Cuộc vận động xoá đói giảm nghèo ở huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2006 - 2020

Luận văn: Cuộc vận động xóa đói giảm nghèo ở huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2006 - 2020

• Tác giả: Hoàng Thị Huyền
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Hà Thị Thu Thủy
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Cuộc vận động xoá đói giảm nghèo ở huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2006 - 2020
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan xóa đói giảm nghèo ở huyện Sơn Động tỉnh Bắc Giang

Sơn Động là huyện miền núi nằm ở phía đông tỉnh Bắc Giang. Địa phương có diện tích tự nhiên rộng lớn chiếm hơn 22% diện tích toàn tỉnh. Địa hình nơi đây chủ yếu là đồi núi dốc và bị chia cắt mạnh. Hệ thống giao thông kết nối giữa các xã từng gặp nhiều trở ngại lớn. Trước năm 2006, kinh tế huyện phát triển chậm và phụ thuộc nặng nề vào nông lâm nghiệp tự cấp tự túc. Tỷ lệ hộ nghèo tại địa bàn vùng cao này luôn duy trì ở mức cao. Đời sống của đồng bào các dân tộc thiểu số đối mặt với vô vàn thiếu thốn về hạ tầng và dịch vụ cơ bản. Nhận thức rõ tình hình, cấp ủy và chính quyền các cấp đã triển khai cuộc vận động xóa đói giảm nghèo ở huyện Sơn Động tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2006 2020 với quyết tâm chính trị mạnh mẽ. Huyện xác định giảm nghèo bền vững là nhiệm vụ chiến lược xuyên suốt. Công tác này vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, vừa củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và bảo đảm an ninh quốc phòng. Hàng loạt chủ trương chính sách của Trung ương và tỉnh Bắc Giang được cụ thể hóa thành kế hoạch hành động chi tiết. Đây là bước ngoặt mở đường cho sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và diện mạo nông thôn miền núi.

1.1. Điều kiện tự nhiên và dân sinh huyện Sơn Động

Huyện Sơn Động có vị trí địa lý giáp ranh các tỉnh Lạng Sơn và Quảng Ninh. Địa bàn có nhiều dãy núi cao xen kẽ thung lũng hẹp. Nguồn tài nguyên rừng phong phú tạo điều kiện phát triển kinh tế lâm nghiệp. Tuy nhiên khí hậu khắc nghiệt và lũ quét thường xuyên gây rủi ro cho sản xuất. Dân cư huyện phân bố rải rác trên địa bàn rộng. Đồng bào dân tộc thiểu số như Tày, Nùng, Dao, Sán Chí chiếm tỷ lệ lớn trong cơ cấu dân số. Trình độ dân trí không đồng đều khiến việc tiếp cận tiến bộ kỹ thuật gặp nhiều rào cản. Những yếu tố tự nhiên và xã hội này đặt ra nhiều thách thức cho công tác an sinh.

1.2. Tính cấp thiết của công tác giảm nghèo vùng cao

Giảm nghèo là yêu cầu cấp bách nhằm bảo đảm công bằng xã hội tại địa phương. Nếu tình trạng đói nghèo kéo dài, nguy cơ phân hóa giàu nghèo sẽ ngày càng gia tăng. Sự tụt hậu kinh tế có thể gây bất ổn trật tự an ninh trên địa bàn biên viễn. Do đó, việc nâng cao đời sống nhân dân là mục tiêu chính trị cốt lõi. Giảm nghèo giúp giải phóng sức lao động và khơi dậy tiềm năng đất đai miền núi. Người dân được tạo cơ hội tiếp cận y tế, giáo dục và nguồn nước sạch. Đây là nền tảng vững chắc để xây dựng khối đại đoàn kết các dân tộc, giữ vững ổn định chính trị và thúc đẩy kinh tế huyện phát triển toàn diện.

II. Khó khăn trong xóa đói giảm nghèo ở huyện Sơn Động tỉnh Bắc Giang

Trong giai đoạn 2006 2020, huyện Sơn Động đối mặt với nhiều rào cản nội tại phức tạp. Xuất phát điểm kinh tế của địa phương rất thấp so với mặt bằng chung toàn tỉnh. Đất canh tác nông nghiệp khan hiếm và phân tán manh mún giữa các sườn đồi. Hệ thống thủy lợi thiếu đồng bộ khiến sản xuất nông nghiệp lệ thuộc lớn vào thời tiết. Năng suất cây trồng và vật nuôi chưa cao do phương thức canh tác truyền thống còn phổ biến. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ thương mại chưa phát triển mạnh. Bên cạnh đó, hạ tầng giao thông kết nối liên thôn và liên xã xuống cấp nghiêm trọng trong những năm đầu. Chi phí vận chuyển hàng hóa nông sản tăng cao làm giảm sức cạnh tranh trên thị trường. Trình độ học vấn của lực lượng lao động nông thôn còn hạn chế. Nguồn vốn đầu tư công cho an sinh xã hội chưa đáp ứng đủ nhu cầu cấp thiết. Một bộ phận người dân vẫn còn tâm lý ỷ lại vào các chính sách hỗ trợ trợ cấp từ Nhà nước. Những khó khăn này đã tạo ra sức ép nặng nề lên nỗ lực giảm nghèo bền vững của huyện.

