Đặc điểm lâm sàng và các yếu tố nguy cơ của co giật do sốt ở trẻ em tại bệnh viện sản nhi bắc giang

Tài liệu nghiên cứu Đặc điểm lâm sàng và các yếu tố nguy cơ của co giật do sốt ở trẻ em tại bệnh viện sản nhi bắc giang, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Thân Thị Uyên
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Tuấn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nhi khoa
• Đề tài: Đặc Điểm Lâm Sàng và Yếu Tố Nguy Cơ của Co Giật Do Sốt Ở Trẻ Em Tại Bệnh Viện Sản - Nhi Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn chuyên khoa cấp II
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Định nghĩa và tình hình co giật do sốt
• 1.1.1. Lịch sử nghiên cứu co giật do sốt
• 1.1.2. Tình hình CGDS trên thế giới và trong nước
• 1.2. Hậu quả của co giật do sốt
• 1.3. Đánh giá trẻ bị co giật do sốt
• 1.4. Điều trị co giật do sốt
• 1.5. Đặc điểm lâm sàng của co giật do sốt
• 1.5.1. Tuổi khởi phát co giật do sốt
• 1.5.2. Đặc điểm cơn sốt
• 1.5.3. Đặc điểm cơn co giật
• 1.6. Các yếu tố nguy cơ đến co giật do sốt
• 1.6.1. Yếu tố nguy cơ phát sinh co giật do sốt
• 1.6.2. Yếu tố nguy cơ đối với đợt CGDS tái phát
• 1.7. Các bệnh lý gây sốt có liên quan đến co giật do sốt
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp
• 2.2.3. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.2.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.5. Nội dung nghiên cứu và cách đánh giá
• 2.2.6. Xử lý số liệu
• 2.3. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc điểm chung về co giật do sốt
• 3.2. Một số yếu tố nguy cơ và nguyên nhân của co giật do sốt
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm lâm sàng
• 4.1.1. Tuổi và giới
• 4.1.2. Đặc điểm các đợt sốt
• 4.1.3. Đặc điểm cơn co giật
• 4.1.4. Co giật do sốt tái phát
• 4.2. Các yếu tố nguy cơ co giật do sốt
• 4.2.1. Tiền sử gia đình
• 4.2.2. Tiền sử trước sinh
• 4.2.3. Bệnh lý mắc kèm sốt
• 4.2.4. Môi trường địa dư
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Co Giật Do Sốt Ở Trẻ Em Định Nghĩa Dịch Tễ

Co giật do sốt (CGDS) là một tình trạng cấp cứu phổ biến ở trẻ em, chiếm phần lớn các trường hợp co giật có triệu chứng. Theo định nghĩa của Liên hội Chống động kinh Thế giới, CGDS xảy ra ở trẻ sau 1 tháng tuổi, liên quan đến bệnh gây sốt, không do nhiễm khuẩn thần kinh và không có tiền sử co giật không sốt. Tỷ lệ mắc CGDS dao động từ 3-5% ở trẻ dưới 5 tuổi tại Mỹ và châu Âu, và cao hơn ở châu Á, đặc biệt là Ấn Độ (5-10%) và Nhật Bản (8,8%). Cơn co giật thường xuất hiện khi thân nhiệt tăng nhanh trên 39°C, chủ yếu do nhiễm trùng đường hô hấp trên hoặc tiêu hóa. Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng, với gen gây bệnh được tìm thấy trên các nhiễm sắc thể khác nhau. Các nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy tỷ lệ CGDS ở trẻ dưới 5 tuổi là khoảng 3%.

1.1. Định Nghĩa Co Giật Do Sốt Tiêu Chuẩn Chẩn Đoán Quan Trọng

Viện Quốc gia về Sức khỏe Hoa Kỳ định nghĩa CGDS là hiện tượng xảy ra ở trẻ từ 3 tháng đến 5 tuổi, liên quan đến sốt nhưng không có dấu hiệu nhiễm khuẩn nội sọ hoặc nguyên nhân xác định khác. Liên hội Chống động kinh đưa ra định nghĩa tương tự, nhưng bắt đầu từ 1 tháng tuổi. Cả hai định nghĩa đều loại trừ trẻ có tiền sử co giật không sốt và không đưa ra tiêu chuẩn nhiệt độ cụ thể. Điều quan trọng là phân biệt CGDS với động kinh, đặc trưng bởi các cơn co giật không sốt tái diễn. Sốt được định nghĩa là nhiệt độ đo ở hậu môn trên 37,8°C (trẻ bú mẹ) hoặc trên 38°C (trẻ lớn) trong điều kiện nghỉ ngơi, do rối loạn trung tâm điều nhiệt.

1.2. Tình Hình Dịch Tễ Học Co Giật Do Sốt So Sánh Quốc Tế Việt Nam

Các nghiên cứu dịch tễ học trên toàn cầu cho thấy tỷ lệ mắc CGDS khác nhau giữa các quần thể, nhưng thường nằm trong khoảng 2-5% trẻ em. Lennox và Buchtal ghi nhận tỷ lệ 2,9% ở trẻ dưới 5 tuổi, với nam nhiều hơn nữ. Tại Nhật Bản, Tsuboi báo cáo tỷ lệ mắc mới là 8,2% ở trẻ dưới 3 tuổi. Ở Việt Nam, Lê Thiện Thuyết (2003) báo cáo tỷ lệ 3,16% trẻ dưới 15 tuổi bị CGDS tại Bệnh viện Trung ương Huế. Phạm Thị Lệ Quyên (2006) ghi nhận tỷ lệ 1,93% trẻ dưới 5 tuổi nhập viện vì CGDS tại Bệnh viện Nhi Trung ương. Những con số này cho thấy CGDS là một vấn đề sức khỏe đáng kể ở cả Việt Nam và trên thế giới.

