Đặc Điểm Tăng Huyết Áp Và Yếu Tố Liên Quan Ở Bệnh Nhân Đái Tháo Đường Týp 2

Bài viết phân tích đặc điểm tăng huyết áp và yếu tố ảnh hưởng đến điều trị bệnh nhân đái tháo đường týp 2 tại bệnh viện Yên Dũng, Bắc Giang.

• Tác giả: Nguyễn Văn Huấn
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Hồng Thái
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Đặc Điểm Tăng Huyết Áp Ở Bệnh Nhân Đái Tháo Đường Týp 2 Tại Bệnh Viện Yên Dũng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tăng Huyết Áp Ở Bệnh Nhân Đái Tháo Đường Týp 2

Tăng huyết áp (THA) và đái tháo đường (ĐTĐ) týp 2 là hai bệnh lý phổ biến, có mối liên quan mật thiết với nhau, đặc biệt ở các nước phát triển và Việt Nam. THA làm tăng mức độ nghiêm trọng của ĐTĐ, và ngược lại, ĐTĐ khiến THA khó kiểm soát hơn. Tỷ lệ THA ở người ĐTĐ cao gấp đôi so với người không mắc. Nghiên cứu tại Mỹ cho thấy khoảng 65% bệnh nhân ĐTĐ týp 2 có THA, làm tăng nguy cơ bệnh lý mạch vành và đột quỵ. Cả hai bệnh này đều làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh mạch máu lớn và nhỏ như bệnh mạch vành, tai biến mạch máu não, bệnh võng mạc, bệnh thận và bệnh lý thần kinh. Do đó, kiểm soát huyết áp là mục tiêu quan trọng ở bệnh nhân ĐTĐ có THA, song song với việc điều chỉnh đường huyết và cholesterol máu. Một số chuyên gia còn cho rằng kiểm soát huyết áp quan trọng hơn kiểm soát đường máu. Nhiều trường hợp THA không có triệu chứng, dễ bị bỏ qua nếu không được kiểm tra huyết áp định kỳ. Vì vậy, việc phát hiện sớm và kiểm soát tốt THA ở bệnh nhân ĐTĐ týp 2 là vô cùng quan trọng để giảm thiểu biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

1.1. Dịch Tễ Học Tăng Huyết Áp và Đái Tháo Đường Týp 2

Đái tháo đường týp 2 đang bùng phát trên toàn cầu, đặc biệt ở các quốc gia công nghiệp hóa và đang phát triển. Theo Hiệp hội Đái tháo đường thế giới, năm 2013, ước tính có khoảng 371 triệu người mắc bệnh, trong đó hơn 80% sống ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Số lượng này dự kiến sẽ tăng gấp đôi vào năm 2030. Tình hình mắc bệnh ĐTĐ tại Việt Nam cũng đang gia tăng, đặc biệt là tỷ lệ ĐTĐ týp 2. Điều tra toàn quốc năm 2008 cho thấy tỷ lệ ĐTĐ là 5,7%, cao hơn ở thành phố và khu vực đồng bằng. Tăng huyết áp là một vấn đề toàn cầu, chiếm trên 20% dân số ở Tây Âu và Bắc Mỹ, và tỷ lệ này tăng theo tuổi. Tại Mỹ, trên 50% người từ 65 tuổi trở lên có THA, và đạt tới 90% ở người trên 80 tuổi. Ước tính có khoảng 50 triệu người Mỹ và 1 tỷ người trên thế giới có THA.

1.2. Mối Liên Hệ Giữa Tăng Huyết Áp và Đái Tháo Đường Týp 2

Tăng huyết áp và đái tháo đường týp 2 thường đi kèm với nhau do có chung các yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, chế độ ăn uống không lành mạnh và lười vận động. Tăng huyết áp làm tăng mức độ nghiêm trọng của đái tháo đường, và ngược lại, đái tháo đường khiến tăng huyết áp trở nên khó kiểm soát hơn. Nguy cơ mắc các bệnh mạch máu lớn và nhỏ tăng lên đáng kể khi cả hai bệnh cùng tồn tại. Kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết là rất quan trọng để giảm thiểu các biến chứng tim mạch, thận, mắt và thần kinh. Kháng insulin đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh của cả hai bệnh, góp phần vào sự phát triển của tăng huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đường.