2.1. Hạn chế về kết cấu hạ tầng và vị trí địa lý

Địa hình huyện Sơn Động có độ dốc cao và nhiều khe suối chia cắt. Mạng lưới đường giao thông liên thôn vào mùa mưa thường bị sạt lở cục bộ. Điều này gây cô lập nhiều cụm dân cư vùng sâu, vùng xa. Hệ thống điện sinh hoạt và trạm y tế tại một số xã khó khăn chưa đồng bộ. Cơ sở vật chất trường học vùng sâu còn thiếu thốn nhiều trang thiết bị dạy học. Việc giao thương hàng hóa giữa huyện với các trung tâm kinh tế lân cận gặp trở ngại lớn. Khoảng cách địa lý làm tăng chi phí logistics và cản trở việc thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào địa phương.

2.2. Khó khăn về nguồn lực lao động và tập quán sản xuất

Chất lượng nguồn nhân lực tại huyện Sơn Động còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề chuyên môn kỹ thuật chiếm tỷ lệ thấp. Đa số lao động nông thôn chỉ làm việc theo kinh nghiệm truyền thống lâu đời. Khả năng tiếp thu khoa học kỹ thuật và ứng dụng công nghệ cao còn chậm. Tập quán canh tác nhỏ lẻ khiến quy mô sản phẩm không đủ lớn để cung ứng thị trường. Ý thức tự lực vươn lên thoát nghèo của một số hộ đồng bào chưa cao. Tình trạng tái nghèo vẫn rình rập mỗi khi có thiên tai hoặc dịch bệnh xảy ra trên đàn vật nuôi.

III. Giải pháp xóa đói giảm nghèo ở huyện Sơn Động giai đoạn 2006 2020

Nhằm tháo gỡ các khó khăn tồn đọng, huyện Sơn Động đã triển khai đồng bộ nhiều chương trình mục tiêu quốc gia. Trọng tâm nổi bật là thực hiện Nghị quyết 30a của Chính phủ về giảm nghèo nhanh và bền vững. Huyện đã thành lập Ban chỉ đạo cấp huyện do Bí thư Huyện ủy làm Trưởng ban cùng các tiểu ban chuyên trách. Nguồn vốn đầu tư được phân bổ tập trung vào các công trình hạ tầng thiết yếu như đường giao thông, trạm y tế, trường học và thủy lợi. Các tuyến đường liên xã được kiên cố hóa giúp mở rộng giao thương hàng hóa với các vùng lân cận. Song song đó, huyện đẩy mạnh hỗ trợ vốn vay ưu đãi qua Ngân hàng Chính sách Xã hội. Hàng nghìn hộ nghèo được tiếp cận nguồn tài chính để mua cây con giống, phát triển chăn nuôi bò lai và trồng rừng kinh tế. Công tác đào tạo nghề ngắn hạn và chuyển giao kỹ thuật khuyến nông được tổ chức thường xuyên tại thôn bản. Huyện cũng liên kết với các doanh nghiệp để tư vấn xuất khẩu lao động và giải quyết việc làm tại các khu công nghiệp. Các chính sách bảo trợ xã hội, cấp thẻ bảo hiểm y tế và miễn giảm học phí được thực hiện đúng đối tượng.

3.1. Thực hiện Nghị quyết 30a và đầu tư hạ tầng thiết yếu

Chương trình 30a mang lại nguồn lực to lớn cho huyện nghèo Sơn Động. Huyện ưu tiên vốn xây dựng cầu đường, hồ đập thủy lợi và chợ nông thôn. Hàng trăm km đường liên thôn được bê tông hóa kiên cố. Hệ thống trường lớp mầm non và phổ thông được xây mới đạt chuẩn quốc gia. Các trạm y tế xã được nâng cấp với trang thiết bị y tế hiện đại. Cơ sở hạ tầng hoàn thiện đã tạo động lực phát triển kinh tế vùng cao. Người dân thuận lợi vận chuyển gỗ rừng trồng và nông sản đi tiêu thụ tại các tỉnh thành.

3.2. Hỗ trợ phát triển sản xuất nông lâm nghiệp và sinh kế

Huyện tập trung chuyển đổi cơ cấu cây trồng và vật nuôi phù hợp địa hình đồi núi. Nhiều mô hình kinh tế hiệu quả như trồng cây keo lai, bạch đàn và nuôi bò sinh sản được nhân rộng. Nhà nước hỗ trợ phân bón, cây giống và vắc xin phòng dịch cho các hộ khó khăn. Đội ngũ khuyến nông viên trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật canh tác tại từng vườn đồi. Người dân bắt đầu áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào trồng trọt thâm canh. Nguồn thu từ kinh tế đồi rừng giúp nhiều hộ gia đình tích lũy tài sản và thoát nghèo thành công.

