Đánh Giá Hiệu Lực Phòng Trừ Nhện Đỏ (Tetranychus urticae) Trên Cây Đậu Cô Ve (Phaseolus vulgaris)

Khóa luận đánh giá hiệu lực phòng trừ nhện đỏ Tetranychus urticae trên cây đậu ve bằng chế phẩm sinh học, góp phần bảo vệ mùa màng.

• Tác giả: Nguyễn Đình Tân
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Lực Chế Phẩm Sinh Học Phòng Trừ Nhện Đỏ Trên Đậu Cô Ve
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019 - 2023
• Địa điểm: Thủ Đức

Mục lục chi tiết

• XÁC NHẬN VÀ CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số kết quả nghiên cứu về nhện đỏ (Tetranychus urticae Koch)
• 1.2. Phân bố và phạm vi ký chủ
• 1.3. Đặc điểm hình thái và sinh học
• 1.4. Một số biện pháp phòng trừ nhện đỏ
• 1.5. Một số loại côn trùng gây hại khác trên cây đậu cô ve
• 1.6. Sơ lược về một số hoạt chất trong thí nghiệm
• 1.6.1. Dầu neem và hoạt chất Azadirachtin
• 1.6.2. Thông tin về dầu neem và hoạt chất Azadirachtin
• 1.6.3. Một số nghiên cứu về sử dụng dầu neem
• 1.6.4. Thông tin về hoạt chất Spiromesifen và dầu thực vật este hóa
• 1.6.5. Thông tin về hoạt chất Spiromesifen trong thuốc BVTV
• 1.6.6. Thông tin về dầu thực vật este hóa
• 2. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 2.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu chi tiết
• 2.3.1. Khảo sát hiệu lực phòng nhện đỏ của thuốc Tanixa Bio Safe 1 EC
• 2.3.2. Bố trí thí nghiệm
• 2.3.3. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 2.3.4. Khảo sát hiệu lực phòng trừ nhện đỏ khi kết hợp chất phụ trợ Vif-Strenght với 3 nồng độ thuốc Oberon 240 SC và phân tích dư lượng thuốc trong quả đậu cô ve sau thu hoạch
• 2.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Khảo sát hiệu lực phòng trừ nhện đỏ của thuốc Tanixa Bio Safe 1 EC
• 3.1.1. Mật độ nhện đỏ trước và sau khi xử lý thuốc Tanixa Bio Safe 1 EC
• 3.1.2. Hiệu lực phòng trừ nhện đỏ của thuốc Tanixa Bio Safe 1 EC
• 3.1.3. Ảnh hưởng của các loại thuốc đến cây đậu cô ve sau khi phun
• 3.2. Khảo sát hiệu lực phòng trừ nhện đỏ khi kết hợp giữa chất phụ trợ Vif-Strenght với 3 nồng độ thuốc Oberon 240 SC và phân tích dư lượng thuốc trong quả đậu cô ve sau thu hoạch
• 3.2.1. Mật độ nhện đỏ trước và sau khi xử lý thuốc Oberon 240 SC và chất hỗ trợ
• 3.2.2. Hiệu lực phòng trừ nhện đỏ của thuốc Oberon 240 SC và chất hỗ trợ
• 3.2.3. Dư lượng thuốc Oberon 240 SC trong quả đậu cô ve sau khi phun
• 3.2.4. Tác động của chất phụ trợ Vif-Strenght với thuốc Oberon 240 SC đến cây đậu cô ve sau khi phun
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiệu Lực Chế Phẩm Sinh Học

Chế phẩm sinh học đang trở thành một giải pháp tiềm năng trong việc phòng trừ nhện đỏ trên cây đậu cô ve. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiệu lực của chế phẩm sinh học chứa hoạt chất Azadirachtin từ cây neem. Việc sử dụng chế phẩm sinh học không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực của thuốc hóa học. Theo nghiên cứu, chế phẩm sinh học có thể đạt hiệu quả phòng trừ cao, từ 60-90%, tùy thuộc vào nồng độ và điều kiện môi trường.

1.1. Chế Phẩm Sinh Học Là Gì

Chế phẩm sinh học là sản phẩm được chiết xuất từ thực vật hoặc vi sinh vật, có khả năng phòng trừ sâu bệnh. Chúng an toàn cho môi trường và sức khỏe con người, không gây ra hiện tượng kháng thuốc.

1.2. Tại Sao Chọn Chế Phẩm Sinh Học

Việc sử dụng chế phẩm sinh học giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường, bảo vệ sức khỏe con người và động vật. Hơn nữa, chúng có giá thành rẻ và dễ dàng sản xuất.

II. Vấn Đề Nhện Đỏ Gây Hại Trên Đậu Cô Ve

Nhện đỏ (Tetranychus urticae) là một trong những loài côn trùng gây hại phổ biến trên cây đậu cô ve. Chúng hút nước và chất dinh dưỡng từ lá, làm giảm năng suất và chất lượng cây trồng. Theo ước tính, nhện đỏ có thể gây thiệt hại từ 10-30% năng suất cây đậu cô ve. Việc phòng trừ nhện đỏ là một thách thức lớn trong nông nghiệp hiện đại.

