Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Thoái Hóa Cột Sống Cổ Bằng Phương Pháp Kéo Giãn Tại Bệnh Viện Thái Nguyên

Tài liệu nghiên cứu Đánh giá kết quả điều trị thoái hóa cột sống cổ bằng phương pháp kéo giãn cột sống cổ trên máy tm, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Đặng Thị Minh Thu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trịnh Xuân Tráng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Thoái Hoá Cột Sống Cổ Bằng Phương Pháp Kéo Giãn Cột Sống Cổ Trên Máy TM 300 Tại Bệnh Viện Điều Dưỡng Và Phục Hồi Chức Năng Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đặc điểm giải phẫu, sinh lý cột sống cổ
• 1.2. Cơ chế bệnh sinh và hậu quả của thoái hóa cột sống cổ
• 1.3. Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng thoái hoá cột sống cổ
• 1.4. Tình hình nghiên cứu về thoái hoá cột sống cổ
• 1.5. Các phương pháp điều trị thoái hoá cột sống cổ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp tiến hành
• 2.5. Các kỹ thuật can thiệp sử dụng trong nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.7. Vật liệu nghiên cứu
• 2.8. Phương pháp xử lí số liệu
• 2.9. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Kết quả điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Kéo Giãn Cột Sống Cổ Thái Nguyên

Phương pháp kéo giãn cột sống cổ là một kỹ thuật vật lý trị liệu được sử dụng rộng rãi trong điều trị các bệnh lý liên quan đến thoái hóa đốt sống cổ và các vấn đề về đau cổ vai gáy. Tại Bệnh viện Thái Nguyên, phương pháp này đã được áp dụng từ năm 2003 với máy TM 300, tuy nhiên, chưa có nghiên cứu chuyên sâu nào đánh giá một cách hệ thống về hiệu quả điều trị của nó. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về phương pháp này, các chỉ định và chống chỉ định, cũng như những ưu nhược điểm của nó. Mục tiêu là cung cấp thông tin đầy đủ và chi tiết về phương pháp kéo giãn cột sống cổ tại Bệnh viện Thái Nguyên.

1.1. Định Nghĩa và Cơ Chế Tác Động Của Kéo Giãn Cột Sống

Kéo giãn cột sống cổ là phương pháp sử dụng lực kéo để làm giãn các đốt sống, giảm áp lực lên dây thần kinh, đĩa đệm và các cấu trúc xung quanh. Mục tiêu chính là giảm đau, tăng tầm vận động và cải thiện tuần hoàn máu. Theo nghiên cứu, lực kéo phù hợp giúp mở rộng không gian giữa các đốt sống, từ đó giảm chèn ép và kích thích phục hồi. Quá trình này cũng hỗ trợ giảm co thắt cơ và cải thiện tư thế cột sống cổ.

1.2. Chỉ Định và Chống Chỉ Định Của Phương Pháp Kéo Giãn Cột Sống

Phương pháp này được chỉ định cho các trường hợp thoái hóa đốt sống cổ, đau cổ vai gáy do căng cơ, thoát vị đĩa đệm nhẹ, và hạn chế tầm vận động. Tuy nhiên, chống chỉ định tuyệt đối bao gồm các bệnh lý viêm nhiễm cấp tính, khối u, loãng xương nặng, trượt đốt sống mất vững, và các vấn đề tim mạch nghiêm trọng. Việc đánh giá kỹ lưỡng tình trạng bệnh nhân là rất quan trọng trước khi quyết định áp dụng phương pháp này.

II. Thực Trạng Điều Trị Đau Cổ Vấn Đề Tại Bệnh Viện Thái Nguyên

Mặc dù kéo giãn cột sống cổ là một phương pháp điều trị phổ biến, việc đánh giá hiệu quả thực tế của nó tại Bệnh viện Thái Nguyên vẫn còn hạn chế. Nhiều bệnh nhân vẫn gặp phải tình trạng đau mạn tính và hạn chế vận động sau quá trình điều trị. Điều này đặt ra câu hỏi về tính hiệu quả của phác đồ điều trị hiện tại, cũng như sự cần thiết phải cải tiến kỹ thuật và trang thiết bị. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt các nghiên cứu khoa học về kết quả điều trị cũng gây khó khăn cho việc xây dựng các hướng dẫn điều trị dựa trên bằng chứng.

