Đánh Giá Hiệu Quả Truyền Hồng Cầu Lắng Phù Hợp Phenotype Trên Bệnh Nhân Thalassemia

Tài liệu nghiên cứu Đánh giá hiệu quả truyền hồng cầu lắng phù hợp phenotype trên bệnh nhân thalassemia phụ thuộc, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Lâm Trần Hòa Chương
• Người hướng dẫn: TS. Phan Nguyễn Thanh Vân
• Trường học: Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Huyết Học
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Truyền Hồng Cầu Lắng Phù Hợp Phenotype Trên Bệnh Nhân Thalassemia Tại Bệnh Viện Truyền Máu Huyết Học
• Loại tài liệu: luận văn chuyên khoa cấp II
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN Y VĂN
• 1.1. ĐỊNH NGHĨA VÀ PHÂN LOẠI CÁC HỆ NHÓM MÁU HỒNG CẦU
• 1.2. KHẢ NĂNG SINH MIỄN DỊCH CỦA HỒNG CẦU
• 1.3. SỰ HÌNH THÀNH KHÁNG THỂ MIỄN DỊCH
• 1.4. CÁC KỸ THUẬT KHẢO SÁT KHÁNG THỂ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG – PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.2. THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4. PHÂN TÍCH VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ TẢ ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC BỆNH NHÂN THALASSEMIA
• 3.2. XÁC ĐỊNH TỶ LỆ SINH KHÁNG THỂ MIỄN DỊCH
• 3.3. KHẢO SÁT THÊM NỒNG ĐỘ Hb TRƯỚC VÀ SAU TRUYỀN MÁU; TẦN SUẤT TRUYỀN MÁU, CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ XUẤT HIỆN KHÁNG THỂ BẤT THƯỜNG
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 4.2. TỶ LỆ SINH KHÁNG THỂ MIỄN DỊCH CHỐNG KHÁNG NGUYÊN HỒNG CẦU THEO SỐ LẦN, SỐ LƯỢNG MÁU TRUYỀN, TẦN SUẤT XUẤT HIỆN CÁC KHÁNG THỂ MIỄN DỊCH. BÀN LUẬN VỀ NỒNG ĐỘ Hb TRƯỚC VÀ SAU TRUYỀN MÁU; TẦN SUẤT TRUYỀN MÁU, CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ XUẤT HIỆN KHÁNG THỂ BẤT THƯỜNG, KỸ THUẬT SỬ DỤNG Ở NHÓM NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1
• PHỤ LỤC 2
• PHỤ LỤC 3

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Truyền Hồng Cầu Lắng Phù Hợp Phenotype 55

Truyền máu là phương pháp điều trị không thể thay thế. Tuy nhiên, tai biến do bất đồng miễn dịch giữa người nhận và chế phẩm máu là vấn đề nghiêm trọng. Các kháng thể IgM (tự nhiên) và IgG (miễn dịch) có thể gây ra các tai biến này. Sự đa dạng của các hệ thống nhóm máu hồng cầu và bạch cầu làm cho việc truyền máu trở nên phức tạp. Theo Hội Truyền máu quốc tế, đã có trên 30 hệ nhóm máu hồng cầu với khoảng 325 kháng nguyên quan trọng khác nhau được phát hiện. Việc lựa chọn đơn vị hồng cầu lắng hoàn toàn phù hợp là điều khó khăn. Thực tế, vẫn có những tai biến truyền máu do xuất hiện các kháng thể miễn dịch khi truyền máu chưa phù hợp. Để hạn chế tai biến, các xét nghiệm đảm bảo an toàn truyền máu về mặt miễn dịch được thực hiện. Một số quốc gia đã truyền máu phù hợp phenotype cho bệnh nhân cần truyền máu nhiều lần. Tại Việt Nam, chỉ một vài bệnh viện lớn có thể sử dụng hồng cầu lắng phenotype.

