác cho người nông dân.

Kết quả và đóng góp

1. Số liệu hiện trạng và hiệu quả các loại hình sử dụng đất

Hiện trạng phân bổ quỹ đất năm 2018 tại phường Phương Đông được tổng hợp chi tiết trong bảng dưới đây:

Thứ tự	Loại đất	Mã	Diện tích (ha)	Cơ cấu (%)
I	Đất nông nghiệp	NNP	1.873,73	78,29
1.1	Đất sản xuất nông nghiệp	SXN	808,20	33,77
-	Đất trồng cây hàng năm	CHN	409,51	17,11
-	Trong đó: Đất trồng lúa	LUA	315,88	13,20
-	Đất trồng cây hàng năm khác	HNK	93,63	3,91
-	Đất trồng cây lâu năm	CLN	398,68	16,66
1.2	Đất lâm nghiệp	LNP	949,68	39,68
-	Đất rừng sản xuất	RSX	674,48	28,18
-	Đất rừng phòng hộ	RPH	213,48	8,92
-	Đất rừng đặc dụng	RDD	61,72	2,58
1.3	Đất nuôi trồng thuỷ sản	NTS	115,86	4,84
II	Đất phi nông nghiệp	PNN	455,97	19,05
III	Đất chưa sử dụng	CSD	63,51	2,65
Tổng	Tổng diện tích đất tự nhiên		2.393,22	100,00

Kết quả so sánh hiệu quả kinh tế và xã hội giữa 4 kiểu sử dụng đất nông nghiệp thông qua dữ liệu điều tra thực tế:

Kiểu sử dụng đất	GTSX (1.000 đ/ha)	Chi phí trung gian (1.000 đ/ha)	Thu nhập thuần túy (1.000 đ/ha)	Hiệu quả đồng vốn (lần)	Lao động (công/ha)	Giá trị ngày công (1.000 đ/công)	Đánh giá KT tổng hợp	Đánh giá XH tổng hợp
Lúa xuân – Lúa mùa	72.085,00	40.000,00	32.085,00	1,79	278,5	115,21	Rất thấp	Trung bình (4 điểm)
Lúa xuân – Lúa mùa – Ngô	99.540,00	59.206,00	40.334,00	1,68	407,5	98,98	Rất thấp	Trung bình (4 điểm)
Lúa xuân – Lúa mùa – Rau vụ đông	103.360,00	51.655,00	51.705,00	2,00	392,5	131,73	Cao	Trung bình (4 điểm)
Chuyên rau	99.200,00	36.000,00	63.200,00	2,76	336,0	188,10	Rất cao	Cao (5 điểm)

2. Giải pháp tác giả đề xuất

• Định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng: Giảm diện tích kiểu canh tác 2 vụ lúa thuần túy (do thu nhập thấp và để lãng phí đất vụ đông); mở rộng diện tích kiểu canh tác Lúa xuân – Lúa mùa – Rau vụ đông và vùng Chuyên rau tại các chân đất vàn cao, chủ động tưới tiêu.
• Giải pháp thủy lợi và cơ sở hạ tầng: Nạo vét kênh mương, kiên cố hóa hệ thống tưới tiêu nội đồng nhằm đảm bảo khả năng cấp nước và tiêu úng trong mùa mưa bão.
• Giải pháp kỹ thuật nông nghiệp: Đưa các giống lúa ngắn ngày (Khang Dân, Q5, Việt lai 20) vào gieo trồng để giải phóng đất sớm cho vụ đông; hướng dẫn nông dân sử dụng phân chuồng ủ hoai mục, bón phân vô cơ cân đối và sử dụng thuốc BVTV theo nguyên tắc "4 đúng".
• Giải pháp thị trường và vốn: Tạo chuỗi liên kết tiêu thụ nông sản ổn định cho các sản phẩm rau màu; triển khai các gói hỗ trợ tín dụng ưu đãi phục vụ chuyển đổi cơ cấu sản xuất.

