Đặc điểm hoạt động của đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên tại khu vực thị trấn Ít Ong

Luận văn thạc sĩ phân tích đặc điểm hoạt động của đới đứt gãy Mường La Bắc Yên tại thị trấn Ít Ong, cung cấp cái nhìn sâu sắc về địa chất.

• Tác giả: Phạm Thị Thúy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Hƣớng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Địa Chất Học
• Đề tài: Đặc điểm hoạt động của đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên tại khu vực thị trấn Ít Ong, Mương La
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG KIẾN TẠO ĐỚI ĐỨT GÃY MƯỜNG LA – BẮC YÊN TRONG KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Vị trí khu vực nghiên cứu trong đới đứt gãy
• 1.2. Đặc điểm cấu trúc địa chất, địa mạo, kiến trúc - kiến tạo đới đứt gãy
• 1.2.1. Đặc điểm cấu trúc địa chất
• 1.2.2. Đặc điểm địa mạo
• 1.2.3. Đặc điểm kiến trúc - kiến tạo
• 1.3. Đặc điểm hoạt động kiến tạo đới đứt gãy trong vùng nghiên cứu
• 1.3.1. Đặc điểm địa chất
• 1.3.2. Đặc điểm địa mạo
• 1.3.3. Đặc điểm động hình học
• 1.4. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở dữ liệu và lý luận
• 2.1.1. Cơ sở dữ liệu
• 2.1.2. Cơ sở lý luận
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập, tổng hợp và xử lý tài liệu
• 2.2.2. Phương pháp khảo sát địa chất - địa mạo - trầm tích Đệ tứ
• 2.2.3. Phương pháp khai đào, lấy mẫu trầm tích bị dịch chuyển
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG CỦA ĐỚI ĐỨT GÃY MƯỜNG LA – BẮC YÊN TRÊN CƠ SỞ ĐỊNH TUỔI CÁC TRẦM TÍCH ĐỆ TỨ BỊ DỊCH CHUYỂN BẰNG PHƯƠNG PHÁP NHIỆT HUỲNH QUANG (TL)
• 3.1. Cơ sở xây dựng tuyến hành trình khảo sát phát hiện sự dịch chuyển trầm tích Đệ tứ do hoạt động của đứt gãy
• 3.2. Vị trí lấy mẫu và mô tả chi tiết
• 3.3. Kết quả phân tích tuổi
• 3.4. Luận giải tính chất hoạt động của đới đứt gãy trên kết quả phân tích tuổi
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đới đứt gãy Mường La Bắc Yên tại Ít Ong

Đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên (ML-BY) là một trong những cấu trúc địa chất quan trọng tại miền Bắc Việt Nam. Khu vực thị trấn Ít Ong nằm trong đới đứt gãy này, nơi có nhiều biểu hiện hoạt động địa chất đáng chú ý. Nghiên cứu về đới đứt gãy này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cấu trúc địa chất mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc dự báo các hiện tượng địa chất như động đất, lũ lụt.

1.1. Vị trí địa lý và cấu trúc của đới đứt gãy

Thị trấn Ít Ong nằm ở trung tâm huyện Mường La, cách thành phố Sơn La khoảng 40 km về hướng Đông Bắc. Đới đứt gãy ML-BY cắt qua các thành tạo địa chất khác nhau, tạo nên một cấu trúc phức tạp với nhiều đặc điểm địa chất độc đáo.

1.2. Đặc điểm địa chất và địa mạo khu vực

Khu vực nghiên cứu có địa hình đa dạng với các thung lũng hẹp và các khối núi cao. Đặc điểm địa chất của đới đứt gãy ML-BY bao gồm các thành tạo đá vôi, đá phiến sét và các trầm tích Đệ tứ, phản ánh sự hoạt động mạnh mẽ của các lực kiến tạo trong khu vực.

II. Thách thức trong nghiên cứu đới đứt gãy Mường La Bắc Yên

Nghiên cứu về đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên gặp nhiều thách thức, bao gồm việc xác định chính xác các đặc điểm địa chất và động lực học của khu vực. Các hiện tượng như động đất và trượt đất thường xảy ra, gây khó khăn trong việc thu thập dữ liệu.

2.1. Các hiện tượng địa chất nguy hiểm

Khu vực Ít Ong thường xuyên phải đối mặt với các hiện tượng như động đất và trượt đất. Những hiện tượng này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của người dân mà còn gây khó khăn trong việc nghiên cứu địa chất.

