Đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và kết quả phẫu thuật nội soi khối u buồng trứng tại bệnh viện sản nhi bắc giang

Bài viết phân tích đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả phẫu thuật nội soi khối u buồng trứng tại bệnh viện sản nhi Bắc Giang.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Hải
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Đặc Điểm Lâm Sàng, Cận Lâm Sàng Và Kết Quả Phẫu Thuật Nội Soi Khối U Buồng Trứng Tại Bệnh Viện Sản - Nhi Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận án bác sĩ chuyên khoa cấp II
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Bắc Giang

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Tình hình ứng dụng và phát triển phẫu thuật nội soi ở Việt Nam
• 1.3. Đặc điểm giải phẫu, sinh lý, mô học của buồng trứng
• 1.3.1. Giải phẫu buồng trứng
• 1.3.2. Sinh lý
• 1.3.3. Mô học
• 1.4. Phân loại các khối u buồng trứng
• 1.4.1. Loại lành tính
• 1.4.2. Loại ác tính
• 1.4.3. U biểu mô buồng trứng
• 1.4.4. U mô đệm dây giới bào (u mô đệm dục)
• 1.4.5. U mầm bào
• 1.4.6. U buồng trứng do di căn
• 1.5. Chẩn đoán u buồng trứng
• 1.5.1. Cơ năng
• 1.5.2. Khám thực thể
• 1.5.3. Cận lâm sàng
• 1.5.3.1. Siêu âm
• 1.5.3.2. Chụp X quang không chuẩn bị
• 1.5.3.3. Soi ổ bụng
• 1.5.3.4. Chọc dò túi cùng Douglas
• 1.5.3.5. Chụp CT Scanner ổ bụng
• 1.5.3.6. Chụp MRI
• 1.6. Các phương pháp điều trị u buồng trứng
• 1.6.1. Chọc hút u dưới siêu âm
• 1.6.2. Phẫu thuật mở bụng
• 1.6.3. Phẫu thuật qua nội soi ổ bụng
• 1.7. Phẫu thuật nội soi u buồng trứng
• 1.7.1. Chỉ định và chống chỉ định
• 1.7.1.1. Chỉ định
• 1.7.1.2. Chống chỉ định
• 1.7.2. Các phương pháp điều trị u buồng trứng bằng PTNS
• 1.7.2.1. Bóc bỏ u buồng trứng để lại phần buồng trứng lành
• 1.7.2.2. Bóc u qua thành bụng
• 1.7.2.3. Cắt buồng trứng hay cắt phần phụ
• 1.7.3. Các bước tiến hành PTNS u buồng trứng
• 1.7.3.1. Chuẩn bị bệnh nhân trước mổ
• 1.7.3.2. Tiến hành

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phẫu Thuật Nội Soi U Buồng Trứng Tại Bắc Giang

Phẫu thuật nội soi u buồng trứng đã trở thành một phương pháp điều trị phổ biến và hiệu quả tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang. Phương pháp này mang lại nhiều ưu điểm so với phẫu thuật mở truyền thống, bao gồm thời gian phục hồi nhanh hơn, ít đau đớn hơn và sẹo nhỏ hơn. Tuy nhiên, việc áp dụng phẫu thuật nội soi cũng đặt ra những thách thức nhất định, đòi hỏi các bác sĩ phải có kỹ năng chuyên môn cao và kinh nghiệm thực tế. Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả của phẫu thuật nội soi u buồng trứng tại bệnh viện, từ đó đưa ra những khuyến nghị để nâng cao chất lượng điều trị. Phẫu thuật nội soi u buồng trứng lần đầu tiên được áp dụng tại Bệnh viện Từ Dũ vào năm 1993 và Bệnh viện Phụ sản trung ương vào năm 1996 [31].

1.1. Lịch Sử Phát Triển Phẫu Thuật Nội Soi U Buồng Trứng

Phẫu thuật nội soi ổ bụng đã phát triển từ gần một thế kỷ trước, mang lại nhiều lợi ích cho y học. Philippe Mouret (Lyon-Pháp) đã thực hiện thành công ca cắt túi mật qua nội soi đầu tiên vào năm 1987, mở ra một kỷ nguyên mới cho phẫu thuật. Phương pháp này nhanh chóng được ứng dụng rộng rãi trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Bệnh viện Chợ Rẫy ứng dụng phẫu thuật nội soi cắt túi mật đầu tiên vào tháng 9/1992. Bệnh viện Từ Dũ ứng dụng phẫu thuật nội soi trong phụ khoa từ năm 1993. BVPSTƯ ứng dụng phẫu thuật nội soi từ năm 1996, đến nay đã thành công trong rất nhiều loại phẫu thuật như điều trị chửa ngoài tử cung, u buồng trứng, vô sinh, lạc nội mạc tử cung và cắt tử cung hoàn toàn.

1.2. Ưu Điểm Của Phẫu Thuật Nội Soi U Buồng Trứng

Phẫu thuật nội soi u buồng trứng có nhiều ưu điểm so với phẫu thuật mở truyền thống. Ưu điểm bao gồm thời gian nằm viện ngắn hơn, ít đau đớn hơn sau phẫu thuật, sẹo nhỏ hơn và nguy cơ nhiễm trùng thấp hơn. Ngoài ra, phẫu thuật nội soi cho phép bác sĩ quan sát rõ hơn các cơ quan trong ổ bụng, giúp thực hiện phẫu thuật chính xác hơn. Hiện nay trên thế giới trên 80% u buồng trứng lành tính được điều trị bằng phẫu thuật nội soi (PTNS) [51].

II. Thách Thức Biến Chứng Phẫu Thuật Nội Soi U Buồng Trứng

Mặc dù phẫu thuật nội soi u buồng trứng mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tiềm ẩn những thách thức và biến chứng nhất định. Các biến chứng có thể xảy ra bao gồm chảy máu, tổn thương các cơ quan lân cận (như ruột, bàng quang, niệu quản), nhiễm trùng và các biến chứng liên quan đến gây mê. Việc chẩn đoán trước và trong mổ là rất quan trọng để tránh bỏ sót ung thư, có thể dẫn đến lan tràn vào ổ bụng. Các bác sĩ cần phải có kinh nghiệm và kỹ năng chuyên môn cao để giảm thiểu nguy cơ biến chứng. Kết quả cho thấy vẫn còn tồn tại một số vấn đề trong việc áp dụng phẫu thuật nội soi trong điều trị khối u buồng trứng như tai biến chảy máu, tổn thương hệ tiết niệu và tiêu hóa, tai biến do bơm hơi, bỏ sót ung thư gây lan tràn vào ổ bụng khi không được chẩn đoán trước và trong mổ.

2.1. Các Biến Chứng Thường Gặp Trong Phẫu Thuật Nội Soi

Các biến chứng thường gặp trong phẫu thuật nội soi u buồng trứng bao gồm chảy máu, nhiễm trùng, tổn thương các cơ quan lân cận và các biến chứng liên quan đến gây mê. Chảy máu có thể xảy ra trong quá trình phẫu thuật hoặc sau phẫu thuật. Nhiễm trùng có thể xảy ra tại vết mổ hoặc trong ổ bụng. Tổn thương các cơ quan lân cận có thể xảy ra do thao tác phẫu thuật không cẩn thận. Tai biến do bơm hơi.

