ĐẶT VẤN ĐỀ Con ngƣời và thiên nhiên, môi trƣờng có sự gắn bó mật thiết với nhau. Môi trƣờng thiên nhiên trong sạch, trù phú, hiền hòa thì con ngƣời sẽ khỏe mạnh, bình yên, ấm no và ngƣợc lại môi trƣờng thiên nhiên bị tàn phá, hủy hoại thì con ngƣời con ngƣời phải chịu hậu quả của dịch bệnh, thiên tai và nghèo đói. Do đó vấn đề bảo vệ môi trƣờng thiên nhiên đang là vấn đề cấp bách hiện nay trong nƣớc và thế giới. Trong những năm qua sự nghiệp đổi mới đất nƣớc đã đạt đƣợc nhiều thành tựu, đặc biệt là sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế mà du lịch là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia trên thế giới và ngày càng thu hút đƣợc sự quan tâm của mọi tầng lớp trong xã hội.
Du lịch sinh thái là loại hình du lịch phát triển nhanh nhất hiện nay, bởi xu hƣớng khách du lịch ngày càng quan tâm tới vấn đề môi trƣờng thiên nhiên, văn hóa và phát triển bền vững. Kim Bôi là một huyện miền núi ở phía Đông Nam của tỉnh Hòa Bình, trên địa bàn chuyển tiếp giữa miền núi Tây Bắc và Đông Bắc Bộ, địa hình khá phức tạp bởi hệ thống khe và núi. Nơi đây chủ yếu có 3 dân tộc anh em: Mƣờng, Kinh, Dao với những nét văn hóa, phong tục tập quán đa dạng, phong phú tạo điều kiện thuận lới cho phát triển du lịch văn hóa. Bên cạnh đó, du lịch cảnh quan, du lịch sinh thái ở Kim Bôi cũng có rất nhiều tiềm năng bởi là vùng đất có nhiều cảnh quan thiên nhiên tƣơi đẹp, có nhiều núi cao, thác nƣớc đẹp, khí hậu điều hòa tạo điều kiện cho du lịch sinh thái phát triển.
Du lịch sinh thái là loại hình du lịch đƣợc phát triển dựa trên việc khai thác các điều kiện tự nhiên và nhân văn, rất tốt cho việc bảo tồn và tồn tạo các giá trị tự nhiên và văn hóa. Do đó du lịch sinh thái hiện nay ở Kim Bôi đã và đang phát triển. Đã từ lâu khi nói đến tham quan du lịch Kim Bôi ngoài khu Du lịch V'resort - Kim Đức, Vĩnh Tiến, Khu du lịch Thác Bạc Long Cung Tú Sơn, ngƣời ta nghĩ ngay đến suối nước nóng Kim Bôi, một suối khoáng nóng tự nhiên thuộc xóm Mớ Đá, xã Hạ Bì, huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình. Do nằm 1 sâu dƣới lòng đất nên nƣớc khoáng phun lên luôn luôn ở nhiệt độ 36°C, nguồn nƣớc khoáng này có đủ tiêu chuẩn dùng làm nƣớc uống, để tắm, ngâm mình chữa các bệnh viêm khớp, đƣờng ruột, dạ dày, huyết áp…Hằng năm du lịch suối khoáng kim Bôi đón gần 200.000 lƣợt khách đến tham quan du lịch.
Do vậy các tác động từ hoạt động du lịch và các hoạt động khác của con ngƣời tới môi trƣờng sinh thái là không hề nhỏ. Do đó, việc nghiên cứu đánh giá ảnh hƣởng của hoạt động du lịch tới môi trƣờng tại suối khoáng Kim Bôi và đề xuất ra các biện pháp khả thi để bảo vệ môi trƣờng sinh thái là vấn đề rất cần thiết. Nên tôi xin đƣợc tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động du lịch đến môi trường tại Khu du lịch Suối Khoáng – Kim Bôi – Hòa Bình”. 2 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Các khái niệm về du lịch [1,3,4] Ngày nay du lịch trở thành một hiện tƣợng kinh tế xã hội phổ biến. Hiệp hội lữ hành quốc tế đã công nhận du lịch là một ngành kinh tế lớn nhất thế giới vƣợt lên cả ngành sản xuất ôtô, thép điện tử và nông nghiệp. Vì vậy, du lịch đã trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia trên thế giới. Thuật ngữ du lịch đã trở nên khá thông dụng, nó bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp với ý nghĩa là đi một vòng.
