ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Sản xuất nông nghiệp gắn với tiêu thụ sản phẩm làm ra luôn là thách thức, là mối quan tâm lo lắng của chính phủ các quốc gia trên thế giới. Bởi lẽ sản phẩm nông nghiệp do các hộ nông dân, phần lớn là tầng lớp nghèo trong xã hội sản xuất ra, nếu không được tiêu thụ tốt và đem lại lợi nhuận cho họ, thì thu nhập và đời sống của họ sẽ bị ảnh hưởng xấu. Khi ấy, trách nhiệm sẽ có phần thuộc về Chính phủ. Chính vì vậy, tăng cường mối quan hệ liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông sản được xác định là một trong những khâu then chốt để phát triển sản xuất nông nghiệp hiệu quả, góp phần cải thiện đời sống cho người nông dân đồng thời tạo điều kiện cho các doanh nghiệp chế biến nông sản phát triển bền vững dựa trên nền cung cấp nguyên liệu ổn định.
Điều này được cụ thể hóa bằng quyết định số 80/2002/QĐ-TTg Khóa của Thủluận tướng Chínhtốt phủ vềnghiệp khuyến khích tiêumôi trường thụ nông sản hàng hóa thông qua hợp đồng và nhiều các văn bản pháp quy khác như Chỉ thị 25/2008/CT- TTg về việc tăng cường chỉ đạo tiêu thụ nông sản thông qua hợp đồng, Chỉ thị 1965/CT-BNN-TT năm 2013 về việc đẩy mạnh liên kết sản xuất tiêu thụ nông sản theo mô hình cánh đồng mẫu lớn. Công ty CPTPXK Đồng Giao (DOVECO) là một trong những đơn vị đi đầu trong xuất khẩu sản phẩm nông sản nói chung và sản phẩm dứa nói riêng. Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, các công ty đã dần thiết lập các mối liên kết chặt chẽ với hộ nông dân nhằm nâng cao chất lượng dứa nguyên liệu cũng như đảm bảo cung cấp đủ dứa nguyên liệu cho nhu cầu chế biến của công ty và hỗ trợ kinh tế hộ phát triển. Tuy nhiên, một rào cản lớn hiện nay trong mối liên kết là quan hệ về lợi ích, trách nhiệm và nghĩa vụ giữa các “nhà” với nhau vẫn chưa rõ ràng.
Mức liên kết giữa các doanh nghiệp với nông dân hiện nay còn nhiều hạn chế, chưa ở mức thiết thực, đầu ra cho nông 1 sản vẫn đang bức xúc. Bởi vậy: Làm sao để mối liên kết giữa các doanh nghiệp và nông dân ngày càng trở nên bền chặt? Giải pháp nào để đảm bảo được quyền lợi cho cả hai bên?. đang là vấn đề bức thiết hiện nay. Xuất phát từ thực tiễn trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá thực hiện sản xuất dứa theo hợp đồng giữa hộ nông dân xã Quang Sơn, TX.
Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình và Công ty cổ phần thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO)”.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1.1 Mục tiêu chung Đánh giá thực hiện sản xuất dứa theo hợp đồng giữa hộ dân xã Quang Sơn và Công ty CPTPXK Đồng Giao (DOVECO), từ đó đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường sản xuất theo hợp đồng giữa hộ nông dân và doanh nghiệp trong thời gian tới.2 Mục tiêu cụ thể Khóa luận tốt nghiệp môi trường - Hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện sản xuất nông sản theo hợp đồng giữa người dân và doanh nghiệp. - Tìm hiểu thực trạng sản xuất và tiêu thụ dứa theo hợp đồng trên địa bàn xã Quang Sơn, thị xã Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình. - Nghiên cứu, đánh giá thực hiện sản xuất dứa theo hợp đồng giữa hộ nông dân và Công ty CPTPXK Đồng Giao (DOVECO). - Đề xuất một số giải pháp tăng cường sản xuất dứa theo hợp đồng giữa các hộ nông dân trên địa bàn với Công ty CPTPXK Đồng Giao (DOVECO) trong thời gian tới.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu Nghiên cứu các vấn đề liên quan đến mối liên kết trong sản xuất và tiêu thụ dứa của các hộ nông dân trên địa bàn xã Quang Sơn với Công ty CPTPXK Đồng Giao (DOVECO).2 Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nội dung: nghiên cứu mối liên kết trong sản xuất, tiêu thụ dứa theo hợp đồng giữa hộ dân với Công ty CPTPXK Đồng Giao.
Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến mối liên kết trong sản xuất và tiêu thụ dứa tại địa phương. Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường mối liên kết một cách hiệu quả và bền vững. - Không gian nghiên cứu: xã Quang Sơn – TX. Tam Điệp – tỉnh Ninh Bình và Công ty CPTPXK Đồng Giao (DOVECO).
- Thời gian nghiên cứu: Từ ngày 23 tháng 01 năm 2015 đến ngày 24 tháng 05 năm 2015. Số liệu được sử dụng trong thời gian từ năm 2012 đến năm 2015.4 Câu hỏi nghiên cứu - Thực trạng sản xuất dứa ở xã Quang Sơn diễn ra như thế nào? - Mối liên kết giữa doanh nghiệp và hộ nông dân của Công ty CPTPXK Khóa luận tốt nghiệp môi trường Đồng Giao (DOVECO) hiện nay ra sao? - Thuận lợi và khó khăn trong sản xuất và tiêu thụ dứa theo hợp đồng giữa hộ dân với Công ty CPTPXK Đồng Giao (DOVECO) hiện nay ra sao? - Các giải pháp nhằm tăng cường mối liên kết giữa hộ dân và doanh nghiệp? 3 PHẦN II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2.1 Khái niệm và vai trò của hợp đồng liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản 2.1 Khái niệm hợp đồng liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản Theo Điều 1 Pháp lệnh Hợp đồng Kinh tế của Việt Nam định nghĩa về hợp đồng liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản như sau: Hợp đồng liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản là sự thỏa thuận bằng văn bản tài liệu giao dịch giữa các bên ký kết về việc thực hiện công việc sản xuất, trao đổi hàng hóa dịch vụ, nghiên cứu ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và các thỏa thuận khác có mục đích kinh doanh với sự quy định rõ ràng và quyền và nghĩa vụ của mỗi bên để xác định và thực hiện kế hoạch của mình. Khóa*Nội luậndung củatốt nghiệp môi trường hợp đồng: Hợp đồng sản xuất và tiêu thụ nông sản hàng hóa phải được ký với người sản xuất ngay từ đầu vụ sản xuất, đầu năm hoặc đầu chu kỳ sản xuất. Hợp đồng sau khi ký kết là cơ sở pháp lý để gắn trách nhiệm và nghĩa vụ của các bên, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp giữa người sản xuất nguyên liệu và các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, chế biến và xuất khẩu theo các quy định của hợp đồng.
Theo QĐ 80/2002/TTg thì hợp đồng sản xuất và tiêu thụ nông sản ký giữa các doanh nghiệp với người sản xuất theo các hình thức: ứng trước vốn , vật tư, hỗ trợ kỹ thuật, công nghệ và mua lại nông sản hàng hóa, bán vật tư mua lại nông sản hàng hóa, trực tiếp tiêu thụ nông sản hàng hóa, liên kết sản xuất. Hộ nông dân sử đúng giá trị quyền sử dụng đất để góp vốn cổ phần, liên doanh, liên kết với doanh nghiệp hoặc cho doanh nghiệp thuê đất, sau đó nông sản được sản xuất trên đất đã góp cổ phần, liên doanh liên kết hoặc cho 4 thuê và bán lại nông sản cho doanh nghiệp, tạo sự gắn kết bền vững giữa nông dân và doanh nghiệp. *Giải quyết tranh chấp hợp đồng: Hợp đồng sản xuất và tiêu thụ nông sản phải đảm bảo nội dung và hình thức theo quy định của pháp luật, được UBND xã xác nhận hoặc phòng công chứng huyện chứng thực. Doanh nghiệp và người sản xuất có trách nhiệm thực hiện đúng các cam kết trong hợp đồng, bên nào không thực hiện đúng nội dung đã ký mà gây thiệt hại thì phải bồi thường cho bên bị thiệt hại.