2.1. Tác Động Của Nhện Đỏ Đến Cây Đậu Cô Ve

Nhện đỏ gây hại bằng cách hút chất dinh dưỡng, làm giảm diện tích quang hợp, dẫn đến héo rụng lá và giảm năng suất. Chúng cũng tạo ra mạng nhện, làm giảm thẩm mỹ của cây trồng.

2.2. Các Biện Pháp Phòng Trừ Nhện Đỏ Hiện Nay

Hiện nay, biện pháp phòng trừ chủ yếu dựa vào thuốc hóa học. Tuy nhiên, việc này có nhiều hạn chế như ô nhiễm môi trường và tạo ra kháng thuốc. Do đó, cần tìm kiếm các biện pháp thay thế hiệu quả hơn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Hiệu Lực Chế Phẩm Sinh Học

Nghiên cứu được thực hiện theo kiểu khối hoàn toàn ngẫu nhiên (RCBD) với nhiều nghiệm thức khác nhau. Các chế phẩm sinh học được thử nghiệm với các liều lượng khác nhau để đánh giá hiệu quả phòng trừ nhện đỏ. Kết quả cho thấy chế phẩm sinh học ở liều lượng 4 mL/L và 6 mL/L đạt hiệu lực cao hơn so với thuốc Neem truyền thống.

3.1. Thiết Kế Thí Nghiệm

Thí nghiệm được bố trí với 5 nghiệm thức và 3 lần lặp lại. Các liều lượng chế phẩm sinh học được thử nghiệm là 2mL/L, 4mL/L, và 6mL/L.

3.2. Phân Tích Dư Lượng Thuốc

Dư lượng hoạt chất spiromesifen trên đậu cô ve được kiểm tra theo tiêu chuẩn TCVN 9016:2011. Phương pháp phân tích sắc ký lòng khối phổ LC-MS/MS được sử dụng để đảm bảo độ chính xác.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Lực Chế Phẩm Sinh Học

Kết quả nghiên cứu cho thấy chế phẩm sinh học ở liều lượng 4 mL/L và 6 mL/L đạt hiệu lực phòng trừ trên 85%, cao hơn so với thuốc Neem truyền thống. Khi kết hợp với chất hỗ trợ, hiệu lực đạt 93,96%, cho thấy tiềm năng lớn trong việc sử dụng chế phẩm sinh học trong nông nghiệp.

4.1. Hiệu Lực Phòng Trừ Nhện Đỏ

Chế phẩm sinh học cho thấy hiệu lực phòng trừ nhện đỏ cao, với tỷ lệ trên 85% ở liều lượng 4 mL/L và 6 mL/L. Điều này cho thấy khả năng thay thế thuốc hóa học.

4.2. Dư Lượng Thuốc Trong Cây Đậu Cô Ve

Dư lượng thuốc trong cây đậu cô ve thấp hơn khi sử dụng chế phẩm sinh học kết hợp với chất hỗ trợ, cho thấy tính an toàn và hiệu quả của phương pháp này.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Chế Phẩm Sinh Học

Nghiên cứu này khẳng định tiềm năng của chế phẩm sinh học trong việc phòng trừ nhện đỏ trên cây đậu cô ve. Việc áp dụng chế phẩm sinh học không chỉ giúp tăng hiệu quả phòng trừ mà còn bảo vệ môi trường. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện và mở rộng ứng dụng của chế phẩm sinh học trong nông nghiệp.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này đóng góp vào việc phát triển các biện pháp phòng trừ an toàn và hiệu quả cho cây trồng, giúp nông dân giảm thiểu thiệt hại do nhện đỏ.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các chế phẩm sinh học mới và cải tiến quy trình sản xuất, nhằm nâng cao hiệu quả và giảm chi phí cho nông dân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nhện đỏ (Tetranychus urticae Koch) là một trong những loài dịch hại phổ biến và nguy hiểm đối với nhiều loại cây trồng nông nghiệp, đặc biệt là cây đậu cô ve (Phaseolus vulgaris L.). Phương thức gây hại chủ yếu của nhện đỏ là dùng phần phụ miệng chích hút dịch tế bào, nước và chất dinh dưỡng ở mô lá, làm suy giảm nghiêm trọng diện tích quang hợp, xuất hiện các đốm vàng, gây héo rụng lá và làm suy giảm năng suất mùa vụ từ 10% đến 30%. Trong thực tế canh tác, biện pháp quản lý nhện đỏ hiện nay chủ yếu phụ thuộc vào việc lạm dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học tổng hợp. Thực trạng này dẫn đến nhiều hệ lụy tiêu cực: làm gia tăng áp lực kháng thuốc nhanh chóng ở các quần thể nhện đỏ, tích tụ dư lượng độc hại trên nông sản thương phẩm, tiêu diệt các loài thiên địch tự nhiên và gây ô nhiễm môi trường đất, nước.

