Nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại xã Phù Lưu, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang

Nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại xã Phù Lưu, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang, khám phá sự đa dạng và giá trị sinh thái của khu vực.

• Tác giả: Đinh Thị Phương Ngoan
• Người hướng dẫn: TS. Vương Duy Hưng
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên rừng và Môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Hệ Thực Vật Tại Xã Phù Lưu, Huyện Hàm Yên, Tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về đặc điểm hệ thực vật tại xã Phù Lưu Tuyên Quang

Xã Phù Lưu, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang, nằm trong khu vực rừng đặc dụng Chàm Chu, có hệ thực vật phong phú và đa dạng. Hệ thực vật tại đây không chỉ có giá trị về mặt sinh thái mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Nghiên cứu về hệ thực vật tại xã Phù Lưu giúp hiểu rõ hơn về các loài thực vật quý hiếm và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của chúng.

1.1. Đặc điểm sinh thái của hệ thực vật tại Phù Lưu

Hệ thực vật tại xã Phù Lưu có sự đa dạng về loài, với nhiều loài cây gỗ lớn và cây bụi. Đặc điểm khí hậu và địa hình nơi đây tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loại thực vật khác nhau, từ cây thuốc đến cây ăn quả.

1.2. Vai trò của hệ thực vật trong bảo tồn môi trường

Hệ thực vật tại xã Phù Lưu đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường sinh thái. Chúng giúp duy trì độ ẩm, cải thiện chất lượng đất và cung cấp nơi cư trú cho nhiều loài động vật. Việc bảo tồn hệ thực vật cũng góp phần bảo vệ nguồn gen quý hiếm.

II. Thách thức đối với hệ thực vật tại xã Phù Lưu

Mặc dù có nhiều đặc điểm tích cực, hệ thực vật tại xã Phù Lưu đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác gỗ trái phép và sự phát triển của nông nghiệp đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự đa dạng sinh học tại đây. Việc nhận thức và hành động kịp thời là rất cần thiết để bảo vệ tài nguyên thực vật.

2.1. Tác động của con người đến hệ thực vật

Các hoạt động khai thác gỗ và lâm sản trái phép đã làm giảm đáng kể diện tích rừng tự nhiên tại xã Phù Lưu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự đa dạng của hệ thực vật mà còn làm suy giảm chất lượng môi trường sống của nhiều loài động vật.

2.2. Nguy cơ tuyệt chủng của các loài thực vật quý hiếm

Nhiều loài thực vật quý hiếm tại xã Phù Lưu đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do sự khai thác quá mức và mất môi trường sống. Việc bảo tồn các loài này là rất cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học tại khu vực.

III. Phương pháp nghiên cứu hệ thực vật tại xã Phù Lưu

Để nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại xã Phù Lưu, các phương pháp điều tra thực địa và phân tích mẫu đã được áp dụng. Việc thu thập dữ liệu từ các loài thực vật giúp xác định tính đa dạng và phân bố của chúng trong khu vực.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Phương pháp điều tra thực địa bao gồm việc khảo sát và ghi nhận các loài thực vật có mặt tại khu vực nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng các công cụ như máy ảnh và sổ tay để ghi lại thông tin chi tiết về từng loài.

3.2. Phân tích mẫu thực vật

Sau khi thu thập mẫu, các nhà nghiên cứu tiến hành phân tích mẫu thực vật để xác định các đặc điểm sinh học và sinh thái của chúng. Phân tích này giúp hiểu rõ hơn về sự đa dạng và vai trò của từng loài trong hệ sinh thái.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại xã Phù Lưu

Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ thực vật tại xã Phù Lưu có sự đa dạng cao với nhiều loài quý hiếm. Những thông tin này không chỉ có giá trị trong việc bảo tồn mà còn có thể ứng dụng trong phát triển kinh tế địa phương thông qua du lịch sinh thái.

4.1. Đánh giá tính đa dạng của hệ thực vật

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hệ thực vật tại xã Phù Lưu có khoảng 200 loài thực vật khác nhau, trong đó có nhiều loài quý hiếm. Điều này cho thấy sự phong phú và đa dạng của hệ sinh thái tại đây.

4.2. Ứng dụng trong phát triển du lịch sinh thái

Việc bảo tồn và phát triển hệ thực vật có thể tạo ra cơ hội cho du lịch sinh thái tại xã Phù Lưu. Du khách có thể tham gia vào các hoạt động khám phá thiên nhiên và tìm hiểu về các loài thực vật quý hiếm.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho hệ thực vật tại Phù Lưu

Việc nghiên cứu và bảo tồn hệ thực vật tại xã Phù Lưu là rất cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường. Các giải pháp bảo tồn cần được triển khai đồng bộ để đảm bảo sự phát triển bền vững cho tài nguyên thực vật tại đây.

