ĐẶT VẤN ĐỀ Chất thải là sản phẩm tất yếu của cuộc sống, nó đƣợc tạo ra từ mọi hoạt động sống của con ngƣời nhƣ sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh, giải trí… Hiện nay quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đã và đang từng bƣớc làm thay đổi cuộc sống con ngƣời, nhu cầu tiêu dùng ngày càng tăng, mức sống của ngƣời dân nâng cao. Song song với sự phát triển ngày càng cao của nhân loại đồng nghĩa với lƣợng chất thải phát sinh cũng gia tăng một cách chóng mặt với thành phần đa dạng và chứa nhiều chất nguy hại. Vấn đề này đã ảnh hƣởng nghiêm trọng tới chất lƣợng môi trƣờng sống, sức khỏe con ngƣời. Vì vậy, chủ đề chất thải luôn là chủ đề nóng trên toàn thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng.
Chất thải ngày càng phát sinh với số lƣợng khổng lồ nhƣng công tác thu gom xử lí chƣa cao, các công nghệ xử lí còn hạn chế đã gây ô nhiễm môi trƣờng. Ảnh hƣởng đến chất lƣợng cuộc sống của con ngƣời từ thành phố đến các vùng nông thôn trên cả nƣớc. Xã Quỳnh Long, huyện Quỳnh Lƣu, tỉnh Nghệ An là một xã ven biển miền Trung có nhiều lợi thế để phát triển kinh tế. Trong thời gian qua xã Quỳnh Long đã có sự phát triển mạnh mẽ đầy triển vọng và dân số ngày càng tăng.
Cuộc sống của ngƣời dân đƣợc thay đổi rõ rệt. Tuy vẫn còn nhiều bất cập, cơ sở hạ tầng, kỹ thuật còn yếu, công tác quản lý, bảo vệ môi trƣờng chƣa đƣợc chú trọng, bên cạnh đó ý thức giữ gìn vệ sinh môi trƣờng của ngƣời dân còn hạn chế, dẫn đến nhiều vấn đề về môi trƣờng, đặc biệt là vấn đề chất thải. Chất thải rắn sinh hoạt chƣa đƣợc thu gom, vận chuyển hợp lý vẫn còn bị vứt bừa bãi ra các kênh mƣơng và bãi bên đƣờng gây ra mùi khó chịu ô nhiễm môi trƣờng đất, nƣớc, không khí và tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh gây hại cho sức khỏe con ngƣời cũng nhƣ cảnh quan môi trƣờng xung quanh của xã. Dựa trên thực tiễn và các kiến thức đã có, tôi chọn nghiên cứu đề tài: „Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại xã Quỳnh Long, Huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An’ nhằm đƣa ra các giải pháp giải quyết các khó khăn của vấn đề thu gom xử lí chất thải rắn sinh hoạt, cải thiện để giữ môi trƣờng sạch đẹp và đảm bảo sức khỏe con ngƣời.
1 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Khái niệm về chất thải Chất thải bao gồm các vật chất ở thể rắn, lỏng, khí đƣợc thải ra từ quá trình sản xuất kinh doanh, dịch vụ y tế, du lịch, sinh hoạt, hoặc các hoạt động khác. - Chất thải rắn là toàn bộ các loại vật chất đƣợc con ngƣời loại bỏ từ các hoạt động kinh tế - xã hội của mình (bao gồm các hoạt động sản xuất, các hoạt động sống và duy trì sự tồn tại của cộng đồng. Trong đó quan trọng nhất là chất thải sinh ra từ hoạt động sản xuất và hoạt động sống. Chất thải rắn bao gồm chất thải rắn thông thƣờng và chất thải rắn nguy hại [2].