Nhằm đáp ứng yêu cầu sản xuất nông nghiệp an toàn và phát triển bền vững, xu hướng tìm kiếm các hoạt chất sinh học có nguồn gốc tự nhiên để thay thế hoặc kết hợp nhằm giảm thiểu lượng thuốc hóa học trở nên cấp thiết. Hoạt chất Azadirachtin chiết xuất từ cây neem (Azadirachta indica A.Juss) thuộc họ Xoan (Meliaceae) đã được chứng minh có cơ chế gây ngán ăn, ức chế quá trình lột xác và làm rối loạn sinh sản của côn trùng, đồng thời an toàn với môi trường. Tuy nhiên, các khảo nghiệm đánh giá cụ thể hiệu lực của chế phẩm sinh học chứa Azadirachtin cũng như giải pháp phối trộn thuốc hóa học Spiromesifen với chất phụ trợ dầu thực vật este hóa trên đối tượng nhện đỏ hại đậu cô ve tại vùng chuyên canh Đông Nam Bộ vẫn còn hạn chế.

Đề tài đặt ra mục tiêu chung là xác định nồng độ tối ưu của chế phẩm sinh học chứa hoạt chất Azadirachtin và đánh giá hiệu quả phối hợp của chất phụ trợ dầu thực vật este hóa với thuốc hóa học Spiromesifen nhằm nâng cao hiệu lực phòng trừ nhện đỏ trên cây đậu cô ve. Để đạt được mục tiêu này, hai nội dung nghiên cứu cụ thể được triển khai:

1. Khảo sát hiệu lực phòng trừ nhện đỏ của thuốc sinh học Tanixa Bio Safe 1 EC ở các mức liều lượng khác nhau.
2. Khảo sát hiệu lực phòng trừ nhện đỏ khi kết hợp chất phụ trợ Vif-Strenght với thuốc trừ sâu Oberon 240 SC ở các mức giảm liều (100%, 75%, 50% liều khuyến cáo) và phân tích dư lượng hoạt chất Spiromesifen trong quả đậu cô ve sau thu hoạch.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Nhện đỏ (Tetranychus urticae Koch) gây hại trên cây đậu cô ve leo (Phaseolus vulgaris L., giống TN 282); chế phẩm sinh học Tanixa Bio Safe 1 EC (Azadirachtin 1%); thuốc sinh học đối chứng NeemNim Xoan Xanh Green 0,3 EC; thuốc hóa học Oberon 240 SC (Spiromesifen min 97%); chất phụ trợ Vif-Strenght (dầu thực vật este hóa 70,4%).
• Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 8 năm 2023 đến tháng 12 năm 2023.
• Địa điểm nghiên cứu: Trung tâm Kiểm định và Khảo nghiệm thuốc bảo vệ thực vật phía Nam, Ấp Cây Sộp, Xã Tân An Hội, Huyện Củ Chi, TP. Hồ Chí Minh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên nền tảng lý thuyết bảo vệ thực vật, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và sinh thái học côn trùng. Các cơ sở lý thuyết và căn cứ quy chuẩn bao gồm:

• Cơ chế tác động sinh học của hoạt chất Azadirachtin: Thuộc nhóm limonoid phức tạp, tác động qua đường tiếp xúc và vị độc, làm suy giảm hormone ecdysone, ngăn cản ấu trùng nhện đỏ lột xác sang pha trưởng thành, làm giảm hoạt động chích hút dinh dưỡng và ức chế khả năng sinh sản của con cái.
• Cơ chế tác động hóa học của hoạt chất Spiromesifen: Thuộc nhóm hóa học axit tetronic, ức chế enzyme acetyl-CoA carboxylase tham gia quá trình sinh tổng hợp lipid của côn trùng và nhện hại, gây tê liệt hệ thần kinh và làm chết dịch hại; hoạt chất thuộc nhóm độc lực III (ít độc) theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
• Tác dụng của chất phụ trợ dầu thực vật este hóa: Sản phẩm của phản ứng este hóa giữa axit béo thực vật và cồn nhẹ, có vai trò làm giảm sức căng bề mặt của giọt thuốc, tăng độ bám dính, kéo dài thời gian loang trải và hỗ trợ hoạt chất thấm sâu qua lớp sáp của biểu bì lá cây và lớp vỏ kitin của nhện đỏ.
• Quy chuẩn và tiêu chuẩn kỹ thuật: Phương pháp lấy mẫu và phân tích dư lượng hoạt chất Spiromesifen tuân thủ theo TCVN 9016:2011; ngưỡng dư lượng tối đa cho phép (MRL = 1 mg/kg) đối với Spiromesifen trên cây họ đậu được đối chiếu căn cứ theo Thông tư số 50/2016/TT-BYT của Bộ Y tế.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế theo các tiêu chuẩn khảo nghiệm thuốc bảo vệ thực vật đồng ruộng:

• Bố trí thí nghiệm: Cả hai thí nghiệm đều được bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (Randomized Complete Block Design - RCBD) với 3 lần lặp lại. Diện tích mỗi ô cơ sở là 30,24 m² (kích thước 6,3 m × 4,8 m), mật độ khoảng cách gieo hạt là 80 cm × 30 cm, mỗi ô gồm 6 hàng với 21 cây/hàng (tương đương 126 cây/ô cơ sở).
  • Thí nghiệm 1 (Đơn yếu tố, 5 nghiệm thức): Nghiệm thức 1 (Đối chứng nước lã); Nghiệm thức 2 (NeemNim Xoan Xanh Green 0,3 EC liều 3,12 mL/L); Nghiệm thức 3 (Tanixa Bio Safe 1 EC liều 2 mL/L); Nghiệm thức 4 (Tanixa Bio Safe 1 EC liều 4 mL/L); Nghiệm thức 5 (Tanixa Bio Safe 1 EC liều 6 mL/L). Tổng diện tích khu thí nghiệm là 632,94 m² (tính cả dải bảo vệ và lối đi).
  • Thí nghiệm 2 (Đơn yếu tố, 6 nghiệm thức): Nghiệm thức 1 (Đối chứng nước lã); Nghiệm thức 2 (Chất hỗ trợ Vif-Strenght liều 2 mL/L); Nghiệm thức 3 (Oberon 240 SC 100% liều khuyến cáo - 1 mL/L); Nghiệm thức 4 (Oberon 240 SC 100% + Vif-Strenght 2 mL/L); Nghiệm thức 5 (Oberon 240 SC 75% + Vif-Strenght 2 mL/L); Nghiệm thức 6 (Oberon 240 SC 50% + Vif-Strenght 2 mL/L). Tổng diện tích thí nghiệm 18 ô là 544,32 m².
• Phương pháp điều tra chỉ tiêu: Điều tra mật số nhện đỏ (con/lá) tại 5 điểm chéo góc trên mỗi ô cơ sở, mỗi điểm chọn 2 cây cố định, mỗi cây quan sát 10 lá bánh tẻ bằng kính lúp cầm tay tại các thời điểm: trước khi phun (TP), 1 ngày sau phun (1 NSP), 3 ngày sau phun (3 NSP) và 7 ngày sau phun (7 NSP).
• Đánh giá hiệu lực thuốc: Tính toán theo công thức chuẩn Henderson – Tilton nhằm loại trừ biến động của mật độ tự nhiên ở nghiệm thức đối chứng: $$E (%) = \left[1 - \frac{T_a \times C_b}{T_b \times C_a}\right] \times 100$$ Trong đó: $T_a, T_b$ là mật độ nhện sống ở ô xử lý thuốc sau và trước khi phun; $C_a, C_b$ là mật độ nhện sống ở ô đối chứng sau và trước khi xử lý.
• Phương pháp phân tích dư lượng: Phân tích định lượng Spiromesifen bằng kỹ thuật sắc ký lỏng ghép hai lần khối phổ (LC-MS/MS) tại Trung tâm Kiểm định và Khảo nghiệm thuốc bảo vệ thực vật phía Nam, với giới hạn phát hiện phương pháp LOD = 0,003 mg/kg và giới hạn định lượng LOQ = 0,01 mg/kg. Thời điểm lấy mẫu gồm: trước phun, 2 giờ sau phun, 1 NSP, 3 NSP và 7 NSP.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Toàn bộ số liệu thô được tổng hợp và tính giá trị trung bình trên Microsoft Excel 2016, phân tích phương sai một yếu tố (One-way ANOVA) và kiểm định phân hạng trung bình Tukey ở mức ý nghĩa $p < 0,05$ bằng phần mềm Minitab.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Mở đầu

Chương này nêu rõ tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ tác hại nghiêm trọng của nhện đỏ gây sụt giảm năng suất từ 10% đến 30% trên cây đậu cô ve, cùng các tác động bất lợi của thuốc bảo vệ thực vật hóa học đối với môi trường và sức khỏe. Tác giả xác lập rõ ràng mục tiêu nghiên cứu là tìm ra nồng độ tối ưu của chế phẩm sinh học Azadirachtin và đánh giá tác động của chất phụ trợ este hóa khi phối trộn với thuốc hóa học. Chương 1 giới hạn hai nội dung khảo nghiệm thực tế trên giống đậu cô ve hạt đen TN 282 tại huyện Củ Chi, TP. Hồ Chí Minh.

Chương 2: Tổng quan tài liệu

Nội dung chương tổng hợp hệ thống các nghiên cứu trong và ngoài nước về đặc điểm sinh thái, vòng đời của loài nhện đỏ (Tetranychus urticae), bao gồm kích thước hiển vi 0,3 - 0,6 mm, khả năng gây hại trên hơn 1000 loài ký chủ, chu kỳ phát triển qua 4 giai đoạn trong 10 - 40 ngày và tốc độ sinh sản cao (50 - 100 trứng/con cái). Chương 2 phân tích chi tiết bốn nhóm biện pháp phòng trừ hiện hành: canh tác, vật lý - cơ giới, hóa học và sinh học. Đồng thời, tác giả cung cấp cơ sở dữ liệu chuyên sâu về hoạt chất Azadirachtin (chiết xuất từ hạt cây neem), hoạt chất Spiromesifen thế hệ mới lưu dẫn hai chiều, cùng nguyên lý của phản ứng este hóa tạo dầu thực vật hỗ trợ bám dính và xuyên thấm.