IV. Kết quả và bài học xóa đói giảm nghèo ở huyện Sơn Động Bắc Giang

Giai đoạn 2006 2020 ghi nhận những bước tiến vượt bậc của huyện Sơn Động trong công tác giảm nghèo. Tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện giảm mạnh qua từng năm theo đúng lộ trình đề ra. Đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các dân tộc thiểu số được nâng lên rõ rệt. Diện mạo nông thôn miền núi có sự thay đổi sâu sắc với mạng lưới hạ tầng khang trang. Thu nhập bình quân đầu người tăng liên tục. Nhiều gia đình đã xây dựng được nhà ở kiên cố và tự trang bị phương tiện sản xuất hiện đại. Thành công từ cuộc vận động xóa đói giảm nghèo ở huyện Sơn Động tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2006 2020 đem lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Trước hết là vai trò lãnh đạo trực tiếp và sâu sát của các cấp ủy Đảng, chính quyền. Việc công khai, minh bạch nguồn vốn đầu tư tạo được niềm tin lớn trong nhân dân. Công tác tuyên truyền cần đi đôi với khơi dậy ý chí tự lực tự cường của người nghèo. Ngoài ra, việc lồng ghép linh hoạt các chương trình phát triển kinh tế với an sinh xã hội là nhân tố quyết định thành công bền vững.

4.1. Những thành tựu kinh tế xã hội nổi bật

Kết quả rõ rệt nhất là tỷ lệ hộ nghèo giảm đều đặn hằng năm, đưa nhiều xã thoát khỏi tình trạng đặc biệt khó khăn. Hệ thống đường giao thông đến trung tâm xã được nhựa hóa hoặc bê tông hóa hoàn toàn. Tỷ lệ hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia và nước sinh hoạt hợp vệ sinh đạt mức cao. Trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số được đến trường học đầy đủ. Công tác chăm sóc y tế cơ sở được củng cố toàn diện, giảm thiểu chi phí khám chữa bệnh cho người nghèo. An sinh xã hội bảo đảm giúp ổn định tình hình trật tự an toàn vùng cao.