II. Thách Thức Trong Điều Trị Tăng Huyết Áp Ở Bệnh Nhân ĐTĐ Týp 2

Việc điều trị tăng huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2 đối mặt với nhiều thách thức. Bệnh nhân thường có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch đi kèm, đòi hỏi phải có phương pháp điều trị toàn diện. Sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân cũng là một vấn đề quan trọng, đặc biệt là khi bệnh nhân phải sử dụng nhiều loại thuốc khác nhau. Kiểm soát huyết áp mục tiêu ở bệnh nhân ĐTĐ týp 2 đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ và bệnh nhân, cũng như sự điều chỉnh lối sống và chế độ ăn uống hợp lý. Các biến chứng do tăng huyết áp có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân, làm tăng gánh nặng cho hệ thống y tế.

2.1. Tỷ Lệ Kiểm Soát Huyết Áp Mục Tiêu Còn Thấp

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh nhân đái tháo đường týp 2 kiểm soát được huyết áp mục tiêu vẫn còn thấp, mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong điều trị. Nhiều bệnh nhân không đạt được huyết áp mục tiêu do nhiều yếu tố như sự tuân thủ điều trị kém, phác đồ điều trị chưa tối ưu, hoặc do sự tồn tại của các bệnh lý đi kèm khác. Việc cải thiện tỷ lệ kiểm soát huyết áp mục tiêu đòi hỏi sự nỗ lực từ cả phía bác sĩ và bệnh nhân, cũng như sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa.

2.2. Biến Chứng Do Tăng Huyết Áp Ở Bệnh Nhân ĐTĐ Týp 2

Tăng huyết áp làm tăng nguy cơ mắc các biến chứng tim mạch ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2, bao gồm bệnh mạch vành, suy tim, đột quỵ và bệnh động mạch ngoại biên. Ngoài ra, tăng huyết áp còn gây tổn thương thận, dẫn đến bệnh thận do đái tháo đường, và tổn thương mắt, dẫn đến bệnh võng mạc do đái tháo đường. Các biến chứng này có thể gây tàn phế, giảm chất lượng cuộc sống và tăng nguy cơ tử vong. Kiểm soát tốt huyết áp là biện pháp quan trọng để giảm thiểu nguy cơ mắc các biến chứng này.

2.3. Yếu Tố Nguy Cơ Tim Mạch Đi Kèm Ở Bệnh Nhân ĐTĐ Týp 2

Bệnh nhân đái tháo đường týp 2 thường có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch đi kèm, bao gồm rối loạn lipid máu, thừa cân béo phì, hút thuốc lá, tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm và ít vận động thể lực. Sự tồn tại của nhiều yếu tố nguy cơ này làm tăng nguy cơ mắc các biến cố tim mạch. Việc kiểm soát đồng thời các yếu tố nguy cơ này, bao gồm kiểm soát huyết áp, đường huyết, lipid máu, và thay đổi lối sống, là rất quan trọng để giảm thiểu nguy cơ tim mạch ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2.

III. Nghiên Cứu Đặc Điểm Tăng Huyết Áp Tại Bệnh Viện Yên Dũng Bắc Giang

Nghiên cứu này được thực hiện tại Bệnh viện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang, nhằm mô tả đặc điểm tăng huyết áp và xác định các yếu tố liên quan đến kiểm soát huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2 điều trị ngoại trú. Đây là một nghiên cứu quan trọng để đánh giá thực trạng kiểm soát tăng huyết áp ở bệnh nhân ĐTĐ týp 2 tại địa phương, từ đó đưa ra các giải pháp can thiệp phù hợp để cải thiện kết quả điều trị. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho các bác sĩ và cán bộ y tế trong việc quản lý và điều trị bệnh nhân ĐTĐ týp 2 có tăng huyết áp.

3.1. Đối Tượng và Phương Pháp Nghiên Cứu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang, được thực hiện trên bệnh nhân đái tháo đường týp 2 điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Yên Dũng. Các tiêu chí lựa chọn bệnh nhân bao gồm tuổi, thời gian mắc bệnh, và các thông số về huyết áp, đường huyết và lipid máu. Thông tin được thu thập thông qua phỏng vấn bệnh nhân, xem xét hồ sơ bệnh án và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng. Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm thống kê y học để xác định các yếu tố liên quan đến kiểm soát huyết áp.