2.2. Yếu Tố Nguy Cơ Gây Biến Chứng Phẫu Thuật Nội Soi

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ biến chứng trong phẫu thuật nội soi u buồng trứng, bao gồm kích thước khối u lớn, u dính vào các cơ quan lân cận, bệnh nhân có tiền sử phẫu thuật ổ bụng trước đó và bệnh nhân có các bệnh lý nền như tim mạch, hô hấp. Ảnh hưởng đến việc cân nhắc chỉ định phương pháp phẫu thuật cho các bệnh nhân [9], [29], [22].

III. Phương Pháp Phẫu Thuật Nội Soi U Buồng Trứng Hiệu Quả

Phẫu thuật nội soi u buồng trứng bao gồm nhiều kỹ thuật khác nhau, tùy thuộc vào kích thước, vị trí và tính chất của khối u. Các kỹ thuật phổ biến bao gồm bóc u buồng trứng, cắt u buồng trứng và cắt phần phụ. Bóc u buồng trứng được ưu tiên thực hiện để bảo tồn chức năng sinh sản của buồng trứng. Cắt u buồng trứng hoặc cắt phần phụ được chỉ định trong trường hợp u lớn, u ác tính hoặc bệnh nhân đã mãn kinh. Khi chắc chắn là u lành tính, không dính và đường kính u không quá lớn, ở phụ nữ trẻ, thì có thể bóc u, cắt u hoặc cắt cả phần phụ [45], [50], [53].

3.1. Kỹ Thuật Bóc U Buồng Trứng Nội Soi

Kỹ thuật bóc u buồng trứng nội soi được thực hiện bằng cách sử dụng các dụng cụ phẫu thuật nội soi để tách khối u ra khỏi buồng trứng lành. Có hai kỹ thuật chính: bóc u trực tiếp và bóc u sau khi chọc hút dịch. Bóc u trực tiếp được áp dụng cho các u nhỏ, dễ bóc tách. Bóc u sau khi chọc hút dịch được áp dụng cho các u lớn, giúp giảm kích thước u và dễ dàng bóc tách hơn. Đối với u nhỏ thì để nguyên u và bóc tách u. Đối với u lớn thì chọc hút trước khi bóc u.

3.2. Kỹ Thuật Cắt U Buồng Trứng Phần Phụ Nội Soi

Kỹ thuật cắt u buồng trứng hoặc cắt phần phụ nội soi được thực hiện bằng cách sử dụng các dụng cụ phẫu thuật nội soi để cắt bỏ toàn bộ khối u hoặc cả buồng trứng và vòi trứng. Kỹ thuật này được chỉ định trong trường hợp u lớn, u ác tính hoặc bệnh nhân đã mãn kinh. Đầu tiên dùng dao điện 2 cực đốt cầm máu rồi cắt dây chằng thắt lưng - buồng trứng, hoặc khâu buộc hoặc bằng clip. Tiếp đó đốt và cắt dây chằng tử cung - buồng trứng rồi đến mạc treo vòi tử cung.

IV. Quy Trình Phẫu Thuật Nội Soi U Buồng Trứng Tại Bắc Giang

Quy trình phẫu thuật nội soi u buồng trứng tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang tuân thủ các tiêu chuẩn và quy định của Bộ Y tế. Bệnh nhân được khám và đánh giá kỹ lưỡng trước phẫu thuật để xác định chỉ định và chống chỉ định. Phẫu thuật được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ có kinh nghiệm và được trang bị đầy đủ các thiết bị hiện đại. Sau phẫu thuật, bệnh nhân được theo dõi và chăm sóc chu đáo để đảm bảo phục hồi nhanh chóng. Gây mê nội khí quản. Vệ sinh, đặt thông tiểu. Đặt cần nâng tử cung bằng nến Hégar số 6 hoặc cần bơm thuốc tử cung vừa có tác dụng chủ động thay đổi tư thế tử cung, vừa có thể bơm xanh methylen kiểm tra độ thông hai vòi tử cung nếu cần.

4.1. Chuẩn Bị Bệnh Nhân Trước Phẫu Thuật Nội Soi

Chuẩn bị bệnh nhân trước phẫu thuật nội soi u buồng trứng bao gồm khám và đánh giá sức khỏe tổng quát, thực hiện các xét nghiệm cần thiết (như xét nghiệm máu, siêu âm, chụp X-quang), tư vấn về quy trình phẫu thuật và các rủi ro có thể xảy ra. Bệnh nhân cần được nhịn ăn uống trước phẫu thuật để tránh biến chứng trong quá trình gây mê.

4.2. Các Bước Tiến Hành Phẫu Thuật Nội Soi U Buồng Trứng

Các bước tiến hành phẫu thuật nội soi u buồng trứng bao gồm: tạo khoang bụng bằng cách bơm khí CO2, đặt các trocar (ống dẫn) vào ổ bụng, quan sát và đánh giá tình trạng buồng trứng và các cơ quan lân cận, thực hiện phẫu thuật (bóc u, cắt u hoặc cắt phần phụ), lấy khối u ra khỏi ổ bụng và đóng các vết mổ. Sau khi đã lắp đèn soi vào, các trocart khác được đặt dưới sự quan sát trực tiếp trên màn hình. Phải quan sát thật kỹ các tạng trong ổ bụng, tình trạng ổ bụng và vị trí định đặt trocart để tránh làm tổn thương các mạch máu và các tạng khác.

V. Kết Quả Phẫu Thuật Nội Soi U Buồng Trứng Tại Bắc Giang

Nghiên cứu tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang cho thấy phẫu thuật nội soi u buồng trứng mang lại kết quả khả quan. Tỷ lệ thành công cao, thời gian nằm viện ngắn và ít biến chứng. Tuy nhiên, cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá hiệu quả lâu dài của phương pháp này và so sánh với các phương pháp điều trị khác. Tại Bệnh viện Sản- Nhi Bắc Giang, phẫu thuật nội soi u buồng trứng đã được triển khai từ năm 2002 và đến nay đã trở thành một phẫu thuật thường quy.

5.1. Đánh Giá Hiệu Quả Phẫu Thuật Nội Soi U Buồng Trứng

Hiệu quả của phẫu thuật nội soi u buồng trứng được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm tỷ lệ thành công, thời gian nằm viện, tỷ lệ biến chứng và mức độ hài lòng của bệnh nhân. Các nghiên cứu cho thấy phẫu thuật nội soi u buồng trứng có tỷ lệ thành công cao và thời gian nằm viện ngắn hơn so với phẫu thuật mở truyền thống.

5.2. Tỷ Lệ Thành Công Và Biến Chứng Sau Phẫu Thuật

Tỷ lệ thành công của phẫu thuật nội soi u buồng trứng tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang là [cần bổ sung số liệu cụ thể từ nghiên cứu]. Tỷ lệ biến chứng sau phẫu thuật là [cần bổ sung số liệu cụ thể từ nghiên cứu]. Các biến chứng thường gặp bao gồm [cần liệt kê các biến chứng thường gặp và tỷ lệ tương ứng].