4.2. Bài học kinh nghiệm cho giai đoạn tiếp theo

Kinh nghiệm thực tiễn khẳng định vai trò then chốt của việc phát huy nội lực từ chính người dân. Sự hỗ trợ từ Nhà nước là đòn bẩy, còn ý chí vươn lên của hộ gia đình là yếu tố quyết định. Trong tương lai, huyện cần chú trọng nâng cao giá trị chuỗi sản xuất lâm nghiệp và phát triển du lịch sinh thái bản địa. Việc gắn kết giảm nghèo với xây dựng nông thôn mới cần được triển khai đồng bộ và linh hoạt. Địa phương cần tiếp tục đổi mới công tác dạy nghề theo nhu cầu thị trường, ngăn ngừa nguy cơ tái nghèo khi gặp rủi ro thiên tai và dịch bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghèo đói là một trong những trở lực lớn nhất đối với tiến trình phát triển kinh tế và bảo đảm công bằng xã hội tại các địa bàn miền núi phía Bắc. Tại huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang, nơi có diện tích tự nhiên 844,32 km2 chiếm 22,09% diện tích toàn tỉnh với 14 dân tộc anh em cùng sinh sống, cuộc vận động xóa đói giảm nghèo luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Thời điểm năm 2005, khi áp dụng chuẩn nghèo mới theo tiêu chí giai đoạn 2006 - 2010, toàn huyện có tới 9.951 hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 68,58% tổng số hộ dân, cao gấp 2,24 lần so với mức bình quân 30,67% của tỉnh Bắc Giang. Mật độ dân số toàn huyện chỉ đạt mức 89,7 người/km2, thấp hơn 5,2 lần so với mật độ bình quân của tỉnh (463 người/km2), trong khi địa hình chia cắt hiểm trở bởi dãy núi vòng cung Đông Triều và lưu vực sông Lục Nam.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của công trình là làm sáng tỏ quá trình triển khai, những chuyển biến thực tế và bài học kinh nghiệm từ cuộc vận động xóa đói giảm nghèo tại 15 xã và 2 thị trấn của huyện Sơn Động trong giai đoạn 2006 - 2020. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm việc phân tích thực trạng kinh tế - xã hội, nhận diện chính xác các nhóm nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến nghèo đói, đồng thời đánh giá hiệu quả tác động từ các chính sách lớn của Trung ương và địa phương. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài được khẳng định qua việc hệ thống hóa các chỉ số định lượng cụ thể, đóng góp cơ sở dữ liệu xác thực cho công tác hoạch định chính sách an sinh xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận vấn đề dựa trên nền tảng lý thuyết vòng luẩn quẩn của nghèo đói của Ragnar Nurkse, lý thuyết an sinh xã hội hiện đại và khung tiếp cận nghèo đa chiều được Liên Hợp Quốc cùng Chính phủ Việt Nam thể chế hóa qua các văn bản pháp lý như Quyết định 170/2005/QĐ-TTg, Quyết định 09/2011/QĐ-TTg và Quyết định 59/2015/QĐ-TTg. Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm: nghèo tuyệt đối (tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các nhu cầu sinh hoạt tối thiểu với mức thu nhập tương đương dưới 13kg gạo/người/tháng), nghèo tương đối (mức sống nằm dưới ngưỡng trung bình của cộng đồng), chuẩn nghèo đa chiều (kết hợp chuẩn thu nhập dưới 700.000 đồng/người/tháng ở nông thôn và mức độ thiếu hụt 5 dịch vụ xã hội cơ bản gồm y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch - vệ sinh và thông tin), cùng khái niệm hộ cận nghèo. Mô hình nghiên cứu phân tích sự tương tác biện chứng giữa 3 trụ cột: chính sách hỗ trợ tín dụng - sản xuất, đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu và năng lực tự vươn lên của 47% đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hai hệ thống tư liệu hoàn chỉnh. Dữ liệu thứ cấp bao gồm toàn bộ văn kiện, nghị quyết, báo cáo tổng kết của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Bắc Giang và cấp ủy, chính quyền huyện Sơn Động giai đoạn 2006 - 2020, kết hợp số liệu lưu trữ từ Chi cục Thống kê và Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện. Dữ liệu sơ cấp được tác giả trực tiếp thu thập thông qua khảo sát thực tế với quy mô cỡ mẫu gồm 229 hộ nghèo đại diện tại các xã vùng sâu, vùng xa trong huyện.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng theo từng vùng địa hình và thành phần dân tộc nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy cao nhất cho mẫu khảo sát. Luận văn lấy phương pháp lịch sử và phương pháp logic làm công cụ chủ đạo. Việc kết hợp phương pháp lịch sử giúp tái hiện chân thực toàn bộ tiến trình giảm nghèo theo trình tự thời gian 15 năm (2006 - 2020), trong khi phương pháp logic cho phép đào sâu phân tích bản chất bên trong, làm rõ mối liên hệ nhân quả giữa nguyên nhân nghèo đói và kết quả thực thi chính sách. Ngoài ra, phương pháp thống kê mô tả, so sánh đối chiếu và liên ngành khu vực học được sử dụng để phân tích định lượng các biến động kinh tế nông - lâm nghiệp của địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cuộc khảo sát định lượng 229 hộ nghèo tại địa bàn huyện Sơn Động đã chỉ ra cơ cấu nguyên nhân nghèo đói rõ rệt: thiếu vốn sản xuất là nguyên nhân hàng đầu chiếm 34,9% (80 hộ lựa chọn), thiếu hiểu biết và kiến thức kỹ thuật trong sản xuất chiếm 29,3% (67 hộ), không có ngành nghề tạo thu nhập ổn định chiếm 9,2% (21 hộ), thiếu đất canh tác chiếm 7,0% (16 hộ), tệ nạn nghiện rượu và cờ bạc chiếm 4,4% (10 hộ), thiếu công cụ sản xuất chiếm 3,5% (8 hộ), thiếu nhân lực lao động chiếm 2,6% (6 hộ), và gia đình đông con chiếm 1,7% (4 hộ).

Thứ hai, thực trạng đói nghèo có sự chênh lệch lớn về mặt không gian sinh sống và cơ cấu đất đai. Tỷ lệ hộ nghèo tại khu vực nông thôn chiếm áp đảo với 92,88%, trong khi khu vực thành thị chỉ chiếm 7,12%. Huyện sở hữu diện tích rừng tự nhiên và rừng trồng rộng lớn đạt 39.125 ha với độ che phủ lên đến 68%, nhưng diện tích đất canh tác nông nghiệp lại vô cùng eo hẹp khi chỉ chiếm 11,70% tổng quỹ đất tự nhiên năm 2007.

Thứ ba, việc triển khai đồng bộ Chương trình 134, Chương trình 135 giai đoạn II, Chương trình giảm nghèo nhanh và bền vững theo Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP cùng dự án vốn vay của Ngân hàng Thế giới đã tạo ra những biến chuyển mạnh mẽ về an sinh. Địa phương đã xây mới và nâng cấp 261 phòng học kiên cố đạt tỷ lệ 48,6%, cấp 51.932 lượt phiếu khám chữa bệnh miễn phí cho người nghèo, và tổ chức đào tạo nghề, chuyển giao kỹ thuật cho 3.194 lượt lao động nông thôn.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu phản ánh chân thực rào cản kép mà huyện Sơn Động phải đối mặt. Về mặt tự nhiên, địa hình dốc đứng 700 - 1000m thuộc vòng cung Đông Triều thường xuyên hứng chịu lũ quét và sạt lở đất trong mùa mưa, gây chia cắt giao thông và làm gia tăng chi phí logistics vận chuyển nông sản. Về mặt nhận thức xã hội, trình độ dân trí không đồng đều cùng tư tưởng ỷ lại vào chính sách trợ cấp ở một bộ phận người dân đã làm giảm tính bền vững của các chương trình giảm nghèo.