5.1. Giải pháp bảo tồn hệ thực vật

Các giải pháp bảo tồn như thiết lập khu bảo tồn và tăng cường giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của hệ thực vật.

5.2. Tương lai của hệ thực vật tại xã Phù Lưu

Tương lai của hệ thực vật tại xã Phù Lưu phụ thuộc vào các nỗ lực bảo tồn và phát triển bền vững. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế sẽ giúp duy trì sự đa dạng sinh học và cải thiện đời sống của người dân địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kỳ nghiên cứu hệ thực vật.I cho rằng “Chỉ cần điều tra trên một diện tích đủ lớn để có thể bao trùm được sự phong phú của nơi sống nhưng không có sự phân hóa về mặt địa lý”. Ông gọi đó là hệ thực vật cụ thể.I đã đưa ra một nhận định là số loài của một hệ thực vật cụ thể ở vùng nhiệt đới ẩm thường xanh là 1500-2000 loài. Brummit (1992) chuyên gia của Phòng Bảo Tàng Thực Vật Hoàng Gia Anh, trong cuốn “Vascular plant families and genera” đã thống kê tiêu bản thực 3 vật bậc cao có mạch trên thế giới vào 511 họ, 13.884 chi, 6 ngành là: Khuyết lá thông(Plilotophyta), Thông đá (Lycopodiophyta), Cỏ tháp bút (Equisetophyta), Dương xỉ(Polypodiophyta), Hạt trần (Gymnospermae) và Hạt kín (Angiospermae). Trong đó ngành Hạt kín (Angiospermae) có 13.477 họ, 454 chi và được chia ra hai lớp là :Lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae) bao gồm 10.715 chi, 357 họ và Lớp Một lá mầm(Monocotyledoneae) bao gồm 2.

Takhtajan Viện sỹ thực vật, Acmenia đã có những đóng góp lớn cho khoa học phân loại thực vật. Trong cuốn “Diversity and Classifcation of Flowering Plant” (1977), đã thống kê và phân chia toàn bộ thực vật Hạt kín trên thế giới khoảng 260.000 loài, vào khoảng 13.500 chi, 591 họ, 232 bộ thuộc 16 phân lớp và 2 lớp. Trong đó Lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae) gồm 11 phân lớp, 175 bộ, 458 họ, 10.500 chi; không dưới 195.000 loài vào Lớp Một lá mầm (Monocotyledoneae) gồm 6 phân lớp, 57 bộ, 133 họ, trên 3000 chi và khoảng 65. Engler (1882) đưa ra con số thống kê cho thấy số loài thực vật Thế giới là 275.000 loài, trong đó thực vật có hoa có 155.000 loài, thực vật không có hoa có 30.

Riêng thực vật có hoa trên Thế giới, Van lop (1940) đưa ra con số 200.000 loài, Grosgayem (1949) là 300. Hai vùng giàu có nhất thế giới là Brazil 40.000 loài và quần đảo Malaixia 45.000 loài, 800 chi, 120 họ trong khi đó ở Trung Trung Hoa có 2.900 loài, 936 chi, 155 họ (Dẫn theo Nguyễn Nghĩa Thìn, 2008). Sau khi học thuyết tiến hóa của S. Darwin ra đời các cơ sở lý luận của địa lý thực vật cũng được hình thành và phát triển.

Sau đó, trong nửa sau thế kỷ XIX có nhiều công trình nghiên cứu địa lý thực vật xuất hiện và phát triển theo các xu hướng chính, Đánh giá số lượng thực vật, phân vùng địa lý thực vật. Về xác định yếu tố địa lý của từng loài có các tác giả như, Aliochin (1961), Schmidthusen (1976), Pócs Tamás (1965), Takhtajan (1978), K. Xác định các loài đặc hữu là vấn đề cũng rất quan trọng khi phân tích đặc trưng phân bố địa lý của hệ thực vật. đặc hữu là những loài chỉ phân bố ở một vùng (miền, địa phương.) duy nhất trên trái đất, không 4 thể phát hiện ở bất kỳ nơi nào khác”.