II. Yếu Tố Nguy Cơ Co Giật Do Sốt Cách Nhận Biết Phòng Ngừa

Nhiều yếu tố nguy cơ liên quan đến CGDS đã được xác định. Chao-Ching Huang và cộng sự nhận thấy CGDS thường xảy ra ở trẻ có nhiều đợt sốt trong năm, chậm phát triển tâm thần vận động và có tiền sử gia đình bị CGDS. Các yếu tố môi trường, địa lý, xã hội và sinh học cũng đóng vai trò quan trọng. Tiền sử sản khoa, tiền sử phát triển tâm thần vận động, tuổi, cơn sốt và căn nguyên gây sốt cũng là những yếu tố làm tăng nguy cơ CGDS. Việc nhận biết và quản lý các yếu tố nguy cơ này có thể giúp giảm thiểu tỷ lệ mắc và tái phát CGDS ở trẻ em.

2.1. Tiền Sử Gia Đình Co Giật Do Sốt Mối Liên Hệ Di Truyền

Tiền sử gia đình đóng vai trò quan trọng trong nguy cơ mắc CGDS. Trẻ có người thân (anh chị em ruột, cha mẹ) bị CGDS có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Điều này cho thấy yếu tố di truyền có liên quan đến sự phát triển của CGDS. Các nghiên cứu đã xác định các gen liên quan đến CGDS trên các nhiễm sắc thể khác nhau, củng cố thêm vai trò của di truyền trong bệnh này. Việc khai thác tiền sử gia đình kỹ lưỡng là cần thiết để đánh giá nguy cơ CGDS ở trẻ.

2.2. Các Bệnh Lý Mắc Kèm Co Giật Do Sốt Tăng Nguy Cơ Như Thế Nào

Một số bệnh lý mắc kèm có thể làm tăng nguy cơ CGDS ở trẻ em. Các bệnh nhiễm trùng, đặc biệt là nhiễm trùng đường hô hấp trên và tiêu hóa, là nguyên nhân phổ biến gây sốt và dẫn đến CGDS. Các bệnh lý thần kinh, chẳng hạn như chậm phát triển tâm thần vận động, cũng có thể làm tăng nguy cơ CGDS. Việc điều trị và kiểm soát tốt các bệnh lý mắc kèm có thể giúp giảm nguy cơ CGDS.

2.3. Yếu Tố Môi Trường Co Giật Do Sốt Ảnh Hưởng Từ Bên Ngoài

Các yếu tố môi trường cũng có thể ảnh hưởng đến nguy cơ CGDS. Môi trường sống không đảm bảo vệ sinh, điều kiện kinh tế xã hội thấp có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và sốt, từ đó làm tăng nguy cơ CGDS. Các yếu tố như ô nhiễm không khí, tiếp xúc với các chất độc hại cũng có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh của trẻ và làm tăng nguy cơ CGDS. Cần cải thiện điều kiện sống và giảm thiểu các yếu tố môi trường bất lợi để bảo vệ sức khỏe trẻ em.

III. Đặc Điểm Lâm Sàng Co Giật Do Sốt Cách Nhận Diện Phân Loại

CGDS được phân loại thành đơn thuần (lành tính) và phức tạp. CGDS đơn thuần thường có các đặc điểm: cơn co giật toàn thể, xảy ra ở trẻ bình thường, không có dấu hiệu thần kinh khu trú, thời gian co giật ngắn (dưới 15 phút), không có thiếu sót thần kinh sau cơn và không có cơn thứ hai trong 24 giờ. CGDS phức tạp có một hoặc nhiều dấu hiệu sau: cơn co giật cục bộ, thời gian co giật kéo dài (trên 15 phút), có trên 1 cơn trong 24 giờ. Việc phân loại CGDS giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị và tiên lượng phù hợp.

3.1. Phân Loại Co Giật Do Sốt Đơn Thuần Lành Tính Phức Tạp

CGDS đơn thuần (lành tính) có các đặc điểm chính: cơn co giật toàn thể, xảy ra ở trẻ phát triển bình thường, không có dấu hiệu thần kinh khu trú, thời gian co giật ngắn (dưới 15 phút), không có di chứng thần kinh sau cơn và không tái phát trong vòng 24 giờ. CGDS phức tạp có ít nhất một trong các đặc điểm sau: cơn co giật cục bộ, thời gian co giật kéo dài (trên 15 phút), hoặc có nhiều hơn một cơn trong vòng 24 giờ. Phân loại này rất quan trọng để đánh giá nguy cơ và quyết định điều trị.

3.2. Thời Gian Co Giật Tần Suất Dấu Hiệu Cảnh Báo Quan Trọng

Thời gian co giật và tần suất cơn là những yếu tố quan trọng trong việc đánh giá mức độ nghiêm trọng của CGDS. Cơn co giật kéo dài trên 15 phút được coi là phức tạp và có nguy cơ cao hơn gây ra các biến chứng. Tần suất cơn co giật cũng quan trọng; nhiều cơn co giật trong vòng 24 giờ cũng cho thấy tình trạng bệnh nặng hơn. Bác sĩ sẽ dựa vào các yếu tố này để đưa ra quyết định điều trị phù hợp.

3.3. Dấu Hiệu Thần Kinh Khu Trú Cảnh Giác Với Co Giật Do Sốt Phức Tạp

Sự xuất hiện của các dấu hiệu thần kinh khu trú (ví dụ: yếu liệt một bên cơ thể, rối loạn cảm giác) trong hoặc sau cơn co giật do sốt là một dấu hiệu cảnh báo quan trọng. Điều này cho thấy có thể có tổn thương não hoặc các vấn đề thần kinh khác. Trong trường hợp này, cần phải tiến hành các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh (ví dụ: chụp CT hoặc MRI não) để xác định nguyên nhân và có biện pháp can thiệp kịp thời.

IV. Điều Trị Phòng Ngừa Co Giật Do Sốt Hướng Dẫn Chi Tiết

Điều trị CGDS tập trung vào hạ sốt nhanh chóng và kiểm soát cơn co giật. Các biện pháp hạ sốt bao gồm sử dụng thuốc hạ sốt (paracetamol, ibuprofen), chườm mát và đảm bảo trẻ được bù đủ nước. Trong trường hợp cơn co giật kéo dài, có thể cần sử dụng thuốc chống co giật. Phòng ngừa CGDS tái phát bao gồm kiểm soát sốt kịp thời và sử dụng thuốc dự phòng trong một số trường hợp nhất định. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc dự phòng cần được cân nhắc kỹ lưỡng do các tác dụng phụ có thể xảy ra.