3. Đóng góp của khóa luận

Khóa luận đã hệ thống hóa và lượng hóa chi tiết hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp phường Phương Đông năm 2018; đồng thời cung cấp bộ số liệu thực nghiệm so sánh đầy đủ về giá trị sản xuất, chi phí, thu nhập thuần, hiệu quả đồng vốn, số công lao động và tác động môi trường của từng loại hình sử dụng đất cụ thể tại địa phương, làm căn cứ thực tế cho công tác quy hoạch sử dụng đất cấp cơ sở.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số hạn chế gắn liền với phạm vi và điều kiện thực hiện:

• Quy mô mẫu điều tra nông hộ còn khiêm tốn (30 hộ dân tại 3 khu dân cư), chưa bao quát toàn bộ các tiểu vùng vi khí hậu và tập quán canh tác của tất cả các khu trên địa bàn phường.
• Thời gian nghiên cứu thực địa giới hạn trong 2,5 tháng (từ cuối tháng 2 đến đầu tháng 5/2019), các số liệu kinh tế và lao động vụ đông chủ yếu dựa trên hồi cứu qua trí nhớ của nông hộ được phỏng vấn.
• Đánh giá hiệu quả môi trường mới dừng lại ở mức độ định tính và phân cấp dựa trên quan sát, khảo sát nhận thức người dân mà chưa có điều kiện lấy mẫu phân tích hóa nghiệm các chỉ tiêu lý - hóa học trong đất, nước và tồn dư hóa chất BVTV.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng dung lượng mẫu khảo sát, tiến hành theo dõi chu kỳ canh tác trọn vẹn trong năm và kết hợp phân tích hóa nghiệm thổ nhưỡng để định lượng chính xác tác động môi trường của từng hệ thống cây trồng.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường, Quản lý Đất đai, Nông học tham khảo phương pháp luận đánh giá hiệu quả sử dụng đất (kinh tế – xã hội – môi trường) theo hướng dẫn của FAO kết hợp điều tra PRA.
• Cán bộ địa chính – nông nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương sử dụng làm tài liệu tham khảo trong quá trình lập kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng và quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp cấp phường/xã.
• Phần phương pháp tính toán chỉ tiêu kinh tế nông hộ ($T, N, H_v, GTNCLĐ$) và bảng phân cấp hiệu quả kinh tế – xã hội là tài liệu mẫu hữu ích cho các nghiên cứu ứng dụng đánh giá hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu diện tích đất nông nghiệp của phường Phương Đông năm 2018 có đặc điểm gì nổi bật?
Năm 2018, diện tích đất nông nghiệp của phường là 1.873,73 ha, chiếm 78,29% tổng diện tích tự nhiên. Trong đó, đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất với 949,68 ha (39,68% DTTN, gồm rừng sản xuất 674,48 ha, rừng phòng hộ 213,48 ha, rừng đặc dụng 61,72 ha); đất sản xuất nông nghiệp là 808,20 ha (33,77% DTTN, trong đó đất trồng lúa là 315,88 ha); đất nuôi trồng thủy sản là 115,86 ha (4,84% DTTN).

2. Tại sao kiểu sử dụng đất "Lúa xuân – Lúa mùa" lại có hiệu quả kinh tế ở mức rất thấp?
Kiểu sử dụng đất Lúa xuân – Lúa mùa chỉ mang lại tổng giá trị sản xuất 72,085 triệu đồng/ha và thu nhập thuần túy 32,085 triệu đồng/ha/năm (thấp nhất trong các LUT). Nguyên nhân là do sau khi thu hoạch lúa mùa (khoảng tháng 9–10 âm lịch), đất bị bỏ trống đến hết năm do thiếu nước tưới chủ động, dẫn đến hệ số quay vòng đất thấp và giá trị ngày công chỉ đạt 115,21 nghìn đồng/công.

3. Kiểu sử dụng đất nào mang lại thu nhập và hiệu quả sử dụng đồng vốn cao nhất trong nghiên cứu?
Kiểu sử dụng đất Chuyên rau (LUT 3) mang lại hiệu quả cao nhất với thu nhập thuần túy đạt 63,20 triệu đồng/ha, hiệu quả sử dụng đồng vốn đạt 2,76 lần và giá trị ngày công lao động đạt 188,10 nghìn đồng/công. Chu kỳ thu hoạch ngắn (trung bình 42 ngày/lứa) giúp quay vòng vốn nhanh, phù hợp với hộ ít vốn.

4. Khóa luận đánh giá hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất dựa trên những chỉ tiêu nào?
Hiệu quả xã hội được đánh giá thông qua 3 chỉ tiêu chính: Mức độ thu hút lao động (tổng số công lao động/ha/năm), Giá trị trên một ngày công lao động (nghìn đồng/công) và Khả năng đảm bảo an ninh lương thực/đáp ứng nhu cầu nông hộ. Trong đó, kiểu Lúa xuân – Lúa mùa – Ngô giải quyết nhiều ngày công nhất (407,5 công/ha), còn Chuyên rau đạt điểm xã hội cao nhất (5 điểm) nhờ giá trị ngày công vượt trội.