Chương 3: Vật liệu và phương pháp

Chương 3 trình bày chi tiết toàn bộ quy trình bố trí thực nghiệm tại Trung tâm Kiểm định và Khảo nghiệm thuốc bảo vệ thực vật phía Nam. Tác giả mô tả chi tiết nguồn gốc quy cách các loại thuốc thí nghiệm (Tanixa Bio Safe 1 EC, NeemNim Xoan Xanh Green 0,3 EC, Oberon 240 SC, Vif-Strenght), quy trình chăm sóc cây đậu cô ve (làm giàn chữ A/hình mái nhà, tưới ẩm 2 lần/ngày, bón lót phân trùn quế Củ Chi, super lân Lâm Thao và NPK Song Ngưu). Toàn bộ kích thước ô, dải ngăn cách tránh tạt thuốc (50 cm giữa các ô, 1 m giữa các khối lặp), công thức Henderson – Tilton tính hiệu lực và kỹ thuật phân tích dư lượng LC-MS/MS theo TCVN 9016:2011 được chuẩn hóa cụ thể tại chương này.

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn diện các số liệu thực nghiệm qua hệ thống bảng biểu và phân tích thống kê ANOVA:

• Hiệu lực của chế phẩm sinh học Tanixa Bio Safe 1 EC: Trước khi xử lý, mật độ nhện đỏ dao động đều giữa các nghiệm thức từ 48,63 đến 54,67 con/cây (khác biệt không có ý nghĩa thống kê với $p > 0,05$). Sau khi phun 1 ngày, mật độ giảm mạnh ở các nghiệm thức xử lý (xuống 7,30 - 16,16 con/cây), đạt hiệu lực cao nhất ở nồng độ 4 mL/L (78,50%) và 6 mL/L (74,38%), vượt trội so với đối chứng NeemNim (60,20%). Đến thời điểm 3 ngày sau phun, hiệu lực thuốc sinh học tăng vọt, trong đó nồng độ 6 mL/L đạt hiệu lực 89,50% và duy trì ổn định đến ngày thứ 7.
• Hiệu lực kết hợp của Oberon 240 SC và chất phụ trợ Vif-Strenght: Khi phối hợp chất hỗ trợ Vif-Strenght (2 mL/L) với thuốc hóa học Oberon 240 SC ở liều 100%, hiệu lực phòng trừ nhện đỏ đạt 91,45% ở 1 NSP và đạt đỉnh 93,96% ở 3 NSP, cao hơn hẳn nghiệm thức phun 100% thuốc hóa học đơn lẻ (đạt 87,92% ở 3 NSP). Đáng chú ý, nghiệm thức giảm liều 75% hóa học kết hợp phụ trợ đạt hiệu lực 71,54% (3 NSP), duy trì trên 65,83% - 73,80% sau 7 ngày, đảm bảo khả năng ức chế mật số tương đương với việc dùng liều đầy đủ đơn lẻ.
• Dư lượng hoạt chất và độ an toàn trên cây trồng: Kết quả phân tích LC-MS/MS chỉ ra dư lượng Spiromesifen trên quả đậu cô ve ở mọi thời điểm kiểm tra (từ sau 2 giờ phun đến 7 ngày) đều nằm dưới ngưỡng phát hiện LOD (0,003 mg/kg) và định lượng LOQ (0,01 mg/kg), thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng MRL (1 mg/kg) của Bộ Y tế. Bên cạnh đó, quan sát tại 1, 3, 7 NSP cho thấy cây đậu cô ve sinh trưởng bình thường, lá và quả không xuất hiện triệu chứng ngộ độc hay biến dạng hình thái.

Nghiệm thức khảo nghiệm	Nồng độ / Liều dùng	Hiệu lực phòng trừ tại 1 NSP (%)	Hiệu lực phòng trừ tại 3 NSP (%)	Hiệu lực phòng trừ tại 7 NSP (%)
Thí nghiệm 1 (Sinh học)
NeemNim Xoan Xanh Green (ĐC)	3,12 mL/L	60,20	69,88	78,30
Tanixa Bio Safe 1 EC	2 mL/L	72,98	78,12	80,45
Tanixa Bio Safe 1 EC	4 mL/L	78,50	84,20	85,60
Tanixa Bio Safe 1 EC	6 mL/L	74,38	89,50	86,10
Thí nghiệm 2 (Hóa học + Phụ trợ)
Chất phụ trợ Vif-Strenght (đơn lẻ)	2 mL/L	11,80	25,82	22,40
Oberon 240 SC (100% khuyến cáo)	1 mL/L	87,04	87,92	88,22
Oberon 240 SC (100%) + Vif-Strenght	1 mL/L + 2 mL/L	91,45	93,96	90,29
Oberon 240 SC (75%) + Vif-Strenght	0,75 mL/L + 2 mL/L	67,80	71,54	73,80
Oberon 240 SC (50%) + Vif-Strenght	0,5 mL/L + 2 mL/L	58,15	64,36	65,83

(Số liệu tổng hợp trích xuất từ các bảng kết quả và nội dung thảo luận thuộc Chương 4 của khóa luận).

