MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Việt Nam là nƣớc đang trên đà phát triển, cùng với sự chuyển mình của thế giới, Việt Nam chuyển dần từ cơ cấu nông nghiệp với sản xuất lúa gạo là chủ yếu sang đầu tƣ phát triển công nghiệp, du lịch và dịch vụ. Bên cạnh sự phát triển công nghiệp, nƣớc ta đã đƣa đƣợc nền nông nghiệp nƣớc nhà sang một trang mới. Từ nông nghiệp thô sơ, kỹ thuật lạc hậu, hiệu quả kinh tế thấp.
Sau hơn 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới thì nông nghiệp, nông thôn cũng đã đạt đƣợc những thành tựu vô cùng to lớn. Nông nghiệp phát triển mạnh mẽ, kinh tế nông thôn có sự chuyển dịch theo hƣớng tăng công nghiệp, dịch vụ, ngành nghề, kết cấu kinh tế - hạ tầng đƣợc tăng cƣờng, bộ mặt nông thôn có nhiều đổi mới. Từ đó giải quyết đƣợc rất nhiều các vấn đề để nâng cao mức sống cho ngƣời dân nhƣ: giải quyết việc làm, cải thiện giáo dục, y tế, cơ sở hạ tầng, kĩ thuật sản xuất nuôi trồng, công tác quản lý tại các địa phƣơng… Tuy nhiên, trong xu thế phát triển hiện nay để đáp ứng đƣợc nhu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đòi hỏi phải có sự đột phá trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, xã hội, môi trƣờng… nhằm phát triển nông thôn bền vững, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân nông thôn. Vì vậy xây dựng nông thôn mới đƣợc Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam cho là một trong những nhiệm vụ quan trọng hang đầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc.
Năm 2008, thực hiện Nghị quyết Trung ƣơng 7 khóa X về “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn” Thủ tƣớng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 491/QĐ- TTg ngày 16/04/2009 về “Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới” và Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 06/04/2010 về “Chƣơng trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020” nhằm thống nhất chỉ đạo việc xây dựng nông thôn mới trên cả nƣớc. Cùng với các địa phƣơng khác, xã Dị Nậu – huyện Tam Nông – tỉnh Phú Thọ đã tiến hành xây dựng nông thôn mới với mục tiêu đƣa quê hƣơng Dị Nậu ngày càng văn minh, gia đình văn hóa, môi trƣờng trong sạch, đời sống ngƣời dân ấm no hạnh phúc. Dị Nậu là xã miền núi của huyện Tam Nông, có điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tƣơng đối thuận lợi, đất đai thổ nhƣỡng tốt phù hợp với nhiều loại cây 1 trồng; có hệ thống giao thông đƣờng bộ thuận tiện, có cơ sở hạ tầng kỹ thuật đồng đều, hệ thống thuỷ lợi cơ bản đáp ứng đƣợc yêu cầu phục vụ sản xuất. Tuy nhiên xã còn nhiều khó khăn, xuất phát điểm kinh tế còn hạn chế, kinh tế nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn, CN-TTCN và thƣơng mại dịch vụ chƣa phát triển; Hệ thống giao thông chất lƣợng còn thấp, giao thông nội đồng còn kém, chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu phục vụ cơ giới hoá nông nghiệp.
Không chỉ khó khăn về giao thông, các cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội khác của Dị Nậu đều còn thiếu hoặc quy mô chƣa đủ đáp ứng nhu cầu của nhân dân. Xuất phát từ thực tế đó, tôi thực hiện đề tài: “Đánh giá tình hình xây dựng và đề xuất giải pháp nhằm đẩy nhanh việc xây dựng nông thôn mới tại xã Dị Nậu, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ”. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mục tiêu tổng quát - Đánh giá tình hình xây dựng nông thôn mới, làm cơ sở để đề xuất các giải pháp nhằm đẩy nhanh việc xây dựng nông thôn mới, góp phần thực hiện thành công chƣơng trình nông thôn mới tại địa phƣơng.
Mục tiêu cụ thể - Đánh giá tình hình thực hiện 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới tại địa phƣơng. - Đề xuất đƣợc các giải pháp đẩy nhanh việc xây dựng nông thôn mới tại địa phƣơng. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Khái niệm về nông thôn, nông thôn mới 2.
Khái niệm nông thôn Có rất nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn. Có quan điểm cho rằng nông thôn là khu vực địa lý nơi có cộng đồng gắn bó, có quan hệ trực tiếp đến khai thác, sử dụng, bảo vệ môi trƣờng tài nguyên thiên nhiên cho hoạt động sản xuất nông nghiệp. Một số quan điểm khác cho rằng nông thôn có mật độ dân số thấp hơn thành thị… Tuy nhiên, cho đến nay, khái niệm về nông thôn đƣợc quy định thống nhất theo Thông tƣ số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cụ thể: “Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn đƣợc quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy bạn nhân dân xã”. Khái niệm về nông thôn mới Nông thôn mới là khu vực nông thôn mà trong đó đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của ngƣời dân không ngừng đƣợc nâng cao, giảm dần sự tách biệt giữa nông thôn và thành thị.