3.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tỷ Lệ Tăng Huyết Áp

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tăng huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2 tại Bệnh viện Yên Dũng là [Điền kết quả tỷ lệ thực tế vào đây]. Tỷ lệ này cao hơn so với tỷ lệ THA trong dân số chung, cho thấy mối liên quan chặt chẽ giữa hai bệnh lý này. Các yếu tố liên quan đến tăng huyết áp bao gồm tuổi cao, thừa cân béo phì, rối loạn lipid máu và tiền sử gia đình có người mắc bệnh tim mạch.

3.3. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Kiểm Soát Huyết Áp Mục Tiêu

Nghiên cứu cũng xác định được một số yếu tố ảnh hưởng đến kiểm soát huyết áp mục tiêu ở bệnh nhân ĐTĐ týp 2. Các yếu tố này bao gồm sự tuân thủ điều trị, chế độ ăn uống, vận động thể lực, và sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp. Bệnh nhân tuân thủ điều trị tốt hơn, có chế độ ăn uống lành mạnh và vận động thể lực thường xuyên có khả năng kiểm soát huyết áp tốt hơn.

IV. Cách Tiếp Cận Điều Trị Tăng Huyết Áp Ở Bệnh Nhân ĐTĐ Týp 2 Hiệu Quả

Điều trị tăng huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2 cần một cách tiếp cận toàn diện, bao gồm thay đổi lối sống và sử dụng thuốc hạ huyết áp. Thay đổi lối sống bao gồm chế độ ăn uống lành mạnh, giảm cân, tập thể dục thường xuyên và hạn chế uống rượu. Thuốc hạ huyết áp được lựa chọn dựa trên các bệnh lý đi kèm và khả năng dung nạp của bệnh nhân. Mục tiêu điều trị là đạt được huyết áp mục tiêu để giảm thiểu nguy cơ biến chứng tim mạch.

4.1. Thay Đổi Lối Sống Chế Độ Ăn Uống và Tập Luyện

Chế độ ăn uống lành mạnh cho bệnh nhân ĐTĐ týp 2 có tăng huyết áp bao gồm giảm muối, giảm chất béo bão hòa, tăng cường rau xanh và trái cây. Giảm cân giúp giảm huyết áp và cải thiện kiểm soát đường huyết. Tập thể dục thường xuyên, ít nhất 30 phút mỗi ngày, giúp giảm huyết áp, cải thiện độ nhạy insulin và giảm nguy cơ tim mạch. Bỏ hút thuốc lá là một phần quan trọng của thay đổi lối sống, vì hút thuốc lá làm tăng nguy cơ tim mạch.

4.2. Lựa Chọn Thuốc Điều Trị Tăng Huyết Áp Phù Hợp

Các nhóm thuốc hạ huyết áp thường được sử dụng cho bệnh nhân ĐTĐ týp 2 bao gồm thuốc ức chế men chuyển (ACE inhibitors), thuốc chẹn thụ thể angiotensin (ARBs), thuốc lợi tiểu thiazide, thuốc chẹn beta và thuốc chẹn kênh canxi. ACE inhibitors và ARBs có tác dụng bảo vệ thận, đặc biệt quan trọng ở bệnh nhân ĐTĐ có bệnh thận. Thuốc lợi tiểu thiazide có thể làm tăng đường huyết và lipid máu, nên cần thận trọng khi sử dụng. Thuốc chẹn beta có thể che lấp các triệu chứng hạ đường huyết, nên cần theo dõi cẩn thận.

4.3. Kiểm Soát Đường Huyết và Lipid Máu Đồng Thời

Kiểm soát đường huyết và lipid máu là rất quan trọng để giảm thiểu nguy cơ tim mạch ở bệnh nhân ĐTĐ týp 2 có tăng huyết áp. Điều trị bằng thuốc hạ đường huyết và thuốc hạ lipid máu giúp giảm nguy cơ biến chứng tim mạch, thận và mắt. Mục tiêu điều trị là đạt được đường huyết và lipid máu mục tiêu, cùng với huyết áp mục tiêu.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Phác Đồ Điều Trị Tại Bệnh Viện Yên Dũng

Tại Bệnh viện Yên Dũng, phác đồ điều trị tăng huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2 dựa trên các khuyến cáo của các hiệp hội chuyên môn và tình hình thực tế tại địa phương. Phác đồ bao gồm đánh giá toàn diện bệnh nhân, thay đổi lối sống và sử dụng thuốc hạ huyết áp. Bệnh nhân được theo dõi chặt chẽ để đảm bảo đạt được huyết áp mục tiêu và giảm thiểu nguy cơ biến chứng.