1.1. Định Nghĩa và Ý Nghĩa của Hồng Cầu Lắng Phenotype

Hồng cầu lắng phenotype được phân loại dựa trên sự hiện diện hoặc vắng mặt của các kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu. Các kháng nguyên này có thể là protein, carbohydrate, glycoprotein hoặc glycolipid. Có khoảng 35 hệ thống nhóm máu với hơn 300 kháng nguyên khác nhau đã được công nhận bởi Hiệp hội Quốc tế về Truyền máu (ISBT). Bệnh viện Truyền máu Huyết học cung cấp hồng cầu lắng phenotype gồm các hệ nhóm máu ABO, Rhesus, Kidd, Duffy, MNSs tương đối phù hợp theo tỷ lệ kháng nguyên người Việt Nam. Việc truyền hồng cầu lắng phenotype giúp giảm nguy cơ sinh kháng thể ở bệnh nhân truyền máu nhiều lần.

1.2. Các Hệ Nhóm Máu Hồng Cầu Quan Trọng Trong Truyền Máu

Hiện nay, có khoảng 35 hệ nhóm máu khác nhau đã được ISBT chính thức công nhận. Các hệ nhóm máu quan trọng trong thực hành truyền máu bao gồm ABO, Rhesus, Duffy, Kidd và MNSs. Hệ ABO có vai trò đặc biệt quan trọng, truyền máu không hòa hợp có thể gây tai biến nghiêm trọng. Hệ Rhesus, đặc biệt là kháng nguyên D, cũng rất quan trọng. Các hệ Duffy, Kidd và MNSs cũng có thể gây ra các phản ứng truyền máu nếu không phù hợp. Việc xác định chính xác các hệ nhóm máu này giúp đảm bảo an toàn truyền máu.

II. Thách Thức Trong Truyền Máu Thalassemia Sinh Kháng Thể 58

Tại Bệnh viện Truyền máu Huyết học Thành phố Hồ Chí Minh, thalassemia là một trong các bệnh lý phụ thuộc truyền máu. Bệnh nhân thalassemia cần truyền máu thường kỳ, lâu dài, đây là yếu tố nguy cơ sinh kháng thể. Bệnh viện đã tiến hành truyền máu phenotype cho một số bệnh nhân thalassemia, nhưng vẫn có bệnh nhân chỉ truyền phù hợp hệ nhóm máu ABO-Rh(D). Trong khoảng 10 năm gần đây, không có công trình nghiên cứu nào xem xét về vấn đề này. Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá hiệu quả truyền hồng cầu lắng phù hợp phenotype trên bệnh nhân thalassemia phụ thuộc truyền máu. Mục tiêu là làm rõ hơn về các đặc tính sinh kháng thể miễn dịch và hiệu quả khi truyền hồng cầu lắng phù hợp phenotype, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp, đảm bảo an toàn truyền máu hơn.

2.1. Nguy Cơ Sinh Kháng Thể Ở Bệnh Nhân Thalassemia Truyền Máu Lặp Lại

Bệnh nhân thalassemia phụ thuộc truyền máu cần truyền máu thường xuyên để duy trì nồng độ hemoglobin. Việc truyền máu lặp lại làm tăng nguy cơ tiếp xúc với các kháng nguyên lạ trên bề mặt hồng cầu, dẫn đến sinh kháng thể. Các kháng thể này có thể gây ra các phản ứng truyền máu, làm giảm hiệu quả truyền máu và gây khó khăn cho việc điều trị. Do đó, việc lựa chọn hồng cầu phù hợp là rất quan trọng.

2.2. Thực Trạng Truyền Máu Phenotype Cho Bệnh Nhân Thalassemia Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, việc truyền máu phenotype cho bệnh nhân thalassemia còn hạn chế. Nhiều bệnh viện chỉ truyền máu phù hợp hệ ABO và Rh(D), mà ít chú ý đến các hệ nhóm máu khác như Rhesus, Duffy, Kidd, MNSs. Điều này có thể dẫn đến sinh kháng thể ở người nhận máu chống lại hồng cầu truyền vào. Việc triển khai rộng rãi truyền máu phenotype cần được quan tâm để cải thiện an toàn truyền máu cho bệnh nhân thalassemia.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Truyền Máu Phù Hợp Phenotype 59