Rõ ràng là với cách hiểu này khi xác định tính đặc hữu chỉ cần quan tâm đến không gian phân bố hiện tại của loài này hoặc loài kia, chứ không cần biết nguồn gốc phát sinh của chúng. Nó khác với việc phân tích hệ thực vật về mặt di truyền là để xác định nguồn gốc phát sinh, từ đó khẳng định đây là loài bản địa hoặc di cư. Tại Việt Nam Việt Nam có diện tích rừng chiếm ¾ diện tích đất đai toàn quốc, trong đó có nhiều gỗ và đặc sản quý hiếm, nhiều dược liệu có giá trị phân bố hầu hết ở các vùng trung du và miền núi. Việt Nam là một trong những trung tâm đa dạng sinh học của thế giới, việc nghiên cứu về tài nguyên rừng Việt Nam đã được các tác giả trong và ngoài nước tiến hành nghiên cứu.

Việc nghiên cứu về hệ thực vật ở Việt Nam đã có từ lâu. Ta có thể nhắc tới một số tác giả như, Tuệ Tĩnh (1417) trong cuốn “Nam dược thần hiệu” đã mô tả tới 579 loài cây làm thuốc…Song việc điều tra nghiên cứu thực vật có tính quy mô lớn nước ta mới chỉ bắt đầu vào thời Pháp thuộc. trước hết phải kể đến các công trình, “Thực vật chí Nam bộ” của Leureir, “Thực vật chí rừng Nam bộ” của các tác giả Piere L. Một trong các công trình lớn nhất về quy mô cũng như giá trị là công trình nghiên cứu hệ thực vật Đông Dương của các tác giả pháp Lecomte et al, kết quả qủa nghiên cứu này là bộ “Thực vật chí đại cương Đông Dương”, theo Lecomte thì Đông dương có hơn 7000 loài.

Đây là bộ sách có giá trị và ý nghĩa lớn với các nhà Thực vật học, những người nghiên cứu thực vật Đông Dương nói chung và hệ thực vật Việt Nam nói riêng. Trên cơ sở bộ Thực vật chí Đông Dương, Thái Văn Trừng (1978) trong công trình “Thảm thực vật rừng Việt Nam” đã thống kê ở khu hệ thực vật nước ta có 7004 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 1850 chi và 289 họ. Thái Văn Trừng đã khẳng định ưu thế của ngành Hạt kín trong hệ thực vật Việt Nam với 6336 loài (chiếm 90,9%), 1727 chi (chiếm 93,4%) và 239 họ (chiếm 82,7%). Trong tác phẩm “Những hệ sinh thái rừng nhiệt đới Việt Nam” 1978, tác giả Thái Văn Trừng đã tiếp tục hoàn thiện quan điểm “Sinh thái phát sinh quần thể trong các kiểu thảm thực vật” rừng ở Việt Nam, mô tả - phân tích cấu trúc và đề 5 xuất những định hướng nhằm phục hồi và bảo vệ các hệ sinh thái rừng nhiệt đới Việt Nam.

Đáng chú ý nhất là bộ “Cây cỏ Việt Nam” của Phạm Hoàng Hộ (1991- 1993) xuất bản tại Canada, bao gồm 3 tập (6 quyển), đã thống kê mô tả được 10419 loài thực vật bậc cao có mạch ở Việt Nam. Trong hai năm 1999- 2000,ông đã chỉnh lý, bổ sung và tái bản lại tại Việt Nam. Bộ sách gồm 3 quyển, đã thống kê mô tả kèm hình vẽ của 11611 loài thuộc 3179 chi, 295 họ và 6 ngành. Tập thể các Nhà thực vật học Việt Nam (2001, 2003, 2005) biên soạn cuốn Danh lục các loài thực vật Việt Nam và bộ Thực vật chí Việt Nam.

Hiện nay đã xuất bản được 11 tập. Đây là các tài liệu rất hữu ích cho các nghiên cứu tiếp theo về tài nguyên thực vật Việt Nam. Năm 1969, Phan Kế Lộc đã thống kê và bổ sung số loài ở miền Bắc lên 5.069 loài thực vật Hạt kín và 540 loài thuộc các ngành còn lại. Thái Văn Trừng đã thống kê thực vật Việt Nam, gồm 7.004 loài, 1850 chi, 289 họ.

Nguyễn Nghĩa Thìn (1997) đã chỉ ra hệ thực vật Việt Nam hiện biết 11. Phan Kế Lộc (1998) đã tổng kết hệ thực vật Việt Nam có 9.628 loài cây hoang dại có mạch, 2.010 chi, 291 họ, 733 loài. Lê Trần Chấn nghiên cứu hệ thực vật Việt Nam đã ghi nhận 10.298 chi, 285 họ của 6 ngành thực vật. Nguyễn Tiến Bân (2005) đã thống kê hệ thực vật Việt Nam hiện biết 11.603 loài, trong đó ngành Ngọc lan với 10.

