ĐẶT VẤN ĐỀ Hiện nay, bảo vệ môi trƣờng, trong đó có việc quản lý CTRSH là vấn đề mang tính toàn cầu nhằm đảm bảo hiệu quả kinh tế, môi trƣờng và xã hội. Khi nói đến CTRSH, nhiều ngƣời nghĩ đó là vấn đề cấp bách của các đô thị hay thành phố lớn. Tuy nhiên với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, góp phần làm thay đổi phong cách và tập quán sống của ngƣời dân từ nông thôn đến thành thị. Song bên cạnh các mặt tích cực ấy là lƣợng CTRSH thải ra ngày càng lớn, không chỉ đô thị mà còn ở các vùng nông thôn, nó đang trở thành vấn đề đáng lo ngại.
Chính vì vậy công tác quản lý và xử lý CTRSH là thách thức, trách nhiệm và nhiệm vụ của toàn dân, toàn xã hội, các cấp, các ngành. Ở Việt Nam, theo thống kê của Cục bảo vệ môi trƣờng chỉ riêng năm 2014 khối lƣợng chất thải rắn sinh hoạt trên toàn quốc là 24 triệu tấn và sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới. Ô nhiễm môi trƣờng do CTRSH đã và đang trở thành một thách thức lớn với toàn xã hội. Thị trấn Rạng Đông, huyện Nghĩa Hƣng, tỉnh Nam Định là một thị trấn nằm gần biển, cách trung tâm huyện Nghĩa Hƣng 35km.
Trong những năm gần đây Rạng Đông đang ngày một phát triển với hàng loạt các dự án lớn nhỏ (công ty, nhà máy) đƣợc xây dựng trên địa bàn thị trấn. Điều tất yếu xảy ra là lƣợng chất thải rắn phát sinh mỗi ngày gia tăng đáng kể. Tuy nhiên cũng nhƣ các xã, thị trấn khác trên địa bàn tỉnh Nam Định, trên 85% tổng lƣợng chất thải chƣa đƣợc thu gom và xử lý hợp vệ sinh. Điều đáng báo động là ý thức ngƣời dân trong việc bảo vệ môi trƣờng là rất thấp, công tác xử lý chất thải chƣa lựa chọn đƣợc phƣơng pháp phù hợp với điều kiện thị trấn vì vậy gặp rất nhiều khó khăn trong công tác quản lý của địa phƣơng.
Xuất phát từ thực tế đó, nhằm tìm ra những giải pháp hợp lý để tăng cƣờng công tác quản lý và xử lý CTRSH góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng của quê hƣơng mình, tôi tiến hành thực hiện đề tài “Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại thị trấn Rạng Đông, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định” 1 CHƢƠNG I TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về chất thải rắn 1. Các khái niệm liên quan - Chất thải: là vật chất ở thể rắn, lỏng, khí đƣợc thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác. - Chất thải rắn sinh hoạt (CHRSH): là những chất thải rắn có liên quan đến hoạt động của con ngƣời, nguồn tạo thành chủ yếu từ khu dân cƣ, các cơ quan trƣờng học, các trung tâm dịch vụ và thƣơng mại…[6].
- Quản lý CTR: là hoạt động của các tổ chức và cá nhân nhằm giảm bớt ảnh hƣởng của chúng đến sức khỏe con ngƣời, môi trƣờng hay mỹ quan. Các hoạt động đó liên quan đến việc thu gom, vận chuyển, xử lý, tái chế chất thải… Quản lý chất thải rắn cũng có thể góp phần phục hồi các nguồn tài nguyên lẫn trong chất thải [7]. - Thu gom chất thải rắn: là hoạt động tập hợp, phân loại đóng gói và lƣu giữ tạm thời chất thải rắn tại nhiều điểm tới địa điểm hoặc cơ quan có thẩm quyền chấp nhận [6]. - Vận chuyển chất thải rắn và chất thải nguy hại: là quá trình chuyên chở chất thải rắn và chất thải nguy hại từ nơi phát sinh đến nơi xử lý, có thể kèm theo việc thu gom, đóng gói, bảo quản, lƣu giữ tạm thời, trung chuyển, sơ chế chất thải nguy hại[6].