VI. Chăm Sóc Sau Phẫu Thuật Nội Soi U Buồng Trứng Hướng Dẫn

Chăm sóc sau phẫu thuật nội soi u buồng trứng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo phục hồi nhanh chóng và giảm thiểu nguy cơ biến chứng. Bệnh nhân cần tuân thủ chặt chẽ các hướng dẫn của bác sĩ về chế độ ăn uống, vận động và sử dụng thuốc. Việc theo dõi các dấu hiệu bất thường và tái khám định kỳ là rất quan trọng. Rửa lại vùng tiểu khung bằng nước muối sinh lý ấm.

6.1. Chế Độ Ăn Uống Và Vận Động Sau Phẫu Thuật

Sau phẫu thuật nội soi u buồng trứng, bệnh nhân cần ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng để tăng cường sức khỏe và phục hồi nhanh chóng. Nên ăn các loại thức ăn mềm, dễ tiêu và tránh các loại thức ăn gây đầy hơi, khó tiêu. Bệnh nhân nên vận động nhẹ nhàng sau phẫu thuật để tăng cường lưu thông máu và giảm nguy cơ tắc mạch.

6.2. Theo Dõi Và Tái Khám Sau Phẫu Thuật Nội Soi

Bệnh nhân cần theo dõi các dấu hiệu bất thường sau phẫu thuật, như sốt, đau bụng dữ dội, chảy máu âm đạo nhiều và các dấu hiệu nhiễm trùng. Cần tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ để được kiểm tra và đánh giá tình trạng phục hồi.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

U buồng trứng là một trong những bệnh lý phụ khoa phổ biến ở phụ nữ trong độ tuổi hoạt động sinh dục. Bệnh thường tiến triển âm thầm, không có dấu hiệu cơ năng điển hình; người bệnh thường chỉ phát hiện tình cờ qua thăm khám phụ khoa, khám thai, siêu âm ổ bụng định kỳ, hoặc khi khối u đã phát triển kích thước lớn gây chèn ép, hay xuất hiện các biến chứng cấp tính như xoắn cuống u, vỡ nang, xuất huyết và hoại tử. Trước đây, phẫu thuật mở bụng là phương pháp kinh điển được áp dụng rộng rãi. Kể từ sau năm 1990, phẫu thuật nội soi đã có những bước tiến vượt bậc và dần thay thế phẫu thuật mở, hiện nay điều trị cho trên 80% trường hợp u buồng trứng lành tính trên thế giới. Tại Việt Nam, kỹ thuật này được triển khai từ những năm 1990 và đã mở rộng từ các bệnh viện tuyến trung ương đến các cơ sở y tế tuyến tỉnh, tuyến huyện.

Mặc dù mang lại nhiều ưu điểm vượt trội về mặt thẩm mỹ, giảm đau sau mổ, rút ngắn thời gian nằm viện và bảo tồn chức năng sinh sản, việc áp dụng phẫu thuật nội soi u buồng trứng vẫn tiềm ẩn các nguy cơ tai biến như chảy máu trong mổ, tổn thương hệ tiêu hóa, hệ tiết niệu, tai biến do bơm khí CO₂ hoặc nguy cơ bỏ sót tổn thương ác tính làm lan tràn tế bào ung thư vào ổ phúc mạc. Tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang, phẫu thuật nội soi u buồng trứng đã được triển khai từ năm 2002 và trở thành kỹ thuật thường quy. Tuy nhiên, tính đến thời điểm năm 2016, tại cơ sở vẫn chưa có công trình nghiên cứu nào tổng kết, phân tích và đánh giá toàn diện về công tác điều trị này.

Từ thực tiễn trên, đề tài “Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả phẫu thuật nội soi khối u buồng trứng tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang” do học viên Nguyễn Thanh Hải thực hiện tại Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên (năm 2016) nhằm giải quyết 2 mục tiêu cụ thể:

1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng khối u buồng trứng được phẫu thuật nội soi tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang năm 2015.
2. Phân tích kết quả phẫu thuật nội soi khối u buồng trứng tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang.

• Đối tượng nghiên cứu: Toàn bộ hồ sơ bệnh án của 179 bệnh nhân được chẩn đoán khối u buồng trứng và điều trị bằng phẫu thuật nội soi tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang.
• Phạm vi không gian: Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang (bệnh viện chuyên khoa hạng 2, quy mô 400 giường bệnh).
• Phạm vi thời gian: Từ ngày 01/01/2015 đến ngày 31/12/2015.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Nội soi ổ bụng chẩn đoán đã phát triển gần một thế kỷ, nhưng bước ngoặt của phẫu thuật nội soi can thiệp bắt đầu từ năm 1987 khi Philippe Mouret (Lyon, Pháp) thực hiện thành công ca cắt túi mật qua nội soi đầu tiên. Kỹ thuật này nhanh chóng lan rộng: năm 1990 tại Hoa Kỳ có 500.000 ca phẫu thuật nội soi, năm 1991 tại Úc có 20.000 ca, năm 1992 hơn 80% phẫu thuật viên tại Hoa Kỳ chấp nhận phương pháp này, và tại Pháp năm 1994 ghi nhận khoảng 70.000 ca/năm.

Tại Việt Nam, phẫu thuật nội soi được ứng dụng lần đầu vào tháng 9/1992 tại Bệnh viện Chợ Rẫy (cắt túi mật), tháng 11/1993 tại Bệnh viện Việt Đức. Trong lĩnh vực sản phụ khoa, Bệnh viện Từ Dũ bắt đầu áp dụng từ năm 1993, Bệnh viện Phụ sản Trung ương từ năm 1996, và Bệnh viện Phụ sản Hà Nội từ năm 1999 để điều trị chửa ngoài tử cung, u buồng trứng, vô sinh, lạc nội mạc tử cung và cắt tử cung hoàn toàn.

Luận án đã điểm lại các công trình nghiên cứu tiêu biểu trong nước:

• Tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương (1996 – 1999): Nghiên cứu trên 274 trường hợp u nang buồng trứng điều trị bằng phẫu thuật nội soi ghi nhận 5 ca chuyển mổ mở (4 ca dính nhiều, 1 ca lấy u có mảnh xương sọ to); thời gian mổ trung bình 45 – 60 phút (dao động 30 – 130 phút); biến chứng gồm 1 ca tụ máu sau mổ phải mổ lại và 5 ca nhiễm khuẩn thành bụng.
• Đỗ Khắc Huỳnh (Bệnh viện Phụ sản Hà Nội): Nghiên cứu 85 ca phẫu thuật nội soi u buồng trứng, tỷ lệ chuyển mổ mở là 3,5%, thời gian phẫu thuật trung bình 55,1 ± 15,2 phút, thời gian hậu phẫu trung bình 2,8 ± 0,9 ngày.
• Đỗ Thị Ngọc Lan (2003, Viện Bảo vệ Bà mẹ và Trẻ em): Nghiên cứu 148 ca u nang buồng trứng, tỷ lệ bóc u bảo tồn mô lành đạt 86,5%, tỷ lệ thành công 100%, 98,6% sử dụng kháng sinh dự phòng, 92,6% vận động vào ngày thứ nhất sau mổ, tỷ lệ biến chứng 4,7%, tỷ lệ có thai sau mổ đạt 56,6%.
• Phạm Văn Mẫn (2007, Bệnh viện Phụ sản Trung ương): Nghiên cứu so sánh tỷ lệ u buồng trứng lành tính năm 1996 (75,5%) và năm 2006 (85,3%).
• Nguyễn Văn Tuấn (2012, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội): Ghi nhận tỷ lệ biến chứng sau mổ nội soi u buồng trứng là 1,11%.
• Trần Thị Hà (2015, Bệnh viện Trung ương Huế): Nghiên cứu 124 ca, tỷ lệ bệnh nhân độc thân và chưa có con chiếm 43,55%, triệu chứng đau bụng chiếm 64,52%, tỷ lệ bóc u bảo tồn buồng trứng là 69,92%, thời gian mổ từ 31 – 60 phút chiếm 45,54%, biến chứng tràn khí dưới da chiếm 0,85%.
• Các tác giả khác: Nguyễn Bình An, Nguyễn Duy Quang, Nguyễn Thị Hương Linh, cùng các tác giả quốc tế như Harlap, Fleischer, Gordon, Page, Goffinet F, Goh S.M, Eltabbakh GH.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án giải quyết là cung cấp bức tranh thực tế về đặc điểm bệnh học và hiệu quả can thiệp phẫu thuật nội soi u buồng trứng tại một bệnh viện chuyên khoa tuyến tỉnh (Bắc Giang), nơi phục vụ chủ yếu đối tượng người bệnh khu vực nông thôn và công nhân, nhằm rút ra kinh nghiệm lâm sàng chuẩn hóa quy trình điều trị tại địa phương.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