2.2. Khó khăn trong việc thu thập dữ liệu

Việc thu thập dữ liệu địa chất trong khu vực đới đứt gãy ML-BY gặp nhiều khó khăn do địa hình phức tạp và sự biến động của các yếu tố tự nhiên. Điều này đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để có được thông tin chính xác.

III. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm hoạt động của đới đứt gãy

Để nghiên cứu đặc điểm hoạt động của đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên, các nhà nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm khảo sát địa chất, phân tích mẫu trầm tích và sử dụng công nghệ hiện đại.

3.1. Khảo sát địa chất và địa mạo

Khảo sát địa chất là phương pháp chính được sử dụng để xác định các đặc điểm cấu trúc và động lực học của đới đứt gãy. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành thu thập mẫu đá và trầm tích để phân tích.

3.2. Phân tích tuổi trầm tích bằng phương pháp nhiệt huỳnh quang

Phương pháp nhiệt huỳnh quang (TL) được áp dụng để xác định tuổi của các trầm tích bị dịch chuyển do hoạt động của đứt gãy. Kết quả từ phương pháp này cung cấp thông tin quan trọng về thời gian hoạt động của đới đứt gãy.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên đã chỉ ra nhiều thông tin quan trọng về hoạt động kiến tạo trong khu vực. Những thông tin này không chỉ có giá trị trong nghiên cứu khoa học mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc dự báo và phòng ngừa các hiện tượng địa chất.

4.1. Kết quả phân tích tuổi trầm tích

Kết quả phân tích tuổi trầm tích cho thấy đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên có hoạt động mạnh mẽ trong thời gian gần đây. Điều này cho thấy sự cần thiết phải theo dõi và nghiên cứu liên tục khu vực này.

4.2. Ứng dụng trong dự báo động đất

Thông tin từ nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện khả năng dự báo động đất trong khu vực. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu tương lai

Nghiên cứu về đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên tại thị trấn Ít Ong đã cung cấp nhiều thông tin quý giá về hoạt động kiến tạo trong khu vực. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn về các hiện tượng địa chất và ứng dụng của chúng trong thực tiễn.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên có hoạt động mạnh mẽ và có nhiều biểu hiện địa chất đáng chú ý. Những thông tin này cần được tổng hợp và phân tích kỹ lưỡng.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động của đới đứt gãy, cũng như áp dụng các công nghệ mới để thu thập dữ liệu chính xác hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Tây Bắc Việt Nam, trọng tâm là thị trấn Ít Ong thuộc huyện Mường La, tỉnh Sơn La, giữ vị trí địa động lực chiến lược khi nằm cách trung tâm thành phố Sơn La khoảng 40 km về phía Đông Bắc với diện tích tự nhiên đạt 34,7 km2. Nơi đây là điểm giao cắt cấu trúc then chốt giữa đới nâng Tú Lệ và đới sụt võng Sông Đà. Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu bắt nguồn từ mức độ hoạt động địa chấn phức tạp của đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên với chiều dài phân đoạn nghiên cứu khoảng 45,3 km, đặc biệt khi nằm sát cạnh công trình trọng điểm quốc gia là Nhà máy Thủy điện Sơn La. Thực tế đã ghi nhận 62 trận động đất yếu quanh khu vực hồ chứa trong giai đoạn 2011-2012, cùng các rung chấn mạnh trong năm 2014 gây nứt vỡ công trình dân sinh tại địa phương.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ đặc điểm hình thái, cơ chế trượt lở, động hình học và lượng hóa tuổi hoạt động hiện đại của đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên tại khu vực thị trấn Ít Ong bằng phương pháp nhiệt huỳnh quang (TL) trên các thể trầm tích Đệ tứ bị xáo trộn. Phạm vi không gian tập trung tại thị trấn Ít Ong và các vùng phụ cận như Bản Phiêng, Bản Long Heo, trải dài trong tọa độ 21°29' đến 21°31' vĩ độ Bắc. Về mặt giá trị ứng dụng, công trình cung cấp cơ sở khoa học chính xác phục vụ đánh giá rủi ro địa chấn cực đại Mmax đạt 5,9 ± 0,3 độ Richter với chu kỳ tái lặp khoảng 450 năm, góp phần nâng cao 100% độ an toàn địa kỹ thuật cho các công trình hạ tầng năng lượng và quy hoạch đô thị miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung lý thuyết đứt gãy hoạt động hiện đại theo trường phái của nhà địa chất học Trifonov (1993), xác định đứt gãy hoạt động là những đới đứt gãy có sự dịch chuyển địa tầng xuất hiện trong giai đoạn Pleistocen muộn (khoảng 100.000 đến 130.000 năm trước) và có xu thế tiếp tục tái hoạt động trong tương lai. Song song đó, tác giả tích hợp học thuyết tiến hóa địa động lực Kainozoi khu vực Đông Nam Á, phân tích sự tương tác mảng giữa lục địa Ấn Độ và mảng Âu - Á để giải thích trường ứng suất kiến tạo khu vực.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Mặt trượt kiến tạo và dải vách đứt gãy thoái hóa: Biểu hiện hình thái bề mặt phản ánh sự dịch trượt tương đối giữa hai khối địa chất.
• Đới dập vỡ kiến tạo: Tập hợp các đá bị vỡ vụn, xiết ép như mylonit, cataclasit trong đá vôi và đá phiến sét hệ tầng Mường Trai.
• Hiện tượng tẩy bức xạ quang học: Cơ chế ánh sáng mặt trời làm suy giảm năng lượng nhiệt tích lũy trong khoáng vật thạch anh trước khi bị vùi lấp hoàn toàn.
• Suất liều hấp thụ bức xạ ion hóa hàng năm: Đại lượng đo lường bằng đơn vị Gy/năm để định tuổi tuyệt đối của trầm tích.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp đa tầng từ ảnh viễn thám độ phân giải cao SPOT/Cness, hệ thống bản đồ địa chất và địa mạo tỷ lệ 1:50.000, cùng chuỗi quan trắc địa vật lý đo đạc 5 tuyến khí phóng xạ Radon và Thủy ngân.