4.1. Hạ Sốt Nhanh Chóng Biện Pháp Đầu Tiên Quan Trọng Nhất

Hạ sốt nhanh chóng là biện pháp đầu tiên và quan trọng nhất trong điều trị CGDS. Sử dụng thuốc hạ sốt như paracetamol hoặc ibuprofen theo liều lượng phù hợp với cân nặng của trẻ. Chườm mát bằng khăn ấm ở các vị trí như trán, nách, bẹn. Đảm bảo trẻ được bù đủ nước bằng đường uống hoặc truyền dịch nếu cần thiết. Việc hạ sốt kịp thời có thể giúp ngăn chặn cơn co giật hoặc giảm mức độ nghiêm trọng của cơn.

4.2. Thuốc Chống Co Giật Khi Nào Cần Sử Dụng

Thuốc chống co giật thường được sử dụng trong trường hợp cơn co giật kéo dài (trên 5 phút) hoặc có nhiều cơn co giật liên tiếp. Các thuốc thường dùng bao gồm diazepam, lorazepam hoặc midazolam. Thuốc có thể được dùng đường uống, tiêm hoặc đặt hậu môn. Việc sử dụng thuốc chống co giật cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

4.3. Dự Phòng Co Giật Do Sốt Tái Phát Cân Nhắc Lợi Ích Rủi Ro

Dự phòng CGDS tái phát có thể được cân nhắc ở những trẻ có nguy cơ cao, chẳng hạn như trẻ có tiền sử gia đình bị động kinh, có các yếu tố nguy cơ khác hoặc có các cơn co giật phức tạp. Các thuốc dự phòng thường dùng bao gồm phenobarbital hoặc valproate. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc dự phòng cần được cân nhắc kỹ lưỡng do các tác dụng phụ có thể xảy ra. Bác sĩ sẽ đánh giá lợi ích và rủi ro để đưa ra quyết định phù hợp.

V. Nghiên Cứu Tại Bệnh Viện Sản Nhi Bắc Giang Kết Quả Phân Tích

Nghiên cứu tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang đã làm rõ hơn đặc điểm lâm sàng và các yếu tố nguy cơ liên quan đến CGDS ở trẻ em. Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ CGDS tại bệnh viện là tương đương với các nghiên cứu khác trong nước. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm tiền sử gia đình bị CGDS, tiền sử sản khoa bất thường và các bệnh lý mắc kèm. Nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên quan giữa trình độ học vấn của cha mẹ và nguy cơ CGDS ở trẻ. Những kết quả này cung cấp thông tin quan trọng để cải thiện công tác chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa CGDS tại địa phương.

5.1. Đặc Điểm Lâm Sàng Co Giật Do Sốt Phân Tích Dữ Liệu Nghiên Cứu

Phân tích dữ liệu nghiên cứu tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang cho thấy phần lớn trẻ bị CGDS có cơn co giật toàn thể, thời gian co giật ngắn và không có dấu hiệu thần kinh khu trú. Tỷ lệ CGDS phức tạp thấp hơn so với CGDS đơn thuần. Nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên quan giữa tuổi khởi phát CGDS và mức độ sốt. Những thông tin này giúp bác sĩ hiểu rõ hơn về đặc điểm lâm sàng của CGDS tại địa phương.

5.2. Yếu Tố Nguy Cơ Co Giật Do Sốt Xác Định Các Yếu Tố Quan Trọng

Nghiên cứu đã xác định một số yếu tố nguy cơ quan trọng liên quan đến CGDS tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang. Tiền sử gia đình bị CGDS, tiền sử sản khoa bất thường (ví dụ: sinh non, ngạt khi sinh) và các bệnh lý mắc kèm (ví dụ: nhiễm trùng hô hấp, tiêu chảy) là những yếu tố làm tăng nguy cơ CGDS. Nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên quan giữa trình độ học vấn của cha mẹ và nguy cơ CGDS ở trẻ.

5.3. Ảnh Hưởng Của Môi Trường Sống Phân Tích Mối Liên Hệ

Nghiên cứu cũng xem xét ảnh hưởng của môi trường sống đến nguy cơ CGDS. Kết quả cho thấy trẻ sống trong điều kiện kinh tế xã hội thấp, môi trường không đảm bảo vệ sinh có nguy cơ mắc CGDS cao hơn. Điều này cho thấy cần cải thiện điều kiện sống và nâng cao nhận thức về sức khỏe để giảm thiểu nguy cơ CGDS ở trẻ em.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Co Giật Do Sốt

CGDS là một vấn đề sức khỏe phổ biến ở trẻ em, với nhiều yếu tố nguy cơ liên quan. Việc hiểu rõ đặc điểm lâm sàng và các yếu tố nguy cơ này là rất quan trọng để cải thiện công tác chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa CGDS. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc xác định các gen liên quan đến CGDS, đánh giá hiệu quả của các biện pháp dự phòng và phát triển các phương pháp điều trị mới.

6.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Chính Về Co Giật Do Sốt

CGDS là một tình trạng phổ biến ở trẻ em, với tỷ lệ mắc bệnh dao động từ 2-5%. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm tiền sử gia đình, tiền sử sản khoa và các bệnh lý mắc kèm. CGDS được phân loại thành đơn thuần và phức tạp, với các đặc điểm lâm sàng khác nhau. Điều trị CGDS tập trung vào hạ sốt và kiểm soát cơn co giật. Dự phòng CGDS tái phát có thể được cân nhắc trong một số trường hợp.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Tập Trung Vào Di Truyền Điều Trị

Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc xác định các gen liên quan đến CGDS để hiểu rõ hơn về cơ chế bệnh sinh và phát triển các phương pháp điều trị mới. Cần có thêm các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các biện pháp dự phòng CGDS tái phát, bao gồm cả các biện pháp không dùng thuốc. Nghiên cứu cũng nên tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị mới, an toàn và hiệu quả hơn cho CGDS.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Co giật do sốt ở trẻ em là một trong những tình trạng cấp cứu thần kinh phổ biến hàng đầu trong thực hành lâm sàng nhi khoa, chiếm tới khoảng 2/3 tổng số các ca co giật có triệu chứng ở trẻ nhỏ. Theo các báo cáo dịch tễ học quốc tế, tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi mắc co giật do sốt dao động trong khoảng 2% đến 5%, tại một số quốc gia châu Á như Nhật Bản con số này lên tới 8,8%, và tại Việt Nam ghi nhận khoảng 3,16% trẻ nhập viện điều trị vì bệnh lý này. Cơn co giật thường xuất hiện đột ngột khi thân nhiệt tăng cao, tạo nên tâm lý hoảng loạn, bất an nghiêm trọng cho các bậc phụ huynh và người chăm sóc.

Tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang, số lượng bệnh nhi nhập viện vì co giật do sốt hàng năm chiếm tỷ trọng đáng kể, tuy nhiên trước đây chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu nào được tiến hành đồng bộ để làm rõ các đặc trưng bệnh học cụ thể tại địa phương. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, luận văn chuyên khoa cấp II của tác giả Thân Thị Uyên tập trung giải quyết hai mục tiêu cốt lõi: mô tả chi tiết đặc điểm lâm sàng của các cơn co giật do sốt và phân tích các yếu tố nguy cơ liên quan ở trẻ từ 3 tháng đến 5 tuổi.

Nghiên cứu được triển khai toàn diện tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang trong khoảng thời gian từ ngày 01 tháng 4 năm 2017 đến ngày 31 tháng 3 năm 2018 trên tổng số 453 trẻ, gồm 169 trẻ nhóm bệnh và 284 trẻ nhóm chứng. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa y học to lớn, cung cấp cơ sở khoa học tin cậy giúp nhân viên y tế nâng cao độ chính xác trong phân loại bệnh, tiên lượng tái phát và thiết lập phác đồ dự phòng chuẩn xác, giảm tỷ lệ xử trí sai lệch trong cộng đồng xuống mức tối thiểu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết chuẩn tắc từ Viện Quốc gia về Sức khỏe Hoa Kỳ và Liên hội Chống Động kinh Quốc tế. Theo đó, co giật do sốt được định nghĩa là tình trạng co giật xảy ra ở trẻ sau 1 tháng tuổi (thường từ 3 tháng đến 5 tuổi) có liên quan đến bệnh lý gây sốt, không có bằng chứng của nhiễm khuẩn nội sọ, không có tiền sử co giật sơ sinh hoặc cơn giật không sốt trước đó. Bệnh lý này được phân định rõ ràng với động kinh và các tổn thương thần kinh thực thể.

Về mặt sinh lý bệnh học, cơ chế co giật do sốt gắn liền với sự phát triển chưa hoàn thiện của não bộ trẻ nhỏ, đặc biệt trong giai đoạn từ 6 tháng đến 3 tuổi. Khi thân nhiệt tăng cao đột ngột, trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi bị kích thích mạnh, quá trình myelin hóa neuron chưa hoàn tất khiến ngưỡng co giật của vỏ não bị hạ thấp. Khi nhiệt độ tăng 1°C, tốc độ chuyển hóa cơ bản tăng 15%, kết hợp với sự suy giảm nồng độ chất ức chế dẫn truyền thần kinh Gama Amino Butyric Acid và sự sụt giảm hoạt tính men adenosine triphosphatase trong dịch não tủy, dẫn tới hiện tượng phóng điện kịch phát đồng bộ của các neuron vỏ não.

Về mặt phân loại lâm sàng, nghiên cứu áp dụng mô hình phân chia kinh điển gồm hai thể: co giật do sốt đơn thuần (cơn giật toàn thể, kéo dài dưới 15 phút, không để lại dấu hiệu thần kinh khu trú và chỉ xuất hiện 1 cơn trong 24 giờ) và co giật do sốt phức hợp (cơn cục bộ, kéo dài từ 15 phút trở lên hoặc xuất hiện từ 2 cơn trở lên trong vòng 24 giờ).

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp nghiên cứu bệnh chứng nhằm lượng hóa mối liên quan giữa các yếu tố phơi nhiễm và nguy cơ khởi phát cơn co giật. Cỡ mẫu được tính toán chặt chẽ theo công thức so sánh hai tỷ lệ trong nghiên cứu dịch tễ học với độ tin cậy 95% và mức sai số chấp nhận 0,4. Tổng số đối tượng được thu thập trên thực tế là 453 trẻ, bao gồm 169 trẻ thuộc nhóm bệnh (co giật do sốt) và 284 trẻ thuộc nhóm chứng (sốt nhưng không co giật).

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng cho toàn bộ bệnh nhi từ 3 tháng đến 5 tuổi nhập viện tại Khoa Nhi tổng hợp - Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang trong mốc thời gian 12 tháng liên tục. Dữ liệu được thu thập qua mẫu bệnh án nghiên cứu thống nhất, bao gồm khai thác tiền sử sản khoa, tiền sử gia đình, đánh giá mức độ sốt bằng nhiệt kế thủy ngân đo hõm nách trong 5 phút, theo dõi hình thái cơn giật và thăm khám thần kinh toàn diện. Toàn bộ số liệu được làm sạch và xử lý bằng các thuật toán thống kê y học chuyên dụng trên phần mềm SPSS và EpiData, sử dụng kiểm định Chi-square, Fisher's Exact test và tính toán tỷ suất chênh (Odds Ratio - OR) với khoảng tin cậy 95% để xác định ý nghĩa thống kê của các biến số độc lập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu trên 453 trẻ tham gia nghiên cứu đã ghi nhận những phát hiện lâm sàng và dịch tễ quan trọng:

• Phân bố theo độ tuổi và giới tính: Lứa tuổi mắc co giật do sốt tập trung chủ yếu ở nhóm dưới 36 tháng tuổi với tỷ lệ 73,4% (124/169 trẻ), trong đó nhóm 12 đến dưới 24 tháng chiếm tỷ trọng cao nhất đạt 34,3%. Tỷ lệ mắc bệnh ở trẻ nam chiếm ưu thế rõ rệt với 68,0% (115 trẻ) so với trẻ nữ là 32,0% (54 trẻ), tạo nên tỷ số nam/nữ là 2,13/1 (p < 0,05).
• Mức độ sốt và thời gian xuất hiện cơn: Có tới 66,9% trẻ khởi phát co giật khi thân nhiệt đạt ngưỡng từ 39°C trở lên. Cơn giật xuất hiện sớm trong 12 giờ đầu sau khi sốt chiếm 56,2% và xuất hiện trong vòng 24 giờ đầu chiếm tới 81,6% ở lần đầu và 93,2% ở các đợt tái phát.
• Hình thái cơn giật và thời gian kéo dài: 100% bệnh nhi trong mẫu nghiên cứu có biểu hiện cơn co giật toàn thể. Thời gian cơn giật diễn ra rất ngắn, có 98,8% trường hợp cơn giật kéo dài dưới 5 phút, chỉ 1,2% trường hợp kéo dài từ 5 phút trở lên. Đa số trẻ chỉ xuất hiện 1 cơn duy nhất trong 24 giờ (98,2%).
• Tỷ lệ tái phát và các yếu tố nguy cơ cốt lõi: Tỷ lệ co giật do sốt tái phát chiếm 26,0% (44 trẻ), trong đó 45,5% tái phát trong 6 tháng đầu và 93,2% tái phát trong vòng 24 tháng. Tỷ lệ trẻ có tiền sử gia đình bị co giật do sốt ở nhóm bệnh lên tới 40,2% (so với 0% ở nhóm chứng, p < 0,01). Trẻ có mẹ mắc bệnh lý trong thai kỳ có nguy cơ co giật cao gấp 33,74 lần (OR = 33,74; p < 0,01). Trẻ mắc các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp có nguy cơ co giật cao gấp 3,33 lần so với các bệnh lý khác (OR = 3,33; p < 0,05).

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu thống kê khi được tổng hợp qua bảng phân tích tương quan và biểu đồ phân bố lứa tuổi cho thấy rõ đỉnh mắc bệnh rơi vào giai đoạn 12 đến 24 tháng tuổi. Điều này hoàn toàn phù hợp với các nghiên cứu của nhiều tác giả trong nước khi ghi nhận tỷ lệ co giật dưới 24 tháng tuổi chiếm từ 56% đến 78,5%. Sự chiếm ưu thế của trẻ nam với tỷ lệ 2,13/1 cũng phản ánh tính nhạy cảm thần kinh cao hơn ở giới nam trước các tác nhân gây sốt cấp tính.

Đáng chú ý, khi so sánh giữa cơn co giật đầu tiên và các đợt tái phát, dữ liệu bảng đối chiếu cho thấy ở nhóm co giật tái phát, tỷ lệ trẻ bị giật ở mức nhiệt độ dưới 39°C lên tới 45,5%, cao hơn đáng kể so với mức 28,8% ở nhóm co giật lần đầu (p < 0,05). Điều này giải thích hiện tượng ngưỡng kích thích co giật của não bộ giảm dần sau các đợt bệnh trước đó. Đại đa số cơn giật là lành tính với thời gian dưới 5 phút (98,8%), tương đồng với các công bố quốc tế khẳng định co giật do sốt đơn thuần hiếm khi để lại tổn thương cấu trúc não lâu dài.

Về nguyên nhân gây sốt, bệnh lý đường hô hấp chiếm tỷ lệ áp đảo 96,4% ở nhóm bệnh. Về mặt điều trị dự phòng ngắt quãng trong các đợt sốt, việc sử dụng Depakin và Diazepam đạt hiệu quả kiểm soát ngăn cơn co giật tái phát đạt 100%, Gardenal đạt 92,3% mà không ghi nhận các biến chứng nguy hiểm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng lâm sàng và phân tích dịch tễ thu được, luận văn đưa ra 4 giải pháp can thiệp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán và chăm sóc trẻ:

1. Chuẩn hóa quy trình cấp cứu và phác đồ điều trị ban đầu: Đề nghị Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Giang và các trung tâm y tế tuyến huyện tổ chức tập huấn chuyên môn định kỳ cho 100% bác sĩ, điều dưỡng khoa Nhi và Cấp cứu về quy trình cắt cơn bằng Diazepam đường tĩnh mạch (0,2 - 0,3 mg/kg) hoặc bơm hậu môn (0,5 mg/kg), kết hợp hạ sốt bằng Paracetamol (10 - 15 mg/kg) trong 6 tháng tới.
2. Triển khai chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe cộng đồng: Khoa Truyền thông phối hợp với Khoa Nhi xây dựng sổ tay và video hướng dẫn sơ cứu co giật tại nhà, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ phụ huynh xử trí sai lầm (như vắt chanh vào miệng, chèn thìa đũa, ghì chặt chân tay trẻ) từ mức khoảng 50% - 69% hiện nay xuống dưới 10% trong vòng 12 tháng.
3. Thiết lập phác đồ dự phòng ngắt quãng cho nhóm trẻ nguy cơ cao: Bác sĩ điều trị cần chủ động kê đơn và hướng dẫn phụ huynh sử dụng Diazepam đường uống (0,5 - 1 mg/kg/ngày) hoặc đặt hậu môn ngay khi trẻ bắt đầu sốt từ 37,5°C - 38°C đối với những trẻ khởi phát dưới 12 tháng tuổi, có tiền sử gia đình dương tính hoặc từng co giật tái phát, nhằm duy trì tỷ lệ kiểm soát cơn đạt trên 95%.
4. Tăng cường quản lý thai nghén và chăm sóc chu sinh: Hệ thống y tế cơ sở và các phòng khám sản khoa cần nâng cao chất lượng tầm soát, điều trị sớm các bệnh lý thai kỳ như nhiễm độc thai nghén, dọa sảy thai nhằm loại bỏ các yếu tố nguy cơ tiền sinh (OR = 33,74), hướng tới mục tiêu giảm 30% tỷ lệ phơi nhiễm nguy cơ thần kinh cho trẻ sơ sinh trong giai đoạn 2024 - 2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn sâu sắc, là tài liệu tham khảo đắc lực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Bác sĩ chuyên khoa Nhi và Cấp cứu lâm sàng: Tiếp cận bộ dữ liệu chi tiết về đặc điểm lâm sàng, dạng cơn và khoảng thời gian vàng từ khi sốt đến khi co giật, giúp đưa ra quyết định xử trí cắt cơn nhanh chóng, hạn chế các chỉ định chọc dò tủy sống hoặc chụp cắt lớp vi tính không cần thiết.
• Bác sĩ Sản khoa và cán bộ chăm sóc sức khỏe sinh sản: Nắm bắt rõ mối liên hệ giữa các bệnh lý sản khoa của người mẹ trong thai kỳ đối với nguy cơ co giật ở trẻ nhỏ, từ đó nâng cao ý thức tư vấn và kiểm soát tốt các tai biến thai nghén.
• Học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và sinh viên Y - Dược: Sử dụng luận văn làm tài liệu học tập chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu bệnh chứng, cách tính toán cỡ mẫu dịch tễ học và kỹ thuật phân tích số liệu y sinh học bằng phần mềm SPSS.
• Cán bộ y tế cơ sở và điều dưỡng cộng đồng: Vận dụng các phát hiện thực tế để xây dựng tài liệu tư vấn, giải tỏa tâm lý lo âu quá mức cho cha mẹ bệnh nhi và phổ biến kỹ năng sơ cứu co giật đúng khoa học tại tuyến y tế ban đầu.