• Giải phẫu, sinh lý và mô học buồng trứng: Buồng trứng nằm trong hố buồng trứng sát thành bên chậu hông, cách eo trên 10 mm, kích thước trung bình 4 x 2 x 1 cm, trọng lượng 6 – 8 gam. Buồng trứng được giữ tại chỗ bởi mạc treo buồng trứng, dây chằng tử cung - buồng trứng, dây chằng thắt lưng - buồng trứng và dây chằng vòi - buồng trứng; được cấp máu bởi động mạch buồng trứng (nhánh của động mạch chủ bụng) và nhánh buồng trứng của động mạch tử cung. Buồng trứng thực hiện chức năng ngoại tiết (sinh noãn) và nội tiết (tiết estrogen và progesteron). Về mô học, buồng trứng gồm lớp biểu mô vuông đơn trụ thấp phủ ngoài, lớp vỏ chứa các nang trứng và lớp tủy chứa mô liên kết mạch máu.
• Phân loại khối u buồng trứng: Phân loại theo nguồn gốc mô học và tính chất lành - ác (u biểu mô chiếm 75% khối u và 90% ung thư, u mô đệm dây giới bào, u tế bào mầm, u di căn như u Krukenberg). Khối u lành tính gồm nang nước, nang bì, nang nhầy, u đặc. Mạch máu nang cơ năng có hình san hô, nang thực thể có hình răng lược.
• Quy trình kỹ thuật phẫu thuật nội soi: Áp dụng tư thế Trendelenburg (đầu thấp 10 – 15°); thiết lập khoang phúc mạc bằng kỹ thuật mở (Hasson) hoặc kỹ thuật kín (kim Veress) với áp lực CO₂ duy trì 10 – 12 mmHg; đặt các trocar phẫu thuật trong tam giác an toàn vùng hạ vị (giới hạn bởi nền bàng quang và hai động mạch thượng vị); tiến hành qua 4 thì chuẩn mực (Vào ổ bụng; Quan sát ổ bụng và đánh giá khối u; Xử trí phẫu thuật; Lấy bệnh phẩm làm giải phẫu bệnh).

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Áp dụng công thức ước lượng một tỷ lệ với mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ ($Z_{1-\alpha/2} = 1,96$), sai số cho phép $d = 0,05$, cỡ mẫu lý thuyết tính được là $n = 124$. Thực tế nghiên cứu đã thu thập toàn bộ 179 hồ sơ bệnh án thỏa mãn tiêu chuẩn trong năm 2015 theo phương pháp chọn mẫu chủ đích.
• Tiêu chuẩn lựa chọn: Hồ sơ bệnh án đầy đủ thông tin của bệnh nhân chẩn đoán u buồng trứng trước mổ, được điều trị bằng phẫu thuật nội soi tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang từ 01/2015 đến 12/2015, có kết quả giải phẫu bệnh sau mổ.
• Tiêu chuẩn loại trừ: Các hồ sơ bệnh án không đầy đủ thông tin nghiên cứu.
• Kỹ thuật thu thập và xử lý số liệu: Thu thập số liệu hồi cứu qua phiếu nghiên cứu chuẩn hóa từ kho lưu trữ hồ sơ bệnh án; nhập liệu và làm sạch bằng phần mềm EpiData; xử lý, phân tích thống kê bằng phần mềm SPSS 16.0; sử dụng các thuật toán kiểm định mối liên quan với ngưỡng ý nghĩa thống kê $p < 0,05$.
• Đạo đức nghiên cứu: Đề cương được Hội đồng khoa học Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên phê duyệt; toàn bộ dữ liệu bệnh nhân được mã hóa và bảo mật.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này hệ thống hóa các kiến thức lý luận và thực tiễn liên quan đến đề tài:

• Lịch sử hình thành và phát triển của phẫu thuật nội soi trên thế giới và tại Việt Nam trong lĩnh vực ngoại khoa nói chung và sản phụ khoa nói riêng.
• Chi tiết cấu trúc giải phẫu, đặc điểm mạch máu, thần kinh, chức năng sinh lý nội tiết - ngoại tiết và cấu tạo mô học của buồng trứng.
• Phân loại học khối u buồng trứng theo bản chất mô bệnh học (u biểu mô, u mô đệm sinh dục, u mầm bào, u di căn) và các đặc tính phân biệt lành tính - ác tính, u cơ năng - u thực thể.
• Các phương pháp chẩn đoán lâm sàng (triệu chứng cơ năng đau bụng, rối loạn kinh nguyệt; khám thực thể đánh giá mật độ, độ di động, ranh giới, dịch cổ trướng) và cận lâm sàng (siêu âm Doppler, X-quang không chuẩn bị, chụp cắt lớp vi tính CT Scanner, cộng hưởng từ MRI, chọc dò túi cùng Douglas, nội soi ổ bụng chẩn đoán).
• Chỉ định (u lành tính $\le 10\text{ cm}$, trường hợp $> 10\text{ cm}$ cân nhắc theo kinh nghiệm phẫu thuật viên), chống chỉ định (bệnh lý nội khoa cấp tính tim, gan, thận; lao phúc mạc, dính nhiều do mổ cũ, nghi ngờ ác tính) và các phương pháp kỹ thuật phẫu thuật nội soi (bóc u bảo tồn mô lành, bóc u qua thành bụng, cắt buồng trứng hoặc cắt phần phụ).
• Kỹ thuật tạo khoang phúc mạc (kỹ thuật mở Hasson, kỹ thuật kín qua kim Veress, chọc trocar trực tiếp), các bước chuẩn bị bệnh nhân và 4 thì phẫu thuật nội soi chuẩn.
• Phân tích ưu điểm của phẫu thuật nội soi (giảm sang chấn, hạn chế dính sau mổ, phục hồi nhanh, tính thẩm mỹ cao) và các tai biến có thể gặp (tai biến bơm khí gây tắc mạch hơi, tràn khí dưới da; tổn thương mạch máu lớn, thủng ruột non, đại tràng, bàng quang, niệu quản, chảy máu phẫu trường).
• Tổng quan các công trình nghiên cứu u buồng trứng đã công bố tại Việt Nam.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết quy trình tổ chức nghiên cứu:

• Giới thiệu địa bàn nghiên cứu: Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang (thành lập ngày 05/02/2010 theo Quyết định số 14/QĐ-UBND tỉnh Bắc Giang, bệnh viện chuyên khoa hạng 2 quy mô 400 giường; hàng năm đỡ đẻ 12.000 – 14.000 ca, điều trị phụ khoa nội trú trên 2.000 lượt, phẫu thuật phụ khoa trên 1.000 ca).
• Tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ bệnh án tham gia nghiên cứu.
• Thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang, công thức tính cỡ mẫu ($n = 124$, thực tế lấy mẫu toàn bộ $N = 179$).
• Hệ thống biến số nghiên cứu: Nhóm biến số đặc điểm bệnh nhân (tuổi, nghề nghiệp, địa dư, tiền sử thai sản, tiền sử vết mổ cũ, kinh nguyệt); nhóm biến số lâm sàng - cận lâm sàng (hoàn cảnh phát hiện, vị trí, kích thước, mật độ, độ dính, hình ảnh siêu âm); nhóm biến số kết quả phẫu thuật và hậu phẫu (phương thức mổ, phương pháp phẫu thuật, thời gian mổ, tỷ lệ thành công, tai biến - biến chứng, sử dụng kháng sinh, thời gian trung tiện, thời gian nằm viện, kết quả mô bệnh học).
• Quy trình thu thập số liệu, quản lý và phân tích số liệu bằng EpiData và phần mềm SPSS 16.0.
• Khẳng định tính tuân thủ các nguyên tắc đạo đức trong nghiên cứu y sinh học.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Dưới đây là các kết quả định lượng cụ thể thu được từ 179 bệnh nhân:

1. Đặc điểm chung của nhóm đối tượng nghiên cứu

Đặc điểm	Phân nhóm	Số lượng ($n=179$)	Tỷ lệ (%)
Nhóm tuổi	$< 20$ tuổi	13	7,30
	20 – 34 tuổi	71	39,70
	35 – 50 tuổi	63	35,20
	$> 50$ tuổi	32	17,90
Nghề nghiệp	Nông dân	68	38,00
	Công nhân	67	37,40
	Cán bộ công chức	23	12,80
	Nghề khác	21	11,70
Địa bàn sinh sống	Nông thôn	125	69,80
	Thành thị	54	30,20
Tiền sử sinh đẻ	Chưa có con	42	23,50
	Có 01 con	24	13,40
	Có $\ge 02$ con	113	63,10
Tiền sử vết mổ cũ (VMC)	Không có VMC	150	83,80
	VMC 01 lần	23	12,84
	VMC $\ge 02$ lần	6	3,36
Đặc điểm kinh nguyệt	Kinh nguyệt bình thường	117	65,40
	Rối loạn kinh nguyệt	41	22,90
	Đã mãn kinh	19	10,60
	Chưa có kinh	2	1,10

2. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng trước phẫu thuật

Chỉ số lâm sàng / Cận lâm sàng	Phân loại	Số lượng ($n=179$)	Tỷ lệ (%)
Hoàn cảnh phát hiện	Đau bụng	78	43,60
	Khám phụ khoa	69	38,50
	Siêu âm tình cờ	24	13,40
	Rối loạn kinh nguyệt	8	4,50
	Tự sờ thấy u	0	0,00
Vị trí u trên siêu âm	Bên phải	87	48,60
	Bên trái	82	45,80
	Cả hai bên	10	5,60
Kích thước u trên lâm sàng	$\le 5\text{ cm}$	17	9,50
	6 – 10 cm	154	86,00
	$> 10\text{ cm}$	8	4,50
Kích thước u trên siêu âm	$\le 5\text{ cm}$	17	9,50
	6 – 10 cm	150	83,80
	$> 10\text{ cm}$	12	6,70
Kích thước u qua nội soi	$\le 5\text{ cm}$	16	8,90
	6 – 10 cm	151	84,40
	$> 10\text{ cm}$	12	6,70
Mật độ u trên lâm sàng	Mềm	155	86,60
	Chắc	24	13,40
Ranh giới khối u	Rõ	158	88,30
	Không rõ	21	11,70
Độ dính khối u	Không dính	135	75,40
	Dính ít	28	15,60
	Dính nhiều	16	8,90
Hình ảnh âm vang siêu âm	Hỗn hợp âm	76	42,50
	Trống âm	45	25,10
	Giảm âm	44	24,60
	Tăng âm	10	5,60
	Có vách, nhú	4	2,20

3. Kết quả phẫu thuật nội soi và theo dõi hậu phẫu

Chỉ số phẫu thuật và hậu phẫu	Phân loại	Số lượng ($n=179$)	Tỷ lệ (%)
Hướng xử trí phẫu thuật	Phẫu thuật theo kế hoạch	167	93,00
	Phẫu thuật cấp cứu	12	7,00
Phương pháp phẫu thuật	Bóc u buồng trứng	121	67,60
	Cắt u / cắt phần phụ	58	32,40
Thời gian phẫu thuật	$\le 30$ phút	27	15,10
	31 – 44 phút	43	24,00
	45 – 60 phút	73	40,80
	$> 60$ phút	36	20,10
Kết quả can thiệp	Thành công hoàn toàn	165	92,20
	Chuyển mổ mở	6	3,30
	Xảy ra biến chứng	8	4,50
Biến chứng sau mổ	Không có biến chứng	171	95,50
	Chảy máu	5	2,80
	Tràn khí dưới da	3	1,70
Mục đích dùng kháng sinh	Kháng sinh dự phòng	163	91,10
	Kháng sinh điều trị	16	8,90
Thời gian trung tiện sau mổ	$< 12$ giờ	67	37,40
	12 – 24 giờ	112	62,60
	$\ge 24$ giờ	0	0,00
Thời gian nằm viện sau mổ	$< 3$ ngày	62	34,60
	3 – 5 ngày	114	63,70
	$> 5$ ngày	3	1,70

Phân tích mối liên quan giữa phương pháp phẫu thuật và nhóm tuổi ghi nhận:

• Tỷ lệ bóc u bảo tồn chiếm ưu thế ở nhóm $< 20$ tuổi (84,60% - 11/13 ca) và nhóm 20 – 34 tuổi (81,70% - 58/71 ca).
• Tỷ lệ cắt u tăng cao ở nhóm 35 – 50 tuổi (44,40% - 28/63 ca) và nhóm $> 50$ tuổi (59,50% - 25/32 ca). Sự khác biệt giữa nhóm bóc u và cắt u có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$).
• Kết quả mô bệnh học ở cả hai nhóm mổ kế hoạch và mổ cấp cứu chủ yếu là nang bì và nang nước.