Về phương pháp chọn mẫu và quy mô khảo sát: Tác giả thiết lập 4 tuyến lộ trình khảo sát địa chất - địa mạo cắt vuông góc với phương phát triển của đới đứt gãy chính. Cỡ mẫu thực địa bao gồm 5 mẫu trầm tích hạt mịn thu thập từ 2 điểm khai đào hào hố lớn: vết lộ GPSIII.081 tại Bản Phiêng (hào dọn sạch dài 40 m, cao 12 m, sâu 0,5 m) và vết lộ GPSIII.091 - GPSIII.092 tại Bản Long Heo (hào hình chữ U kích thước 20 m x 10 m x 15 m). Mẫu được lấy ở độ sâu tối thiểu 0,2 m và cách ranh giới chuyển tiếp địa tầng ít nhất 0,3 m.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích nhiệt huỳnh quang (TL) kết hợp liều kế nhiệt phát quang LiF: Đây là công nghệ định tuổi trực tiếp trầm tích hạt mịn (kích thước hạt từ 100 đến 250 micromet) có độ tin cậy vượt trội, loại bỏ hoàn toàn các sai số phán đoán hình thái học thuần túy. Toàn bộ quy trình khảo sát và phân tích trong phòng thí nghiệm được triển khai đồng bộ từ năm 2014 đến cuối năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu phát hiện sự dịch chuyển địa tầng Đệ tứ rõ nét tại vết lộ GPSIII.081 thuộc khu vực Bản Phiêng, xã Pi Tong. Đới đứt gãy phương Tây Bắc - Đông Nam đã làm trượt các lớp sét bột lẫn kết vón laterit (dày 2 đến 3 m) so với các tầng cuội sỏi, sạn bở rời Pleistocen muộn với biên độ nâng hạ thẳng đứng đo được khoảng 1,0 m.

Thứ hai, tại vết lộ GPSIII.091 và GPSIII.092 ở Bản Long Heo, công tác khai đào bóc lộ cấu trúc đứt gãy phụ phương Đông Bắc - Tây Nam cắt qua trầm tích sông lũ. Thấu kính cát bột dày 0,5 đến 1,0 m bị đứt đoạn và dịch chuyển lệch so với lớp cuội tảng đa khoáng với biên độ dịch chuyển từ 0,3 m đến 0,5 m.

Thứ ba, kết quả phân tích trường ứng suất kiến tạo từ hệ thống khe nứt đo đạc thực tế ghi nhận hiệu suất đạt 95,65% phản ánh cơ chế trượt bằng phải phương Tây Bắc - Đông Nam kết hợp thành phần nâng khối Tú Lệ và sụt khối Sông Đà.