Du lịch gắn liền với nghỉ ngơi, giải trí, tuy nhiên do hoàn cảnh, thời gian và khu vực khác nhau, dƣới mỗi góc độ nghiên cứu khác nhau nên khái niệm du lịch cũng không giống nhau. Năm 1963 tại Hội Nghị Liên Hợp Quốc về du lịch ở Roma, các chuyên gia đã đƣa ra định nghĩa về du lịch: “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tƣợng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lƣu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài thƣờng xuyên của họ hay ngoài nƣớc họ với mục đích hòa bình. Nơi họ đến lƣu trú không phải nơi làm việc của họ”. Theo các học giả biên soạn bách khoa toàn thƣ Việt Nam đã tách hai nội dung cơ bản của du lịch thành hai phần riêng biệt.
Theo các chuyên gia này, nghĩa thứ nhất của từ này là “một dạng nghỉ dƣỡng sức tham quan tích cực của con ngƣời ngoài nơi cƣ trú với mục đích nghỉ ngơi, giải trí, xem danh lam thắng cảnh…”. Theo định nghĩa thứ hai, du lịch đƣợc coi là “một ngành kinh doanh tổng hợp có hiệu quả cao về nhiều mặt nâng cao hiểu biết về thiên nhiên, truyền thông lịch sử văn hóa dân tộc, từ đó góp phần làm tăng thêm tình yêu đất nƣớc đối với ngƣời nƣớc ngoài là tình hữu nghị với dân tộc mình, về mặt kinh tế, du lịch là lĩnh vực kinh doanh mang lại hiệu quả rất lớn, có thể coi là hình thức xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ tại chỗ”. Theo Tổ chức Du lịch Thế giới (World Tourist Organization), một tổ chức thuộc Liên Hiệp Quốc, Du lịch bao gồm tất cả mọi hoạt động của những ngƣời du hành, tạm trú, trong mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải 3 nghiệm hoặc trong mục đích nghỉ ngơi, giải trí, thƣ giãn; cũng nhƣ mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa, trong thời gian liên tục nhƣng không quá một năm, ở bên ngoài môi trƣờng sống định cƣ, nhƣng loại trừ các du hành mà có mục đích chính là kiếm tiền. Du lịch cũng là một dạng nghỉ ngơi năng động trong môi trƣờng sống khác hẳn nơi định cƣ.
Ở Việt Nam, với mục đích tạo thuận lợi trong việc phát triển du lịch trong nƣớc và du lịch quốc tế, tăng cƣờng quản lý Nhà nƣớc về du lịch, tại khoản 1 điều 4 của Luật Du lịch của chủ tịch nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký lệnh công bố ngày 27 tháng 6 năm 2005 quy định “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con ngƣời ngoài nơi cƣ trú thƣờng xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dƣỡng trong khoảng thời gian nhất định”. Đặc điểm của ngành du lịch [1,12] Mọi dự án phát triển du lịch đƣợc thực hiện trên cơ sở khai thác những giá trị của tài nguyên du lịch tự nhiên, văn hóa, lịch sử cùng với các cơ sở hạ tầng và các dịch vụ kèm theo. Kết quả của quá trình khai thác đó là việc hình thành các sản phẩm du lịch từ các tiềm năng về tài nguyên, đem lại nhiều lợi ích cho xã hội. Trƣớc tiên đó là các lợi ích về kinh tế - xã hội, tạo ra nhiều cơ hội tìm kiếm việc làm, nâng cao đời sống kinh tế cộng đồng địa phƣơng thông qua các dịch vụ du lịch, tạo điều kiện cho việc bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử và sự đa dạng của thiên nhiên nơi có các hoạt động phát triển du lịch.
