Chương 1: Quan niệm về chủ nghĩa khủng bố và nhóm khủng bố Al- Qaeda. Chương 2: Quá trình triển khai cuộc đấu tranh của Mỹ chống lại nhóm khủng bố Al-Qaeda từ 2001 đến 2011. Chương 3: Đánh giá cuộc đấu tranh của Mỹ chống lại nhóm khủng bố Al-Qaeda từ 2001 đến 2011 và những tác động đối với quan hệ quốc tế. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: QUAN NIỆM VỀ CHỦ NGHĨA KHỦNG BỐ VÀ NHÓM KHỦNG BỐ AL - QAEDA 1.
Quan niệm về chủ nghĩa khủng bố 1. Khái niệm, nguồn gốc của chủ nghĩa khủng bố - Khái niệm về khủng bố Hiện nay quan niệm về khủng bố quá rộng. Thậm chí mọi hành vi bạo lực nhằm đạt được mục đích chính trị đều bị coi là khủng bố, bất kể là các hành vi bạo lực đó nhằm vào mục tiêu dân sự hay quân sự, và bất kể đó là những cuộc đấu tranh đòi độc lập cho một dân tộc (như cuộc đấu tranh của người Kurd ở Thổ Nhĩ Kỳ, của Quân đội Cộng hòa Ailen ở Bắc Ailen thuộc Anh, hay của phong trào đòi độc lập cho xứ Basque ở Tây Ban Nha…). Đây là quan điểm chính thống của các chính phủ ở nhiều quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đa dân tộc.
Trong khi đó, các dân tộc thiểu số cho rằng họ có quyền đấu tranh để đòi quyền tự quyết cho mình nhằm thành lập một quốc gia dân tộc cho riêng mình, và trong cuôc đấu tranh đó, họ không thể không sử dụng đến vũ lực. Ngay ở nước Mỹ cũng có nhiều định nghĩa về khủng bố. Trong mục 22 của Bộ luật liên bang Mỹ, Tiểu mục 2656 f(d) có định nghĩa về khủng bố như sau: “Khủng bố là hành động bạo lực có dự tính và có động cơ chính trị nhằm vào các mục tiêu phi quân sự được thực hiện bởi các nhóm không đại diện cho quốc gia (subnational) hoặc cá nhân hoạt động bí mật”. Bộ Ngoại giao Mỹ từ năm 1983 đã sử dụng định nghĩa này để phân loại các tổ chức khủng bố quốc tế.
Còn theo Cục điều tra Liên Bang Mỹ (FBI) đưa ra khái niệm: “Khủng bố là việc sử dụng sức mạnh và bạo lực một cách bất hợp pháp chống lại các cá nhân và tài sản, nhằm ép buộc hoặc đe dọa một chính phủ, toàn thể hoặc một bộ phận dân chúng để đạt được các mục tiêu chính trị hoặc xã hội”1 1 Hoàng Xuân Hải (2007), “Vài nét về chủ nghĩa khủng bố ở Đông Nam Á”, Tạp chí nghiên cứu quốc tế, tr72 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong từ điển Bách khoa nước Nga định nghĩa khủng bố là “việc sử dụng vũ lực phi nhà nước hoặc đe dọa sử dụng vũ lực với mục đích đem đến sự hoảng sợ cho xã hội, làm yếu đi, hoặc thậm chí là lật đổ chính phủ, mang đến sự thay đổi chính trị, khơi lên sự lo lắng ở dân chúng trước những đối tượng sử dụng vũ lực, làm thay đổi chính quyền nhà nước, thực hiện những mong muốn khác về chính trị, tôn giáo, dân tộc”2. Còn trong Từ điển Bách khoa Việt Nam năm 2002 đưa ra khái niệm: “Khủng bố là hành động dùng bạo lực của cá nhân, tổ chức, nhà nước hoặc liên minh nhà nước để đe dọa, cưỡng bức đối phương khiến họ khiếp sợ mà phải chịu khuất phục”3. Tóm lại, có thể nói: khủng bố là những hành vi bạo lực không tuyên bố, nhằm vào những mục tiêu không được trang bị các phương tiện quân sự hoặc không được báo trước để tự bảo vệ mình, nhằm mục đích gây sức ép đối với các nhà cầm quyền về mặt chính trị. Với định nghĩa như vậy, chúng ta có thể coi các cuộc tấn công vào cả các mục tiêu dân sự lẫn quân sự đều là khủng bố.
- Khái niệm về chủ nghĩa khủng bố Lần đầu tiên người ta bắt gặp thuật ngữ ”Chủ nghĩa khủng bố” (terrorism) vào năm 1798 khi Triết gia người Đức Emmanuel Kant (1724- 1804) sử dụng để mô tả một quan điểm bi quan về số phận của nhân loại. Trong cuốn sách Đại từ điển Viện hàn lâm Pháp cũng đề cập đến thuật ngữ chủ nghĩa khủng bố, điều này gợi đến những cuộc đàn áp đẫm máu trong thời kỳ "khủng bố" của Cách mạng Pháp năm (1789). Ngày nay, khủng bố thường được coi là hành động của các phong trào bí mật nhằm vào chính phủ của một nước với mục đích làm đảo lộn trật tự chính trị và xã hội. Chủ nghĩa khủng bố đã trở thành mối quan tâm của cả thế giới, đặc biệt kể từ sau vụ 11/9/2001.Lyakhov, Chủ nghĩa khủng bố và mối quan hệ giữa các quốc gia, Nxb Matxcova, 1992, tr.22 3 Hội đồng quốc gia chỉ đạo biên soạn từ điển bách khoa Việt Nam, Từ điển Bách khoa Việt Nam, quyển 2, tr543 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thuật ngữ Chủ nghĩa khủng bố đã trở thành một trong những thuật ngữ phổ biến trên báo chí và dư luận quốc tế.