Trần Đình Lý và cộng sự, (1993) 1900 cây có ích ở Việt Nam. Võ Văn Chi, 1997, (2012) Từ điển cây thuốc Việt Nam. Võ Văn Chi và Trần Hợp, (1999) Cây cỏ có ích ở Việt Nam. Nguyễn Thiện Tịch (2001), Lan Việt Nam.

Trần Hợp (2002), Tài nguyên cây gỗ Việt Nam. Đỗ Tất Lợi, (1977) Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. 6 Nghiên cứu về yếu tố địa lý thực vật Pocs Tamas (1965) đã phân tích và sắp xếp các loài thực vật ở Bắc Việt Nam có 5. Tác giả đã xây dựng phổ các yếu tố địa lý cho hệ thực vật ở miền Bắc Việt Nam, trong đó các yếu tố cũng như thành phần của chúng đều có sự thay đổi so với những kết quả nghiên cứu của Gagnepain, cụ thể như sau: *Nhân tố bản địa đặc hữu 39,90% + Việt Nam 32,55% + Đông Dương 7,35% *Nhân tố di cư từ các vùng nhiệt đới 55,27% + Trung Hoa 12,89% + Ấn Độ và Hymalaya 9,33% + Malaysia - Indonesia 25,69% + Các vùng nhiệt đới khác 7,36% *Nhân tố khác 4,83% + Ôn đới 3,27% + Thế giới 1,56% + Nhân tố nhập nội, trồng trọt 3,08% Năm 1978, Thái Văn Trừng căn cứ vào bảng thống kê các loài của hệ thực vật Bắc Việt Nam đã cho rằng ở Việt Nam có 3% số chi và 27,5% số loài đặc hữu.

Tuy nhiên, khi thảo luận tác giả đã gộp các nhân tố di cư từ Nam Trung Hoa và nhân tố bản địa đặc hữu Việt Nam làm một (45,7% cộng theo Gagnepain và 52,79% cộng theo Pocs Tamas) và căn cứ theo khu phân bố hiện tại, nguồn gốc phát sinh của loài đó đã nâng tỷ lệ các loài đặc hữu bản địa lên 50%, yếu tố di cư chiếm tỷ lệ 39% (trong đó từ Malaysia – Indonesia là 15%, từ Hymalaya – Vân Nam – Quí Châu là 10% và từ Ấn Độ - Miến Điện là 14%), các nhân tố khác theo tác giả chỉ chiếm 11% (7% nhiệt đới, 3% ôn đới và 1% thế giới), nhân tố nhập nội vẫn là 3,08%. Trên cơ sở phân tích các yếu tố địa lý thực vật của nhiều địa phương trên toàn quốc, kết hợp với những đánh giá, nhận xét về địa lý thực vật Việt Nam, Nguyễn Nghĩa Thìn (1997) đã tổng hợp và kết luận hệ thực vật Việt Nam được cấu thành bởi các yếu tố: 7 1. Yếu tố đặc hữu Việt Nam: là những loài chỉ phân bố trong phạm vi của Việt Nam. Yếu tố Đông Dương: bao gồm Đông Dương hẹp là các loài chỉ phân bố trong phạm vi ba nước Đông Dương và Đông Dương rộng là những loài phân bố trong phạm vi ba nước Đông Dương đến Vân Nam (Trung Quốc), Thái Lan, Miến Điện về phía tây bắc và bán đảo Mã Lai về phía nam.

Yếu tố Đông và Đông Nam Á: gồm những loài phân bố trong phạm vi ba nước Đông dương về phía bắc đến các tỉnh phía nam sông Hoàng Hà (Trung Quốc) và về phía nam đến bán đảo Mã Lai. Yếu tố Đông Dương – Himalaya: gồm những loài phân bố từ vùng Đông Dương đến Vân Nam về phía bắc và Ấn Độ và Miến Điện về phía tây có nghĩa là những loài phân bố theo sự kéo dài của dãy Himalaya. Yếu tố nhiệt đới châu Á hay là yếu tố Ấn Độ - Malezia: bao gồm những loài phân bố từ cực nam Trung Quốc đến các đảo của Indonesia, Malaixia, Philippin, Niu Ghinê, giới hạn đông đến đảo Fiji và các đảo Nam Thái Bình Dương nhưng không tới châu Úc. Yếu tố nhiệt đới Á – Úc: là những loài phân bố từ nam Trung Quốc đến Ấn Độ, Miến Điện, đến bắc Úc và các đảo Thái Bình Dương.

Yếu tố ôn đới: gồm các loài phân bố từ Việt Nam đến các nước ôn đới như Nga, Mông Cổ, Triều Tiên, Nhật Bản,.