Sau nữa là những lợi ích đem lại cho du khách trong việc hƣởng thụ các cảnh quan thiên nhiên lạ, các truyền thống văn hóa lịch sử. Những đặc điểm của ngành du lịch bao gồm: - Du lịch là ngành kinh tế tổng hợp: Xuất phát từ nhu cầu du lịch là nhu cầu tổng hợp về đi lại, ăn ở, tham quan, giải trí, mua sắm và các nhu cầu khác trong chuyến đi và tại điểm đến du lịch. Cho nên đòi hỏi phải có nhiều ngành nghề khác nhau cung ứng các hàng hóa và dịch vụ cho khách để đáp ứng các 4 nhu cầu nói trên. Do vậy ngành du lịch sẽ bao gồm các tổ chức và doanh nghiệp khác nhau.
- Du lịch là ngành dịch vụ: Du lịch đƣợc xếp vào nhóm ngành sản xuất phi vật chất mặc dù trong ngành vẫn tồn tại một bộ phận sản xuất ra các sản phẩm hữu hình (nhƣ sản phẩm ăn uống, đồ lƣu niệm.) nhƣng doanh thu từ bộ phận này chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng thu nhập từ du lịch. Nhận thức đƣợc đầy đủ các đặc điểm của dịch vụ và các ứng xử thích hợp trong kinh doanh dịch vụ là những vấn đề cơ bản đặt ra trong ngành và các doanh nghiệp du lịch. - Du lịch là ngành kinh tế phát triển nhanh: Du lịch thực sự trở thành một ngành kinh tế lớn đối với một số quốc gia. Đối với một số quốc gia, du lịch thƣờng chiếm một trong ba vị trí hàng đầu của các ngành kinh tế chủ yếu ở quốc gia đó.
Số lƣợng ngƣời đi du lịch ngày một tăng trong phạm vi toàn thế giới. - Du lịch là ngành kinh doanh có tính chất thời vụ: Hoạt động du lịch nói chung vẫn mang tính chất thời vụ do đặc điểm thời vụ của cung và cầu du lịch. Đặc điểm này làm cho chính phủ của các quốc gia và các doanh nhân phải cân nhắc một cách thận trọng việc phát triển ngành du lịch. - Du lịch là ngành công nghiệp không biên giới: Du lịch có tính chất hƣớng ngoại vì bản chất của hoạt động du lịch là sự di chuyển ra khỏi phạm vi ranh giới hoặc biên giới quốc gia và cả do xu thế toàn cầu hóa về kinh tế là một nhân tố tác động mạnh mẽ đến tính chất quốc tế hóa của ngành du lịch trên cả phƣơng diện cung và cầu du lịch.
Du lịch sinh thái [1,4] Từ năm 2011 trở lại đây ngành du lịch đang trên đà phát triển một cách mạnh mẽ. Lƣợt khách mỗi năm đạt 7 – 8 triệu lƣợt khách, ƣớc tính đạt vào khoảng 800 – 900 triệu ngƣời khách du lịch. Có thể thấy rõ ngành du lịch đem lại một nguồn lợi đáng kể. Tuy nhiên các hoạt động du lịch của con ngƣời đã tác động không hề nhỏ đến môi trƣờng sinh thái.
Có thể kể đến các hoạt động nhƣ: Chất thải rắn, nƣớc thải từ khách du lịch đến dịch vụ ăn uống từ các cơ sở hạ 5 tầng, khách sạn, nhà nghỉ…làm ô nhiễm môi trƣờng đất, nƣớc. Hoạt động của các loại giao thông vận tải tăng lên… Du lịch sinh thái, một loại hình du lịch đang thu hút nhiều quan tâm của quốc gia trên Thế giới.