Thứ tư, khảo sát địa vật lý xác định 5 dải dị thường khí phóng xạ với bề rộng từ 20 đến 40 m. Nồng độ Thủy ngân đạt cực đại 241,8 ng/m3 (gấp 8,4 lần so với mức phông nền 28,7 ng/m3), nồng độ Radon đạt đỉnh 2544,4 pCi/l (vượt 68,2 lần mức phông 37,3 pCi/l), kết hợp với điểm xuất lộ nguồn nước nóng 46°C tại Bản Chiến, minh chứng đới nứt nẻ sâu đang hoạt động thoát khí nhiệt quyển mãnh liệt.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực địa cho thấy sự dịch chuyển 0,3 m đến 1,0 m của các lớp trầm tích Đệ tứ là bằng chứng thực tế không thể chối cãi về tính chất tái hoạt động của đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên trong giai đoạn Đệ tứ muộn. Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua các thiết đồ hào khai đào địa tầng tỷ lệ lớn và sơ đồ phân bố dị thường Radon - Thủy ngân 5 tuyến đo, giúp lượng hóa ranh giới dập vỡ kiến tạo một cách chuẩn xác.

So sánh với các nghiên cứu tiền tiêu của Witold Zuchiewicz về đới đứt gãy Điện Biên Phủ (tái hoạt động cách đây 40.000 năm tại bồn trũng Lai Châu và từ 7.000 đến 1.000 năm tại thung lũng Điện Biên), kết quả tại thị trấn Ít Ong hoàn toàn tương thích về bối cảnh chuyển dịch địa động lực khu vực Tây Bắc. Sự tương đồng này khẳng định độ tin cậy của việc kết hợp viễn thám, khai đào cổ địa chấn và định tuổi nhiệt huỳnh quang trong việc giải mã lịch sử hoạt động của các đứt gãy nội mảng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả định lượng về nguy cơ tai biến kiến tạo, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Thiết lập mạng lưới quan trắc vi địa chấn đa điểm: Tập đoàn Điện lực Việt Nam phối hợp Viện Vật lý Địa cầu lắp đặt bổ sung 100% trạm đo địa chấn số tự động xung quanh khu vực lòng hồ và thân đập Thủy điện Sơn La, đảm bảo truyền dữ liệu liên tục 24/7 để cảnh báo sớm các chấn động kích thích.
2. Nâng cấp chuẩn kháng chấn công trình xây dựng: Ủy ban Nhân dân tỉnh Sơn La và Sở Xây dựng cần ban hành quy định bắt buộc toàn bộ công trình hạ tầng, nhà ở dân sinh tại thị trấn Ít Ong phải đáp ứng tiêu chuẩn kháng chấn cấp 7 đến cấp 8 (tương ứng khả năng chịu đựng động đất cực đại 5,9 độ Richter), hoàn thành áp dụng trước năm 2026.
3. Phân vùng quản lý hành lang an toàn tai biến địa chất: Khoanh vùng cách ly xây dựng dọc theo 5 dải dị thường phá hủy kiến tạo có bề rộng 40 m, đồng thời gia cố sườn dốc tại các khu vực có độ dốc trên 20 độ đến 30 độ ở Bản Phiêng, Bản Long Heo nhằm ngăn ngừa triệt để hiện tượng nứt trượt đất trong mùa mưa lũ.
4. Mở rộng chương trình đo đạc trắc địa địa động lực định kỳ: Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản chủ trì quan trắc lặp GPS tần số cao với chu kỳ 3 năm một lần trên toàn bộ phân đoạn 45,3 km của đới đứt gãy nhằm theo dõi sát sao tốc độ tích lũy năng lượng cơ học của vỏ Trái Đất.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và ban ngành quy hoạch xây dựng: Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Xây dựng tỉnh Sơn La có được cơ sở dữ liệu định lượng về dải đứt gãy nguy hiểm để lập bản đồ phân vùng rủi ro, cấp phép xây dựng an toàn và bố trí dân cư hợp lý.
• Doanh nghiệp và chủ đầu tư hạ tầng năng lượng: Ban Quản lý Dự án Thủy điện Sơn La cùng các đơn vị vận hành hồ chứa thủy điện Tây Bắc ứng dụng số liệu chu kỳ lặp động đất 450 năm để lập phương án bảo dưỡng định kỳ và vận hành an toàn tuyệt đối cho đập.
• Chuyên gia nghiên cứu địa kỹ thuật và tân kiến tạo: Các nhà khoa học trong và ngoài nước tiếp cận quy trình chuẩn hóa về khai đào hào hố khảo sát cổ địa chấn và kỹ thuật lấy mẫu phân tích nhiệt huỳnh quang (TL) trên trầm tích sông lũ Đệ tứ.
• Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Địa chất, Địa mạo: Tài liệu cung cấp nguồn kiến thức học thuật phong phú, dẫn chứng thực tế sinh động để phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên đề về địa động lực học Kainozoi miền Bắc Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên có khả năng phát sinh động đất cực đại bao nhiêu độ Richter? Theo tính toán của các chuyên gia địa chấn, đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên có khả năng phát sinh động đất cực đại Mmax đạt 5,9 ± 0,3 độ Richter với chu kỳ lặp lại trung bình khoảng 450 năm, tạo ra các rung chấn mạnh gây nứt kết cấu công trình như sự kiện ngày 17 tháng 7 năm 2014.