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Truyền máu Huyết học Thành phố Hồ Chí Minh từ 01/2018 đến 12/2019. Mục tiêu chuyên biệt của nghiên cứu là: Mô tả đặc điểm bệnh nhân thalassemia phụ thuộc truyền máu. Xác định tỷ lệ sinh kháng thể miễn dịch chống kháng nguyên hồng cầu theo số lần truyền máu, số túi máu được truyền; tần suất xuất hiện của các kháng thể miễn dịch. Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến sự xuất hiện kháng thể bất thường trên bệnh nhân thalassemia phụ thuộc truyền máu. Nghiên cứu này mong muốn làm rõ hơn về các đặc tính sinh kháng thể miễn dịch và hiệu quả khi truyền hồng cầu lắng phù hợp phenotype.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu và Đối Tượng Tham Gia

Nghiên cứu được thiết kế để đánh giá hiệu quả của việc truyền hồng cầu lắng phù hợp phenotype trên bệnh nhân thalassemia phụ thuộc truyền máu. Đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân thalassemia đang điều trị tại Bệnh viện Truyền máu Huyết học. Các bệnh nhân được chia thành hai nhóm: một nhóm được truyền máu phù hợp phenotype và một nhóm được truyền máu theo phương pháp thông thường (chỉ phù hợp ABO và Rh(D)).

3.2. Các Chỉ Số Đánh Giá Hiệu Quả Truyền Máu và Sinh Kháng Thể

Hiệu quả truyền máu được đánh giá dựa trên các chỉ số như nồng độ hemoglobin trước và sau truyền máu, tần suất truyền máu, và các phản ứng truyền máu. Tỷ lệ sinh kháng thể được xác định bằng cách xét nghiệm kháng thể bất thường trong huyết thanh của bệnh nhân. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự xuất hiện kháng thể bất thường cũng được khảo sát, bao gồm số lần truyền máu, số lượng máu truyền, tuổi, giới tính và nhóm máu.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tỷ Lệ Sinh Kháng Thể và Các Yếu Tố 57

Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ sinh kháng thể miễn dịch chống kháng nguyên hồng cầu theo số lần truyền máu và số túi máu được truyền. Tần suất xuất hiện của các kháng thể miễn dịch cũng được xác định. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự xuất hiện kháng thể bất thường trên bệnh nhân thalassemia phụ thuộc truyền máu đã được khảo sát. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng về đặc tính sinh kháng thể miễn dịch và hiệu quả khi truyền hồng cầu lắng phù hợp phenotype.

4.1. So Sánh Tỷ Lệ Sinh Kháng Thể Giữa Hai Nhóm Truyền Máu

Nghiên cứu so sánh tỷ lệ sinh kháng thể giữa nhóm bệnh nhân được truyền máu phù hợp phenotype và nhóm được truyền máu theo phương pháp thông thường. Kết quả cho thấy có sự khác biệt về tỷ lệ sinh kháng thể giữa hai nhóm. Nhóm được truyền máu phù hợp phenotype có tỷ lệ sinh kháng thể thấp hơn so với nhóm truyền máu thông thường.

4.2. Ảnh Hưởng Của Số Lần Truyền Máu Đến Khả Năng Sinh Kháng Thể

Nghiên cứu cũng đánh giá ảnh hưởng của số lần truyền máu đến khả năng sinh kháng thể. Kết quả cho thấy số lần truyền máu càng nhiều, nguy cơ sinh kháng thể càng cao. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn hồng cầu phù hợp để giảm thiểu nguy cơ sinh kháng thể ở bệnh nhân truyền máu nhiều lần.

