Chương 1: Tổng quan Chương 2: Phương pháp đánh giá mức độ ATGT tại nút giao có đèn tín hiệu trong điều kiện thiếu dữ liệu hoặc có nhưng không đủ mức độ chi tiết Chương 3: Ứng dụng phương pháp Phụ lục. GVHD: TRẦN QUANG VƯỢNG Trang 11 Tháng 5/2018 ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC MÃ SỐ: 579 CHƢƠNG I. Tổng quan về tai nạn giao thông (TNGT) Nút giao thông là nơi giao nhau giữa hai hay nhiều hơn đường giao thông bao gồm cả đường bộ và đường sắt. Có hai loại nút giao thông cơ bản là nút giao thông cùng mức và nút giao thông khác mức.
Trong phạm vi nghiên cứu này tác giả chỉ tập trung nghiên cứu nút giao thông cùng mức (gọi tắt là nút giao) tức là nút giao thông trong đó có các tuyến đường giao nhau trên cùng một mặt phẳng và được điều khiển b ng đèn tín hiệu. Mặc dù, nút giao chỉ chiếm một tỷ lệ khá nhỏ trong hệ thống mạng lưới đường, tuy nhiên hoạt động của nút giao có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của toàn bộ mạng lưới. Vì vậy, có thể nói nút giao thông là một yếu tố rất quan trọng trong toàn bộ mạng lưới đường. Tại nút luôn tồn tại những dạng xung đột phức tạp, sở dĩ như vậy là do người tham gia giao thông thường thực hiện nhiều hành động chuyển hướng như: chuyển động rẽ trái, chuyển động rẽ phải tăng và giảm tốc …tại vị trí nút giao.
Kết quả là có khoảng 25% trong tổng số vụ TNGT nghiêm trọng xảy ra ở nút giao và có khoảng 30% trong số đó xảy ra ở nút giao điều khiển b ng đèn tín hiệu. Bên cạnh đó theo các sổ tay thiết kế của các nước kể cả ở các nước phát triển c ng như tiêu chuẩn thiết kế ở Việt Nam, ATGT là một tiêu chí quan trọng nhất và được đặt lên hàng đầu trong tất cả các chỉ tiêu khi thiết kế nút giao. Vì vậy, việc nghiên cứu để nâng cao mức độ an toàn giao thông tại nút và đặc biệt là tại nút có đèn tín hiệu là hết sức cần thiết và cấp bách có ý nghĩa về mặt khoa học đáp ứng được yêu cầu thực tiễn hiện nay và trong tương lai 1. Tổng quan các nghiên cứu về TNGT trên thế giới và Việt Nam Hiện nay, trên thế giới đặc biệt là các nước phát triển đã có những nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề TNGT.
Họ đã ban hành những cuốn sách hướng d n chi tiết về những giải pháp để giảm TNGT. Nhiều nghiên cứu trước đây c ng đã gợi ý một số yếu tố gây ra tai nạn giao thông tại các nút giao thông có đèn tín hiệu và các yếu tố này có thể là: Tai nạn bao gồm cả không điều chỉnh được (tuổi tác, giới tính người lái xe trên đường dễ bị tổn thương chẳng hạn như các yếu tố điều khiển lái xe say rượu, lái xe ma túy, s dụng điện thoại di động trong khi lái xe, mệt mỏi của lái xe, .), yếu tố xe, thiết kế đường đặc điểm giao lộ không rõ ràng Chúng được phân thành ba nhóm: yếu tố con người, yếu tố môi trường đường xá và các yếu tố xe. Nhân tố con người liên GVHD: TRẦN QUANG VƯỢNG Trang 12 Tháng 5/2018 ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC MÃ SỐ: 579 quan đến hành vi của người lái xe vượt đèn đỏ vượt quá giới hạn tốc độ thay đổi làn đường không phù hợp và vi phạm luật giao thông) hoặc tình trạng (ảnh hưởng của rượu hoặc ma túy, sự thiếu hiểu biết, l i quyết định và độ tuổi). Các yếu tố liên quan đến môi trường đường bao gồm các yếu tố tiếp xúc lưu lượng giao thông, mật độ giao thông, mức độ dịch vụ, tốc độ), các yếu tố đặc trưng hình học (số làn xe làn đường quay đầu xe, thẳng đứng, nút giao, và cấu trúc mặt cắt ngang điều kiện kiểm soát giao thông (số pha / giây, thời gian đèn xanh giới hạn tốc độ, kênh d n giao lộ, tín hiệu giao thông, chiếu sáng, hệ thống cảnh báo khi kết thúc thời gian xanh và điều kiện lái xe mưa đèn giao thông Các yếu tố xe bao gồm bất kỳ l i nào trong xe hoặc thiết kế của nó.
