ĐẶT VẤN ĐỀ 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tài liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố dân cư, xây dựng các thành phần kinh tế, văn hóa xã hội, an ninh và quốc phòng. Đất đai là tài sản vô cùng quý giá vì đất đai có đầy đủ thuộc tính của một tài sản như đáp ứng được nhu cầu nào đó của con người tức là có giá trị sử dụng, con người có khả năng chiếm hữu và sử dụng, là đối tượng trao đổi mua bán… đất đai cũng là loại hàng hóa đặc biệt vì không phải do con người tạo ra mà có từ thiên nhiên, được con người khai thác và cải tạo đưa vào sử dụng tạo nên giá trị sử dụng của đất. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 quy định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản lý theo quy hoạch và pháp luật, bảo đảm sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả”.
Nhu cầu thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia và các công trình công cộng, phát triển đô thị các dự án sản xuất kinh doanh là một tất yếu khách quan trong quá trình phát triển kinh tế xã hội. Hiện nay, Việt Nam đang tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước phấn đấu đến năm 2020 đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp phát triển theo hướng hiện đại. Với những lợi thế của một thủ đô có bề dày lịch sử 1.000 năm tuổi, Thành phố Hà Nội đang diễn ra quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá mạnh mẽ. Trong xu thế hội nhập, việc mở rộng quan hệ hợp tác kinh tế giữa các tỉnh, thành phố; các thành phần kinh tế, giữa các vùng, miền; mở rộng quan hệ hợp tác kinh tế với các nước trong khu vực và quốc tế là một tất yếu khách quan.
Hà Nội đã tiến hành quy hoạch, triển khai xây dựng các khu, cụm, điểm công nghiệp, các khu đô thị, nhà ở, các công trình phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội. Hàng ngàn dự án đã và đang được triển khai trên địa bàn thành phố Hà Nội với kế hoạch dự kiến thu hồi hàng vạn héc 9 ta đất canh tác ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của hàng chục nghìn hộ gia đình nông dân. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ, đào tạo chuyển đổi nghề, bố trí công ăn việc làm mới cho người nông dân bị mất đất sản xuất đang là những thách thức không nhỏ cho các cấp Ủy Đảng và chính quyền từ thành phố đến cơ sở. Việc triển khai thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, tạo ra mặt bằng "sạch" để thu hút dự án đầu tư phát triển kinh tế - xã hội vào địa phương là một đòi hỏi mang tính cấp bách của Thành phố Hà Nội nói chung, huyện Sóc Sơn nói riêng.
Tuy nhiên trong quá trình triển khai thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư các dự án trên địa bàn huyện Sóc Sơn còn hết sức khó khăn các vướng mắc hầu hết có liên quan đến chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm cho người lao động sau khi Nhà nước thu hồi đất, khung giá bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, giá bồi thường công trình, vật kiến trúc và bồi thường hoa màu trên diện tích đất thu hồi. Đòi hỏi khi thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải đảm bảo đúng chính sách, pháp luật, đảm bảo lợi ích của nhà đầu tư, lợi ích của người sử dụng đất và những người có quyền lợi liên quan. Trong thời gian qua Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều cố gắng trong việc xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Tuy nhiên, công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đang là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, ảnh hưởng đến nhiều mặt của đời sống kinh tế - xã hội.
Do đó, thực tế công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và tái định cư vẫn còn nhiều vướng mắc và tồn tại gây nhiều bức xúc trong nhân dân. Tình trạng tiến độ giải phóng mặt bằng chậm là rất phổ biến làm chậm tiến độ thực hiện dự án, để góp phần thực hiện tốt công tác này tôi thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án Cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 2 đoạn Nội Bài - Vĩnh Yên thuộc địa bàn xã Thanh Xuân, huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội”. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Đánh giá công tác bồi thường GPMB khi thực hiện dự án Cải tạo, nâng 10 cấp Quốc lộ 2 đoạn Nội Bài - Vĩnh Yên nhằm xác định những thuận lợi, khó khăn của công tác bồi thường GPMB từ đó đề xuất những phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác GPMB. YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI - Đánh giá khái quát được điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của xã Thanh Xuân.