2.1. Thống Kê Tình Hình Bệnh Nhân Thoái Hóa Cột Sống Cổ

Việc thu thập và phân tích thống kê bệnh nhân thoái hóa cột sống cổ tại Bệnh viện Thái Nguyên là rất quan trọng. Số liệu về độ tuổi, giới tính, mức độ bệnh, và các phương pháp điều trị đã áp dụng sẽ giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Bên cạnh đó, thông tin về chi phí điều trị và thời gian nằm viện cũng cần được xem xét để đánh giá hiệu quả kinh tế của phương pháp kéo giãn cột sống cổ.

2.2. Khó Khăn Trong Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị Khách Quan

Một trong những thách thức lớn là việc đánh giá hiệu quả điều trị một cách khách quan. Các phương pháp đánh giá chủ quan như thang điểm đau, phản hồi của bệnh nhân, có thể bị ảnh hưởng bởi yếu tố tâm lý và kỳ vọng. Việc sử dụng các phương pháp đánh giá khách quan như chẩn đoán hình ảnh (X-quang, MRI, CT scan) và đo lường tầm vận động khớp là rất cần thiết để có được cái nhìn toàn diện và chính xác hơn.

III. Phương Pháp Kéo Giãn Cột Sống Cổ Trên Máy TM 300 Quy Trình

Để đánh giá hiệu quả của phương pháp kéo giãn cột sống cổ trên máy TM 300 tại Bệnh viện Thái Nguyên, cần nắm rõ quy trình thực hiện và các thông số kỹ thuật liên quan. Máy TM 300 là một thiết bị vật lý trị liệu được thiết kế để tạo ra lực kéo một cách chính xác và kiểm soát, giúp giảm áp lực lên cột sống cổ. Việc tuân thủ đúng phác đồ điều trị và theo dõi sát sao các phản ứng của bệnh nhân là rất quan trọng để đảm bảo an toàn và đạt được kết quả tốt nhất.

3.1. Các Bước Thực Hiện Kéo Giãn Cột Sống Cổ Với Máy TM 300

Quy trình kéo giãn cột sống cổ trên máy TM 300 bao gồm các bước chuẩn bị bệnh nhân, điều chỉnh tư thế, cài đặt thông số (lực kéo, thời gian kéo, góc kéo), và theo dõi trong suốt quá trình điều trị. Lực kéo thường được điều chỉnh tăng dần, tùy thuộc vào mức độ chịu đựng của bệnh nhân. Thời gian kéo có thể dao động từ 15 đến 30 phút, và thường được thực hiện hàng ngày hoặc cách ngày. Việc sử dụng kéo giãn cột sống liên tục hay kéo giãn cột sống ngắt quãng phụ thuộc vào tình trạng bệnh lý.

3.2. Lưu Ý Quan Trọng Về Lực Kéo Góc Kéo Và Thời Gian Điều Trị

Việc xác định lực kéo, góc kéo và thời gian điều trị phù hợp là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của phương pháp. Lực kéo quá mạnh có thể gây tổn thương, trong khi lực kéo quá yếu có thể không mang lại hiệu quả. Góc kéo cũng cần được điều chỉnh để tác động chính xác vào vùng cột sống cổ bị tổn thương. Thời gian điều trị cần đủ để giảm áp lực và kích thích phục hồi, nhưng không quá dài để tránh gây mỏi cơ và các tác dụng phụ.

IV. Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị Kéo Giãn Cột Sống Cổ Nghiên Cứu

Nghiên cứu Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Thoái Hóa Cột Sống Cổ Bằng Phương Pháp Kéo Giãn Cột Sống Cổ Trên Máy TM 300 Tại Bệnh Viện Điều Dưỡng Và Phục Hồi Chức Năng Thái Nguyên của Đặng Thị Minh Thu năm 2010, đánh giá kết quả trên nhóm bệnh nhân được điều trị bằng phương pháp kéo giãn cột sống cổ trên máy TM 300 so sánh với nhóm chứng. Kết quả cho thấy có sự cải thiện đáng kể về mức độ đau, tầm vận động và chức năng sinh hoạt ở nhóm được kéo giãn so với nhóm chứng. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu lớn hơn và thiết kế chặt chẽ hơn để khẳng định hiệu quả của phương pháp này.

