Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số khái niệm về đào tạo liên tục Theo viện quốc gia y tế Hoa Kỳ (National Institutes of Health) CME là tên viết tắt của các hoạt động giáo dục thường xuyên về y tế, bao gồm các hoạt động giáo dục để phục vụ cho việc duy trì và phát triển hoặc nâng cao kiến thức, kỹ năng, sự chuyên nghiệp của cán bộ y tế để cung cấp dịch vụ cho bệnh nhân và cộng đồng. Một khái niệm khác cũng được sử dụng: Phát triển nghề nghiệp liên tục là quá trình mà các cán bộ y tế thường xuyên cập nhật để đáp ứng nhu cầu của bệnh nhân, các dịch vụ y tế, và phát triển chuyên môn của mình. Nó bao gồm việc cập nhật lại liên tục những kiến thức, kỹ năng, thái độ và thực hành để được cấp phép hành nghề.
Không có sự phân chia rõ ràng giữa đào tạo liên tục và phát triển nghề nghiệp liên tục, như trong thời gian vừa qua đào tạo liên tục y tế đã bao gồm các kỹ năng quản lý, xã hội, kỹ năng cá nhân, và các chủ đề ngoài các vấn đề y tế, lâm sàng truyền thống [21]. Đào tạo liên tục không phải là một khái niệm mới tại Việt Nam, khái niệm này đã xuất hiện trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh và rất nhiều các văn bản quản lý cũng như những tài liệu hướng dẫn quản lý do Bộ Y tế ban hành. Theo Thông tư 07/2008/TT-BYT của Bộ Y tế: Đào tạo liên tục là các khoá đào tạo ngắn hạn bao gồm đào tạo bồi dưỡng để cập nhật, bổ sung kiến thức, kỹ thuật thuộc lĩnh vực chuyên môn đang đảm nhận; đào tạo lại, đào tạo theo nhiệm vụ chỉ đạo tuyến, đào tạo chuyển giao kỹ thuật và những khoá đào tạo chuyên môn nghiệp vụ khác của ngành y tế mà không thuộc hệ thống bằng cấp quốc gia[1]. Theo Thông tư 22/2013/TT-BYT của Bộ Y tế: Đào tạo liên tục là các khóa đào tạo ngắn hạn, bao gồm: đào tạo bồi dưỡng kiến thức, nghiệp vụ; cập nhật kiến thức y khoa liên tục (Continuing Medical Education – CME); phát triển nghề nghiệp liên tục (Continuing Professional Development – CPD); đào tạo chuyển giao kỹ thuật; đào tạo theo nhiệm vụ chỉ đạo tuyến và các khóa đào tạo chuyên môn nghiệp vụ khác cho cán bộ y tế mà không thuộc hệ thống văn bằng giáo dục quốc dân[3].
5 Theo tài liệu hướng dẫn quản lý đào tạo liên tục CBYT của Bộ y tế: Đào tạo Y khoa liên tục là quá trình cán bộ y tế không ngừng cập nhật những kiến thức, kỹ năng và tiến bộ khoa học kỹ thuật mới nhất trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, Đào tạo y khoa liên tục được định nghĩa là “Một hoạt động được xác định rõ ràng để phát triển chuyên môn của cán bộ y tế và dẫn tới việc cải thiện chăm sóc cho bệnh nhân. CME bao gồm tất cả các hoạt động học tập mà cán bộ y tế mong muốn thực hiện để có thể thường xuyên liên tục nâng cao năng lực chuyên môn của mình”[11]. Tầm quan trọng của công tác đào tạo liên tục Hai tác giả Martin Luchtefeld và Therese G. Kerwel sau khi xem xét 105 nghiên cứu về CME đã chỉ ra phần lớn các nghiên cứu cho CME có hiệu quả tích cực cho việc cải thiện kiến thức, thực hành, kỹ năng tâm lý và CME là hình thức đào tạo thực hành tốt nhất.
Liên quan đến đối tượng học nghiên cứu chỉ ra rằng việc học tập của các đối tượng tham gia CME là chủ động học tập và thực hành có chủ ý. Theo nghiên cứu CME trong tương lai cần đánh giá nhu cầu người học, thiết kế chương trình để đáp ứng nhu cầu người học, và thực hiện đánh giá kết quả đào tạo[18]. Nghiên cứu của Kirk J. Armstrong và Thomas G.