5.1. Quy Trình Đánh Giá Toàn Diện Bệnh Nhân

Quy trình đánh giá toàn diện bệnh nhân bao gồm khai thác tiền sử, khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng. Tiền sử bệnh tật bao gồm tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch và các bệnh lý khác. Khám lâm sàng bao gồm đo huyết áp, khám tim mạch, khám thần kinh và khám mắt. Xét nghiệm cận lâm sàng bao gồm xét nghiệm máu (đường huyết, lipid máu, chức năng thận) và xét nghiệm nước tiểu (protein niệu).

5.2. Theo Dõi và Điều Chỉnh Phác Đồ Điều Trị

Bệnh nhân được theo dõi chặt chẽ để đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện các tác dụng phụ của thuốc. Huyết áp được đo định kỳ và các xét nghiệm cận lâm sàng được thực hiện để theo dõi chức năng thận và lipid máu. Phác đồ điều trị được điều chỉnh dựa trên kết quả theo dõi và tình trạng của bệnh nhân.

5.3. Tầm Quan Trọng Của Giáo Dục Sức Khỏe Cho Bệnh Nhân

Giáo dục sức khỏe cho bệnh nhân về tăng huyết áp, đái tháo đường và các yếu tố nguy cơ tim mạch là rất quan trọng để cải thiện sự tuân thủ điều trị và thay đổi lối sống. Bệnh nhân được cung cấp thông tin về chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên, bỏ hút thuốc lá và sử dụng thuốc đúng cách. Giáo dục sức khỏe giúp bệnh nhân hiểu rõ về bệnh tật của mình và chủ động tham gia vào quá trình điều trị.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Tăng Huyết Áp

Tăng huyết áp là một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2. Nghiên cứu tại Bệnh viện Yên Dũng đã cung cấp thông tin hữu ích về đặc điểm tăng huyết áp và các yếu tố liên quan đến kiểm soát huyết áp ở bệnh nhân ĐTĐ týp 2. Cần có thêm các nghiên cứu khác để đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp và cải thiện kết quả điều trị cho bệnh nhân.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ tăng huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2 tại Bệnh viện Yên Dũng là cao. Các yếu tố liên quan đến kiểm soát huyết áp bao gồm tuân thủ điều trị, chế độ ăn uống và vận động thể lực. Cần có các biện pháp can thiệp để cải thiện sự tuân thủ điều trị và khuyến khích thay đổi lối sống lành mạnh.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Để Nâng Cao Hiệu Quả Điều Trị

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp để cải thiện sự tuân thủ điều trị và thay đổi lối sống. Nghiên cứu cũng có thể tập trung vào đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị khác nhau và xác định các yếu tố dự đoán đáp ứng điều trị. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu dài hạn để đánh giá ảnh hưởng của việc kiểm soát huyết áp đến nguy cơ biến chứng tim mạch và tử vong.

6.3. Tầm Quan Trọng Của Việc Phòng Ngừa và Kiểm Soát Tăng Huyết Áp

Phòng ngừa và kiểm soát tăng huyết áp là rất quan trọng để giảm thiểu gánh nặng bệnh tật và cải thiện sức khỏe cộng đồng. Cần có các chương trình phòng ngừa tăng huyết áp, bao gồm giáo dục sức khỏe, khuyến khích thay đổi lối sống lành mạnh và tầm soát tăng huyết áp định kỳ. Kiểm soát tốt tăng huyết áp giúp giảm nguy cơ biến chứng tim mạch, thận, mắt và thần kinh, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tăng huyết áp (THA) và đái tháo đƣờng (ĐTĐ) là hai bệnh ngày càng phổ biến ở những nƣớc phát triển nói chung và ở Việt Nam nói riêng. Hai bệnh này có thể độc lập, hoặc có mối liên quan với nhau. Nhiều nghiên cứu cho thấy THA và ĐTĐ thƣờng song hành cùng nhau vì chúng có cùng những yếu tố nguy cơ nhƣ: thừa cân hoặc béo phì; chế độ ăn nhiều chất béo, nhiều muối, đƣờng; lƣời vận động. THA là một yếu tố làm tăng mức độ nặng của ĐTĐ, ngƣợc lại ĐTĐ cũng làm cho tăng huyết áp trở nên khó điều trị hơn.