Câu hỏi thường gặp

Co giật do sốt ở trẻ em có gây tổn thương não vĩnh viễn hoặc phát triển thành bệnh động kinh không? Phần lớn co giật do sốt là lành tính, có 98,8% cơn giật ngắn dưới 5 phút và không để lại di chứng thần kinh. Tỷ lệ tiến triển thành động kinh chỉ chiếm khoảng 2% đến 3%, thường tập trung ở những trẻ có bất thường phát triển tâm thần vận động từ trước, tiền sử gia đình có người mắc động kinh hoặc cơn giật phức hợp kéo dài trên 15 phút.

Phụ huynh cần làm gì ngay lập tức khi phát hiện trẻ bị lên cơn co giật do sốt tại nhà? Gia đình cần bình tĩnh đặt trẻ nằm nghiêng sang một bên nơi thông thoáng để tránh sặc chất nôn, nới lỏng cống áo và chườm mát vùng nách, bẹn. Tuyệt đối không được ghì chặt tay chân, không vắt chanh hay nhét bất kỳ vật cứng nào vào miệng trẻ vì dễ gây tắc nghẽn đường thở hoặc gãy răng.

Tại sao ở các đợt co giật tái phát, trẻ lại có xu hướng bị giật ở mức nhiệt độ thấp hơn lần đầu? Kết quả nghiên cứu cho thấy ở đợt tái phát có 45,5% trẻ co giật khi sốt dưới 39°C (so với 28,8% ở lần đầu). Nguyên nhân là do sau cơn co giật đầu tiên, tính hưng phấn của hệ thần kinh trung ương tăng lên và ngưỡng co giật của tế bào vỏ não bị giảm xuống, khiến não bộ phản ứng nhạy cảm hơn ngay cả khi thân nhiệt mới tăng nhẹ.

Khi nào trẻ bị co giật do sốt có chỉ định bắt buộc phải chọc dò dịch não tủy? Chọc dò dịch não tủy là chỉ định cần thiết đối với trẻ dưới 12 tháng tuổi, trẻ từ 12 đến 18 tháng tuổi có dấu hiệu nghi ngờ, hoặc khi trẻ có biểu hiện thóp phồng, cổ cứng, li bì, nôn vọt, cơn co giật khu trú kéo dài hoặc trẻ đã dùng kháng sinh trước đó làm che lấp triệu chứng của viêm màng não.

Có nên cho trẻ uống thuốc chống co giật hàng ngày trong thời gian dài để phòng ngừa không? Không khuyến cáo điều trị dự phòng liên tục hàng ngày bằng thuốc chống động kinh cho mọi trẻ do nguy cơ tác dụng phụ cao (như Phenobarbital gây rối loạn hành vi tới 42%). Thay vào đó, chỉ nên áp dụng điều trị dự phòng ngắt quãng bằng Diazepam khi trẻ bắt đầu có sốt từ 37,5°C - 38°C cho nhóm có nguy cơ tái phát cao.

Kết luận

• Luận văn xác định 73,4% ca co giật do sốt xảy ra ở trẻ dưới 36 tháng tuổi, nam giới chiếm ưu thế rõ rệt với tỷ lệ 68,0% (nam/nữ = 2,13/1).
• 100% cơn co giật thuộc dạng toàn thể, 98,8% kéo dài dưới 5 phút, 56,2% khởi phát trong 12 giờ đầu và 66,9% xuất hiện khi sốt từ 39°C trở lên.
• Tỷ lệ co giật tái phát ghi nhận ở mức 26,0%, trong đó 93,2% các ca tái phát tập trung trong vòng 2 năm đầu tiên sau cơn khởi phát.
• Xác định 3 yếu tố nguy cơ hàng đầu gồm: tiền sử gia đình có người bị co giật (40,2%), bệnh lý của mẹ trước sinh (OR = 33,74) và bệnh nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính (OR = 3,33).
• Đánh giá phác đồ hạ sốt kết hợp điều trị dự phòng ngắt quãng bằng Diazepam và Depakin đạt hiệu quả ngăn ngừa tái phát từ 92,3% đến 100%.

Công trình nghiên cứu của tác giả Thân Thị Uyên đã đóng góp những luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc cho ngành Y tế Bắc Giang trong việc chuẩn hóa phác đồ chẩn đoán, phân loại nguy cơ và điều trị co giật do sốt ở trẻ em. Các cơ sở y tế và đội ngũ y bác sĩ hãy áp dụng ngay các khuyến nghị chuyên môn này vào quy trình khám chữa bệnh thực tế nhằm bảo vệ tối đa sức khỏe thần kinh cho trẻ nhỏ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Định nghĩa và tình hình co giật do sốt 1. Định nghĩa - Co giật do sốt Theo Viện quốc gia về sức khỏe của nước Mỹ đã đưa ra định nghĩa về CGDS: “ Là hiện tượng xảy ra ở trẻ bú mẹ hoặc trẻ nhỏ, thường trong độ tuổi từ 3 tháng đến 5 tuổi, liên quan với sốt nhưng không có dấu hiệu nhiễm khuẩn nội sọ hoặc một nguyên nhân xác định khác đối với cơn co giật. Những cơn co giật có sốt ở trẻ mà trước đó đã bị một cơn co giật không sốt thì được loại trừ” [29].