V. Bàn Luận Về Hiệu Quả Truyền Máu Phenotype và An Toàn 55

Kết quả nghiên cứu cho thấy truyền hồng cầu lắng phù hợp phenotype có thể giảm nguy cơ sinh kháng thể ở bệnh nhân thalassemia phụ thuộc truyền máu. Việc xác định và truyền máu phù hợp với các hệ nhóm máu ngoài ABO và Rh(D) có thể cải thiện an toàn truyền máu và giảm các phản ứng truyền máu. Tuy nhiên, việc triển khai truyền máu phenotype đòi hỏi nguồn lực và kỹ thuật xét nghiệm phức tạp. Cần có thêm nghiên cứu để đánh giá chi phí-hiệu quả của phương pháp này.

5.1. Ưu Điểm và Hạn Chế Của Phương Pháp Truyền Máu Phenotype

Ưu điểm của phương pháp truyền máu phenotype là giảm nguy cơ sinh kháng thể, cải thiện an toàn truyền máu và giảm các phản ứng truyền máu. Hạn chế của phương pháp này là đòi hỏi nguồn lực và kỹ thuật xét nghiệm phức tạp, chi phí cao hơn so với truyền máu thông thường. Cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và chi phí khi triển khai phương pháp này.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Thiện An Toàn Truyền Máu Thalassemia

Để cải thiện an toàn truyền máu cho bệnh nhân thalassemia, cần triển khai rộng rãi truyền máu phenotype, tăng cường xét nghiệm kháng thể trước truyền máu, và theo dõi sát các phản ứng truyền máu. Cần có hướng dẫn cụ thể về truyền máu phenotype cho bệnh nhân thalassemia. Cần đào tạo nhân viên y tế về các kỹ thuật xét nghiệm và truyền máu phenotype.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Thalassemia 59

Nghiên cứu đã cung cấp bằng chứng về hiệu quả của truyền hồng cầu lắng phù hợp phenotype trong việc giảm nguy cơ sinh kháng thể ở bệnh nhân thalassemia phụ thuộc truyền máu. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện an toàn truyền máu cho bệnh nhân thalassemia. Cần có thêm nghiên cứu để đánh giá hiệu quả lâu dài của phương pháp này và xác định các yếu tố dự đoán khả năng sinh kháng thể ở bệnh nhân thalassemia.

6.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Chính Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ sinh kháng thể ở bệnh nhân thalassemia phụ thuộc truyền máu, so sánh tỷ lệ sinh kháng thể giữa nhóm truyền máu phenotype và nhóm truyền máu thông thường, và khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến sự xuất hiện kháng thể bất thường. Kết quả cho thấy truyền máu phenotype có thể giảm nguy cơ sinh kháng thể.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng và Ứng Dụng Trong Thực Tế

Cần có thêm nghiên cứu để đánh giá hiệu quả lâu dài của truyền máu phenotype và xác định các yếu tố dự đoán khả năng sinh kháng thể ở bệnh nhân thalassemia. Cần nghiên cứu về chi phí-hiệu quả của phương pháp này để có cơ sở triển khai rộng rãi. Cần phát triển các kỹ thuật xét nghiệm nhanh chóng và chính xác để xác định phenotype hồng cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Truyền máu là một liệu pháp điều trị quan trọng và cho đến nay chƣa có một phƣơng pháp nào có thể thay thế đƣợc, bên cạnh các lợi ích thì các tai biến của việc sử dụng máu trong điều trị cũng rất nghiêm trọng, nhất là các tai biến do bất đồng miễn dịch giữa ngƣời nhận máu và các chế phẩm máu đƣợc cung cấp; các tai biến này có thể do các kháng thể loại IgM (chủ yếu là các kháng thể tự nhiên của hệ nhóm máu ABO) và các kháng thể miễn dịch loại IgG (các kháng thể này thƣờng là những kháng thể bất thƣờng miễn dịch xuất hiện chủ yếu do truyền máu trƣớc đó). Mặt khác, sự đa dạng về kháng nguyên của các hệ thống nhóm máu hồng cầu và bạch cầu càng làm cho việc truyền máu trở nên phức tạp hơn [16], [36] [38]. Theo công bố của Hội Truyền máu quốc tế đến nay ngƣời ta đã nghiên cứu và phát hiện đƣợc trên 30 hệ nhóm máu hồng cầu với khoảng 325 kháng nguyên quan trọng khác nhau [15], [19], [26], [68]. Do vậy, để lựa chọn đƣợc một đơn vị hồng cầu lắng hoàn toàn phù hợp với ngƣời bệnh về tất cả các hệ nhóm máu là việc hầu nhƣ không thể thực hiện.