2. Phương pháp phân tích nhiệt huỳnh quang (TL) hoạt động dựa trên cơ chế khoa học nào? Phương pháp TL đo lường lượng năng lượng phóng xạ ion hóa tích lũy trong mạng tinh thể khoáng vật thạch anh kích thước 100 đến 250 micromet kể từ thời điểm mẫu bị vùi lấp sâu trong tầng đất tối, cho phép tính toán chính xác số năm trầm tích lắng đọng thông qua công thức chia liều tích lũy cho suất liều chiếu hàng năm.

3. Vì sao nồng độ Radon và Thủy ngân lại tăng cao bất thường dọc thị trấn Ít Ong? Sự gia tăng nồng độ Thủy ngân lên 241,8 ng/m3 và Radon lên 2544,4 pCi/l dọc các dải rộng 20 đến 40 m phản ánh sự tồn tại của các đới dập vỡ, nứt nẻ sâu trong đá vôi và đá phiến sét, tạo đường dẫn thuận lợi cho khí nhiệt quyển thoát mạnh lên mặt đất.

4. Ý nghĩa thực tiễn của biên độ dịch chuyển địa tầng từ 0,3 m đến 1,0 m là gì? Biên độ dịch chuyển 0,3 m đến 1,0 m giữa các lớp sét bột và cuội sỏi Đệ tứ tại Bản Phiêng và Long Heo chứng minh đới đứt gãy vẫn tiếp tục chuyển động trượt bằng phải kết hợp nâng hạ cơ học trong giai đoạn Pleistocen muộn đến Holocen, trực tiếp khẳng định tính hoạt động của đứt gãy.

5. Luận văn đóng góp giải pháp gì cho sự an toàn của Nhà máy Thủy điện Sơn La? Luận văn cung cấp tọa độ ranh giới chính xác của các phân nhánh đứt gãy phụ và mức độ hoạt tính địa chấn, giúp đơn vị vận hành thủy điện hiệu chỉnh tham số thiết kế kháng chấn, bố trí trạm quan trắc vi địa chấn cục bộ và kiểm soát an toàn tuyệt đối cho đập ngăn nước.

Kết luận

• Luận văn làm sáng tỏ bản chất động hình học trượt bằng phải kết hợp thành phần nghịch của đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên phương Tây Bắc - Đông Nam tại khu vực thị trấn Ít Ong.
• Công tác khai đào thực địa đã ghi nhận và lượng hóa chính xác biên độ dịch chuyển địa tầng Đệ tứ dao động từ 0,3 m đến 1,0 m tại các vết lộ Bản Phiêng và Long Heo.
• Kết quả đo đạc địa vật lý xác định 5 dải dị thường nồng độ Thủy ngân đạt 241,8 ng/m3 và Radon đạt 2544,4 pCi/l, chứng minh hoạt động kiến tạo hiện đại diễn ra liên tục.
• Tiên phong ứng dụng thành công phương pháp nhiệt huỳnh quang (TL) trong việc định tuổi định lượng biến dạng trầm tích hạt mịn phục vụ nghiên cứu đứt gãy hoạt động tại Sơn La.
• Cung cấp cơ sở khoa học xác thực về nguy cơ động đất cực đại 5,9 độ Richter phục vụ trực tiếp công tác quy hoạch đô thị và đảm bảo an toàn cho Thủy điện Sơn La.