Weidnerchỉ ra rằng hoạt động đào tạo liên tục chính thức hay không chính thức đều mang lại sự cải thiện về kiến thức và kết quả chăm sóc sức khỏe người bệnh. Các đối tượng nghiên cứu hoàn thành việc đào tạo liên tục không chính thức nhiều hơn.Điều đó cho thấy hoạt động đào tạo liên tục là hiệu quả và mang lại lợi ích[16]. Nghiên cứu của Ronald M. Cervero và Julie K.
Gaines, thuộc Hội đồng kiểm định đào tạo liên tục y khoa Hoa kỳ, đánh giá tổng quan 31 công trình nghiên cứu về hiệu quả của CME (giai đoạn 1977 – 2002) đưa ra các kết luận sau: (1) CME cải thiện hiệu suất của bác sĩ và kết quả chăm sóc sức khỏe của bệnh nhân. (2) CME có một tác động đáng tin cậy tích cực hơn về hiệu suất của bác sĩ so với kết quả cải thiện sức khỏe người bệnh. 6 Hiện nay trình độ đào tạo cán bộ y tế của nước ta còn nhiều hạn chế. Tiến bộ của khoa học kỹ thuật y dược phát triển rất nhanh, nhiều kiến thức mới cần được cập nhật kịp thời.
Mặt khác theo thời gian một số kiến thức đã học có phần rơi dụng nên khoảng cách giữa kiến thức của cán bộ y tế và kiến thức hiện đại của y học ngày càng xa. Để xử dụng tốt nguồn nhân bên cạnh làm tốt công tác đào tạo mới nguồn nhân lực tại các trường y dược, các nhà quản lý cần quan tâm đến việc đào tạo lại và đào tạo bồi dưỡng liên tục đội ngũ cán bộ đã có để họ có thể đáp ứng được nhu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân [4]. Đào tạo liên tục cán bộ y tế ở một số nước trên thế giới và Việt Nam 1. Đào tạo liên tục cán bộ y tế tại một số nước trên thế giới Tại các nước Châu Âu, nơi có nền y học phát triển, một cuộc khảo sát trên 18 quốc gia đã minh họa sự đa dạng của các hệ thống CME.
Không có quốc gia châu Âu nào theo mô của Mỹ về việc tái cấp chứng nhận hành nghề. Hà Lan có một hệ thống tái chứng nhận theo luật định, nhưng một số quốc giakhác bao gồm cả Anh và Ireland CBYT được phân loại và xem xét để giới thiệu đào tạo lại bắt buộc hoặc tái cấp chứng nhận hành nghề. Một số quốc gia có ưu đãi đặc biệt cho các cam kết CPD. Một nửa các nước được khảo sát sử dụng một hệ thống tín chỉ để định lượng các hoạt động giáo dục, trong đó mỗi hoạt động giáo dục tương đương với một tín chỉ.
Các nước khác nhau có cách tính chu kỳ đào tạo khác nhau, cứ hai năm, ba năm hoặc năm năm, và số tín chỉ yêu cầu dao động từ 50 đến 100. Các nước khác đang xem xét giới thiệu một hệ thống dựa trên giờ, nhưng vẫn còn nhiều tranh luận về việc hệ thống tích lũy giờ hoạt động giáo dục là thước đo giá trị của hoạt động đó. Có sự công nhận lẫn nhau về CME và CPD giữa các nước thuộc liên minh Châu Âu và các nước Bắc Mỹ trong đó có Hoa Kỳ[19]. Hoa Kỳ là quốc gia có nền y học tiến tiến vào bậc nhất thế gới, tại đây CME và CPD lại có liên quan chặt chẽ để tái cấp chứng nhận hành nghề.