Trên thực tế, chúng ta vẫn gặp những tai biến truyền máu cấp hoặc muộn mà nguyên nhân là do xuất hiện các kháng thể miễn dịch khi truyền máu chƣa phù hợp các hệ nhóm máu cho ngƣời bệnh từ đó đã có thể tạo kháng thể ở ngƣời nhận máu chống hồng cầu truyền vào. Để hạn chế đến mức tối đa những tai biến truyền máu này, hiện nay trên thế giới đã triển khai và thực hiện một cách triệt để các xét nghiệm đảm bảo an toàn truyền máu về mặt miễn dịch nhƣ: định nhóm máu hệ ABO, Rh(D) và một số hệ nhóm máu khác của cả ngƣời cho và ngƣời nhận, xét nghiệm hòa hợp miễn dịch… và đặc biệt có một số quốc gia đã truyền máu. phù hợp phenotype cho ngƣời bệnh cần truyền máu nhiều lần nhƣ Mỹ, Đức, Thái Lan … [18], [28], [54]. Thực tế tại Việt Nam, trong vấn đề thực hành truyền máu hiện nay, chỉ có một vài Bệnh viện lớn nhƣ Viện Huyết học Truyền máu Trung ƣơng, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Truyền máu Huyết học Thành phố Hồ Chí Minh là có thể sử dụng hồng cầu lắng phenotype, bên cạnh đó thƣờng đa số các bác sĩ vẫn cho rằng chỉ cần truyền máu cùng nhóm với bệnh nhân trong hệ nhóm máu ABO và thêm kháng nguyên Rh(D) là đủ mà ít chú ý đến các hệ thống nhóm máu khác, điển hình là các nhóm máu nhƣ hệ Rhesus, hệ Duffy, hệ Kidd, hệ MNSs … vốn cũng là các hệ nhóm máu có tính sinh kháng mạnh; do đó đã có những tai biến truyền máu xảy ra do tính sinh miễn dịch tạo kháng thể ở ngƣời nhận máu chống hồng cầu truyền vào, mà kháng thể này phần nhiều có bản chất là IgG [3], [4], [8], [14], [15].

Tại BV Truyền máu - Huyết học Thành phố Hồ Chí Minh là một trung tâm lớn và đầu ngành về điều trị các bệnh lý huyết học, trong số đó thì thalassemia là một trong các bệnh lý phụ thuộc truyền máu, cần phải truyền máu thƣờng kỳ, lâu dài và đây có thể là một yếu tố nguy cơ trong việc sinh kháng thể, chúng tôi đã tiến hành truyền máu phenotype cho một số bệnh nhân thalassemia và vẫn có một số bệnh nhân thalassemia chỉ truyền phù hợp hệ nhóm máu ABO-Rh(D); tuy nhiên trong khoảng 10 năm gần đây thì không có công trình nghiên cứu để xem xét về vấn đề này; vì lý do để phòng tránh tối đa các nguy cơ bất đồng do miễn dịch truyền máu cũng nhƣ khảo sát cụ thể hơn về hiệu quả truyền máu, chúng tôi tiến hành nghiên cứu này nhằm mục đích ―Đánh giá hiệu quả truyền hồng cầu lắng phù hợp phenotype trên bệnh nhân thalassemia phụ thuộc truyền máu tại Bệnh viện Truyền máu Huyết học Thành phố Hồ Chí Minh từ 01/2018 đến 12/2019‖ với mục tiêu chuyên biệt nhƣ sau:. MỤC TIÊU CHUYÊN BIỆT: 1. Mô tả đặc điểm bệnh nhân thalassemia phụ thuộc truyền máu. Xác định tỷ lệ sinh kháng thể miễn dịch chống kháng nguyên hồng cầu theo số lần truyền máu, số túi máu đƣợc truyền; tần suất xuất hiện của các kháng thể miễn dịch.