Để biểu diễn trực quan các kết quả này, dữ liệu nghiên cứu có thể được thiết kế thành biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng 9 nhóm nguyên nhân nghèo đói, kết hợp cùng bảng thống kê so sánh tiến trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng và tỷ lệ giảm hộ nghèo qua từng chu kỳ 5 năm. So sánh với giai đoạn trước năm 2006, khi toàn huyện có 1.092 hộ nghèo phải sống trong nhà tạm dột nát (chiếm 10,97% số hộ nghèo) và 8.797 hộ sống trong nhà bán kiên cố (chiếm 88,40%), giai đoạn 2006 - 2020 đã ghi nhận bước tiến nhảy vọt về chất lượng nhà ở, bảo hiểm y tế và khả năng tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi phục vụ kinh tế rừng.

Đề xuất và khuyến nghị

Để duy trì thành quả và hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện xuống dưới 5,0% vào năm 2025, ngăn chặn nguy cơ tái nghèo, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, nâng cao quy mô và hiệu quả nguồn vốn tín dụng chính sách xã hội. Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Sơn Động cần phối hợp với các hội đoàn thể nâng mức hạn mức vay ưu đãi từ 50 triệu đồng lên mức 80 đến 100 triệu đồng cho mỗi hộ nghèo, đồng thời nới lỏng thời hạn hoàn vốn từ 3 năm lên 5 đến 7 năm nhằm phù hợp với chu kỳ sinh trưởng của cây lâm nghiệp và chăn nuôi đại gia súc trong giai đoạn 2021 - 2025.

Thứ hai, đẩy mạnh cơ cấu lại ngành nông - lâm nghiệp theo chuỗi giá trị. Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn huyện cần chủ trì quy hoạch vùng trồng cây ăn quả, cây dược liệu dưới tán rừng tại các xã An Lạc, Vân Sơn, Hữu Sản, phấn đấu nâng giá trị thu hoạch bình quân trên 1 ha đất sản xuất nông nghiệp đạt mức trên 120 triệu đồng/năm trước năm 2025.

Thứ ba, chuẩn hóa công tác đào tạo nghề và giải quyết việc làm tại chỗ. UBND huyện giao Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện đổi mới chương trình dạy nghề gắn chặt với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp chế biến gỗ và du lịch sinh thái, đảm bảo đào tạo và giới thiệu việc làm cho tối thiểu 2.500 lao động mỗi năm trong tầm nhìn đến năm 2030.

Thứ tư, hoàn thiện đồng bộ hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông và dịch vụ công cộng. Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện cần tập trung giải ngân nguồn vốn đầu tư công để nhựa hóa hoặc bê tông hóa 100% các tuyến đường liên thôn, liên xã, kiên cố hóa 95% hệ thống kênh mương tưới tiêu và nâng tỷ lệ trạm y tế xã đạt chuẩn quốc gia lên 100% trong giai đoạn 2021 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách cấp tỉnh và huyện: Sử dụng kết quả phân tích định lượng và đánh giá chính sách tại 15 xã và 2 thị trấn của Sơn Động để xây dựng, điều chỉnh các chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững sát với đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Các nhà nghiên cứu lịch sử kinh tế - xã hội và dân tộc học: Khai thác kho dữ liệu lịch sử phong phú về quá trình biến đổi đời sống kinh tế, văn hóa của 14 tộc người tại vùng núi phía Đông Bắc Việt Nam trong giai đoạn 15 năm đổi mới.

Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Quản lý công và Xã hội học: Sử dụng luận văn làm tài liệu nghiên cứu chuyên đề, tham khảo khung phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lịch sử truyền thống và khảo sát thực chứng xã hội học.

Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế: Tham khảo bài học thực tiễn từ mô hình quản lý dự án vốn vay của Ngân hàng Thế giới để thiết kế các can thiệp hỗ trợ sinh kế, phát triển cộng đồng thích ứng với biến đổi khí hậu tại vùng sâu, vùng xa.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân căn bản nào dẫn đến tỷ lệ nghèo đói cao tại huyện Sơn Động trong giai đoạn 2006 - 2020? Theo kết quả khảo sát 229 hộ nghèo của đề tài, thiếu vốn sản xuất là nguyên nhân lớn nhất chiếm 34,9%, tiếp theo là sự thiếu hụt kiến thức khoa học kỹ thuật chiếm 29,3%. Bên cạnh đó, địa hình hiểm trở khiến diện tích đất canh tác nông nghiệp chỉ chiếm 11,70% quỹ đất cũng tạo ra rào cản sinh kế tự nhiên rất lớn.

Cơ cấu dân cư và thành phần dân tộc của huyện Sơn Động có đặc điểm gì nổi bật tác động đến công tác giảm nghèo? Huyện có 77.217 nhân khẩu năm 2020 với 14 dân tộc cùng sinh sống, trong đó người Kinh chiếm 53%, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 47% gồm các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Cao Lan. Trung bình mỗi xã có từ 6 đến 7 dân tộc cùng cư trú xen kẽ, tạo nên sự đa dạng văn hóa nhưng đòi hỏi chính sách giảm nghèo phải thích ứng với từng tập quán riêng biệt.