4.1. So Sánh Kết Quả Điều Trị Kéo Giãn So Với Phương Pháp Khác

Để đánh giá khách quan hiệu quả của kéo giãn cột sống cổ, cần so sánh kết quả điều trị với các phương pháp khác như dùng thuốc, vật lý trị liệu (siêu âm, điện xung, nhiệt trị liệu), và phẫu thuật (trong trường hợp nặng). So sánh cần dựa trên các tiêu chí như mức độ cải thiện đau, tăng tầm vận động, cải thiện chức năng sinh hoạt, tỷ lệ thành công, và biến chứng.

4.2. Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Kết Quả Điều Trị

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả điều trị bằng phương pháp kéo giãn cột sống cổ, bao gồm tuổi tác, giới tính, mức độ bệnh, thời gian mắc bệnh, tuân thủ phác đồ điều trị, và các bệnh lý đi kèm. Việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp xác định đối tượng bệnh nhân phù hợp nhất với phương pháp này và tối ưu hóa kết quả điều trị.

V. Ưu Điểm và Nhược Điểm Của Kéo Giãn Cột Sống Cổ Tại Thái Nguyên

Phương pháp kéo giãn cột sống cổ tại Bệnh viện Thái Nguyên có những ưu điểm nhất định như tính an toàn, không xâm lấn, dễ thực hiện, và chi phí tương đối thấp. Tuy nhiên, cũng tồn tại những nhược điểm như hiệu quả có thể không cao ở một số bệnh nhân, cần thực hiện nhiều lần và liên tục, và có thể gây ra một số tác dụng phụ như đau đầu, chóng mặt. Việc cân nhắc kỹ lưỡng giữa ưu điểm và nhược điểm là rất quan trọng trước khi quyết định áp dụng phương pháp này.

5.1. Lợi Ích Vượt Trội Của Kéo Giãn Cột Sống Cổ

Kéo giãn cột sống cổ mang lại nhiều lợi ích, bao gồm giảm đau, giảm áp lực lên dây thần kinh, tăng tầm vận động, cải thiện tuần hoàn máu, và giảm co thắt cơ. Phương pháp này cũng có thể giúp cải thiện tư thế và giảm nguy cơ tái phát đau cổ vai gáy.

5.2. Rủi Ro và Biến Chứng Tiềm Ẩn Cần Lưu Ý

Mặc dù an toàn, kéo giãn cột sống cổ có thể gây ra một số biến chứng như đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, và tăng đau. Trong một số trường hợp hiếm gặp, có thể xảy ra tổn thương dây thần kinh hoặc cột sống. Việc theo dõi sát sao các phản ứng của bệnh nhân và điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời là rất quan trọng để giảm thiểu rủi ro.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Kéo Giãn Cột Sống Cổ Tại Thái Nguyên

Phương pháp kéo giãn cột sống cổ là một công cụ hữu ích trong điều trị các bệnh lý cột sống cổ tại Bệnh viện Thái Nguyên. Tuy nhiên, để tối ưu hóa hiệu quả và giảm thiểu rủi ro, cần có các nghiên cứu chuyên sâu hơn, cải tiến kỹ thuật, và xây dựng các hướng dẫn điều trị dựa trên bằng chứng. Việc kết hợp kéo giãn cột sống cổ với các phương pháp điều trị khác như dùng thuốc, vật lý trị liệu, và thay đổi lối sống có thể mang lại kết quả tốt hơn.

6.1. Đề Xuất Cải Tiến Phương Pháp Kéo Giãn Cột Sống Cổ

Để nâng cao hiệu quả của phương pháp, cần cải tiến kỹ thuật bằng cách sử dụng các thiết bị hiện đại hơn, cá nhân hóa phác đồ điều trị dựa trên đặc điểm của từng bệnh nhân, và kết hợp kéo giãn cột sống cổ với các bài tập tăng cường sức mạnh cơ cổ và cải thiện tư thế.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Kéo Giãn Cột Sống Cổ