- Xử lý chất thải là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật nhằm biến đổi, loại bỏ, cách ly, tiêu huỷ hoặc phá huỷ tính chất, thành phần có hại hoặc không có ích trong chất thải rắn; thu hồi, tái chế, tái xử dụng lại các thành phần có ích trong chất thải rắn[6]. 2 - Tái sử dụng, tái chế chất thải rắn: là việc trực tiếp sử dụng lại hoặc thu hồi, tái chế lại từ chất thải các thành phần có thể sử dụng để biến thành các sản phẩm mới, hoặc các dạng năng lƣợng để phục vụ các hoạt động sinh hoạt và sản xuất[6]. Nguồn gốc phát sinh 1. Nguồn gốc Nguồn gốc phát sinh CTRSH xuất phát từ các hoạt động kinh tế xã hội của con ngƣời nhƣ:[7] - Từ khu dân cƣ đô thị và nông thôn; - Từ các trung tâm thƣơng mại; - Từ các viện nghiên cứu, cơ quan, trƣờng học, các công trình công cộng; - Từ hoạt động du lịch; - Từ các trạm xử lý nƣớc thải và từ các ống thoát nƣớc của thành phố; - Từ các KCN, nhà máy, xí nghiệp, cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp ngoài KCN, các làng nghề; 1.
Phân loại chất thải sinh hoạt Có nhiều cách phân biết CTRSH nhƣng để thuận tiện cho việc thu gom, vận chuyển và xử lý, CTRSH đƣợc phân loại nhƣ sau: - Theo nguồn gốc: + CTRSH phát sinh từ nhà ở, khu dân cƣ… + CTRSH thƣơng mại. + CTRSH phát sinh từ cơ quan trƣờng học. + CTRSH phát sinh từ xây dựng. + CTRSH phát sinh từ hoạt động du lịch - Theo tính chất của chất thải: Gồm có các loại: chất hữu cơ, chất vô cơ, cháy đƣợc, không cháy đƣợc, kim loại, phi kim, cao su.
- Theo mức độ nguy hại 3 + Chất thải rắn thông thƣờng: là các chất thải không chứa các chất và hợp chất có các tính chất nguy hại. Thƣờng là các chất thải phát sinh trong sinh hoạt gia đình, đô thị… + Chất thải rắn nguy hại: là các chất thải dễ gây phản ứng, dễ cháy nổ, ăn mòn, nhiễm khuẩn độc hại, chứa chất phóng xạ, các kim loại nặng. Các chất thải này tiềm ẩn nhiều khả năng gây sự cố rủi ro, nhiễm độc, đe dọa sức khỏa của con ngƣời và sự phát triển của động thực vật, đồng thời là nguồn lan truyền gây ô nhiễm môi trƣờng đất, nƣớc và không khí. - Theo khu vực phát sinh + Chất thải rắn đô thị: Là vật chất mà con ngƣời tạo ra ban đầu vứt bỏ trong khu vực đô thị không đòi hỏi sự bồi thƣờng cho sự bỏ đi đó.
Thêm vào đó chất thải đƣợc coi là chất thải rắn đô thị nếu chúng đƣợc xã hội nhìn nhận nhƣ một thứ mà thành phố phải có trách nhiệm thu gom và tiêu hủy + Chất thải rắn nông thôn: Là chất thải rắn đƣợc sinh ra trong quá trình sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, làng nghề, các phụ phẩm nông nghiệp (rơm, rạ, trấu .ở khu vực nông thôn - Theo khả năng tái chế, tái sử dụng: + CTR có khả năng tái chế: kim loại, giấy, bao bì,… + CTR không thể tái chế: các CTR nguy hại,…. Thành phần của chất thải rắn a. Thành phần - CTRSH là một tập hợp đồng nhất. Tính không đồng nhất biểu hiện ngay ở sự không kiểm soát đƣợc các nguyên liệu ban đầu dùng cho sinh hoạt và thƣơng mại.