Chương trình 135 giai đoạn II đã mang lại những kết quả cụ thể nào cho hạ tầng của địa phương? Chương trình 135 giai đoạn II đã tập trung nguồn lực xây dựng đường giao thông liên thôn, trường học, trạm y tế và hệ thống thủy lợi nhỏ. Nhờ đó, huyện đã đưa tỷ lệ phòng học kiên cố lên 48,6% tương ứng 261 phòng, xóa bỏ hoàn toàn tình trạng học sinh phải học 3 ca, đồng thời cấp hơn 51.000 lượt phiếu khám bệnh miễn phí cho người nghèo.

Tại sao kinh tế lâm nghiệp của huyện chưa khai thác hết tiềm năng dù có tỷ lệ che phủ rừng lên đến 68%? Dù huyện sở hữu 39.125 ha rừng, phần lớn diện tích là rừng tự nhiên cần bảo vệ nghiêm ngặt (34.682 ha). Hoạt động khai thác và chế biến gỗ chủ yếu phát triển tự phát ở quy mô tiểu thủ công nghiệp nhỏ lẻ, thiếu sự đầu tư liên kết chuỗi giá trị từ các doanh nghiệp lớn, khiến nguồn thu thực tế của người dân vùng rừng chưa cao.

Phương pháp tiếp cận nghèo đa chiều áp dụng từ năm 2016 có điểm gì khác biệt so với chuẩn nghèo đơn chiều trước đây? Tiếp cận nghèo đa chiều không chỉ căn cứ vào tiêu chí thu nhập dưới 700.000 đồng/người/tháng tại nông thôn mà còn đo lường mức độ thiếu hụt 5 dịch vụ xã hội cơ bản gồm y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch - vệ sinh và thông tin, giúp nhận diện toàn diện và chính xác nhu cầu thực tế của người nghèo.

Kết luận

Nghiên cứu cuộc vận động xóa đói giảm nghèo tại huyện Sơn Động giai đoạn 2006 - 2020 mang lại những kết luận học thuật và thực tiễn cốt lõi sau:

• Làm sáng tỏ tiến trình chuyển đổi kinh tế - xã hội tại huyện nghèo vùng cao từ mốc tỷ lệ nghèo 68,58% năm 2005 sang giai đoạn giảm nghèo đa chiều bền vững.
• Lượng hóa chính xác hệ thống 9 nguyên nhân dẫn đến nghèo đói thông qua mẫu khảo sát thực chứng 229 hộ gia đình tại địa phương.
• Đánh giá toàn diện hiệu quả thực thi các chính sách an sinh xã hội trọng điểm như Chương trình 134, Chương trình 135, Nghị quyết 30a và nguồn hỗ trợ từ Ngân hàng Thế giới.
• Rút ra bài học kinh nghiệm sâu sắc về việc kết hợp giữa đầu tư hạ tầng đồng bộ với xóa bỏ tâm lý trông chờ ỷ lại để phát huy nội lực của người dân.
• Xây dựng hệ thống giải pháp liên hoàn kết nối giữa vốn vay ưu đãi, cơ cấu kinh tế rừng và phát triển du lịch sinh thái bản địa đến năm 2030.

Đóng góp chính của luận văn là hoàn thiện nguồn tư liệu lịch sử địa phương tin cậy và cung cấp luận cứ thực tiễn vững chắc cho công tác quản lý nhà nước. Trong giai đoạn 2021 - 2025, các cơ quan ban ngành và các nhà nghiên cứu cần tiếp tục theo dõi, đánh giá tác động của mô hình sinh kế xanh nhằm đưa Sơn Động thoát nghèo bền vững và hội nhập kinh tế thành công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Khái quát vấn đề nghiên cứu và địa bàn nghiên cứu. Chương 2: Quá trình thực hiện xóa đói giảm nghèo ở huyện Sơn Động tỉnh Bắc Giang từ năm 2006 đến năm 2020. Chương 3: Một số nhận xét về công cuộc xóa đói giảm nghèo ở huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang từ năm 2006 đến năm 2020. 7 Chƣơng 1 KHÁI QUÁT VỀ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 1.

Một số vấn đề lí luận về xóa đói giảm nghèo 1. Khái niệm về nghèo đói Theo tuyên bố của Liên Hợp Quốc năm 2008 “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Nghèo có nghĩa là không đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được đi khám bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền và bị loại trừ của các cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng.