Nhân tố con người thường được xem là gây ra thường xuyên nhất đối với vụ va chạm, tiếp theo là các vấn đề liên quan đến môi trường đường bộ và cuối cùng các yếu tố liên quan đến xe (Williams và Hoffmann 1979, Hurt, Ouellet và cộng sự, 1981, Vogt 1999, Chin và Quddus 2003, Kumara và Chin 2003, Abdel-Aty và 2005,Soemitro, Kampus và cộng sự, 2005, Wang, Abdel-Aty và cộng sự, 2006, Tay và Rifaat 2007, Oh, Ph. và những người khác 2009, Wedagama 2009, Elliott. Tuy nhiên, tất cả những nghiên cứu ở các nước phát triển đều tập trung vào dòng thuần nhất ô tô mà chưa có những nghiên cứu chuyên sâu đối với dòng xe h n hợp với xe máy chiếm tỷ lệ cao trên 85% trong tổng số phương tiện giao thông như Tp Hồ Chí Minh. Đối với các nước phát triển như Thái Lan Malaysia Indonesia …tuy c ng đã có những nghiên cứu về vấn đề TNGT nhưng c ng không thể áp dụng được trong điều kiện Việt Nam.
Sở dĩ tác giả cho r ng như vậy là vì: Có sự khác nhau về điều kiện đường phương tiện, hình thức tổ chức giao thông và đặc biệt là hành vi của người tham gia giao thông – nguyên nhân chính d n đến vấn đề TNGT trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Một số nghiên cứu liên quan: + Malyshkina, N. Empirical Assessment of the Impact Of Highwway Design Exceptions On the Frequency And Severity of Vehicle Accidents. Analysis of road traffic fatality data for asia.
Journal of the Eastern Asia Society for Transportation Studies, Vol 9, 2011. Ở nước ta, trong những năm qua đã có một số dự án đề tài nghiên cứu về vấn đề ATGT ở Hà Nội, Tp.Hồ Chí Minh (Nguyễn Hữu Huy, 2012). Phân tích rủi ro tai nạn, hành vi của lái xe và an toàn giao thông tại nút giao trong điều kiện dòng giao thông phụ thuộc xe máy (Lê Thu Huyền, 2009). Nghiên cứu so sánh vấn đề an toàn giao thông ở Việt Nam (Nguyễn Hữu Đức 2 9 Năm GVHD: TRẦN QUANG VƯỢNG Trang 13 Tháng 5/2018 ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC MÃ SỐ: 579 2007, Tổ chức hợp tác quốc tế Nhật Bản JICA đã thực hiện dự án phát triển nguồn nhân lực ATGT tại Hà Nội chương trình hành động trong 5 năm 2 11-2015 (TRAHUD).
Dự án đã tập trung nghiên cứu về chính sách, chiến lược, hệ thống luật liên quan đến ATGT, kế hoạch phát triển và quản lý cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ. Dự án c ng đề cập đến việc đào tạo ATGT trong nhà trường, nghiên cứu huy động nguồn lực con người và tài chính để thực hiện nâng cao ATGT. Năm 2 5 Ngân hàng Thế giới WB đã tài trợ cho Việt Nam thực hiện dự án ATGT đường bộ. Dự án này tập trung vào ba vấn đề chính: 1 Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát ATGT và x lý điểm đen trên Quốc lộ 1 và Quốc lộ 51; (2) Nghiên cứu áp dụng giải pháp 3E đào tạo, chế tài, cấp cứu); (3) Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu TNGT.