- Đánh giá tình hình quản lý và sử dụng đất xã Thanh Xuân. - Đánh giá được tổng quan dự án và những vấn đề liên quan đến “Dự án Cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 2 đoạn Nội Bài - Vĩnh Yên thuộc địa bàn xã Thanh Xuân,huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội”. - Đánh giá công tác bồi thường GPMB, những thuận lợi và khó khăn trong công tác GPMB tại “ Dự án Cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 2 đoạn Nội Bài - Vĩnh Yên thuộc địa bàn xã Thanh Xuân,huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội”. - Đánh giá được ảnh hưởng của công tác bồi thường GPMB đến đời sống của người dân - Đề xuất những phương án và giải pháp để giải quyết những khó khăn, nâng cao hiệu quả trong công tác bồi thường GPMB dựa trên cơ sở Nghị định, Quy định và kết quả nghiên cứu.
Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Bổ sung kiến thức, kinh nghiệm thực tế và hiểu rõ về công tác quản lý nhà nước về đất đai, cụ thể là công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, những thuận lợi khó khăn khi tiến hành dự án. Ý nghĩa thực tiễn Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra những thuận lợi, khó khăn của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng để từ đó rút ra những bài học, những giải pháp khắc phục, góp phần thúc đẩy tiến độ bồi thường, giải phóng mặt bằng. 11 PHẦN 2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.
CƠ SỞ PHÁP LÝ CỦA ĐỀ TÀI. Các văn bản pháp quy của nhà nước Căn cứ pháp lý của việc bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất vào mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng dựa theo một số văn bản sau đây: - Luật Đất đai năm 2003 (Sửa đổi bổ sung 2009) - Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về việc thi hành Luật Đất đai. - Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất. - Thông tư số 114/2004/TT-BTC ngày 26/11/2004 hướng dẫn thực hiện Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất.
- Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 3/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. - Thông tư số 116/TT-BTC ngày 7/12/2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 3/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. - Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai. - Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày 15/6/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai.
- Nghị định số 69/2009 NĐ-CP ngày 13/8/2009 quy định bổ sung về 12 quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. - Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất. Các văn bản pháp quy của thành phố Hà Nội - Quyết định số 108/QĐ-UBND ngày 29/9/2008 của thành phố Hà Nội quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hà Nội. - Quyết định số 02/2010/QĐ-UBND ngày 18/01/2010 của UBND Thành phố Hà Nội về ban hành Quy định về thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất để thục hiện dự án đầu tư và thu hồi đất, giao đất làm nhà ở nông thôn tại điểm dân cư nông thôn trên địa bàn Thành phố Hà Nội; - Quyết định số 50/2011/QĐ-UBND ngày 30/12/2011 của UBND Thành phố Hà Nội về việc ban hành quy định giá các loại đất trên địa bàn Thành phố Hà Nội năm 2012; - Quyết định số 35/2011/QĐ-UBND ngày 05/12/2011 của UBND Thành phố Hà Nội về việc ban hành giá xây dựng mới nhà ở, nhà tạm, vật kiến trúc làm cơ sở xác định giá trị bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hà Nội; - Thông báo số 6323/STC-BG ngày 29/12/2011 của Sở tài chính về đơn giá bồi thường, hỗ trợ các loại cây trồng, hoa màu, vật nuôi trên đất có mặt nước phục vụ công tác GPMB trên địa bàn Thành phố Hà Nội năm 2012; - Các văn bản khác có liên quan.
KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB 2.Nhu cầu thu hồi đất, giải phóng mặt bằng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Trong công cuộc CNH - HĐH, việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài và phát triển cơ sở hạ tầng là yếu tố quan trọng trong chiến lược đưa đất nước ta đến năm 2020 cơ bản trở thành nước công nghiệp theo đúng lộ trình.