Không phải tất cả các hội đồng chuyên môn y tế đều yêu cầu tái cấp chứng nhận thường xuyên, nhưng tái cấp chứng nhận có thể được yêu cầu, ví dụ, các Hội Y tế và các hiệp hội, các tổ chức bảo 7 vệ sức khỏe, bảo hiểm, và các đối tác trong các hoạt động y tế. Có một chương trình nghiêm ngặt đảm bảo chất lượng của các nhà cung cấp CME và CPD được quản lý bởi Hội đồng Kiểm định Giáo dục Thường xuyên y tế, trong đó kiểm định chất lượng của hơn 600 tổ chức[19]. Một số quốc gia phát triển khác thuộc Châu Á Thái Bình Dương, Mọt kết quả nghien cứu năm 2000 cho thấy: tại New Zealand, tham gia chương trình CME và CPD đã trở thành bắt buộc để giữ nghề (chuyên ngành) đăng ký. Các CBYT được đánh giá không đạt yêu cầu về CME và CPD có thể dẫn đến bị đình chỉ hành nghề, trong trường hợp này CBYT được đăng ký quản lý bởi một tổ chức chung và do đó sẽ được yêu cầu làm việc dưới sự giám sát của tổ chức này để được tái cấp chứng chỉ hành nghề; Tại Úc, pháp luật không yêu cầu các bác sĩ tham gia trong chương trình CME hoặc CPD chính thức.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây việc gia hạn hợp đồng lao động trong các bệnh viện công, đặc biệt ở Tây Australia, đã yêu cầu các chứng chỉ tham gia vào các hoạt động CME, CPD và đảm bảo chất lượng. Hầu hết các học viên phải tự túc kinh phí cho việc tham gia các chương trình CME và CPD[19]. Đào tạo liên tục cán bộ y tế tại Việt Nam Ở nước ta, công tác ĐTLT nhân lực y tế đã được triển khai và thường gọi là bổ túc cán bộ, thông qua các hình thức ban đầu như tập huấn chuyên môn, chỉ đạo tuyến, Hội thảo, Hội nghị, giao ban chuyên môn của khoa, của bệnh viện,…. Vào những năm 1960 Bộ Y tế đã quan tâm mở các lớp học ngắn hạn về chuyên môn và quản lý tại Trường bổ túc cán bộ y tế trung ương.
Các lớp ngắn hạn được tổ chức song song với đào tạo mới cán bộ y tế, nhưng số lượng còn hạn chế. Những năm 1980 do có khó khăn về kinh tế nên công tác bổ túc cán bộ y tế không được coi trọng và nhiều khi bị lãng quên, trong các kế hoạch đào tạo chính thức của ngành thường không đề cập đến vấn đề này[4]. Khái niệm Đào tạo liên tục cán bộ y tếbắt đầu được đưa vào ngành và được tổ chức có hệ thống từ những năm 1990 dưới sự giúp đỡ của Dự án Hỗ trợ đào tạo nhân lực cán bộ Y tế (Dự án 03/SIDA Thụy Điển). Năm 2008 Bộ Y tế chính thức ban hành 8 thông tư 07/2008/TT-BYT, và năm 2013 Bộ Y tế đã nâng cấp thành thông tư 22/2013/TT-BYT để hướng dẫn công tác đào tạo lại và đào tạo liên tục cho cán bộ y tế[1],[3].
Thông tư quy định, CBYTđã được cấp chứng chỉ hành nghề và đang hành nghề khám bệnh,chữabệnhcónghĩavụthamgiađàotạoliêntụctốithiểu48tiếthọctrong2 nămliên tiếp.Cánbộy tếthuộc các đối tượng còn lại cónghĩa vụthamgiađàotạoliêntụctốithiểu120tiếthọctrong5nămliêntiếp,trongđó mỗi nămtốithiểu12tiếthọc. Cán bộytế thamgiacáchình thức đàotạo liên tục khácnhau đượccộngdồn để tínhthờigianđàotạoliêntục. Các hình thức đàotạo liên tụcnhư: Tậphuấn,đàotạochuyểngiaokỹthuật,bồidưỡngchuyênmônnghiệpvụ ngắnhạntrongvà ngoàinướctheohìnhthức tậptrunghoặctrực tuyến (E-learning) được cấp chứng chỉ,chứng nhận, xác nhận, thời gian thamgia đào tạo liên tục được tínhtheothựctế chươngtrình đàotạo; Tham giahội thảo, hội nghị, tọa đàm khoa học trong và ngoài nước về lĩnh vực chuyênmônytếcóxácnhậncủađơnvịchủtrìtổchứccăncứvàochươngtrình củahộithảo,hộinghị,tọađàm.