Liên hội chống động kinh cũng đưa ra định nghĩa: “CGDS là co giật xảy ra ở trẻ em sau 1 tháng tuổi, liên quan tới bệnh gây sốt, không phải bệnh nhiễm khuẩn thần kinh, không có co giật ở thời kỳ sơ sinh, không có cơn giật xảy ra trước không có sốt” [65]. Hai định nghĩa này rất giống nhau chỉ khác về giới hạn tuổi (3 tháng so vơí 1 tháng). Cả hai định nghĩa này không loại trừ trẻ bị suy giảm thần kinh trước đó, không đưa ra một tiêu chuẩn nhiệt độ rõ ràng, cũng không định nghĩa một “cơn co giật”. CGDS phải phân biệt với động kinh, là loại co giật được đặc trưng bởi cơn co giật không sốt và tái diễn.

Hai định nghĩa này loại trừ những cơn co giật có liên quan tới bệnh lý thần kinh như: viêm màng não, viêm não, hoặc bệnh não do nhiễm độc. - Sốt: mặc dù các ý kiến chưa hoàn toàn thống nhất nhưng định nghĩa sau đây về sốt được hầu hết các tác giả chấp nhận; “ sốt là hiện tượng tăng nhiệt độ của cơ thể được xác nhận khi nhiệt độ đo ở hậu môn trên 37,8 0C (ở trẻ bú mẹ), hoặc trên 380C (ở trẻ lớn), trong điều kiện cơ thể nghỉ ngơi, do hậu quả của sự rối loạn trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi làm tăng ngưỡng thân nhiệt” [14]. 4 - Co giật: là cơn động kinh có rối loạn co cơ là chủ yếu, biểu hiện bằng những cơn tăng trương lực cơ hoặc cơn rung giật hoặc phối hợp cả hai [24]. - Cơn động kinh: là tình trạng rối loạn tạm thời về vận động, cảm giác, thần kinh tự động, tâm thần và thường kèm theo rối loạn mất ý thức, do sự phóng lực đột ngột, quá mức và nhất thời của một quần thể neuron ở vỏ não.

- Đợt co giật do sốt: được tính từ lúc khởi phát của bệnh có sốt đến lúc kết thúc bệnh ấy mà trong thời gian đó có cơn CGDS. Trong một đợt có CGDS có thể có một hoặc nhiều cơn CGDS. - CGDS đơn thuần (hay lành tính) với các biểu hiện:  Cơn co giật toàn thể.  Xảy ra ở các trẻ bình thường.

 Không có dấu hiệu thần kinh khu trú.  Thời gian co giật ngắn, dưới 15 phút.  Không có thiếu sót về thần kinh sau cơn.  Không có cơn thứ 2 trong 24 giờ.

- CGDS phức hợp(hay phức tạp): là CGDS có kèm theo một trong các dấu hiệu sau:  Cơn co giật cục bộ.  Thời gian co giật kéo dài trên 15 phút đến dưới 30 phút.  Có trên 1 cơn trong 24 giờ. Lịch sử nghiên cứu co giật do sốt CGDS được chú ý đầu tiên trong bộ luật Hammurabicuar người Babylon năm 2080 trước công nguyên.

Hipocrate cũng đã mô tả rõ ràng hội chứng này trong tập sách của mình, các bài viết này đa đưa ra một vấn đề lâm sàng gây ấn tượng. Bản dịch của Adams 1939 nhấn mạnh “co giật sẵn sàng xảy ra ở trẻ em dưới 7 tuổi nếu có hiện diện một bệnh sốt cấp tính, không xảy ra ở trẻ lớn và người lớn” [42]. 5 Năm 1924, Berger lần đầu tiên thành công trong kỹ thuật ghi điện não ở người, từ đó đặt nền móng cho ngành điện sinh lý thần kinh trong việc nghiên cứu co giật [12]. Lennox năm 1949 đã có bài nghiên cứu đầu tiên về lâm sàng, điện não đồ và tiến triển của CGDS.

Sau đó nhiều bài báo về CGDS tiếp tục xuất hiện song vào thời điểm đó người ta cho rằng CGDS có thể là một triệu chứng của nhiễm khuẩn nội sọ [42].Lennox - Buchtal đã viết cuốn “co giật do sốt - sự đánh giá lại”, trong đó đề nghị điều trị dự phòng liên tục bằng Phenolbarbital. Bà ta cho rằng CGDS có thể gây tổn thương não vĩnh viễn và nên điều trị dự phòng liên tục bằng Phenolbarbital. Tuy nhiên Phenolbarbital lại có nhiều tác dụng phụ.Vì vậy nhiều nghiên cứu sau đó đi theo hướng tìm biện pháp thay thế. Tháng 5 năm 1980, hội thảo thống nhất về CGDS được tổ chức tại viện Quốc gia về sức khỏe ở Mỹ đã bàn đến nhiều vấn đề: định nghĩa, các yếu tố nguy cơ, tiến triển cũng như biện pháp điều trị dự phòng.

Từ đó người ta bắt đầu chú ý tới tác dụng phụ của thuốc kháng động kinh ở trẻ bị CGDS được điều trị dự phòng liên tục và đưa ra các chỉ định điều trị cụ thể hơn để hạn chế tác dụng phụ của thuốc này. Và từ đây nhiều vấn đề được đặt ra làm thế nào để hạn chế trẻ bị CGDS lần đầu cũng như CGDS tái phát [29]. Tại Châu Á trong các hội nghị về thần kinh Nhi khoa, vấn đề CGDS cũng đã được bàn luận rất nhiều [11]. Tình hình CGDS trên thế giới và trong nước Các cuộc điều tra dịch tễ học trên thế giới ghi nhận những tỷ lệ mắc bệnh khác nhau về CGDS qua các quần thể nghiên cứu khác nhau, nhưng đa số trong giới hạn từ 2% - 5% số trẻ em [4], [30].

and Tauboll, E, và cộng sự 2016 co giật sốt có tỷ lệ 2-5% trẻ em trong độ tuổi từ 6 tháng đến 5 tuổi [32]. 6 Lennox và Buchtal nghiên cứu 6 quần thể trẻ em dưới 5 tuổi thấy tỷ lệ bị CGDS là 2,9% nam nhiều hơn nữ nhưng tỷ lệ này có thể cao hơn vì nhiều trẻ không đến bệnh viện [42]. Ở Nhật Bản theo Tsuboi, tỷ lệ mắc mới trong 6 năm của trẻ dưới 3 tuổi là 8,2 [56]. Theo nghiên cứu của Berg AT và cộng sự tỷ lệ mắc CGDS là 2-4% [13].