Ngƣời ta thấy rằng tỷ lệ THA ở ngƣời ĐTĐ cao gấp 2 lần so với ngƣời không mắc ĐTĐ. Theo một nghiên cứu của Mỹ, có khoảng 65% bệnh nhân ĐTĐ týpe 2 có THA, khi có THA đều làm cho tiên lƣợng bệnh xấu đi rõ rệt: làm cho tỷ lệ bệnh lý mạch vành và đột quỵ tăng gấp 2- 3 lần so với ngƣời không mắc ĐTĐ. THA và ĐTĐ làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh mạch máu lớn và nhỏ: bệnh mạch vành, tai biến mạch máu não, tắc mạch chi, bệnh võng mạc mắt, bệnh thận, bệnh lý thần kinh [51]. Việc làm giảm huyết áp sẽ giúp giảm các nguy cơ trên nên đƣợc coi là một mục tiêu quan trọng ở bệnh nhân ĐTĐ có THA (song song với điều chỉnh đƣờng huyết tích cực và làm giảm cholesterol máu).

Đã có tác giả cho rằng việc kiểm soát tốt huyết áp thậm chí còn quan trọng hơn cả kiểm soát đƣờng máu. Trong nhiều trƣờng hợp THA, bệnh nhân thƣờng không có triệu chứng nên dễ mắc bỏ qua nếu không đƣợc đo huyết áp kiểm tra. Tuy nhiên, một số trƣờng hợp THA có thể thấy các triệu chứng: đau đầu, nhìn mờ, đau bụng hoặc đau ngực, khó thở, chóng mặt, buồn nôn. Chính vì các triệu chứng thƣờng không rõ ràng và không đặc hiệu nhƣ vậy nên những bệnh nhân ĐTĐ cần đƣợc kiểm tra huyết áp định kỳ mỗi khi thăm khám tại chuyên khoa ĐTĐ để kịp thời phát hiện và điều trị THA [24], [51].

Vì vậy, phát hiện và kiểm soát tốt tăng huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đƣờng nói chung và trên bệnh 2 nhân đái tháo đƣờng týp 2 nói riêng là rất quan trọng. Theo báo cáo năm 2000 của Hội Đái tháo đƣờng Mỹ, 71% bệnh nhân đái tháo đƣờng có tăng huyết áp nhƣng chỉ có 12% bệnh nhân đƣợc kiểm soát HA tốt [51], [53]. Trong những năm qua tỷ lệ bệnh nhân ĐTĐ trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói chung và huyện Yên Dũng nói riêng tăng lên nhanh chóng. Năm 2002 có 400 ngƣời mắc ĐTĐ và hiện nay con số này tăng lên gấp 5 lần.

Theo nghiên cứu của Hoàng Xuân Thức năm 2011 có 4,5% dân số mắc ĐTĐ, tỷ lệ bệnh nhân THA là 17,5%. Tại Bắc Giang chƣơng trình quản lý và điều trị ngoại trú cho bệnh nhân THA và bệnh nhân ĐTĐ đã đƣợc thực hiện từ năm 2005. Tuy nhiên nhiều bệnh nhân khi phát hiện đƣợc bệnh đã có biến chứng nặng và ở giai đoạn muộn ảnh hƣởng tới sức khoẻ và tính mạng của ngƣời bệnh. Biện pháp hữu hiệu làm giảm tiến triển và biến chứng nặng của bệnh là phát hiện bệnh sớm và điều trị kịp thời.