Về lộ trình phát triển giai đoạn 2026-2030, các cơ quan nghiên cứu cần tiếp tục duy trì mạng lưới quan trắc biến dạng vỏ Trái Đất định kỳ và đẩy mạnh phân tích tuổi tuyệt đối trên toàn tuyến đứt gãy Tây Bắc. Hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác chi tiết hệ thống bản đồ địa chất, thiết đồ khai đào và số liệu phân tích chuyên sâu cho các dự án kỹ thuật công trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Đới đứt gãy Mƣờng La-Bắc Yên (ML-BY) là một đới đứt gãy phân đới cấu trúc Tú Lệ và Sông Đà, thuộc trũng nội lục Paleozoi muộn-Kainozoi, miền Bắc Việt Nam. Trong khu vực nghiên cứu, đới đứt gãy là một phần của đới đứt gãy Mƣờng La - Chợ Bờ (Nguyễn Văn Hùng, 2002 [8]), hay Mƣờng La - Bắc Yên - Chợ Bờ (Nguyễn Ngọc Thủy và nnk, 2005), phƣơng kéo dài theo hƣớng TB-ĐN qua thị trấn Ít Ong rồi kéo xuống gần Sông Đà ở khu vực Mƣờng La. Trong giai đoạn kiến tạo hiện đại, dọc đới đứt gãy ML-BY có nhiều biểu hiện hoạt động hiện đại nhƣ sự dịch chuyển địa hình - địa mạo, hiện tƣợng nứt - trƣợt đất, xuất lộ nguồn nƣớc khoáng - nƣớc nóng (tại khu vực bản Chiến, Mƣờng La), dị thƣờng Rd- hơi Hg và gần đây nhất là động đất năm 2014. Do đó việc nghiên cứu đặc điểm kiến tạo hiện đại của đới đứt gãy Mƣờng La - Bắc Yên là việc làm rất có ý nghĩa.

Cho tới nay có nhiều công trình nghiên cứu về đới đứt gãy này nhƣ: nghiên cứu đặc điểm động học đới đứt gãy của Nguyễn Văn Hùng (2002) [8] ; nghiên cứu và dự báo động đất của Cao Đình Triều (2008) [2]; Tính toán đƣợc cƣờng độ động đất lớn nhất có thể phát sinh trên đới đứt gãy ML-BY là 5,9 ± 0,3 độ richter và chu kỳ lặp lại trung bình khoảng 450 năm của Bùi Văn Duẩn (2013) [1]. Tuy nhiên chƣa có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu chi tiết về một vùng cụ thể thuộc đới đứt gãy và đƣa ra đƣợc con số cụ thể về tuổi hoạt động hiện đại của đứt gãy. Khu vực thị trấn Ít Ong, Mƣờng La nằm trong đới đứt gãy Mƣờng La - Bắc Yên với nhiều biểu hiện hoạt động trong giai đoạn hiện đại, có biểu hiện xuất lộ nguồn nƣớc khoáng, nƣớc nóng tại bản Chiến cùng những tai biến địa chất đặc biệt là động đất trong khu vực khi xây dựng công trình thủy điện Sơn La. Dựa trên những biểu hiện đặc trƣng này, học viên đã lựa chọn đề tài “ Đặc điểm hoạt động của đới đứt gãy Mường La - Bắc Yên tại khu vực thị trấn Ít Ong, Mương La” làm luận văn thạc sĩ của mình.

Phạm Thị Thúy 1 K24 – Địa chất học LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trường ĐH KHTN - ĐH QGHN Mục tiêu của luận văn Làm sáng tỏ đặc điểm hoạt động của đới đứt gãy Mƣờng La - Bắc Yên tại khu vực thị trấn Ít Ong, Mƣờng La dựa trên đặc trƣng về hình thái nhƣ đặc điểm địa mạo - địa chất, đặc điểm động hình học, những biểu hiện về tai biến, địa chấn và đƣa ra kết quả mang tính định lƣợng về tuổi hoạt động của đứt gãy dựa trên kết quả phân tích tuổi Nhiệt huỳnh quang các trầm tích bị dịch chuyển do hoạt động của đứt gãy. Nhiệm vụ của luận văn Để đạt đƣợc mục tiêu nghiên cứu đề ra, trong luận văn sẽ giải quyết các nội dung nghiên cứu sau: - Thu thập, tổng hợp các tài liệu về địa chất, địa mạo, kiến tạo, địa vật lý liên quan tới đới đứt gãy trong khu vực nghiên cứu từ các công trình nghiên cứu trƣớc đó; - Thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu về phƣơng pháp Nhiệt huỳnh quang (TL); - Tìm kiếm những vị trí có dấu hiệu dịch chuyển trầm tích hạt mịn so với trầm tích hạt thô do hoạt động của đứt gãy; - Khai đào hào hố, chụp ảnh, vẽ phác họa, lấy mẫu trầm tích phân tích tuổi Nhiệt huỳnh quang (TL) tại các vị trí có sự dịch chuyển trầm tích Đệ tứ do hoạt động của đứt gãy; - Luận giải về sự hoạt động của đứt gãy Mƣờng La- Bắc Yên trong khu vực nghiên cứu từ kết quả phân tích mẫu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài - Góp phần làm sáng tỏ đặc điểm hoạt động kiến tạo hiện đại của đới đứt gãy Mƣờng La - Bắc Yên; - Mở rộng ứng dụng phƣơng pháp phân tích tuổi nhiệt huỳnh quang (TL) vào nghiên cứu đặc điểm hoạt động hiện đại của đới đứt gãy trong khu vực nghiên cứu. Phạm Thị Thúy 2 K24 – Địa chất học LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trường ĐH KHTN - ĐH QGHN Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: địa hình - địa mạo, địa chất, và trầm tích Đệ tứ trong khu vực thị trấn Ít Ong, Mƣờng La; - Phạm vi nghiên cứu: Thị trấn Ít Ong, Mƣờng La Cấu trúc luận văn Chƣơng 1: Tổng quan về hoạt động kiến tạo của đới đứt gãy Mƣờng La - Bắc Yên 1.