Khảo sát các yếu tố ảnh hƣởng đến sự xuất hiện kháng thể bất thƣờng trên bệnh nhân thalassemia phụ thuộc truyền máu. Với nghiên cứu này chúng tôi mong muốn làm rõ hơn về các đặc tính sinh kháng thể miễn dịch và hiệu quả khi truyền hồng cầu lắng phù hợp phenotype, từ đó góp phần đƣa ra các giải pháp phù hợp, đảm bảo an toàn truyền máu hơn cho các bệnh nhân thalassemia phụ thuộc truyền máu. CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN Y VĂN 1. ĐỊNH NGHĨA VÀ PHÂN LOẠI CÁC HỆ NHÓM MÁU HỒNG CẦU 1.

Hồng cầu lắng phenotype Hồng cầu lắng phenotype (hệ nhóm máu hồng cầu) đƣợc phân loại dựa trên sự hiện diện và sự vắng mặt của các kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu; những kháng nguyên có thể là protein, carbohydrate, glycoprotein, hoặc glycolipid, tùy thuộc vào hệ thống nhóm máu. Tùy thuộc vào mỗi chủng tộc khác nhau mà mỗi quốc gia xác định các kháng nguyên hồng cầu kháng nhau dựa trên tính sinh miễn dịch của các kháng nguyên. Tổng cộng có khoảng 35 hệ thống nhóm máu với hơn 300 kháng nguyên máu nhóm khác nhau của con ngƣời đã đƣợc công nhận bởi Hiệp hội Quốc tế về Truyền máu (ISBT) [16], [19], [26]. Dựa trên tính sinh miễn dịch của các kháng nguyên, hiện nay bệnh viện Truyền máu Huyết học cung cấp hồng cầu lắng phenotype gồm các hệ nhóm máu ABO, Rhesus, Kidd, Duffy, MNSs tƣơng đối phù hợp theo tỷ lệ kháng nguyên ngƣời Việt Nam.

Các hệ nhóm máu hồng cầu 1. Các hệ nhóm máu đã đƣợc Hội Truyền máu quốc tế công nhận Cho đến hiện nay, đã có khoảng 35 hệ nhóm máu khác nhau đã đƣợc ISBT chính thức công nhận (Bảng 1.1) [19], [26], [65], [68] và các nhà khoa học vẫn không ngừng tìm kiếm thêm các hệ nhóm máu hồng cầu mới. Các hệ nhóm máu đã được ISBT công nhận. Nhóm máu hệ ABO Lịch sử phát hiện: Năm 1900, nhà bác học Karl Landstainer và cộng sự đã làm thực nghiệm và phát hiện ra hệ thống nhóm máu đầu tiên ở ngƣời, đó là hệ nhóm máu ABO với 3 nhóm máu là: Nhóm A, nhóm B, nhóm O.

Năm 1902, Decastello và Sturli đã lặp lại thí nghiệm của Landstainer và phát hiện thêm nhóm máu AB [16], [36]. Đặc điểm của nhóm máu hệ ABO: Hệ nhóm máu ABO có bốn nhóm chính là nhóm A, nhóm B, nhóm AB và nhóm O. Bốn nhóm máu này đƣợc nhận biết dựa vào sự có mặt hoặc không có mặt của kháng nguyên A, B trên bề mặt hồng cầu và sự có mặt hoặc không có mặt của kháng thể chống A, kháng thể chống B trong huyết thanh (bảng 2). Kháng nguyên của hệ nhóm máu ABO thƣờng xuất hiện sớm vào khoảng tuần thứ năm sau khi thụ thai.

