ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một nước nông nghiệp và ngành nông nghiệp là ngành kinh tế quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Đặc biệt dưới ánh sáng Nghị quyết Đại Hội VII của Đảng về chuyển hẳn nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường, mở rộng quan hệ hàng hoá đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, khai thác phát huy tốt tiềm năng sẵn có của từng vùng, từng địa phương, biến sản phẩm nông nghiệp thành hàng hoá, tăng giá trị sản phẩm nông nghiệp thông qua chế biến và xuất khẩu. Vì vậy, liên tiếp trong những năm gần đây, Việt Nam có tỷ lệ tăng trưởng kinh tế cao, chất lượng cuộc sống dân cư được nâng lên rất nhiều.
Sự thành công to lớn của nông nghiệp nước ta trong những năm qua do nhiều yếu tố, trong đó 2 nhân tố có tính quan trọng và quyết định là: Đường lối đổi mới và sự phát triển của khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp. Trong thực tiễn người nông dân trước kia chỉ sản xuất được 1 đến 2 vụ thì nay đã tăng lên 3 vụ/năm. Nhiều loại cây trồng có giá trị kinh tế cao đã được đưa vào sản xuất trên diện rộng. Tuy nhiên đây mới chỉ là những thắng lợi bước đầu, bởi vì khi chuyển sang nền kinh tế sản xuất hàng hoá thì sản xuất nông nghiệp và người nông dân phải thực hiện quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, triệt để khai thác những điều kiện thuận lợi của từng vùng từng địa phương và các lợi thế về những cây trồng vật nuôi để có giá trị kinh tế cao, nâng cao năng suất chất lượng và hạ giá thành sản phẩm.
Thuần Mang là một xã miền núi của huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn, người dân sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp, là vùng có điều kiện phù hợp với một số lại cây trồng như: lúa, ngô, đậu tương, thuốc lá. So với các loại cây khác thì cây thuốc lá là cây có thế mạnh nhất. 2 Trong những năm gần đây diện tích trồng thuốc lá và số hộ trồng thuốc lá ngày một tăng, theo đó đời sống của người 2 dân trong xã từng bước được cải thiện rõ rệt, là một hướng chuyển dịch cơ cấu cây trồng đúng đắn. Thuốc lá là loại cây công nghiệp ngắn ngày có khả năng chịu hạn rất tốt, thích hợp trồng ở các tỉnh miền núi phía Bắc.
Cây thuốc lá góp phần tạo công ăn việc làm, tận dụng lao động phụ, sử dụng lao động hợp lý, tăng thu nhập cho người lao động, làm phong phú thêm cơ cấu luân canh, góp phần cải tạo đất trồng trọt, phân bố lại dân cư. Mấy chục năm nay, cây thuốc lá đã dần trở thành cây trồng phổ biến ở xã Thuần Mang và thực tế cho thấy nhiều hộ nông dân đã có cuộc sống khá hơn. Đây là thực tế đáng mừng bởi như thế có nghĩa là người dân đã tìm ra được lối thoát xoá đói giảm nghèo cho chính họ. Chính vì hiệu quả của việc trồng thuốc lá cao mà người nông dân ngày một chăm lo đầu tư, áp dụng kỹ thuật mới vào sản xuất.
Bên cạnh những thành quả đó vẫn còn nhiều người nông dân chưa dám mạnh dạn đầu tư nhiều cho cây thuốc lá, vì vậy đã làm cho hiệu quả sản xuất chưa cao so với mong muốn, sự phát triển còn chưa tương xứng với tiềm năng hiện có của địa phương. Xuất phát từ những thực tế đó tôi đã tiến hành thực hiện đề tài: “ Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Thuần Mang, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn”. Góp phần đánh giá đúng thực trạng, hiệu quả kinh tế và đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1.
Mục tiêu chung Phân tích thực trạng sản xuất và hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Thuần Mang, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn. Qua đó đưa ra một số giải pháp nhằm phát triển sản xuất thuốc lá, mở rộng diện tích trồng, nhằm 3 nâng cao thu nhập và đời sống cho hộ nông dân, của toàn xã cũng như trên địa bàn huyện. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về sản xuất cây thuốc lá và hiệu quả kinh tế nói chung, của cây thuốc lá nói riêng trong phát triển sản xuất. - Đánh giá thực trạng sản xuất thuốc lá tại xã Thuần Mang.
- Đánh giá hiệu qủa kinh tế sản xuất cây thuốc lá của các hộ tại xã Thuần Mang. - Đánh giá những thuận lợi và khó khăn mà người nông dân gặp phải khi trồng cây thuốc lá. - Đề xuất một số phương hướng và giải pháp kinh tế chủ yếu, nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Có những cái nhìn tổng thể về thực trạng sản xuất và hiệu quả sản xuất thuốc lá của xã Thuần Mang. - Nghiên cứu đề tài nhằm củng cố lại cho sinh viên những kiến thức đã học và làm quen dần với công việc thực tế. - Nghiên cứu đề tài giúp cho sinh viên làm quen với một số phương pháp nghiên cứu một đề tài khoa học cụ thể. - Bước đầu biết vận dụng kiến thức đã học vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học.