- Chất thải rắn sinh hoạt (CTSH hay còn gọi là rác thải sinh hoạt ) là những chất thải liên quan đến các hoạt động sống của con ngƣời, đƣợc tạo thành chủ yếu từ các khu dân cƣ, cơ quan, trƣờng học, trung tâm dịch vụ, thƣơng mại… CTRSH thành phần bao gồm kim loại, sành sứ, thủy tinh, gạch ngói vỡ, đất đá, cao su, thực phẩm dƣ thừa, gỗ, lon, vải, giấy, lông vịt, lông gà, cành cây khô,. - Hoạt động quản lý chất thải rắn bao gồm các hoạt động quy hoạch quản lý, đầu tƣ xây dựng cơ sở quản lý CTR, các hoạt động phân loại, thu gom, lƣu trữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý CTR nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu những tác động có hại đối với môi trƣờng và sức khỏe con ngƣời [2]. - Thu gom chất thải rắn là hoạt động tập hợp, phân loại, đóng gói và lƣu giữ tạm thời chất thải rắn tại nhiều điểm thu gom tới địa điểm hoặc cơ sở đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền chấp nhận [2]. - Lƣu giữ chất thải rắn là việc giữ chất thải rắn trong một khoảng thời gian nhất định ở nơi đƣợc cơ quan có thẩm quyền chấp nhận trƣớc khi vận chuyển đến cơ sở xử lý [1].
- Vận chuyển chất thải rắn là quá trình chuyên chở chất thải rắn từ nơi phát sinh, thu gom, lƣu trữ, trung chuyển đến nơi xử lý, tái chế, tái sử dụng hoặc bãi chôn lấp cuối cùng [1]. - Xử lý chất thải rắn là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật làm giảm, loại bỏ, tiêu hủy các thành phần có hại hoặc không có ích trong chất thải rắn, thu hồi, tái chế, tái sử dụng lại các thành phần có ích trong chất thải rắn [1].2 Nguồn gốc phát sinh, phân loại và thành phần chất thải rắn 1.1 Nguồn gốc phát sinh Chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ nhiều nguồn gốc khác nhau: [9] - Từ khu dân cƣ: Bao gồm các khu dân cƣ tập trung, những hộ dân cƣ tách rời. Nguồn chất thải chủ yếu là: thực phẩm dƣ thừa, thuỷ tinh, gỗ, nhựa, giấy, nilon, cao su. còn có một số chất thải nguy hại.
- Từ các động thƣơng mại: Quầy hàng, nhà hàng, chợ, văn phòng cơ quan, khách sạn.Các nguồn thải có thành phần tƣơng tự nhƣ đối với các khu dân cƣ (thực phẩm, giấy, catton…). - Các cơ quan, công sở: Trƣờng học, bệnh viện, các cơ quan hành chính: lƣợng rác thải tƣơng tự nhƣ đối với CTR dân cƣ và các hoạt động thƣơng mại nhƣng khối lƣợng ít hơn. - Từ xây dựng: Xây dựng mới nhà cửa, cầu cống, sửa chữa đƣờng xá, dỡ bỏ các công trình cũ. Chất thải mang đặc trƣng riêng trong xây dựng: sắt thép vụn, gạch vỡ, các sỏi, bê tông, các vôi vữa, xi măng, các đồ dùng cũ không dùng nữa.
- Dịch vụ công cộng: Vệ sinh đƣờng xá, phát quang, chỉnh tu các công viên và các hoạt động khác. chất thải bao gồm cỏ rác, chất thải từ việc trang trí đƣờng phố. - Từ các hoạt động sản xuất công nghiệp: Bao gồm chất thải phát sinh từ các hoạt động sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nhƣ sản xuất đồ gỗ, inox… - Từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp: Nguồn chất thải chủ yếu từ các cánh đồng sau mùa vụ, các trang trại, các vƣờn cây. Chất thải chủ yếu thực phẩm dƣ thừa, phân gia súc, rác nông nghiệp, các chất thải ra từ trồng trọt, từ quá trình thu hoạch sản phẩm, chế biến các sản phẩm nông nghiệp.