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả lâu dài của kéo giãn cột sống cổ, so sánh với các phương pháp điều trị khác, và xác định các yếu tố dự báo kết quả điều trị. Bên cạnh đó, cần có các nghiên cứu về chi phí - hiệu quả để đánh giá tính khả thi của phương pháp này trong điều kiện thực tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thoái hóa cột sống cổ là một bệnh lý phổ biến, đặc biệt ở người trung và cao tuổi, với tỷ lệ người trên 55 tuổi có dấu hiệu thoái hóa khớp trên X-quang chiếm tới 80%. Tại Việt Nam, mặc dù chưa có số liệu thống kê chính thức về chi phí điều trị, nhưng thoái hóa cột sống cổ đã trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng do ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống và khả năng lao động của người bệnh. Bệnh biểu hiện đa dạng với các hội chứng như đau cột sống cổ, hội chứng rễ thần kinh, hội chứng động mạch đốt sống, hội chứng thực vật dinh dưỡng và hội chứng chèn ép tủy cổ.

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Điều dưỡng và Phục hồi chức năng Thái Nguyên trong khoảng thời gian từ tháng 12/2009 đến tháng 6/2010, với mục tiêu chính là mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của thoái hóa cột sống cổ và đánh giá hiệu quả điều trị bằng phương pháp kéo giãn cột sống cổ trên máy TM 300. Nghiên cứu góp phần làm rõ hiệu quả của phương pháp kéo giãn trong điều trị thoái hóa cột sống cổ, từ đó hỗ trợ cải thiện chất lượng điều trị và phục hồi chức năng cho bệnh nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

• Lý thuyết thoái hóa sinh học và bệnh lý: Thoái hóa cột sống cổ là kết quả của quá trình thoái hóa sinh học theo tuổi kết hợp với các yếu tố bệnh lý như vi chấn thương, rối loạn chuyển hóa, dị dạng cột sống và thừa cân. Quá trình này làm giảm khả năng tổng hợp proteoglycan và collagen của tế bào sụn, dẫn đến mất tính đàn hồi và chịu lực của sụn khớp.
• Cơ chế gây đau: Đau do kích thích các nhánh thần kinh cảm giác ở bao khớp, dây chằng, đĩa đệm và các tổ chức quanh khớp, đặc biệt là do chèn ép rễ thần kinh bởi gai xương hoặc hẹp lỗ gian đốt sống.
• Mô hình điều trị kéo giãn cột sống: Phương pháp kéo giãn làm rộng lỗ liên đốt, giảm áp lực lên rễ thần kinh, giãn cơ và dây chằng, từ đó giảm đau và cải thiện tầm vận động cột sống cổ.

Phương pháp nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: 120 bệnh nhân thoái hóa cột sống cổ điều trị nội trú tại Bệnh viện Điều dưỡng và Phục hồi chức năng Thái Nguyên, chia thành 2 nhóm: nhóm kéo giãn (60 bệnh nhân) và nhóm chứng (60 bệnh nhân).
• Phương pháp chọn mẫu: Ngẫu nhiên, dựa trên tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng và cận lâm sàng, loại trừ các trường hợp có bệnh lý phối hợp hoặc không hợp tác.
• Phương pháp phân tích: So sánh trước và sau điều trị, giữa nhóm kéo giãn và nhóm chứng, sử dụng thang điểm Likert 11 điểm đánh giá mức độ đau, bảng NPQ đánh giá ảnh hưởng đau lên chức năng sinh hoạt, và đo tầm vận động khớp bằng thước đo tiêu chuẩn.
• Timeline nghiên cứu: Thời gian thu thập dữ liệu từ tháng 12/2009 đến tháng 6/2010, điều trị kéo giãn trong 20 ngày mỗi đợt.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Phân bố bệnh nhân: Tỷ lệ nam chiếm 52,5%, nữ 47,5%; nhóm tuổi 60-69 chiếm 44,2%, nhóm >70 tuổi chiếm 30%. Nghề nghiệp chủ yếu là cán bộ hưu (70,8%).
• Đặc điểm lâm sàng: 81,7% bệnh nhân đau cột sống cổ mạn tính; hội chứng cột sống cổ chiếm 100%, hội chứng động mạch đốt sống 75,8%, hội chứng rễ thần kinh cổ 70,8%, hội chứng thực vật dinh dưỡng 26,7%.
• Hiệu quả điều trị: Nhóm kéo giãn có mức giảm đau trung bình từ 7,5 xuống 3,2 điểm trên thang Likert, cải thiện tầm vận động khớp tăng trung bình 25% so với nhóm chứng; chức năng sinh hoạt cải thiện rõ rệt với điểm NPQ giảm từ 18 xuống 7 điểm.
• Kết quả tổng thể: 70% bệnh nhân nhóm kéo giãn đạt kết quả điều trị tốt hoặc khá, so với 45% ở nhóm chứng.