Kháng thể chống A và kháng thể chống B thƣờng là kháng thể tự nhiên có bản chất là IgM, thích hợp hoạt động ở 4°C, xuất hiện sau khi sinh, tăng dần hiệu giá và đạt cực đại vào 5-10 tuổi, không qua đƣợc hàng rào nhau thai, không bao giờ có trong huyết thanh của cá thể có kháng nguyên tƣơng ứng trên bề mặt hồng cầu. Kháng thể chống A và chống B cũng có thể là kháng thể miễn dịch, có bản chất là IgG, thích hợp hoạt động ở 37°C, đƣợc hình thành qua một quá trình đáp ứng miễn dịch do tiếp xúc với kháng nguyên của hệ ABO gặp trong trƣờng hợp bất đồng nhóm máu giữa mẹ và con, truyền máu không hoà hợp hệ ABO, các kháng thể này có thể lọt qua hàng rào nhau thai, có khả năng kết hợp với bổ thể và gây tan máu trong lòng mạch [16], [36], [44], [59], [60]. Cấu trúc kháng nguyên nhóm máu A, B, O [36] (Immunologic Concepts in Transfusion Medicine. 1st Edition, 2019) Hệ nhóm máu ABO là hệ nhóm máu có vai trò đặc biệt quan trọng trong thực hành truyền máu; truyền máu không hoà hợp hệ ABO có thể gây tai biến truyền máu nghiêm trọng do hồng cầu (HC) của ngƣời cho bị ngƣng kết trực tiếp bởi các KT tƣơng ứng có sẵn trong huyết thanh của ngƣời nhận và với sự có mặt của bổ thể sẽ gây tan máu cấp trong lòng mạch, nếu không xử trí, cấp cứu kịp thời tính mạng của ngƣời bệnh có thể bị đe dọa [36].

Tán huyết cấp trong lòng mạch có gắn kết bổ thể [36] (Immunologic Concepts in Transfusion Medicine. Nhóm máu hệ Rhesus (Rh) Lịch sử phát hiện: + Năm 1939, Levine và Stetson đã phát hiện một kháng thể bất thƣờng trong huyết thanh của một sản phụ có con bị bệnh vàng da tan máu, kháng thể này ngƣng kết với hồng cầu của cha và con nhƣng không làm ngƣng kết hồng cầu của mẹ. + Năm 1940, Karl Lansteiner và Wiener miễn dịch lợn và thỏ bằng hồng cầu khỉ Rhesus và đã thu đƣợc một kháng thể mà gây ngƣng kết với khoảng 85% hồng cầu ngƣời và họ đã gọi tên yếu tố đó là Rh, Wiener và Peters cũng đã nhận xét có sự xuất hiện kháng thể Rh(D) ở những bệnh nhân Rh(D) âm mà đã nhận máu Rh(D) dƣơng. Tuy nhiên ngƣời đƣợc công nhận phát hiện ra kháng nguyên D là Levine và cộng sự (1939-1940).

Năm 1941, thêm ba kháng nguyên của hệ Rh đƣợc phát hiện là C, E, c bởi Wiener, Race và Levine. Năm 1945, Mourant phát hiện thêm kháng nguyên e của hệ Rh [16], [36]. Đặc điểm của hệ nhóm máu Rhesus: + Cho đến nay đã có hơn 50 kháng nguyên của hệ Rhesus đƣợc phát hiện, tuy nhiên 5 kháng nguyên quan trọng nhất của hệ Rhesus vẫn là D, C, c, E, e tƣơng ứng với hai gen quy định tổng hợp r a các kháng nguyên D, C, c, E, e của hệ Rh là RHD và RHCE, cả hai gen này đều nằm trên NST số 1. Các kiểu phối hợp gen của hệ Rhesus ở các chủng tộc, vùng và nƣớc khác nhau thì rất khác nhau, kiểu gen DCe/DCe chiếm tỷ lệ khá cao ở ngƣời Việt Nam (50- 57%), trong khi đó kiểu gen này chỉ gặp 19 % ở ngƣời da trắng và 3% ở ngƣời da đen [15], [16], [36].

+ Kháng thể của hệ Rhesus hầu hết là kháng thể miễn dịch có bản chất là IgG, chúng có thể lọt qua đƣờng hàng rào nhau thai. Kháng thể của Rh(D) đƣợc sinh ra do quá trình miễn dịch bởi các kháng nguyên của Rh(D) thƣờng do .