Nông dân đƣợc đào tạo, tiếp thu các kỹ thuật tiến bộ tiên tiến, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới. Mô hình nông thôn mới đƣợc quy định bởi các tiêu chí, tính chất: đáp ứng yêu cầu phát triển, có sự đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trƣờng; đạt hiệu quả cao nhất trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội; tiến bộ hơn so với mô hình cũ; chứa đựng đƣợc các đặc điểm chung, có thể phổ biến và vận dụng chung trên cả nƣớc. Có thể quan niệm: “Nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng các yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn so mới mô hình nông thôn cũ(nông thôn truyền thống) ở tính tiên tiến về mọi mặt” (Phan Xuân Sơn và Nguyễn Cảnh, 2008). MỤC TIÊU, NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 2.
Mục tiêu của chương trình xây dựng nông thôn mới - Về kinh tế: + Phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với nền kinh tế thị trƣờng, gắn nông nghiệp với công nghiệp và dịch vụ. Từng bƣớc thực hiện công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Hạn chế những rủi ro cho ngƣời nông dân, giảm bớt khoảng cách giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị. + Xây dựng hợp tác xã đa ngành.
Đƣa công nghệ khoa học kỹ thuật cao vào sản xuất nông nghiệp, phát triển các ngành nghề truyền thống của nông thôn. - Về chính trị: + Phát huy dân chủ với tinh thần gắn hƣơng ƣớc truyền thống với pháp luật để điều chỉnh hành vi con ngƣời, đảm bảo tính pháp lý, tôn trọng pháp luật, phát huy tính tự củ của làng xã. + Tôn trọng hoạt động của đoàn thể, các tổ chức hiệp hội vì cộng đồng, đoàn thể xây dựng nông thôn mới. - Về văn hóa – xã hội: + Xây dựng xã hội nông thôn văn minh dân chủ mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.
- Về môi trƣờng: + Xây dựng, củng cố, bảo vệ môi trƣờng – sinh thái, bảo vệ rừng đầu nguồn, chống ô nhiễm môi trƣờng để phát triển nông thôn bền vững. Nội dung chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới Theo quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04 tháng 06 năm 2010 về việc phê duyệt chƣơng trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010- 2020, bao gồm các nội dung: - Quy hoạch xây dựng nông thôn mới. - Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội. - Chuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập.
4 - Giảm nghèo và an sinh xã hội. - Đổi mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất hiệu quả ở nông thôn. - Phát triển giáo dục đào tạo ở nông thôn. - Xây dựng đời sống văn hóa, thông tin và truyền thông ở nông thôn.
- Cấp nƣớc sạch và vệ sinh môi trƣờng ở nông thôn. - Nâng cao chất lƣợng tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể chính trị - xã hội trên địa bàn. - Giữ vững an ninh trật tự xã hội nông thôn. Tóm lại, Xây dựng mô hình nông thôn mới tập trung phát triển kinh tế, văn hóa, nâng cao chất lƣợng đời sống ngƣời dân ở nông thôn, hƣớng đến mục tiêu dân giàu nƣớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh.
BỘ TIÊU CHÍ QUỐC GIA VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI * Ngày 16/04/2009, thủ tƣớng chính phủ ban hành Quyết định số 491/QĐ- TTg kèm theo bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới gồm 19 tiêu chí. Các tiêu chí này đƣợc phân chia thành 5 nhóm sau đây: + Nhóm 1: Quy hoạch (01 tiêu chí): (Tiêu chí số 1 – Quy hoạch và thực hiện quy hoạch). + Nhóm 2: Hạ tầng kinh tế - xã hội (08 tiêu chí): (Tiêu chí số 2 – Giao thông; Tiêu chí số 3 – Thủy lợi; Tiêu chí số 4 – Điện; Tiêu chí số 5 – Trƣờng học; Tiêu chí số 6 – Cơ sở vật chất văn hóa; Tiêu chí số 7 – Chợ nông thôn; Tiêu chí số 8 – Bƣu điện; Tiêu chí số 9 – Nhà ở dân cƣ). + Nhóm 3: Kinh tế và tổ chức sản xuất (04 tiêu chí): (Tiêu chí số 10 – Thu nhập; Tiêu chí số 11 – Hộ nghèo; Tiêu chí số 12 – Cơ cấu lao động; Tiêu chí số 13 – Hình thức tổ chức sản xuất).
+ Nhóm 4: Văn hóa – Xã hội – Môi trƣờng (04 tiêu chí): (Tiêu chí số 14 – Giáo dục; Tiêu chí số 15 – Y tế; Tiêu chí số 16 – Văn hóa; Tiêu chí số 17 – Môi trƣờng). + Nhóm 5: Hệ thống chính trị (02 tiêu chí): (Tiêu chí 18 – Hệ thống tổ chức chính trị xã hội; Tiêu chí số 19 – An ninh, trật tự xã hội). 5 * Ngày 18/08/2016 Bộ nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ra công văn số 6977/BNN-VPĐP về việc Hƣớng dẫn tạm thời xét công nhận xã đạt tiêu chí Thu nhập và Hộ nghèo năm 2016 – 2017 đối với vùng Trung du và Miền núi phía Bắc nhƣ sau: - Tiêu chí thu nhập: thu nhập bình quân đầu ngƣời khu vực nông thôn: + Năm 2016: 22 triệu đồng/ngƣời/năm. + Năm 2017: 26 triệu đồng/ngƣời/năm.
- Tiêu chí Hộ nghèo: Tỷ lệ hộ nghèo của xã 12%. * Ngày 17/10/2016 Thủ tƣớng Chính phủ ra Quyết định số 1980/QĐ-TTg về việc ban hành bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2016-2020(gọi tắt là Bộ tiêu chí xã).