5. Nhóm đất nào chiếm diện tích lớn nhất trong cơ cấu thổ nhưỡng tại Uông Bí liên quan đến địa bàn nghiên cứu?
Trong các nhóm đất chính tại khu vực nghiên cứu, đất phèn mặn (SM) chiếm diện tích lớn nhất với 1.603,87 ha (chiếm 6,67% DTTN toàn thành phố), có tầng phèn khá nông, thích hợp trồng lúa năng suất thấp hoặc chuyển sang nuôi trồng thủy sản tại nơi thiếu nước ngọt; tiếp theo là đất mặn sú vẹt đước glây nông (576,59 ha) và đất xám (413,27 ha).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Thị Ngoan đã hoàn thành việc đánh giá toàn diện hiện trạng và hiệu quả 3 mặt (kinh tế, xã hội, môi trường) của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại phường Phương Đông năm 2018. Kết quả phân tích khẳng định các mô hình xen canh lúa – rau vụ đông và chuyên canh rau mang lại giá trị kinh tế và hiệu quả sử dụng lao động vượt trội so với mô hình 2 vụ lúa truyền thống. Các định hướng và giải pháp kỹ thuật, hạ tầng do tác giả đề xuất là cơ sở thực tiễn phục vụ chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là một trong những tài sản quý giá nhất của quốc gia, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là tài nguyên không thể tái tạo, là nền tảng không gian để phân bố dân cư và các hoạt động kinh tế xã hội khác. Đặc biệt trong sản xuất nông nghiệp, đất đai không chỉ là đối tượng lao động mà còn là tư liệu sản xuất không thể thay thế được, là môi trường chủ đạo sản xuất ra những lương thực, thực phẩm nuôi sống con người. Trải qua nhiều thế kỷ, đất đai phải chịu nhiều sức ép tác động như chiến tranh tàn phá huỷ hoại, sự phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, sự bùng nổ dân số và xu hướng đô thị hoá dẫn đến mâu thuẫn ngày càng gay gắt giữa con người và tài nguyên đất, việc khai thác và sử dụng đất nhằm đáp ứng nhu cầu lương thực, sinh hoạt.

Bên cạnh sự yếu kém trong quản lý, việc sử dụng đất chưa đúng dẫn đến hàng triệu ha đất bị sa mạc và hoang mạc hoá, suy thoái về độ phì dẫn đến mất khả năng canh tác, ảnh hưởng đời sống con người và làm mất cân bằng sinh thái.Việc sử dụng đất đai gắn liền với sự phát triển bền vững đang trở thành vấn đề cấp thiết với mỗi quốc gia, nhằm duy trì sức sản xuất của đất đai cho hiện tại và cho tương lai. Phường Phương Đông nằm ở phía Tây của thành phố Uông Bí, địa hình với 2/3 diện tích là đồi núi dốc nghiêng từ phía Bắc xuống phía Nam Trong những năm qua, năng suất, sản lượng hàng hóa của phường không ngừng tăng lên, đời sống vật chất tinh thần của nhân dân ngày càng được cải thiện. Song trong nền nông nghiệp của phường còn tồn tại nhiều hạn chế đang làm giảm sút chất lượng do quá trình khai thác sử dụng không hợp lý, trình độ khoa học kỹ thuật, chính sách quản lý, tổ chức sản xuất còn hạn chế, tư liệu sản xuất giản đơn, kỹ thuật canh tác truyền thống làm cho nguồn tài nguyên đất có xu hướng bị thoái hóa. Nghiên cứu đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất hiện tại để tổ chức sử dụng đất hợp lý có hiệu quả cao 2 làm cơ sở cho việc định hướng sử dụng đất nông nghiệp của phường Phương Đông là vấn đề có tính chiến lược và cấp thiết.

Xuất phát từ thực tiễn trên, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm khoa Quản lý tài nguyên – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự giúp đỡ và hướng dẫn của giảng viên: TS. Nguyễn Thị Lợi em tiến hành nghiên cứu đề tài:“Đánh giá hiệu quả và định hướng sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn phường Phương Đông, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh”. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá được hiện trạng sản xuất nông nghiệp của phường Phương Đông - Đánh giá được hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp Phường Phương Đông - Lựa chọn được các loại hình sử dụng đất đạt hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường. - Đề xuất được những giải phát triển các loại LUT đã chọn.

Ý nghĩa nghiên cứu của đề tài - Củng cố kiến thức đã được tiếp thu trong nhà trường và những kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình thực tập. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập số liệu và xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình làm đề tài. - Trên cơ sở đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp từ đó đề xuất những giải pháp sử dụng đất đạt hiệu quả cao. 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.