Vị trí khu vực nghiên cứu trong đới đứt gãy 1. Đặc điểm cấu trúc địa chất, địa mạo, kiến trúc - kiến tạo đới đứt gãy 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nƣớc Chƣơng 2: Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu 2. Cơ sở dữ liệu và lý luận 2.

Cơ sở dữ liệu 2.Phương pháp nghiên cứu 2. Phƣơng pháp thu thập, tổng hợp và xử lý tài liệu 2. Phƣơng pháp khảo sát địa chất - địa mạo - trầm tích Đệ tứ 2. Phƣơng pháp khai đào, lấy mẫu trầm tích bị dịch chuyển Chƣơng 3: Đặc điểm hoạt động của đới đứt gãy Mƣờng La – Bắc Yên trên cơ sở định tuổi các trầm tích Đệ tứ bị dịch chuyển bằng phƣơng pháp Nhiệt huỳnh quang (TL) 3.

Cơ sở xây dựng tuyến hành trình khảo sát phát hiện sự dịch chuyển trầm tích Đệ tứ do hoạt động của đứt gãy 3. Vị trí lấy mẫu và mô tả chi tiết 3. Kết quả phân tích tuổi 3. Luận giải tính chất hoạt động của đới đứt gãy trên kết quả phân tích tuổi Phạm Thị Thúy 3 K24 – Địa chất học LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trường ĐH KHTN - ĐH QGHN CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG KIẾN TẠO ĐỚI ĐỨT GÃY MƢỜNG LA - BẮC YÊN TRONG KHU VỰC NGHIÊN CỨU 1.

Vị trí khu vực nghiên cứu trong đới đứt gãy Thị trấn Ít Ong nằm ở trung tâm huyện Mƣờng La, cách thành phố Sơn La khoảng 40 km về hƣớng Đông Bắc (hình 1). Diện tích tự nhiên là 3. Thị trấn có tọa độ địa lý: 21029' - 210 31' vĩ độ Bắc. - Phía Bắc giáp xã Nậm Păm và Pi Tong.

- Phía Nam giáp xã Tạ Bú. - Phía Đông giáp xã Chiềng San. - Phía Tây giáp xã Pi Toong và xã Liệp Tè (huyện Thuận Châu) Hình 1: Khu vực thị trấn Ít Ong trên ảnh vệ tinh Cness/Spot Phạm Thị Thúy 4 K24 – Địa chất học LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trường ĐH KHTN - ĐH QGHN Trong đới đứt gãy ML-BY, khu vực nghiên cứu nằm ở phân đoạn đứt gãy có phƣơng TB-ĐN, trong ranh giới giữa hai đơn vị cấu trúc là đới nâng Tú Lệ phía Đông Bắc và đới sụt võng Sông Đà phía Tây Nam (hình 2). Hình 2: Khu vực nghiên cứu trong đới đứt gãy ML-BY [4] Phạm Thị Thúy 5 K24 – Địa chất học LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trường ĐH KHTN - ĐH QGHN 1.