Chương 4: Bàn luận

• Đặc điểm dịch tễ và tiền sử: Độ tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất là 20 – 34 tuổi (39,7%) và 35 – 50 tuổi (35,2%), phù hợp với quy luật bệnh sinh u buồng trứng xuất hiện nhiều trong giai đoạn sinh đẻ và tiền mãn kinh, tương đồng với các nghiên cứu của Đỗ Khắc Huỳnh và Đỗ Thị Ngọc Lan (nhóm 20 – 40 tuổi chiếm 78,4%). Bệnh nhân nông thôn chiếm 69,8%, nông dân (38,0%) và công nhân (37,4%) phản ánh đúng cơ cấu kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Giang, khác với kết quả của Nguyễn Văn Tuấn tại Hà Nội (cán bộ chiếm 44,4%) nhưng tương đồng với Nguyễn Thị Hương Linh tại Uông Bí - Quảng Ninh (nông thôn chiếm 60,7%). Nhóm có $\ge 2$ con chiếm 63,1%, nhóm chưa có con chiếm 23,5%; luận án bàn luận đối chiếu với quan điểm dịch tễ quốc tế (Harlap, Fleischer, Gordon, Page, Goffinet F, Goh S.M) về số chu kỳ rụng trứng liên quan đến nguy cơ u buồng trứng.
• Tiền sử vết mổ cũ: Có 16,20% bệnh nhân có sẹo mổ cũ ổ bụng (23 ca mổ 1 lần, 6 ca mổ 2 lần). Tác giả nhận định sẹo mổ cũ không còn là chống chỉ định tuyệt đối của phẫu thuật nội soi; việc áp dụng kỹ thuật mở Hasson khi đặt trocar đầu tiên và đánh giá độ dính cẩn thận trên lâm sàng giúp can thiệp an toàn, phù hợp với các công trình của Nguyễn Bình An (5,5% ca mổ cũ thành công).
• Lâm sàng và chẩn đoán: Triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu; đau bụng (43,6%) và phát hiện qua khám phụ khoa định kỳ (38,5%) là hai lý do nhập viện chủ yếu. Tỷ lệ u 1 bên chiếm đa số, phân bố đồng đều giữa bên phải (48,6%) và bên trái (45,8%), u hai bên chiếm 5,6%, phù hợp với kết luận của Nguyễn Văn Tuấn và Eltabbakh GH. Kích thước u từ 6 – 10 cm chiếm đa số trên cả lâm sàng (86,0%), siêu âm (83,8%) và nội soi (84,4%).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp thực tiễn của luận án

1. Đánh giá hiệu quả kỹ thuật tại tuyến tỉnh: Luận án chứng minh phẫu thuật nội soi u buồng trứng tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang đạt tỷ lệ thành công cao (92,20%), tỷ lệ chuyển mổ mở thấp (3,30%) và tỷ lệ biến chứng thấp (4,50% gồm 2,8% chảy máu và 1,7% tràn khí dưới da; 95,50% hoàn toàn không có biến chứng).
2. Chiến lược can thiệp theo độ tuổi: Xác lập cơ cấu phẫu thuật phù hợp với nhu cầu bảo tồn chức năng sinh sản: ưu tiên bóc u bảo tồn mô lành ở phụ nữ trẻ tuổi ($< 20$ tuổi đạt 84,60%; 20 – 34 tuổi đạt 81,70%), trong khi phẫu thuật cắt bỏ u/phần phụ chủ yếu thực hiện ở phụ nữ lớn tuổi hoặc mãn kinh ($> 50$ tuổi chiếm 59,50%).
3. Hiệu quả hồi phục sau mổ: Ghi nhận 100% bệnh nhân phục hồi nhu động ruột trong 24 giờ đầu sau phẫu thuật (37,40% phục hồi trước 12 giờ); 91,10% chỉ cần sử dụng kháng sinh dự phòng; 98,30% bệnh nhân xuất viện trong vòng 5 ngày (trong đó 34,60% ra viện trước 3 ngày), giúp giảm chi phí điều trị và quá tải bệnh viện.

Kiến nghị và đề xuất

• Tiếp tục duy trì và mở rộng chỉ định phẫu thuật nội soi u buồng trứng tại bệnh viện tuyến tỉnh, kể cả trên những bệnh nhân có tiền sử mổ cũ ổ bụng khi có đánh giá tiền phẫu cẩn trọng.
• Khuyến cáo phụ nữ trong độ tuổi sinh sản khám phụ khoa và siêu âm định kỳ nhằm phát hiện sớm khối u khi chưa có biến chứng, tạo điều kiện thuận lợi cho phẫu thuật nội soi bóc u bảo tồn mô lành.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế

• Nghiên cứu thực hiện theo thiết kế mô tả cắt ngang hồi cứu dựa trên hồ sơ bệnh án thu thập trong phạm vi 1 năm (2015) tại một trung tâm y tế duy nhất (Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang).
• Chưa tiến hành theo dõi dọc sau xuất viện để đánh giá chức năng buồng trứng lâu dài, tỷ lệ thụ thai thực tế và tỷ lệ tái phát u sau phẫu thuật bóc tách bảo tồn.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng thời gian nghiên cứu và thực hiện các thiết kế nghiên cứu tiến cứu đa trung tâm.
• Triển khai các nghiên cứu đánh giá sâu về dự trữ buồng trứng (thông qua nồng độ AMH, FSH) và chất lượng sinh sản của bệnh nhân sau phẫu thuật nội soi bóc u buồng trứng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với bác sĩ lâm sàng và phẫu thuật viên Sản phụ khoa tuyến tỉnh/huyện: Cung cấp tài liệu thực chứng về tính khả thi, độ an toàn và các điểm lưu ý kỹ thuật khi thực hiện phẫu thuật nội soi u buồng trứng, đặc biệt là kỹ thuật vào ổ bụng trên bệnh nhân có vết mổ cũ và quy trình bóc tách bảo tồn nhu mô lành.
• Đối với học viên sau đại học và nghiên cứu sinh: Cung cấp khung phương pháp nghiên cứu mô tả lâm sàng - cận lâm sàng và mẫu phiếu điều tra chỉ số phẫu thuật nội soi trong phụ khoa.
• Đối với nhà quản lý y tế cơ sở: Cung cấp bằng chứng thực tế về thời gian nằm viện ngắn và hiệu quả sử dụng kháng sinh dự phòng để xây dựng phác đồ điều trị tinh gọn, tiết kiệm nguồn lực y tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ thành công và tỷ lệ chuyển mổ mở của phẫu thuật nội soi u buồng trứng trong nghiên cứu là bao nhiêu?

Phẫu thuật nội soi đạt tỷ lệ can thiệp thành công hoàn toàn là 92,20% (165/179 ca). Tỷ lệ chuyển sang phẫu thuật mở bụng là 3,30% (6/179 ca) do các nguyên nhân dính nhiều hoặc khó khăn kỹ thuật.

2. Kích thước khối u buồng trứng được phẫu thuật trong nghiên cứu tập trung ở khoảng nào?

Khối u có kích thước từ 6 – 10 cm chiếm đa số ở cả 3 phương pháp đánh giá: lâm sàng chiếm 86,00% (154 ca), siêu âm chiếm 83,80% (150 ca) và ghi nhận qua nội soi chiếm 84,40% (151 ca). Khối u $> 10\text{ cm}$ chiếm tỷ lệ thấp (4,5% – 6,7%).