Nghèo có nghĩa là dễ bị bạo hành, phải sống ngoài lề xã hội hoặc trong điều kiện rủi ro, không được tiếp cận nước sạch và công trình vệ sinh an toàn” [21; 8]. Tại Hội nghị chống đói nghèo khu vực châu Á - Thái Bình Dương do Ủy ban Kinh tế - Xã hội châu Á và Thái Bình Dương tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan vào tháng 9/1993 đã đưa ra định nghĩa: “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương” [14; 9]. Trên góc độ khác, Liên Hợp Quốc cũng đưa ra hai khái niệm về nghèo đó là nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối: Nghèo tuyệt đối được quan niệm là tình trạng một bộ phân dân cư trong xã hội không được thỏa mãn những nhu cầu cơ bản tối thiểu, đó là những đảm bảo ở mức tối thiểu về ăn, mặc, ở, y tế, giáo dục, giao tiếp xã hội và vệ sinh. Ngoài những tiêu chí tối thiểu kể trên, các nhà nghiên cứu còn cho rằng nhu cầu cơ bản tối thiểu của con người còn bao gồm quyền được tham gia vào các dịch vụ cộng đồng.

8 Nghèo tương đối được quan niệm là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng vào một thời kì nhất định. Nghèo tương đối phát triển theo không gian và thời gian nhất định tùy thuộc vào mức sống chung của xã hội. Do đó, nghèo tương đối gắn liền với sự chênh lệch về mức sống của một bộ phận dân cư so với mức sống trung bình của địa phương ở một thời kì nhất định. Tại hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội tổ chức tại Đan Mạch năm 1995 đã đưa ra một số định nghĩa cụ thể hơn về nghèo đói như sau: “Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn dưới 1 USD mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại” [15; 2].

Trong ấn phẩm Giới và đói nghèo đã nhận định về đói nghèo là tình trạng thiếu thốn không chỉ về vật chất mà còn là đói nghèo trong thu nhập và tiêu dùng. “Đói nghèo trong thu nhập là khi tổng thu nhập của cả gia đình ở dưới một ngưỡng nhất định nào đó, còn gọi là ngưỡng đói nghèo. Ngưỡng này thường được điều chỉnh theo quy mô và thành phần hộ gia đình („số lượng người trưởng thành tương ứng‟) và thường được thể hiện qua các thuật ngữ về tiền („thước đo bằng tiền‟). Đói nghèo trong tiêu dùng là khi tổng chi tiêu của cả gia đình ở dưới một ngưỡng nhất định.

Và ngưỡng này cũng được thể hiện qua số lượng người trưởng thành tương ứng trong một hộ gia đình và các thước đo bằng tiền” [8; 10]. Từ những khái niệm trên có thể thấy, đói nghèo là tình trạng của một bộ phận dân cư có các điều kiện vật chất và tinh thần để duy trì cuộc sống gia đình họ ở dưới mức sống tối thiểu trong điều kiện chung của cộng đồng. Mức sống tối thiểu ở đây được hiểu là các điều kiện ăn, ở, mặc, sức khỏe và các nhu cầu khác như văn hóa, y tế, giáo dục, đi lại, giao tiếp chỉ đạt ở mức duy trì cuộc sống ở mức rất bình thường:“Mức sống tối thiểu của mỗi nước sẽ khác nhau tùy thuộc vào khí hậu, những đặc điểm tự nhiên và một phần lớn phụ thuộc vào mức độ văn minh đã đạt được của từng thời đại và của mỗi quốc gia” [19; 36]. 9 Ở Việt Nam đói và nghèo thường được chia ra làm hai khái niệm riêng biệt: Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư chỉ có điều kiện thoả mãn một phần những nhu cầu tối thiểu cơ bản của cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện.

Người nghèo và hộ nghèo phải vật lộn với cuộc sống hàng ngày để mưu sinh cho qua bữa, qua ngày. Họ không thể vươn tới các nhu cầu về văn hóa, tinh thần hoặc những nhu cầu này phải cắt giảm tới mức tối thiểu gần nhất, gần như không có. Điều này đặc biệt rõ ở nông thôn với hiện tượng trẻ em bỏ học, thất học, các hộ nông dân nghèo không có khả năng để hưởng thụ văn hóa, chữa bệnh khi ốm đau, không đủ hoặc không thể mua sắm thêm quần áo cho nhu cầu mặc, sửa chữa nhà cửa cho nhu cầu ở… Nghèo là khái niệm chỉ tình trạng mà thu nhập thực tế của người dân chỉ dành hầu như toàn bộ cho nhu cầu ăn, thậm chí không đủ chi cho ăn, phần tích lũy hầu như không có. Đói là tình trạng một bộ phận dân cư nghèo có mức sống dưới mức tối thiểu và thu nhập không đủ đảm bảo nhu cầu và vật chất để duy trì cuộc sống.

Sự nghèo khổ, sự bần cùng được biểu hiện là đói, là tình trạng con người không có cái ăn, ăn không đủ lượng dinh dưỡng tối thiểu cần thiết để duy trì sự sống hàng ngày và không đủ sức để lao động, để tái sản xuất sức lao động. Đó là các hộ dân cư hàng năm thiếu ăn, đứt bữa từ 1 đến 3 tháng, thường vay mượn cộng đồng và thiếu khả năng chi trả. Giá trị đồ dùng trong nhà không đáng kể, nhà ở dốt nát, con thất học, bình quân thu nhập dưới 13kg gạo/người/tháng (tương đương 45. Tuy có nhiều quan niệm khác nhau về đói nghèo nhưng nhìn chung, khái niệm đói nghèo được phản ánh theo ba khía cạnh: (i) không được thụ hưởng những nhu cầu cơ bản tối thiểu của con người; (ii) mức sống thấp dưới mức trung bình của cộng đồng dân cư nơi cư trú; (iii) không được hưởng cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển cộng đồng.