Thảo luận kết quả

Kéo giãn cột sống cổ trên máy TM 300 giúp làm giảm áp lực lên rễ thần kinh và đĩa đệm, từ đó giảm đau và cải thiện chức năng vận động. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước về hiệu quả của phương pháp kéo giãn trong điều trị thoái hóa cột sống cổ. Sự khác biệt về cải thiện tầm vận động và chức năng sinh hoạt giữa hai nhóm có ý nghĩa thống kê, chứng tỏ kéo giãn là phương pháp hỗ trợ điều trị hiệu quả. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh mức độ đau và tầm vận động trước và sau điều trị giữa hai nhóm để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

• Mở rộng áp dụng phương pháp kéo giãn cột sống cổ: Khuyến khích các cơ sở y tế chuyên khoa áp dụng máy kéo giãn TM 300 hoặc tương đương để nâng cao hiệu quả điều trị thoái hóa cột sống cổ.
• Đào tạo chuyên môn cho nhân viên y tế: Tổ chức các khóa đào tạo kỹ thuật kéo giãn và đánh giá kết quả điều trị nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả.
• Kết hợp đa phương pháp điều trị: Áp dụng phối hợp kéo giãn với vật lý trị liệu, xoa bóp, và sử dụng thuốc chống thoái hóa để tối ưu hóa kết quả.
• Theo dõi và đánh giá định kỳ: Thiết lập hệ thống theo dõi bệnh nhân sau điều trị để đánh giá lâu dài hiệu quả và phát hiện sớm các biến chứng.
• Thời gian thực hiện: Triển khai trong vòng 1-2 năm tại các bệnh viện phục hồi chức năng và chuyên khoa cột sống.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ chuyên khoa nội thần kinh và phục hồi chức năng: Nâng cao kiến thức về phương pháp điều trị thoái hóa cột sống cổ bằng kéo giãn.
• Nhân viên vật lý trị liệu: Áp dụng kỹ thuật kéo giãn và phối hợp các phương pháp vật lý trị liệu hiệu quả.
• Nhà nghiên cứu y học và sinh học: Tham khảo dữ liệu thực nghiệm và phương pháp nghiên cứu để phát triển các nghiên cứu tiếp theo.
• Sinh viên y khoa và sau đại học: Học tập về cơ chế bệnh sinh, chẩn đoán và điều trị thoái hóa cột sống cổ, cũng như kỹ năng nghiên cứu khoa học.

Câu hỏi thường gặp

1. Kéo giãn cột sống cổ có an toàn không?
   Phương pháp kéo giãn được thực hiện dưới sự giám sát chuyên môn, sử dụng lực kéo phù hợp với thể trạng bệnh nhân, do đó an toàn và ít tác dụng phụ.

2. Phương pháp kéo giãn có hiệu quả ngay sau lần điều trị đầu tiên?
   Hiệu quả thường tăng dần sau nhiều lần điều trị, với cải thiện rõ rệt về đau và tầm vận động sau khoảng 20 ngày điều trị.

3. Có thể kết hợp kéo giãn với các phương pháp điều trị khác không?
   Có, kéo giãn thường được kết hợp với vật lý trị liệu, xoa bóp và thuốc để tăng hiệu quả điều trị.

4. Ai nên tránh sử dụng phương pháp kéo giãn?
   Bệnh nhân có chấn thương cột sống cấp tính, ung thư, lao cột sống hoặc các bệnh lý nghiêm trọng khác không nên áp dụng.

5. Thời gian điều trị kéo giãn kéo dài bao lâu?
   Mỗi đợt điều trị kéo dài khoảng 20 ngày, mỗi ngày một lần, thời gian mỗi lần kéo từ 10-20 phút tùy tình trạng bệnh.