3. Tỷ lệ bóc u bảo tồn buồng trứng phân bố như thế nào theo các nhóm tuổi?

Phương pháp bóc u bảo tồn buồng trứng chiếm tổng thể 67,60% (121/179 ca), trong đó tập trung cao nhất ở nhóm $< 20$ tuổi (84,60%) và nhóm 20 – 34 tuổi (81,70%). Ở nhóm bệnh nhân $> 50$ tuổi, phương pháp cắt u/phần phụ chiếm ưu thế với 59,50% ($p < 0,05$).

4. Các biến chứng phẫu thuật nội soi được ghi nhận trong nghiên cứu gồm những gì?

Tổng tỷ lệ không có biến chứng là 95,50% (171 ca). Tỷ lệ xảy ra biến chứng sau mổ là 4,50% (8 ca), cụ thể gồm 5 trường hợp chảy máu (2,80%) và 3 trường hợp tràn khí dưới da (1,70%), không ghi nhận tử vong hoặc tổn thương tạng rỗng nặng nề kéo dài.

5. Thời gian phục hồi nhu động ruột và thời gian nằm viện sau mổ của bệnh nhân diễn ra như thế nào?

100% bệnh nhân phục hồi nhu động ruột (trung tiện) trong vòng 24 giờ đầu sau mổ (37,40% trước 12 giờ và 62,60% từ 12 – 24 giờ). Thời gian nằm viện sau mổ chủ yếu từ 3 – 5 ngày (63,70%) và dưới 3 ngày (34,60%); chỉ có 1,70% bệnh nhân phải nằm viện trên 5 ngày.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Thanh Hải đã tổng kết và phân tích toàn diện 179 trường hợp phẫu thuật nội soi u buồng trứng tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang năm 2015. Kết quả nghiên cứu khẳng định phẫu thuật nội soi là phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả với tỷ lệ thành công 92,20%, tỷ lệ biến chứng thấp (4,50%), bảo tồn tối đa nhu mô lành buồng trứng cho phụ nữ trẻ tuổi (bóc u chiếm 67,60%) và rút ngắn thời gian hậu phẫu. Công trình cung cấp cơ sở dữ liệu lâm sàng có giá trị thực tiễn cao cho việc chuẩn hóa chỉ định và quy trình kỹ thuật ngoại phụ khoa tại các bệnh viện tuyến tỉnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ U buồng trứng là một bệnh thường gặp ở phụ nữ trong tuổi hoạt động sinh dục, thường không có dấu hiệu cơ năng điển hình, bệnh nhân có thể tự sờ thấy khi khối u đã phát triển to hoặc vô tình phát hiện ra khi đi kiểm tra sức khoẻ, khám phụ khoa, khám thai định kỳ hoặc siêu âm ổ bụng vô tình phát hiện ra. Nhiều khi bệnh nhân chỉ phát hiện ra bệnh khi có biến chứng của u như xoắn, vỡ nang, chảy máu, hoại tử…[9]. Việc chẩn đoán u buồng trứng không phải là khó, song thái độ xử trí trước từng trường hợp cũng là vấn đề được các nhà phụ khoa quan tâm.Trước đây xử trí u buồng trứng bằng phẫu thuật mở bụng là kinh điển, qua phẫu thuật mở bụng có thể cắt bỏ hoặc bóc tách khối u buồng trứng bảo vệ mô lành. Trước năm 1990, trên thế giới thực hiện phẫu thuật nội soi chủ yếu là giải quyết bệnh phụ khoa, thủ thuật đơn giản như phẫu thuật nội soi chẩn đoán hoặc thắt ống dẫn trứng.

Từ sau 1990, phẫu thuật nội soi đã có những bước tiến vượt bậc, thực hiện được nhiều thủ thuật liên quan đến các tạng trong ổ bụng. Phương pháp phẫu thuật nội soi trong ngoại khoa và phụ khoa nói chung và trong điều trị u buồng trứng nói riêng đã và đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới và Việt Nam. Hiện nay trên thế giới trên 80% u buồng trứng lành tính được điều trị bằng phẫu thuật nội soi (PTNS) [51]. Tại Việt Nam, phẫu thuật nội soi u buồng trứng lần đầu tiên được áp dụng tại Bệnh viện Từ Dũ vào năm 1993 và Bệnh viện Phụ sản trung ương vào năm 1996 [31].

Từ đó đến nay, đặc biệt những năm gần đây đã có rất nhiều cơ sở y tế trong cả nước áp dụng phẫu thuật nội soi trong điều trị u buồng trứng lành tính. Đặc biệt tại các cơ sở phẫu thuật lớn, điều trị khối u buồng trứng lành tính bằng phẫu thuật nội soi đã phần lớn thay thế phẫu thuật 3 mở bụng cổ điển. cho tới nay phẫu thuật nội soi trong điều trị khối u buồng trứng đã được áp dụng rộng rãi từ cấp Tỉnh đến cấp huyện ở nhiều địa phương trên khắp cả nước. Đây là một bước tiến quan trọng của nền y học Việt Nam.

Ở nước ta đã có một số nghiên cứu về kỹ thuật, chỉ định và kết quả của phẫu thuật nội soi khối u buồng trứng. Kết quả cho thấy vẫn còn tồn tại một số vấn đề trong việc áp dụng phẫu thuật nội soi trong điều trị khối u buồng trứng như tai biến chảy máu, tổn thương hệ tiết niệu và tiêu hóa, tai biến do bơm hơi, bỏ sót ung thư gây lan tràn vào ổ bụng khi không được chẩn đoán trước và trong mổ. ảnh hưởng đến việc cân nhắc chỉ định phương pháp phẫu thuật cho các bệnh nhân [9], [29], [22]. Tại Bệnh viện Sản- Nhi Bắc Giang, phẫu thuật nội soi u buồng trứng đã được triển khai từ năm 2002 và đến nay đã trở thành một phẫu thuật thường quy.

Tuy nhiên đến thời điểm hiện tại cũng chưa có nghiên cứu nào tổng kết, phân tích, đánh giá về công tác điều trị phẫu thuật nội soi u buồng trứng tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang để giúp các bác sỹ hiểu sâu và rút ra những kinh nghiệm nhằm nâng cao kỹ năng và phục vụ người bệnh tốt hơn. Từ những thực tế trên, việc nghiên cứu đánh giá tình hình phẫu thuật nội soi khối u buồng trứng tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang trong thời điểm hiện nay là cần thiết. Vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả phẫu thuật nội soi khối u buồng trứng tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang” với mục tiêu: 1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng khối u buồng trứng được phẫu thuật nội soi tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang năm 2015.

Phân tích kết quả phẫu thuật nội soi khối u buồng trứng tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang. 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. ê ế ớ Nội soi ổ bụng với mục đích chẩn đoán đã phát triển từ gần một thế kỷ nay và mang lại những lợi ích đáng kể cho y học. Năm 1987 Philippe Mouret (Lyon-Pháp) đã thực hiện thành công ca cắt túi mật qua nội soi đầu tiên, mở ra một thời kỳ mới cho ngành phẫu thuật nói chung và ngành phẫu thuật nội soi nói riêng.