Chương 5: Kết luận và đề nghị

Tác giả đúc kết lại các phát hiện cốt lõi: thuốc sinh học Tanixa Bio Safe 1 EC đạt hiệu lực tối ưu tại nồng độ 4 - 6 mL/L sau 3 đến 7 ngày; việc bổ sung chất phụ trợ Vif-Strenght cho phép giảm 25% liều dùng của thuốc hóa học Oberon 240 SC mà vẫn duy trì hiệu quả phòng trừ tương đương, đồng thời kiểm soát dư lượng dưới ngưỡng quy định. Phần kiến nghị đề xuất ứng dụng nồng độ 6 mL/L của Tanixa Bio Safe 1 EC hoặc phối trộn Oberon 240 SC mức 75% với phụ trợ vào giai đoạn cận thu hoạch, đồng thời mở rộng khảo nghiệm trên các vùng sinh thái và mùa vụ canh tác tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã ghi nhận các kết quả thực nghiệm định lượng rõ ràng:

• Chế phẩm sinh học Tanixa Bio Safe 1 EC ở các mức liều 4 mL/L và 6 mL/L đạt hiệu lực trừ nhện đỏ trên 85% (cao nhất đạt 89,50% tại thời điểm 3 ngày sau phun đối với nồng độ 6 mL/L), vượt trội có ý nghĩa thống kê so với thuốc đối chứng thảo mộc NeemNim Xoan Xanh Green 0,3 EC (đạt 78,30%). Mật số nhện đỏ giảm từ mức trên 52 con/cây xuống còn 6,46 - 7,76 con/cây sau 3 đến 7 ngày xử lý.
• Sự kết hợp giữa chất phụ trợ dầu thực vật este hóa Vif-Strenght (2 mL/L) và thuốc hóa học Oberon 240 SC ở liều lượng 100% làm tăng hiệu lực trừ dịch hại từ 87,92% (khi dùng hóa học đơn độc) lên 93,96% tại 3 ngày sau phun.
• Khẳng định khả năng cắt giảm hóa chất: Nghiệm thức kết hợp Vif-Strenght với 75% nồng độ Oberon 240 SC đạt hiệu lực ổn định từ 65,83% đến 73,80%, mang lại hiệu quả khống chế nhện đỏ tương đương về mặt thống kê so với khi phun đủ 100% liều hóa chất đơn thuần.
• Phân tích dư lượng bằng LC-MS/MS chứng minh nồng độ hoạt chất Spiromesifen trong quả đậu cô ve thương phẩm ở các nghiệm thức kết hợp đều thấp hơn giới hạn phát hiện (LOD = 0,003 mg/kg) và định lượng (LOQ = 0,01 mg/kg), tuyệt đối an toàn so với ngưỡng MRL (1 mg/kg) quy định tại Thông tư 50/2016/TT-BYT.

Các giải pháp và kiến nghị kỹ thuật do tác giả đề xuất:

• Đưa chế phẩm Tanixa Bio Safe 1 EC ở nồng độ 6 mL/L vào quy trình canh tác đậu cô ve an toàn sinh học.
• Khuyến cáo nông dân sử dụng công thức phối trộn thuốc Oberon 240 SC ở liều 75% kết hợp chất phụ trợ Vif-Strenght (2 mL/L) để phun trừ nhện đỏ, đặc biệt là giai đoạn trước thu hoạch, nhằm giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật, hạn chế tích tụ tồn dư và ngăn ngừa hình thành tính kháng thuốc.

Đóng góp mới của đề tài: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm trực tiếp và có đối chứng về hiệu lực trừ nhện đỏ của hoạt chất sinh học Azadirachtin nồng độ 1% trên cây đậu cô ve tại địa bàn TP. Hồ Chí Minh (vốn là đối tượng cây trồng có rất ít dữ liệu nghiên cứu về dầu neem trước đó). Đồng thời, đề tài xác lập cơ sở khoa học định lượng về việc bổ sung dầu thực vật este hóa giúp giảm thiểu 25% lượng thuốc hóa học Spiromesifen mà không làm suy giảm hiệu lực bảo vệ cây trồng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự xác định các hạn chế kỹ thuật và điều kiện thực địa:

• Phạm vi nghiên cứu mới chỉ thực hiện trong một vụ mùa duy nhất (từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2023) tại một tiểu vùng sinh thái (huyện Củ Chi, TP. Hồ Chí Minh).
• Yếu tố thời tiết bất thuận: Trong quá trình khảo sát thí nghiệm 2 đã xuất hiện mưa lớn ngay sau khi xử lý thuốc, dẫn đến khả năng thuốc bị rửa trôi một phần trên tán lá, làm ảnh hưởng đến việc đánh giá độ phân rã tự nhiên của dư lượng Spiromesifen theo thời gian thực tế.