- Góp phần thu thập giữ liệu về thực tiễn sản xuất, là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu có liên quan. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp một phần nào vào việc đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất cây thuốc lá, từ đó giúp cho người nông dân có cơ 4 sở để tiếp tục mở rộng sản xuất thuốc lá và đề ra phương hướng để nâng cao hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá đem lại cho người dân trên địa bàn. Bố cục của khóa luận - Phần 1: Mở đầu - Phần 2: Tổng quan tài liệu - Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu - Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận - Phần 5: Một số giải pháp và kiến nghị nâng cao hiệu quả sản xuất của cây thuốc lá trên địa bàn xã Thuần Mang, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn. 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở lí luận của đề tài 2. Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất, mặt lượng của các hoạt động kinh tế. Quá trình tăng cường lợi dụng các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người có nghĩa là nâng cao chất lượng của các hoạt động kinh tế. Nâng cao hiệu quả kinh tế đòi hỏi khách quan của mọi nền sản xuất xã hội xuất phát từ nhu cầu vật chất của con người ngày càng tăng.
Xuất phát từ góc độ nghiên cứu khác nhau, các nhà kinh tế đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh tế. Theo Ngô Đình Giao: Hiệu quả kinh tế là tiêu chuẩn cao nhất cho mọi sự lựa chọn kinh tế của các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước[9]. Hiệu quả kinh tế theo quan điểm của Mác, đó là “tiết kiệm và phân phối một cách hợp lý thời gian lao động và lao động vật hóa giữa các nghành’’ và đó cũng chính là quy luật “tiết kiệm và tăng năng suất lao động hay tăng hiệu quả”. Mác cũng cho rằng “nâng cao năng suất lao động vượt qua nhu cầu của người lao động là cơ sở hết thảy mọi xã hội”[10].
Khi bàn về khái niệm hiệu quả, cần phân biệt rõ ba khái niệm cơ bản về hiệu quả: Hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả phân bổ các nguồn lực và hiệu quả kinh tế[11]. Hiệu quả kỹ thuật: Là số lượng sản phẩm có thể đạt được trên chi phí đầu vào. Hiệu quả kỹ thuật được áp dụng phổ biến trong kinh tế vi mô để xét tình hình sử dụng nguồn nhân lực cụ thể, nó chỉ ra rằng một đơn vị nguồn lực dùng vào sản xuất đem lại bao nhiêu sản phẩm. 6 Hiệu quả phân bổ các nguồn lực: Là chỉ tiêu hiệu quả trong các yếu tố sản phẩm và giá đầu vào được tính để phản ánh giá trị sản phẩm thu thêm trên một đồng chi phí thêm vào đầu vào hay nguồn lực.
Hiệu quả kinh tế: Là phạm trù kinh tế mà trong đó sản xuất đạt cả hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ. Điều đó có nghĩa là cả hai yếu tố hiện vật và giá trị đều tính đến khi xem xét việc sử dụng các nguồn lực trong nông nghiệp. Các khái niệm về hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế được hiểu theo nhiều cách khác nhau, một số khái niệm về hiệu quả kinh tế được đưa ra như sau: - Hiệu quả kinh tế là phạm trù phản ánh mặt chất, mặt lượng của các hoạt động kinh tế, nâng cao hiệu quả kinh tế là một đòi hỏi khách quan của nền sản xuất lao động vượt quá nhu cầu cuộc sống gia tăng nhu cầu công tác quản lý, tổ chức [6]. - Hiệu quả kinh tế với tư cách là một phạm trù kinh tế khách quan, nó không phải mục đích cuối cùng của sản xuất.
Mục đích cuối cùng của sản xuất là đáp ứng nhu cầu vật chất văn hóa xã hội. Vì thế việc nghiên cứu xem xét không chỉ dừng lại ở mức độ đánh giá mà thông qua đó tìm ra các giải pháp phát triển sản xuất. Như vậy phạm trù hiệu qủa kinh tế đóng vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá sản xuất và phân tích kinh tế nhằm tìm ra những giải pháp có lợi nhất[6]. Nội dung, bản chất của hiệu quả kinh tế Nội dung của hiệu quả sản xuất kinh doanh có thể được hiểu như sau: - Hiệu quả kinh tế gắn liền với kết quả của từng hoạt động cụ thể trong sản xuất kinh doanh ở những điều kiện cụ thể.
Kết quả và hiệu quả kinh tế là hai phạm trù khác nhau nhưng có quan hệ mật thiết với nhau. Đây là mối quan hệ mật thiết giữa mặt chất và mặt lượng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. 7 Kết quả thể hiện khối lượng, quy mô của một sản phẩm cụ thể và được thể hiện bằng nhiều chỉ tiêu, tùy thuộc vào từng trường hợp, hiệu quả là đại lượng được dùng để đánh giá kết quả đó được tạo ra như thế nào? Chi phí bao nhiêu? Mức chi phí cho một kết quả có chấp nhận được không?