Kết luận

• Thoái hóa cột sống cổ là bệnh lý phổ biến, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống người cao tuổi.
• Phương pháp kéo giãn cột sống cổ trên máy TM 300 mang lại hiệu quả giảm đau và cải thiện tầm vận động rõ rệt.
• Nghiên cứu đã chứng minh sự khác biệt có ý nghĩa giữa nhóm điều trị kéo giãn và nhóm chứng.
• Đề xuất áp dụng rộng rãi phương pháp kéo giãn kết hợp đa phương pháp điều trị tại các cơ sở y tế chuyên khoa.
• Khuyến khích tiếp tục nghiên cứu mở rộng và theo dõi lâu dài để nâng cao hiệu quả điều trị.

Hành động tiếp theo là triển khai đào tạo kỹ thuật kéo giãn và áp dụng phương pháp này tại các bệnh viện phục hồi chức năng nhằm nâng cao chất lượng điều trị thoái hóa cột sống cổ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Thoái hoá thực chất là sự già đi của cơ thể con người, đây là một quá trình tự nhiên trong chu trình sinh, lão, bệnh, tử của con người. Càng lớn tuổi, quá trình thoái hoá diễn ra càng nhiều và càng nhanh [42]. Thoái hoá cột sống cổ là một bệnh thường gặp ở người trung, cao tuổi. Tổn thương thoái hoá của sụn khớp gây ra do quá trình sinh tổng hợp chất cơ bản (proteoglycan) bởi các tế bào sụn có sự bất thường.

Đặc trưng của bệnh là quá trình mất sụn khớp của lớp tế bào dưới sụn, tổ chức xương cạnh khớp được tạo mới [7]. Ở thoái hoá cột sống, có sự kết hợp giữa 2 loại tổn thương mang tính định khu đó là thoái hoá đĩa đệm và thoái hoá mỏm liên sau [4], [42]. Nguyên nhân chính là do quá trình thoái hoá và tình trạng chịu áp lực quá tải kéo dài của sụn khớp và đĩa đệm. Biểu hiện lâm sàng của thoái hóa cột sống cổ rất đa dạng và phức tạp.

Đau là một trong những triệu chứng thường xuyên và phổ biến nhất. Đau không chỉ ảnh hưởng đến cuộc sống, chức năng sinh hoạt của người bệnh mà còn ảnh hưởng đến kinh tế, chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Mặt khác nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng đắn bệnh sẽ tiến triển thành từng đợt nặng dần, có thể dẫn đến chèn ép rễ, tuỷ, gây đau hoặc tàn phế. Vì vậy, thoái hóa cột sống cổ ngày càng trở thành vấn đề quan trọng trong chăm sóc sức khoẻ cộng đồng, là mối quan tâm của nhiều chuyên ngành như nội, thần kinh, phẫu thuật, phục hồi chức năng, chẩn đoán hình ảnh.

Tại Mỹ, hàng năm thoái hóa cột sống cổ tiêu tốn tới 40 tỷ USD, những người trên 55 tuổi có dấu hiệu thoái hóa khớp trên X quang chiếm 80%, trong khi những người từ 15 - 24 tuổi chỉ là 10%, chỉ tính riêng thoái hóa cột sống cổ ở những bệnh nhân đến điều trị tại bệnh viện có khoảng 151. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 1 http://www.vn 2 Tại Pháp, cũng chi tới 6 tỷ france cho những bệnh nhân thoái hoá [52]. Theo tài liệu của Reuter Health, ở châu Âu, đau mạn tính tiêu tới 34 tỷ Euro mỗi năm, trong đó đau do viêm khớp và thoái hoá khớp chiếm 34% bệnh nhân. Ở Việt Nam, đến nay tuy chưa có thống kê cụ thể về chi phí điều trị cho những bệnh nhân có thoái hoá nhưng đã có nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả về điều trị thoái hóa cột sống cổ bằng các phương pháp khác nhau.

Theo y học hiện đại, có thể dùng thuốc chống viêm giảm đau toàn thân hoặc kết hợp giữa vật lý trị liệu và châm cứu, kết hợp giữa vật lý trị liệu và thuốc hoặc chỉ dùng các phương pháp vật lý trị liệu. Tại Thái Nguyên, chưa có đề tài nghiên cứu nào về kéo giãn cột sống cổ ở bệnh nhân thoái hoá cột sống cổ. Bệnh viện Điều dưỡng và Phục hồi chức năng Thái Nguyên đã điều trị thoái hoá cột sống cổ bằng phương pháp kéo giãn cột sống cổ trên máy TM 300 từ năm 2003 nhưng chưa có nghiên cứu nào đánh giá kết quả điều trị sau khi kéo giãn. Xuất phát từ thực tế trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài này nhằm 2 mục tiêu: 1.

Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng thoái hoá cột sống cổ. Đánh giá kết quả điều trị thoái hoá cột sống cổ bằng phƣơng pháp kéo giãn cột sống cổ trên máy TM 300. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 2 http://www.vn 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đặc điểm giải phẫu, sinh lý cột sống cổ 1.

Đặc điểm giải phẫu 1. Xương cột sống Cột sống cổ có 7 đốt, từ C I đến CVII, có đường cong ưỡn ra trước, đốt C I (đốt đội) không có thân đốt, đốt CVII có mỏm gai dài nhất sờ thấy rõ, lồi ngay dưới da nhất là khi ta cúi cổ, nên được dùng để làm mốc xác định các đốt sống cổ [8], [31]. Đặc điểm của xương cột sống: - Thân đốt sống: đường kính ngang lớn hơn đường kính trước sau, mặt bên có hai phình bên gọi là mỏm móc hay mấu bán nguyệt. Mặt dưới có hai mỏm bên ứng với phần bên của đốt sống dưới, phần trước dầy hơn phần sau.

- Cuống: tròn và dầy, dính ở phần sau mặt bên thân đốt sống. - Mảnh: rộng bề ngang hơn bề cao. - Mỏm ngang: dính vào thân và hai cuống bởi hai rễ, trong đó lỗ ngang cho động mạch đốt sống đi qua (trừ đốt C VII). Đỉnh của mỏm ngang tách làm hai củ: củ trước và củ sau.

- Mỏm khớp: diện khớp phẳng rộng, diện của mỏm trên nhìn lên trên, ra sau, diện của mỏm dưới nhìn xuống dưới, ra trước. - Gai sống: đỉnh của gai sống tách ra làm hai củ, gai sống dài dần từ C II đến CVII. - Lỗ đốt sống: to dần từ đốt C I đến CV và nhỏ dần ở đốt CVI đến CVII. Khi khớp gian đốt sống bị thoái hoá, các gai xương thường làm hẹp lỗ gian đốt sống và chèn ép vào rễ thần kinh.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 3 http://www.vn 4 - Đốt sống cổ 1 (đốt đội): tiếp khớp ở mặt trên với hai lồi cầu xương chẩm, không có gai và thân đốt. Mặt trước của cung trước có mỏm trước cho dây chằng bám, mặt sau của cung trước có diện khớp tiếp khớp với mỏm răng của đốt CII. Lỗ đốt sống rộng, có dây chằng ngang chia lỗ thành hai phần không đều nhau (phần trước nhỏ có mỏm răng, phần sau rộng có tuỷ cổ). Mặt khối bên của đốt trục - đội khuynh hướng xuống dưới, cho phép gấp duỗi trong mặt phẳng trước - sau và hạn chế chuyển động xoay bên.

Mặt dưới của đốt CI cong lõm, tiếp giáp với lồi cầu trên của đốt trục, cho phép quay quanh trục của dạng răng. - Đốt sống cổ 2 (đốt trục): không có thân đốt trung tâm, có hai khối bên chứa cạnh trên và cạnh dưới. Các mỏm bên được tiếp nối bởi cung trước và cung sau (cung trước hình thành một thân, phía trên thân tạo thành mỏm răng, phần thân khớp với thân trung tâm của đốt C III). Khối bên khớp với thân bên của đốt đội trên, mặt dưới khớp với đốt C III.

Giữa các đốt CI và CII không có đĩa đệm gian đốt sống mà chủ yếu là các bao sợi collagen. - Các đốt sống cổ từ C III đến CVII: cũng có những đặc điểm chung của đốt sống cổ (chiều ngang phía trước lớn hơn phía sau, thân đốt có chiều ngang lớn hơn chiều trước - sau). Mỏm ngang giới hạn hai bên của thân đốt sống, chúng được coi như các phát triển xương sườn, giới hạn trong của mỗi mỏm ngang là một lỗ có động mạch đốt sống đi qua. Ngành ngang chứa lỗ mà trong đó thần kinh sống đi qua, lỗ này ở phía trước bên.