Hướng nghiên cứu mở rộng được đề xuất:

• Tiếp tục mở rộng khảo nghiệm hiệu lực của chế phẩm sinh học Tanixa Bio Safe 1 EC và công thức phối trộn Oberon 240 SC + Vif-Strenght ở các vụ mùa canh tác khác nhau trong năm (vụ khô và vụ mưa) để theo dõi tính ổn định sinh học.
• Đánh giá thử nghiệm trên các vùng đất, tiểu khí hậu và cơ cấu giống đậu cô ve khác nhau nhằm xây dựng quy trình quản lý nhện đỏ hoàn chỉnh cho khu vực phía Nam.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học thuộc các chuyên ngành Công nghệ Sinh học, Bảo vệ Thực vật, Khoa học Cây trồng và Nông học.
• Kỹ sư nông nghiệp, cán bộ trạm khuyến nông và trạm bảo vệ thực vật tại các địa phương trồng đậu cô ve chuyên canh.
• Các nhà nghiên cứu và doanh nghiệp sản xuất chế phẩm sinh học đang tìm kiếm dữ liệu thực địa về hiệu quả hoạt chất Azadirachtin và chất trợ lực gốc dầu thực vật este hóa.

Các phần nội dung có giá trị tham khảo cao nhất bao gồm: phương pháp bố trí khối hoàn toàn ngẫu nhiên RCBD kèm sơ đồ chi tiết; công thức toán học tính hiệu lực Henderson – Tilton xử lý mật số dịch hại; quy trình theo dõi chỉ tiêu nhện đỏ chuẩn trên lá bánh tẻ; và phương pháp phân tích dư lượng hoạt chất Spiromesifen bằng kỹ thuật LC-MS/MS theo TCVN 9016:2011.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận khảo nghiệm những loại thuốc và hoạt chất cụ thể nào để phòng trừ nhện đỏ?
Nghiên cứu khảo nghiệm chế phẩm sinh học Tanixa Bio Safe 1 EC (chứa hoạt chất Azadirachtin 1%), thuốc sinh học đối chứng NeemNim Xoan Xanh Green 0,3 EC (Azadirachtin 0,3%), thuốc hóa học Oberon 240 SC (hoạt chất Spiromesifen tối thiểu 97%) và chất phụ trợ Vif-Strenght (dầu thực vật este hóa 70,4%).

2. Hiệu lực cao nhất của chế phẩm sinh học Tanixa Bio Safe 1 EC đạt được ở nồng độ nào và thời điểm nào?
Hiệu lực cao nhất của Tanixa Bio Safe 1 EC đạt 89,50% tại thời điểm 3 ngày sau khi phun (3 NSP) ở nồng độ 6 mL/L. Ở mức nồng độ 4 mL/L và 6 mL/L, chế phẩm duy trì hiệu lực ổn định trên 85% tại ngày thứ 7 sau phun.

3. Việc kết hợp chất phụ trợ Vif-Strenght mang lại lợi ích gì đối với việc sử dụng thuốc hóa học Oberon 240 SC?
Chất phụ trợ giúp tăng hiệu lực của thuốc Oberon 240 SC (100% liều) từ 87,92% lên 93,96% ở 3 NSP. Đồng thời, cho phép cắt giảm nồng độ thuốc hóa học xuống mức 75% liều khuyến cáo mà vẫn duy trì hiệu lực từ 65,83% đến 73,80%, tương đương về mặt ý nghĩa thống kê so với khi sử dụng 100% liều thuốc hóa học đơn lẻ.

4. Dư lượng hoạt chất Spiromesifen trong quả đậu cô ve sau khi xử lý thuốc được đánh giá như thế nào?
Dư lượng Spiromesifen được phân tích bằng phương pháp LC-MS/MS theo TCVN 9016:2011 tại Trung tâm Kiểm định và Khảo nghiệm thuốc bảo vệ thực vật phía Nam. Kết quả cho thấy tại mọi thời điểm (từ sau 2 giờ phun đến 7 ngày sau phun), dư lượng đều thấp hơn giới hạn phát hiện LOD (0,003 mg/kg) và định lượng LOQ (0,01 mg/kg), đáp ứng an toàn theo giới hạn tối đa cho phép MRL (1 mg/kg) của Bộ Y tế (Thông tư 50/2016/TT-BYT).