Sự không đồng nhất này tạo ra một số đặc tính rất khác biệt trong các thành phần của CTRSH. Thành phần của CTRSH rất khác nhau tùy thuộc vào từng địa phƣơng, tính chất tiêu dùng, điều kiện tự nhiên và nhiều yếu tố khác [9]. - Thông thƣờng thành phần của CTR bao gồm các hợp phần sau; + Các chất dễ bị phân hủy sinh học: Các thức ăn thừa, xác động vật, cỏ hoa quả,… 4 + Các chất khó phân hủy sinh học; Cành cây, cao su, túi ni-lông. + Các chất hoàn toàn không bị phân hủy sinh học: Thủy tinh, sành sứ, gạch ngói,… [5].
Theo Nguyễn Xuân Nguyên, Trần Quang Huy (2004), Công nghệ xử lý chất thải và chất thải rắn định nghĩa về thành phần của CTRSH nhƣ sau: Bảng 1. Định nghĩa thành phần của chất thải rắn sinh hoạt Thành phần Định nghĩa Ví dụ 1. Các chất cháy đƣợc Giấy Các vật liệu làm từ bột và giấy Các túi giấy, mảnh bìa,… Hàng dệt Các nguồn gốc từ các sợi Vải, len, nilon,… Thực phẩm Các chất thải từ đồ ăn Vỏ quả, lõi ngô,… Cỏ, gỗ, củi, rơm rạ Các sản phẩm và vật liệu đƣợc Bàn ghế, vỏ dừa, đồ chế tạo từ tre, gỗ, rơm chơi,… Chất dẻo Các vật liệu và sản phẩm đƣợc Chai lọ, dây điện, ống chết tạo từ chất dẻo nƣớc,… Da và cao su Các vật liệu và sản phẩm đƣợc Giày, ví, lốp xe, đệm,… chết tạo từ da và cao su 2. Các chất không cháy Các kim loại sắt Các vật liệu và sản phẩm đƣợc Vỏ hộp, dao, nắp lọ,… chế tạo từ sắt, dễ bị nam châm hút Các kim loại phi sắt Các vật liệu không bị nam châm Vỏ nhôm, xoong, giấy bao hút gói,… Thủy tinh Các vật liệu và sản phẩm đƣợc Vỏ chai, bóng đèn,… chế tạo từ thủy tinh Đá và sành sứ Các vật liệu không cháy ngoài Vỏ ốc, gạch, xƣơng, đá,… kim loại và thủy tinh 1.
Một số biện pháp xử lý chất thải sinh hoạt hiện nay Xử lý CTR là một công tác có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ chất lƣợng môi trƣờng. Dân số ngày càng tăng cao dẫn đến áp lực về kinh tế, xã hội 5 và môi trƣờng cũng vì thế mà tăng theo trong đó vấn đề chất thải rắn sinh hoạt đang ở mức báo động nên việc xử lý nó rất cần thiết. Các loại CTR đƣợc ƣu tiên xử lý theo sơ đồ sau: Tiết giảm tại nguồn Đƣợc yêu thích nhiều nhất Tái sử dụng Tái chế sản xuất phân compost Thiêu đốt, tận thu nhiệt Thiêu đốt, giảm thể tích Bãi chôn lấp Ít đƣợc ƣa thích Hình 1. Thứ tự ƣu tiên quản lý CTR Nhƣ vậy, các loại CTR đƣợc ƣu tiên là tiết giảm tại nguồn, tái sử dụng sẽ đƣợc do các phƣơng pháp này có ƣu điểm là hiệu quả nhất, lãng phí kinh tế ít nhất, thiệt hại sinh thái ít nhất.
So với các loại CTR khác thì ít đƣợc ƣa thích hơn do giá trị kinh tế lãng phí nhiều hơn, thiệt hại sinh thái nhiều hơn. Phƣơng pháp ủ sinh học làm phân Compost Phƣơng pháp này thích hợp với các loại CTR hữu cơ chứa nhiều cacbonhydrat nhƣ đƣờng, xenlulo, lipit, protein,… những chất này có thể phân hủy đồng thời hoặc từng bƣớc. Quá trình phân hủy các chất hữu cơ dạng này thƣờng xảy ra với sự có mặt của oxy không khí (phân hủy hiếu khí) hay không có không khí ( phân hủy yếm khí, lên men). Phƣơng pháp thiêu đốt ở nhiệt độ cao Sử dụng lò đốt CTR là công nghệ tiến tiến bậc nhất hiện nay trong việc xử lý rác thải.