Phẫu thuật nội soi nhanh chóng được ứng dụng rộng rãi và phát triển mạnh tại các nước Châu Âu, Châu Mỹ và trên toàn thế giới [1], [4], [5]. Tại Hoa kỳ năm 1992 đã có hơn 80% các phẫu thuật viên chấp nhận phương pháp phẫu thuật này. Phẫu thuật nội soi phát triển rất mạnh tại các nước phát triển. Theo một báo cáo vào tháng 9 1994 cho thấy tại Pháp có từ 70.000 trường hợp PTNS năm, ở Hoa Kỳ năm 1990 có 500.000 trường hợp phẫu thuật nội soi, ở Úc năm 1991 có 20.000 trường hợp phẫu thuật nội soi [1], [4].

Sự phát triển mạnh mẽ của các thiết bị ứng dụng như nguồn sáng lạnh, cáp quang, camera, monitor truyền hình và hệ thống bơm hơi ổ bụng đã góp phần to lớn trong sự phát triển của phẫu thuật nội soi. Cho đến nay, phẫu thuật nội soi đã thực sự phát triển không những ở các nước phát triển mà còn phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới. Tình hình ứng dụng và phát triển phẫu thuật nội soi ở Việt Nam: Tháng 9/1992, Bệnh viện Chợ Rẫy ứng dụng phẫu thuật nội soi cắt túi mật đầu tiên tại Việt Nam. Bệnh viện Việt Đức triển khai phẫu thuật nội soi từ tháng 11 1993.

Cũng trong năm 1993, Bệnh viện Từ Dũ ứng dụng phẫu thuật nội soi trong phụ khoa. BVPSTƯ ứng dụng phẫu thuật nội soi từ năm 1996, đến nay đã thành công trong rất nhiều loại phẫu thuật như điều trị chửa ngoài tử cung, u buồng trứng, vô sinh, lạc nội mạc tử cung và cắt tử cung hoàn toàn. Năm 1999 Bệnh viện Phụ sản Hà Nội ứng dụng phẫu thuật nội soi trong điều trị chửa ngoài tử cung và u buồng trứng. Sau 19 năm được áp dụng tại Việt Nam, phẫu thuật nội soi nói chung và phẫu thuật nội soi trong phụ khoa nói riêng đã được triển khai tại rất nhiều cơ sở phẫu thuật trên cả nước từ BV tuyến trung ương, tuyến tỉnh đến tuyến huyện.

Phẫu thuật nội soi cũng đã trở thành lựa chọn hàng đầu trong nhiều bệnh lý thuộc nhiều chuyên khoa khác nhau. Đặc điểm giải phẫu, sinh lý, mô học của buồng trứng 1. Giải phẫu buồng trứng [28] - Có 2 buồng trứng nằm trong hố buồng trứng, sát thành bên chậu hông, cách eo trên 10 mm. - Buồng trứng gắn vào mặt sau dây chằng rộng qua mạc treo buồng trứng, là cơ quan duy nhất trong ổ bụng không có phúc mạc bao phủ.

6 - Hình dạng và kích thước: + Hình dạng: Buồng trứng có hình hạt thị hơi dẹt với hai mặt trong và ngoài, hai cực trên và dưới. + Kích thước: Dài 4 cm, rộng 2 cm, dày 1 cm ở người trưởng thành. - Trọng lượng trung bình 6 - 8 gam. - Liên quan: Mặt ngoài liên quan với thành bên chậu hông, nằm trong hố buồng trứng.

Hố buồng trứng được giới hạn: + Phía trên là động mạch chậu ngoài. + Phía sau là động mạch tử cung. + Phía trước là nơi bám của dây chằng rộng vào thành chậu hông. + Mặt trong: liên quan với vòi tử cung, ruột non, bên phải liên quan với ruột thừa, bên trái liên quan với đại tràng sigma.

- Các phương tiện giữ buồng trứng tại chỗ: + Mạc treo buồng trứng: là nếp phúc mạc nối buồng trứng vào mặt sau dây chằng rộng. + Dây chằng tử cung - buồng trứng: nối sừng tử cung với cực dưới buồng trứng cùng bên. + Dây chằng thắt lưng - buồng trứng: đính buồng trứng vào thành bên chậu hông, bên trong có cuống mạch và thần kinh buồng trứng. + Dây chằng vòi - buồng trứng: đi từ loa vòi tới cực trên buồng trứng.

- Động mạch, tĩnh mạch, thần kinh: + Động mạch: buồng trứng được cung cấp máu bởi các nhánh của hai động mạch là động mạch buồng trứng và động mạch tử cung cùng bên 7 Động mạch buồng trứng: xuất phát từ động mạch chủ bụng, dưới nguyên ủy của động mạch thẹn và chạy trong dây chằng treo buồng trứng sau đó chia thành hai nhánh tận là động mạch buồng trứng ngoài đi vào buồng trứng và động mạch vòi tử cung ngoài chạy dọc phía dưới vòi tử cung. Động mạch tử cung: tách ra các nhánh cùng để tiếp nối với các nhánh của động mạch buồng trứng + Tĩnh mạch: đi kèm động mạch. + Thần kinh: tách từ đám rối liên mạc treo và đám rối thận đi theo động mạch buồng trứng để vào buồng trứng. Sinh lý Buồng trứng vừa là tuyến ngoại tiết, vừa là tuyến nội tiết [11].

- Ngoại tiết: sản xuất ra noãn. - Nội tiết: tiết ra hormon estrogen và progesteron. Mô học [8], [48] Bề mặt ngoài buồng trứng được phủ bởi một biểu mô vuông đơn trụ thấp được gọi là biểu mô buồng trứng, nhưng thường dẹt và tăng theo tuổi. Tế bào này có nhiều vi nhung mao, thỉnh thoảng có lông chuyển, bề mặt không đều, có những rãnh, các tế bào này không tạo ra giao tử cái.

Dưới lớp tế bào bề mặt buồng trứng gồm 2 phần cấu tạo: + Vùng tủy: Là vùng mô liên kết, chứa nhiều sợi cơ trơn, thần kinh, mạch máu lò xo và mạch bạch huyết. Đặc biệt chú ý là vùng này có các vết tích phôi thai dưới dạng ống nhỏ và những tế bào đa diện dạng tế bào Leydig. Chính các dạng tế bào này là nguồn gốc sinh tạo khối u thuộc nhóm IIB, III. 8 + Vùng vỏ: có hai lớp: Biểu mô: có nguồn gốc từ biểu mô phủ mầm tuyến sinh dục.

Mô liên kết: dưới lớp biểu mô, cấu tạo bởi các tế bào sợi non hình thoi và các chất gian bào. Trong mô liên kết chứa các khối hình cầu gọi là các nang trứng ở các lứa tuổi khác nhau từ nguyên thủy tới trưởng thành. Phân loại các khối u buồng trứng 1. Loại lành tính  Nang nước: Có vỏ mỏng, dịch vàng chanh, không có sùi trong hay ngoài vỏ nang.

 Nang bì: Chứa dịch trắng đục, xương, tóc và răng.  Nang nhầy: Chứa dịch quánh.  U thể đặc chứa tổ chức đồng nhất.  Mạch máu trên bề mặt nang: + Nang cơ năng: Mạch máu hình san hô + Nang thực thể: Mạch máu hình răng lược.

Loại ác tính  Vỏ nang sần sùi, có nhiều mạch máu tân tạo.  Nang có nhiều thùy trong và ngoài nang.