10 Ngưỡng nghèo hay mức nghèo, là mức chi dùng tối thiểu, được xác định như tổng số tiền chi cho giỏ hàng tiêu dùng trong thời hạn nhất định, bao gồm một lượng tối thiểu lương thực thực phẩm và đồ dùng cá nhân, cần thiết để bảo đảm cuộc sống và sức khỏe một người ở tuổi trưởng thành, và các khoản chi bắt buộc khác. Người ở ngưỡng nghèo là người có tổng thu nhập tương đương với tổng chi dùng tối thiểu đó. Khi nói đến đói nghèo là nói đến cá nhân con người, nhưng khi xây dựng chuẩn mực nghèo đói thì lại phải đặt con người trong khuôn khổ hộ gia đình để xem xét, do vậy trước hết cần hiểu thế nào là hộ nghèo? “Các hộ có thu nhập bình quân tính theo đầu người nằm dưới giới hạn nghèo được gọi là hộ nghèo. Theo đánh giá chung của nhiều nước, hộ có thu nhập dưới 1/3 mức trung bình của xã hội là hộ nghèo”.

Với quan niệm này, mức độ nghèo đói ở mỗi nước có trình độ phát triển kinh tế và thu nhập theo đầu người khác nhau sẽ khác nhau. Như vậy, quy mô nghèo đói của một vùng, một quốc gia được xác định bằng tỷ lệ số hộ nghèo đói trên tổng số hộ dân cư thuộc vùng hoặc quốc gia đó. Nhiều nước trên thế giới ấn định ngưỡng nghèo thành một điều luật. Ở các nước phát triển ngưỡng nghèo cao hơn đáng kể so với các nước đang phát triển.

Hầu như mọi xã hội đều có các công dân đang sống nghèo khổ. Trên đây là những định nghĩa khác nhau về đói nghèo, bởi như đã nói ở trên đói nghèo không có một tiêu chuẩn hay chuẩn mực chung nào cho tất cả các quốc gia. Đói nghèo là một khái niệm động, nó còn thay đổi theo thời gian và không gian để định nghĩa ngày càng hoàn thiện hơn. Chuẩn nghèo đói được xác định qua mỗi giai đoạn có sự thay đổi cùng với sự phát triển của đất nước, từ năm 2001 - 2020 chuẩn nghèo đước xác định theo các tiêu chí sau: Theo chuẩn nghèo Việt Nam giai đoạn 2001 - 2005 (theo Quyết định số 1143/2000/QĐ -LĐTBXH ngày 01/11/2000), hộ nghèo là hộ có thu nhập bình quân đầu người trong hộ cho từng vùng với mức tương ứng như sau: Vùng nông thôn miền núi, hải đảo: 80.000 đồng/người/tháng.

Vùng nông thôn đồng bằng: 100.000 đồng/người/tháng. Vùng thành thị: 150.000 đồng/người/tháng. 11 Giai đoạn 2006 - 2010 chuẩn nghèo được xác định theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg ngày 08 tháng 7 năm 2005, đối với khu vực nông thôn tăng lên bình quân từ 200.000 đồng/người/tháng hoặc thu nhập 2.000 đồng/người/năm, đối với khu vực thành thị: thu nhập bình quân từ 260.000 đồng/người/tháng hoặc thu nhập 3.000 đồng/người/năm trở xuống là hộ nghèo. Chuẩn cận nghèo đối với khu vực nông thôn là các hộ có thu nhập bình quân từ 270.000 đồng/người/tháng đến 400.000 đồng/người/tháng và đối với khu vực thành thị, thu nhập bình quân từ 350.000 đồng/người/tháng đến 500.000 đồng/người/tháng.

Đến giai đoạn 2011 - 2015, chuẩn nghèo và cận nghèo có sự thay đổi theo o quyết định số 09/2011/QĐ-TTg ngày 30/01/2011 như sau: đối với khu vực nông thôn, các hộ thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng hoặc thu nhập từ 4.000 đồng/người/năm trở xuống; đối với khu vực thành thị: thu nhập bình quân từ 500.000 đồng/người/tháng hoặc từ 6.000 đồng/người/năm trở xuống. Chuẩn cận nghèo: Đối với khu vực nông thôn: thu nhập bình quân từ 401.000 đồng/người/tháng đến 520.000 đồng/người/ tháng và đối với khu vực thành thị: thu nhập bình quân từ 501.000 đồng/người/tháng đến 650.000 đồng/người/tháng. Trong những năm trước đây nghèo đói được đo lường thông qua thu nhập hoặc chi tiêu. Chuẩn nghèo được xác định dựa trên mức chi tiêu cho những nhu cầu tối thiểu và được quy ra bằng tiền.