Các bên ký kết hợp đồng cùng nhau thỏa thuận xử lý các rủi ro về thiên tai, đột biến về giá cả thị trường và các nguyên nhân bất khả kháng khác theo nguyên tắc cùng chia sẻ rủi ro và được Nhà nước xem xét hỗ trợ một phần thiệt hại theo quy định của pháp luật. Các doanh nghiệp không được tranh mua nông sản hàng hóa của nông dân mà doanh nghiệp khác đã đầu tư phát triển sản xuất. Không được ký hợp Khóa luận tốt nghiệp môi trường đồng tiêu thụ nông sản hàng hóa mà người sản xuất đã ký hợp đồng với doanh nghiệp khác. Người sản xuất chỉ được bán nông sản hàng hóa sản xuất theo hợp đồng cho doanh nghiệp khác khi doanh nghiệp đã đầu tư hoặc ký hợp đồng tiêu thụ nông sản hàng hóa từ chối không mua hoặc mua không hết nông sản hàng hóa của mình.
Khi có tranh chấp về hợp đồng thì UBND xã có trách nhiệm phối hợp với Hội Nông dân Việt Nam cùng cấp và Hiệp hội ngành hàng tổ chức và tạo điều kiện để hai bên giải quyết bằng thương lượng, hòa giải. Trường hợp thương lượng hòa giải không đạt được kết quả thì các bên đưa vụ tranh chấp ra tòa án để giải quyết theo pháp luật.2 Vai trò của hợp đồng liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản Nhờ chuyển tổ chức sản xuất từ liên kết ngang (người sản xuất/người thu gom/người chế biến/người kinh doanh lớn xuất khẩu…) sang hình thức liên kết dọc theo ngành hàng (sản xuất – chế biến – tiêu thụ) (Đỗ Kim Chung, 5 1999). Liên kết kinh tế thông qua hợp đồng giữa người sản xuất nguyên liệu và doanh nghiệp chế biến đem lại tác dụng to lớn sau: Đối với người sản xuất nguyên liệu đặc biệt là hộ nông dân hợp đồng liên kết giúp đảm bảo ổn định được thị trường tiêu thụ giảm rủi ro về giá cả đối với nông sản sản xuất ra, hỗ trợ về giống, vốn, kỹ thuật và các thông tin về thị trường nên khắc phục được nhiều hạn chế của hộ nông dân, đồng thời tạo điều kiện cho hộ tiếp cận được với công nghệ và kỹ thuật sản xuất tiên tiến, ổn định và phát triển được sản xuất, tăng thu nhập, xóa đói giảm nghèo cho một bộ phận hộ nông dân ở các vùng khó khăn. Đối với các doanh nghiệp chế biến nông sản hợp đồng liên kết giúp đảm bảo có nguồn cung cấp nguyên liệu ổn định với chất lượng cao, đồng đều, đáp ứng theo yêu cầu kỹ thuật của sản xuất nên có thể mở rộng được quy mô hoạt động, tăng được chất lượng sản phẩm đầu ra, giảm chi phí thu mua nguyên liệu, tạo ra nhiều khả năng hạ giá thành và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.
Giảm thiểu được các rủi ro nên các doanh nghiệp có thể lập được Khóa kế hoạchluận tốt sản xuất kinh doanhnghiệp lâu dài, ổn định vàmôi phát triển trường sản xuất bền vững.3 Các hình thức hợp đồng liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản Hiện nay ở nước ta có 4 hình thức hợp đồng nông sản chủ yếu.