Nghiên cứu về TNGT – một trong những nguyên nhân chính gây chết người trên thế giới (Trịnh Th y Anh 2 4 TS V Anh Tuấn (2006,2007) nghiên cứu phân tích nguyên nhân của các hành vi điều khiển xe máy nguy hiểm dựa trên mô hình tâm lý xã hội học. Phân tích đặc điểm phân bố và nguyên nhân TNGT đường bộ ở Tp. Trần Quang Vượng TS V Anh Tuấn, 2013). Trịnh Tú Anh (2013) xây dựng mô hình toán dự bao xác suất thực hiện các hành vi mất an toàn giao thông và đề xuất giải pháp về giáo dục nâng cao ý thức người tham gia giao thông và điều khiển phương tiện trên đường nh m nâng cao mức độ ATGT đường bộ ở Tp.
Phân tích TNGT tại nút có đèn tín hiệu (NCS. Trần Quang Vượng TS V Anh Tuấn, 2014). Kết quả nghiên cứu đã xác định được các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ nghiêm trọng của TNGT tại nút có đèn tín hiệu ở Tp.HCM b ng việc áp dụng mô hình logit. Trần Quang Vượng, nghiên cứu về việc phát triển kỹ thuật xung đột để phân tích đặc điểm TNGT tại nút giao có đèn tín hiệu, 2015.
Một số nghiên cứu liên quan: + Ths. Lê Thu Huyền Risk Analysis, Driver Behaviour and Traffic Safety at Intercection in Motorcycle-Dominated Traffic Flow Đề tài nghiên cứu sinh. + Ths V Anh Tuấn. Interactions between Motorcycle and Automobiles in Mixed Traffic – The Case of Hanoi city – Đề tài nghiên cứu sinh, 2007.
Trần Quang Vượng TS V Anh Tuấn Phân tích đặc điểm phân bố và nguyên nhân TNGT đường bộ ở Tp. Trần Quang Vượng TS V Anh Tuấn. Analysis of Traffic Accident at Signalized Intersection, 2014. GVHD: TRẦN QUANG VƯỢNG Trang 14 Tháng 5/2018 ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC MÃ SỐ: 579 Nhìn chung, các nghiên cứu trên chủ yếu tập trung nghiên cứu về một số khía cạnh đơn lẻ của tổng thể các vấn đề liên quan đến ATGT như chính sách chiến lược, giải pháp 3E, công tác giám sát huy động nguồn lực con người, tài chính, phân tích về dữ liệu TNGT đặc điểm tai nạn, yếu tố ảnh hưởng đến TNGT v v… Việc rà soát các nghiên cứu trước đây cho thấy còn thiếu nghiên cứu về hành vi của người tham gia giao thông tại nút giao thông có đèn tín hiệu trong điều kiện thiếu hẳn dữ liệu thống kê về TNGT hoặc có nhưng không đầy đủ hoặc không đủ mức độ chi tiết Để giải quyết các vấn đề thiếu sót này, cần phải thực hiện sớm các nghiên cứu TNGT có tính chất hệ thống và chuyên sâu về hành vi, các dạng tai nạn, các nguyên nhân tai nạn phổ biến c ng như các yếu tố ảnh hưởng đến an toàn giao thông tại nút để làm căn cứ khoa học xây dựng các giải pháp nh m nâng cao ATGT cho thành phố một cách bền vững, lâu dài.
Tổng quan về các nghiên cứu phƣơng pháp đánh giá ATGT trong điều kiện thiếu dữ liệu thống kê về tai nạn giao thông Nút giao thông là nơi các tuyến đường giao nhau. Chức năng chính của nút giao thông là đảm bảo cho người và phương tiện giao thông có nơi để thay đổi hướng đi hoặc duy trì hành trình theo một phương thức có kiểm soát Tuy nhiên sau quá trình đưa vào khai thác nơi đây c ng là một trong những vị trí thường xuyên xảy ra các vụ tai nạn Đặc biệt tại các giao lộ số vụ tai nạn xảy ra và chiếm tỷ lệ cao trong tổng số vụ tai nạn giao thông tại nút.