Theo Camfield, Peter 2015 co giật do sốt là co giật phổ biến nhất ở người, xảy ra ở 2-6% dân số. Nguyên nhân là phức tạp với bằng chứng cho thấy có yếu tố di truyền tương tác với co giật do sốt, một số nhiễm virus có liên quan lớn với co giật do sốt. Một lượng lớn tài liệu đã xác định rằng cơn co giật do sốt không có hậu quả lâu dài về nhận thức hoặc hành vi. Tuy nhiên, khoảng 40% trẻ em bị co giật sốt đầu tiên sẽ có tái phát.

Tỷ lệ cao nhất của tái phát là tuổi 14-16 tháng tại thời điểm co giật sốt đầu tiên [17]. Co giật là một bệnh thần kinh phổ biến ở các nước nhiệt đới, đặc biệt là ở châu Phi cận Sahara. Công trình trước đây về co giật bệnh động kinh ở vùng cận Sahara châu Phi đã chỉ ra rằng nhiều trường hợp nghiêm trọng, một phần là do một số nguyên nhân cụ thể, và nó không được điều trị đầy đủ trong nhiều trường hợp. Nhiều nghiên cứu về dịch tễ học, nguyên nhân, và quản lý bệnh co giật động kinh ở vùng cận Sahara châu Phi đã được báo cáo trong 10 năm qua.

Tỷ lệ được ước tính từ các nghiên cứu là gần như gấp đôi ở châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ. Các yếu tố nguy cơ thường gặp nhất là chấn thương khi sinh, nhiễm trùng thần kinh trung ương và chấn thương sọ não. Khoảng 60% bệnh nhân bị động kinh không được điều trị chống động kinh, phần lớn là vì lý do kinh tế và xã hội. Các nghiên cứu dịch tễ học khác cần được ưu tiên để cải thiện sự hiểu biết về các yếu tố nguy cơ có thể xảy ra và do đó ngăn ngừa bệnh động kinh ở châu Phi, và hành động cần được thực hiện để cải thiện khả năng tiếp cận điều trị [19].

Lê Thiện Thuyết trong 2 năm (2002-2004) tại bệnh viện Trung ương Huế báo cáo có 206 bệnh nhi bị CGDS và trên 6513 trẻ dưới 15 tuổi nhập viện, tỷ lệ CGDS nhập viện là 3,16 [5]. 7 Nghiên cứu của Phạm Thị Lệ Quyên (2006), đánh giá một số đặc điểm dịch tễ của CGDS ở trẻ em trong 3 năm (2002-2004), trung bình mỗi năm có khoảng 500/29743 bệnh nhi vào Bệnh Viện Nhi Trung ương điều trị vì CGDS. Số bệnh nhi có xu hướng tăng dần lên theo các năm và đã xác định được tỉ lệ trẻ CGDS dưới 5 tuổi nhập viện là 1,93% [4]. Sinh lý bệnh Ba yếu tố: tuổi, sốt và cơn co giật là những yếu tố cấu thành trong CGDS.

Trên cơ sở này gần đây nhờ những tiến bộ của khoa học. Con người ngày càng hiểu biết nhiều hơn về cơ chế bệnh sinh của bệnh CGDS. Tuy nhiên việc giải thích cơ chế hiện tượng này còn chưa đầy đủ. - Một đặc điểm cơ bản của điều hòa thân nhiệt ở trẻ em là trung tâm điều nhiệt chưa trưởng thành, rất dễ bị tác động, rất dễ sốt cao ngay cả khi có nhiễm trùng nhẹ hay ngược lại.

Diện tích da của trẻ (theo cân nặng) lớn hơn, mạng lưới mao mạch dưới da nhiều hơn so với người lớn nên thân nhiệt của trẻ dễ bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ môi trường. Do cơ thể trẻ em đang phát triển, trẻ luôn hiếu động nên quá trình sinh nhiệt cũng cao hơn. Để cân bằng thân nhiệt, cơ chế thải nhiệt bằng bốc hơi ở trẻ qua nhịp thở và bài tiết mồ hôi có vai trò quan trọng cho nên làm tăng khả năng rối loạn nước và điện giải. Vì vậy, so với người lớn, trẻ em dễ bị sốt và thường sốt cao hơn người lớn [6], [42], [62].

- Gần đây, nhờ những tiến bộ của ngành khoa học, con người ngày càng hiểu biết nhiều hơn về cơ chế bệnh sinh của CGDS, tuy vậy việc giải thích đầy đủ cơ chế hội chứng này vẫn còn chưa đầy đủ. - Trẻ em tuổi từ 6 tháng đến 3 tuổi có tỷ lệ CGDS cao nhất, đây là thời kỳ xảy ra quá trình biệt hóa và myelin hóa dần các neuron, ở tuổi này khi tăng 1 độ C sẽ làm chuyển hóa cơ bản tăng 15% [42]. - Theo Velasco-Ramirez, S. F [59], CGDS là phản ứng của cơ thể trẻ nhỏ khi sốt cao do sự rối loạn chuyển hóa nước, điện giải hoặc thiếu oxy não.

8 - Ngoài ra, người ta còn nghi ngờ sự thiếu sót trong hệ thống men ở não trẻ bị CGDS: giảm hoạt động của men adenosine triphosphatase (ATPase) gây giảm phosphoryl oxy hóa, giảm Gama Amino Butyric Acid (GABA).