5. Các công thức xử lý thuốc có gây ra hiện tượng ngộ độc cho cây đậu cô ve hay không?
Không. Qua theo dõi thực địa tại các thời điểm 1, 3 và 7 ngày sau phun, toàn bộ các nghiệm thức phun chế phẩm sinh học lẫn nghiệm thức kết hợp thuốc hóa học với chất phụ trợ đều không gây ra bất kỳ triệu chứng ngộ độc nào; hình thái lá, hoa và quả của cây đậu cô ve sinh trưởng bình thường.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Đình Tân đã hoàn thành mục tiêu đánh giá hiệu lực của chế phẩm sinh học Azadirachtin và giải pháp phối hợp chất phụ trợ dầu thực vật este hóa nhằm quản lý nhện đỏ trên cây đậu cô ve. Kết quả thực nghiệm khẳng định chế phẩm sinh học Tanixa Bio Safe 1 EC ở liều 4 - 6 mL/L đạt hiệu lực phòng trừ cao trên 85%, trong khi chất phụ trợ Vif-Strenght tạo điều kiện cắt giảm 25% liều lượng thuốc hóa học Oberon 240 SC mà vẫn kiểm soát dịch hại ổn định và bảo đảm tuyệt đối ngưỡng an toàn dư lượng. Đề tài cung cấp luận cứ thực nghiệm có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cho việc xây dựng quy trình canh tác rau màu theo hướng an toàn sinh học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nhén đỏ (Teranychus urticae) là một loài côn trùng gây hại phổ biến trên nhiều loại cây trồng khác nhau, trong đó có cây đậu cô ve (Phaseolus vulgaris L. Nhện đỏ gây hại cho cây đậu cô ve bằng cách hút nước và chất dinh dưỡng từ lá, làm giảm diện tích quang hợp, gây sọc vàng, héo rụng lá, giảm năng suất và chất lượng hạt cà phê. Theo ước tính, nhện đỏ có thể gây thiệt hại từ 10-30% năng suất cây đậu cô ve. Theo Nhung và Nguyễn Thị hiện nay, biện pháp phòng trừ nhện đỏ trên cây đậu cô ve chủ yếu dựa vào việc sử dụng thuốc hóa học.

Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc hóa học có nhiều hạn chế, như: tác động xấu đến môi trường, sức khỏe con người và động vật; nguy cơ tạo ra kháng thuốc và phát triển các dạng nhện đỏ kháng thuốc; chi phí cao và hiệu quả không ổn định. Do đó, việc tìm kiếm các biện pháp phòng trừ nhện đỏ thay thế hoặc bổ sung cho thuốc hóa học là rất cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn. Trong số các biện pháp phòng trừ nhện đỏ thay thé hoặc bô sung cho thuốc hóa học, việc sử dụng các chế phẩm sinh học có nguồn gốc từ thực vật là một hướng nghiên cứu tiềm năng. Các chế phẩm sinh học từ thực vật có nhiều ưu điểm, như: an toàn cho môi trường, sức khỏe con người và động vật; không gây kháng thuốc; có giá thành rẻ và dễ dàng sản xuất và sử dụng.

Trong số các loại thực vật có hoạt tính phòng trừ nhện đỏ, cây neem (Azadirachta indica A.Juss) là một loại cây được nghiên cứu nhiêu nhât và cho thây hiệu quả cao. Cây neem là một loại cây thuộc họ Xoan (Meliaceae), có nguồn gốc từ An Độ và được trồng rộng rãi ở nhiều nước nhiệt đới và cận nhiệt đới. Cây neem có nhiều hoạt chất sinh học có tác dụng phòng trừ sâu bệnh, trong đó hoạt chất chính là Azadirachtin. Azadirachtin có cấu trúc phức tạp, thuộc nhóm limonoid, có khả nang ức chế quá trình lột xác, gây rối loạn sinh sản, làm giảm khả năng ăn và di chuyển của nhện đỏ.

Ngoài ra, Azadirachtin còn có tác dụng làm giảm sự phát triên của các loài côn trùng gây hại khác trên cây đậu cô ve, như bọ xít cà phê (Pseudotheraptus wayi Brown), bọ trĩ cà phê (Antestiopsis orbitalis Westwood), ruồi trang cà phê (Aleurodicus dispersus Russell), sầu đục than cà phê (Zeuzera coffeae Nietner) và sâu cuốn lá cà phê (Leucoptera coffeella Guẻrin-Méneville). Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã được tiến hành đề đánh giá hiệu lực của các chế phẩm sinh học từ cây neem trong phòng trừ nhện đỏ trên các loại cây trồng khác nhau, như: cây ớt (Capsicum annuum L.), cay cà chua (Solanum lycopersicum L.), cây bông (Gossypium hirsutum L.), cây dưa leo (Cucumis sativus L.), cây dừa (Cocos nucifera L.), cây chuỗi (Musa spp.), cây xoài (Mangifera indica L.), cây cam (Citrus sinensis L.) và cây chanh (Citrus limon L. Các nghiên cứu nay cho thấy các chế phẩm sinh học từ cây neem có hiệu lực phòng trừ nhện đỏ từ 60-90%, tùy thuộc vào nồng độ, thời gian xử lý và điều kiện môi trường. Tuy nhiên, nghiên cứu về việc sử dụng các chế phẩm sinh học từ cây neem trong phòng trừ nhện đỏ trên cây đậu cô ve còn rất hạn chế.

Chỉ có một số ít nghiên cứu đề cập đến việc sử dụng dầu neem hoặc chiết xuất neem kết hợp với các biện pháp khác để phòng trừ nhện đỏ trên cây đậu cô ve. Các nghiên cứu này chỉ đưa ra kết quả sơ bộ, chưa có đánh giá chỉ tiết về hiệu lực, ảnh hưởng đến cây đậu cô ve và môi trường.