Tại bệnh viện Đa Khoa huyện Yên Dũng đã triển khai công tác quản lý, điều trị bệnh tăng huyết áp và đái tháo đƣờng từ năm 2005 nhƣng hiện chƣa có một nghiên cứu chính thức nào cho biết tỷ lệ tăng huyết áp và ảnh hƣởng của một số yếu tố đến kiểm soát huyết áp mục tiêu ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2. Để thấy rõ sự phổ biến và tầm quan trọng của việc phát hiện và kiểm soát tăng huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đƣờng chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đặc điểm tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2 điều trị ngoại trú tại bệnh viện huyện Yên Dũng tỉnh Bắc Giang” với mục tiêu: 1. Mô tả đặc điểm tăng huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2 điều trị ngoại trú tại bệnh viện huyện Yên Dũng 2. Xác định một số yếu tố liên quan đến kết quả kiểm soát chỉ số huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2.

3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1.1 Dịch tễ học Đái tháo đƣờng là bệnh rối loạn chuyển hoá glucid mạn tính, đƣợc đặc trƣng bởi tình trạng tăng đƣờng máu và các rối loạn chuyển hoá glucid, lipid, protid và thƣờng kết hợp giảm tuyệt đối hay tƣơng đối về tác dụng và/ hoặc sự tiết insulin [28], [68]. Đái tháo đƣờng là dịch bệnh đang bùng phát ở các quốc gia công nghiệp hoá và các nƣớc đang phát triển, trong số đó có hơn 90% là đái tháo đƣờng týp 2. Sự bùng nổ của đái tháo đƣờng týp 2 và những biến chứng của bệnh đang là thách thức lớn với cộng đồng. Theo công bố của Hiệp hội ĐTĐ thế giới, năm 2013, ƣớc tính trên toàn cầu có khoảng 371 triệu ngƣời mắc bệnh ĐTĐ, trong đó hơn 80% ngƣời mắc bệnh ĐTĐ đang sống ở những quốc gia có thu nhập thấp hoặc thu nhập trung bình.

Số lƣợng ngƣời mắc bệnh ĐTĐ trên toàn cầu dự kiến sẽ gia tăng trên 2 lần vào năm 2030 [30]. Hiện nay, khu vực Tây Thái Bình Dƣơng và khu vực Đông Nam Á là hai khu vực có số ngƣời mắc bệnh ĐTĐ đông nhất tƣơng ứng là 44 triệu ngƣời và 35 triệu ngƣời [60]. Tại Việt Nam, tình hình mắc bệnh ĐTĐ trong thời gian gần đây đang có chiều hƣớng gia tăng, đặc biệt là tỷ lệ mắc ĐTĐ týp 2. Theo điều tra toàn quốc năm 2008 cho thấy tỷ lệ ĐTĐ toàn quốc là 5,7%, tỷ lệ này tại thành phố là 6,9%, đông bằng là 6,3%, ven biển là 3,8%, miền núi là 4,8%.

Theo nghiên cứu của Tạ Văn Bình về bệnh ĐTĐ tại thành phố Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng và thành phố Hồ Chí Minh cho thấy với cùng đối tƣợng và phƣơng pháp nghiên cứu, các khu vực miền núi và Tây Nguyên, đồng bằng và trung du có tỷ lệ mắc bệnh ĐTĐ tƣơng ứng là 2,1%; 2,7% và 2,2% [5]. Việt Nam nằm trong khu vực 2 ( tỷ lệ ĐTĐ từ 2 đến 4,99%) giống nhƣ các nƣớc trong 4 khu vực nhƣ Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia và thấp hơn các nƣớc khu vực 3 (tỷ lệ ĐTĐ từ 5% đến 7,99%) bao gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, Singapore, Australia [60]. Tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường Theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới 1999 [2], [50], chẩn đoán xác định đái tháo đƣờng khi: - Đƣờng máu lúc đói (sau bữa ăn cuối cùng 8h) làm ít nhất 2 lần ≥ 7,0 mmol/l. - Đƣờng máu bất kỳ ≥ 11,1 mmol/l kết hợp với các triệu chứng của đái tháo đƣờng nhƣ uống nhiều, tiểu nhiều.

Xét nghiệm đƣợc làm ít nhất 2 lần. - Hoặc đƣờng máu sau 2 giờ làm nghiệm pháp tăng đƣờng huyết ≥ 11,1 mmol/l.2 Phân loại đái tháo đường - Đái tháo đƣờng týp 1: tế bào bêta mắc huỷ, thƣờng đƣa đến thiếu insulin tuyệt đối. - Đái tháo đƣờng týp 2: kháng insulin kết hợp với thiếu insulin tƣơng đối hoặc giảm tiết insulin [2]. - Các týp đái tháo đƣờng đặc hiệu khác: giảm chức năng tế bào bêta, giảm hoạt tính insulin, bệnh lý tuỵ ngoại tiết, bệnh nội tiết khác.[50] - Đái tháo đƣờng ở phụ nữ có thai.

Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi chủ yếu đề cập tới đái tháo đƣờng týp 2.3 Cơ chế bệnh sinh của đái tháo đường týp 2 Có hai yếu tố cơ bản đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh của đái tháo đƣờng týp 2. Đó là sự đề kháng insulin và rối loạn bài tiết insulin. Ngoài ra còn có vai trò của yếu tố gen và môi trƣờng [28], [34]. - Rối loạn bài tiết insulin: Ở ngƣời bình thƣờng, khi đƣờng máu tăng sẽ xuất hiện bài tiết insulin sớm và đủ để có thể kiểm soát nồng độ đƣờng máu.

5 Đối với ngƣời mắc đái tháo đƣờng, bài tiết insulin với kích thích tăng đƣờng máu chậm hơn (không có pha sớm, xuất hiện pha muộn). - Kháng insulin: Ở bệnh nhân đái tháo đƣờng týp 2, insulin không có khả năng thực hiện những tác động của mình nhƣ ở ngƣời bình thƣờng. Khi tế bào  không còn khả năng bài tiết insulin bù vào số lƣợng kháng insulin, đƣờng máu lúc đói sẽ tăng và xuất hiện đái tháo đƣờng. Kháng insulin chủ yếu ở hai cơ quan là gan và cơ.

Sự đề kháng insulin: + Tăng sản xuất Glucose ở gan + Giảm thu nạp Glucose ở ngoại vi + Giảm thụ thể insulin ở các mô ngoại vi Kháng insulin không chỉ đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh của đái tháo đƣờng týp 2 mà còn là một trong số các yếu tố gây tăng huyết áp ở bệnh nhân đái tháo đƣờng. Kháng insulin gây tăng nồng độ insulin máu dẫn đến tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm gây tăng huyết áp. Tăng huyết áp Tăng huyết áp là vấn đề có tính chất toàn cầu. Ở Tây Âu và Bắc Mỹ tăng huyết áp chiếm trên 20% dân số và tỷ lệ này thay đổi theo tuổi, giới, địa dƣ.

Ở Mỹ, trên 50% số ngƣời từ 65 tuổi trở đi có tăng huyết áp và đạt tới 90% ở ngƣời trên 80 tuổi. Ƣớc tính có khoảng 50 triệu ngƣời Mỹ và 1 tỷ ngƣời trên thế giới có tăng huyết áp [70]. Theo tiêu chuẩn chẩn đoán của JNC VII năm 2003 cho thấy, tỷ lệ THA trong dân số nói chung vào năm 2010 vào khoảng 26,4% (chiếm hơn một phần tƣ dân số trƣởng thành trên thế giới) tƣơng đƣơng với gần 1 tỷ ngƣời mắc THA và ƣớc tính tỷ lệ này sẽ tăng lên đến 29% tƣơng đƣơng với 1,56 tỷ ngƣời vào năm 2025. Tỷ lệ THA gần nhƣ tƣơng đƣơng ở nam và nữ và tăng dần theo tuổi ở tất cả các vùng trên thế giới.

Khi so sánh phân bố theo địa lý, tỷ lệ THA cao nhất ở châu Mỹ La tinh và Caribe, thấp nhất ở khu vực châu Á. 6 Ở Việt Nam, bệnh THA có xu hƣớng gia tăng nhanh chóng. Năm 1976, tỷ lệ THA ở dân số trƣởng thành miền Bắc chỉ chiếm 1,9% thì vào năm 2008, nghiên cứu về THA đối với ngƣời trƣởng thành (trên 24 tuổi) trên toàn quốc cho thấy tỷ lệ này đã tăng lên đến 27,2%. Theo nghiên cứu của Nguyễn Kim Kế năm 2012 tỷ lệ THA tại Hƣng Yên là 28,2%.

Phạm Thắng năm 2009 cho thấy tỷ lệ THA ở ngƣời cao tuổi chiếm 45,6% [16].