Đặc điểm cấu trúc địa chất, địa mạo, kiến trúc - kiến tạo đới đứt gãy 1. Đặc điểm cấu trúc địa chất Theo Vũ Văn Chinh (2004) [10], đới đứt gãy ML-BY là ranh giới giữa hai đơn vị cấu trúc là đới nâng Tú lệ phía Đông Bắc và đới sụt võng Sông Đà phía Tây Nam. Trong đó đóng vai trò ranh giới giữa cấu trúc Tú Lệ đƣợc tạo nên bởi các thành tạo trầm tích phun trào tuổi Jura muộn - Creta , ranh giới với cấu trúc Sông Đà đƣợc tạo nên bởi các thành tạo trầm tích, trầm tích phun trào tuổi Permi muộn - Trias muộn. Trong khu vực nghiên cứu, đới đứt gãy cắt qua các thành tạo phun trào bazan nhƣ plagiobasalt, andesitbasalt, trachytobasalt và tuf của chúng thuộc hệ tầng Suối Bé; đá phiến sét, bột kết, cát kết phân hệ tầng trên hệ tầng Mƣờng Trai (T2lmt3); đá vôi, sét vôi phân hệ tầng giữa hệ tầng Mƣờng Trai (T2lmt2); bột kết, cát kết tuf phân hệ tầng dƣới hệ tầng Mƣờng Trai (T2lmt1); đá basalt, andesitbasalt của hệ tầng Cẩm Thủy (P3ct) (hình 3).

Về trầm tích, đới đứt gãy cắt qua các thành tạo trầm tích sông, sông lũ có tuổi giả định apQ2 và apQ13 + Trầm tích Holocen tƣớng sông lũ (apQ2): sạn sỏi chuyển lên cát, bột lẫn ít sét. + Trầm tích Pleistocen thƣợng, tƣớng sông lũ (apQ13): cuội, tảng, sạn, sỏi ít nhiều bị laterit hóa Về cấu trúc địa chất, đới đứt gãy ML-BY là một phức nếp lồi không cân có trục TB-ĐN với nhân là đá phiến sét hệ tầng Mƣờng Trai (T2lmt1) và các cánh là đá vôi, vôi sét hệ tầng Mƣờng Trai (T2lmt2) (hình 3). Cấu trúc này bị hệ đứt gãy phƣơng TB-ĐN và cộng ứng với hệ đứt gãy phƣơng ĐB phá hủy trong các giai đoạn Jura-Kreta đƣa phun trào ryolit Suối Bé đi lên. Cũng tại nơi giao nhau của hai hệ đứt gãy này xuất hiện các nguồn nƣớc nóng mà tiêu biểu là nguồn Ít Ong (nóng đến 40oC ?).

Phạm Thị Thúy 6 K24 – Địa chất học LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trường ĐH KHTN - ĐH QGHN 1. Đặc điểm địa mạo Đứt gãy ML-BY mang tính phân đới giữa một bên là các khối núi có đỉnh cao trên dƣới 2000m của đới nâng Tú Lệ (đỉnh núi cao nhất cao 2133m) với một bên là đới sụt võng sông Đà có địa hình hạ thấp tƣơng đối, các đỉnh ở đây có độ cao từ 600m đến 1100m [1]. Dọc theo đới đứt gãy phát triển các thung lũng hẹp đƣợc phủ bởi các trầm tích Đệ tứ có nguồn gốc bồi tích từ các phụ lƣu của sông Đà. Theo phƣơng TB-ĐN, thung lũng kéo dài chục km và rộng mở rộng tới hơn 300m, theo Vũ văn Chinh, (2004) [10] cho rằng phƣơng cấu trúc của thung lũng Đệ tứ này không chỉ thể hiện hoàn cảnh địa động lực tách giãn nằm ngang theo phƣơng ĐB - TN trong khu vực mà còn thể hiện tính chất tách giãn trong Đệ tứ của những đoạn đứt gãy ML-BY có phƣơng TB - ĐN.

Theo phƣơng ĐB - TN, thung lũng kéo dài hơn 5 km và mở rộng hơn 600m. Đặc điểm kiến trúc - kiến tạo Bùi Văn Duẩn (2012)[1] dựa trên 7 tiêu chí đánh giá đã phân chia đới đứt gãy ML - BY làm 3 phân đoạn chính. Trong đó khu vực Ít Ong, Mƣờng La thuộc phân đoạn 1 (Tà Gia - Bản Chiến). Phân đoạn này có phƣơng TB - ĐN, bắt đầu từ Tà Gia đoạn đứt gãy tách làm 2 nhánh chạy gần nhƣ song song với nhau dọc thung lũng sông Nậm Mu.

Nhành chính từ Tà Gia qua bản Đốc, bản Lếch, Pi Tong về kết thúc ở bản Chiến.