Chất thải rắn sinh hoạt nói chung phát sinh từ các nguồn chủ yếu: các hộ gia đình (nhà ở, khu tập thể, chung cƣ,.), các trung tâm thƣơng mại dịch vụ (chợ, văn phòng, khách sạn, siêu thị, khu vui chơi giải trí,.), cơ quan (trƣờng học, cơ quan hành chính, bệnh viện,.), các công trình, dịch vụ công cộng (rửa đƣờng, tu sửa cảnh quan, công viên, bãi biển.2 Phân loại - Theo vị trí hình thành: ngƣời ta phân biệt chất thải rắn trong nhà ngoài nhà, trên đƣờng phố, chợ. 3 - Theo thành phần hóa học và vật lý: ngƣời ta phân biệt theo các thành phần hữu cơ, vô cơ, cháy đƣợc, không cháy đƣợc, kim loại, phi kim loại da, giẻ vụn, cao su, chất dẻo. - Theo bản chất nguồn tạo thành: Chất thải rắn đƣợc chia thành các loại sau: [10] + Chất thải rắn sinh hoạt: là những chất thải liên quan đến các hoạt động của con ngƣời, nguồn tạo thành chủ yếu từ các khu dân cƣ, các cơ quan, trƣờng học, các trung tâm dịch vụ, thƣơng mại. Chất thải rắn sinh hoạt có các thành phần bao gồm kim loại, sành sứ, thủy tinh, gạch ngói vỡ, đất, đá, cao su, chất dẻo, thực phẩm dƣ thừa hoặc quá hạn sử dụng, xƣơng động vật, tre, gỗ, lông gà vịt, vải, giấy, rơm, rạ, xác động vật, vỏ rau quả… + Chất thải thực phẩm bao gồm các thức ăn thừa, rau quả.loại này mang bản chất dễ bị phân hủy sinh học, quá trình phân hủy tạo ra mùi khó chịu, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nóng ẩm.
Ngoài các loại thức ăn dƣ thừa từ gia đình còn có thức ăn dƣ thừa từ các nhà bếp ăn tập thể, các nhà hàng, khách sạn, ký túc xá, chợ. + Chất thải chủ yếu từ động vật là phân, bao gồm phân ngƣời và phân của các loại động vật khác. + Chất thải lỏng chủ yếu là từ bùn ga, cống rãnh, là các chất thải ra từ các khu vực sinh hoạt của khu dân cƣ. + Tro và các chất dƣ thừa thải bỏ bao gồm: các loại vật liệu sau khi đốt cháy, các sản phẩm sau khi đun nấu bằng than, củi, và các chất thải dễ cháy khác trong gia đình, trong kho của các công sở, cơ quan, xí nghiệp, các loại xỉ than.
+ Chất thải rắn từ đƣờng phố có thành phần chủ yếu là lá cây, que, củi, nilon, vỏ bao gói. + Chất thải rắn công nghiệp: là chất thải phát sinh từ hoạt động công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. Các nguồn phát sinh chất thải gồm: Các phế thải vât liệu trong quá trình sản xuất công nghiệp, tro, xỉ trong các nhà máy nhiệt điện. Các phế thải nhiên liệu phục vụ cho sản xuất, bao bì đóng gói sản phẩm.
+ Chất thải xây dựng: Là chất thải nhƣ đất, đá, gạch ngói, bê tông vỡ do các hoạt động phá vỡ, xây dựng công trình,. chất thải xây dựng gồm: - Vật liệu xây dựng trong quá trình dỡ bỏ công trình xây dựng. - Đất đá do việc đào móng trong quá trình xây dựng. 4 - Các vật liệu nhƣ kim loại, chất dẻo,.
+ Chất thải nông nghiệp: là những chất thải và những mẩu bùn thừa thải ra từ các hoạt động nông nghiệp nhƣ: trồng trọt, thu hoạch các loại cây trồng, các sản phẩm thải ra từ chế biến sữa, các lò giết mổ. Hiện tại việc quản lý và xả các loại chất thải nông nghiệp không thuộc trách nhiệm của các công ty môi trƣờng đô thị của các địa phƣơng. - Theo mức độ nguy hại, chất thải rắn đƣợc chia thành các loại: [10] + Chất thải nguy hại: Bao gồm các loại hóa chất dễ gây phản ứng, độc hại, chất sinh học dễ thối rữa, các chất dễ cháy, nổ hoặc các chất phóng xạ, các chất thải nhiễm khuẩn, lây lan. có nguy cơ đe dọa tới sức khỏe con ngƣời, động -thực vật.