- Các đốt sống cổ kể từ C II trở xuống liên kết với nhau bởi 3 khớp: + Khớp đĩa đệm gian đốt: đĩa đệm gian đốt luôn phải chịu áp lực tải trọng lớn, với đoạn cổ dưới khoảng 5,6 kg/cm2 ở tư thế bình thường, và có thể lên tới 40 kg/cm2 nếu không có trương lực cơ. Khi có sự cố định lâu trong một tư thế (do nghề nghiệp) hoặc do áp lực lệch trọng tải, sẽ dễ dẫn đến thoái hóa đĩa đệm và hình thành các gai xương ở các đĩa đệm cổ thấp. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 4 http://www.vn 5 + Khớp sống - sống (còn gọi là khớp mấu lồi đốt sống, khớp nhỏ): tạo nên bởi các mấu sống trên và mấu sống dưới của hai thân đốt kế cận và được nhận biết trên phim chụp tư thế nghiêng. Khớp này có diện khớp thực thụ, có bao hoạt dịch, có chất synovial bôi trơn trong khớp.

+ Khớp bán nguyệt (còn có các tên gọi khác như: khớp mấu móc cột sống, khớp vô danh, khớp gian đốt sống, khớp bên trong thân đốt sống, khớp Luschka), chỉ duy nhất ở cột sống cổ mới có. Mỗi thân đốt sống có 2 mấu bán nguyệt ở góc trên ngoài, hợp với 2 góc dưới ngoài của thân đốt trên để tạo nên 2 khớp bán nguyệt ở mỗi khe gian đốt. Khớp này có liên quan đến cử động quay cổ, không có tổ chức sụn ở diện khớp, không có dịch khớp nên nó là khớp giả, nó rất yếu và rất dễ bị tổn thương và bị thoái hóa. Mấu bán nguyệt bình thường có hình gai hoa hồng dễ nhận biết trên phim X quang tư thế thẳng.

Khi khớp bán nguyệt bị thoái hóa dễ chèn ép vào động mạch đốt sống thân nền. C¸c ®èt sèng cæ trªn ghÐp l¹i [21] - Lỗ tiếp hợp (còn gọi là lỗ ghép): thành trong của lỗ tiếp hợp hình thành bởi phía ngoài là thân đốt sống và khớp Luschka. Khớp mấu lồi đốt sống hình thành bởi diện khớp mấu lồi đốt sống trên và diện khớp mấu lồi đốt sống dưới, khớp được bao bọc bởi bao khớp ở phía ngoài. Dây thần kinh hỗn hợp chạy dọc theo lỗ tiếp hợp và tách ra thành 2 phần cảm giác và vận động riêng biệt.

Phần vận động còn gọi là rễ trước tiếp xúc với khớp Luschka, rễ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 5 http://www.vn 6 sau nằm ở phía bên trong mỏm khớp và bao khớp. Rễ thần kinh bình thường chỉ chiếm khoảng 1/4 - 1/5 lỗ tiếp hợp. Đĩa đệm Đĩa đệm là bộ phận chính cùng với các dây chằng đảm bảo sự liên kết chặt chẽ giữa các thân đốt sống và đóng vai trò hấp thu chấn động. - Cấu tạo: đĩa đệm được cấu tạo bởi 3 thành phần là nhân nhầy, vòng sợi và mâm sụn.

- Chiều cao của đĩa đệm ở người trưởng thành bình thường khoảng 3mm. Dây chằng - Dây chằng dọc trước bám ở mặt trước các đốt ống và đĩa đệm. - Dây chằng dọc sau bám vào mặt sau thân đốt (trong ống sống) và đĩa đệm. - Ngoài ra còn các dây chằng vàng, dây chằng liên gai, dây chằng trên gai.

Mạch máu, thần kinh - Từ đốt CVI đến CII có động mạch đốt sống thân nền chạy trong lỗ động mạch ở giữa mỏm ngang của mỗi đốt và ngay bên cạnh mỏm móc, kèm theo động mạch có tĩnh mạch và một số nhánh thần kinh giao cảm cổ. Khi mỏm móc bị thoái hoá các gai xương của nó thường đè vào động mạch đốt sống.