Hầu hết các hội nghị quốc tế, kể cả các hội nghị về kinh tế và thương mại, đều có mục bàn về chống chủ nghĩa khủng bố trong chương trình nghị sự. Nhưng về vấn đề cơ bản là định nghĩa "thế nào là chủ nghĩa khủng bố?" thì các hội nghị vẫn chưa có được câu trả lời nhất trí chung. Mỹ gọi Bin Laden là "trùm khủng bố số 1", Bin Laden và Taliban lại lên án nhà nước Mỹ là "trùm khủng bố thế giới", là kẻ diệt chủng; Israel tố cáo chính quyền Palestine là nuôi dưỡng các phần tử khủng bố, nhưng Palestine lại lên án nhà nước Israel là nhà nước khủng bố; trước đây chính quyền Nam Tư của ông Milosevic cũng lên án Washington là kẻ khủng bố khi Mỹ tiến công các mục tiêu dân sự của Nam Tư hòng buộc Nam Tư phải chấp nhận kế hoạch hòa bình của NATO đặt ra cho tỉnh Kosovo; và trước đây phương Tây lên án Nga trong việc coi các phần tử ly khai tại Chechnya là khủng bố thì nay họ lại ủng hộ Nga. Như vậy, thuật ngữ chủ nghĩa khủng bố xuất hiện từ rất sớm nhưng cộng đồng quốc tế chưa thể đưa ra một định nghĩa mang tính nhất quán về chủ nghĩa khủng bố, chính vì thế hiện nay có hơn 100 định nghĩa về chủ nghĩa khủng bố quốc tế.
Một trong những định nghĩa đầu tiên về chủ nghĩa khủng bố trên thế giới là của Hội Quốc Liên từ năm 1937 văn bản pháp lý quốc tế đầu tiên về chủ nghĩa khủng bố, các hành động khủng bố được xác định chung là “tất cả các hành vi phạm tội chống lại một nhà nước hay một sự dự định hoặc tính toán trước, để tạo ra môt trạng thái kinh hoàng trong tâm trí của một vài người, một nhóm người cụ thể, hay cũng có khi là cả công chúng”4. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, khủng bố là hành động dùng bạo lực của các cá nhân, tổ chức, nhà nước hoặc liên minh nhà nước để đe dọa, cưỡng bức đối phương, 4 League of Nations Convention Definition of Terrorism, 1937 http://terrorism.com/od/whatisterroris1/ss/DefineTerrorism.htm#step2 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khiến họ khiếp sợ mà chịu khuất phục. Các hình thức khủng bố thường là bắt cóc, ám sát, đánh bom, tàn sát ma rợ v. khủng bố được giới cầm quyền một số nước đế quốc và thế lực phản động quốc tế coi như một quốc sách hoặc một chiến lược để chống các quốc gia tiến bộ và phong trào đòi độc lập dân tộc, dân chủ, tiến bộ xã hội.
Khủng bố bị nhân dân thế giới lên án và là một tội ác có tính chất quốc tế. Chống khủng bố đã trở thành mục tiêu chung của các quốc gia tiến bộ5. Cũng theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, khủng bố nhà nước là hành vi xâm phậm tính mạng, sức khỏe, tự do thân thể của nhân viên nhà nước, nhân viên tổ chức xã hội, công dân Việt Nam hoặc công dân nước ngoài nhằm chống chính quyền nhân dân. Hành vi nguy hiểm xã hội trên là một tội phạm nghiêm trọng thuộc nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia, có thể bị xử phạt đến mức án cao nhất- tử hình.
- Khái niệm về chủ nghĩa khủng bố quốc tế Theo cuốn “Đại bách khoa toàn thư Trung Quốc” lại quan điểm cho rằng: Chủ nghĩa khủng bố quốc tế là hành vi của cá nhân hoặc tổ chức sử dụng bạo lực có ý thức gây hoảng sợ và sử dụng các thủ đoạn giết hại hoặc uy hiếp tính mạng cá nhân hoặc nhóm người, phá hoại tài sản công hoặc tư để thực hiện một mục đích chính trị nào đó hoặc các mục đích khác trong phạm vi quốc tế. Đó là hành vi của một số cá nhân hoặc tập thể có mục đích chính trị và xã hội nào đó, sử dụng bạo lực hoặc phi bạo lực tấn công và đe dọa các cơ quan hoặc cá nhân, hoặc để tạo ra bầu không khí hoảng sợ, đã giết hại bừa bãi những người dân vô tội, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng6. Theo định nghĩa được sử dụng rộng rãi trong chính giới Mỹ, khủng bố theo nghĩa rộng là hành vi bạo lực vì động cơ chính trị nhằm vào các mục tiêu dân sự do các một quốc gia hoặc tổ chức bí mật tiến hành. Khủng bố quốc tế 5 Hội đồng quốc gia chỉ đạo biên soạn từ điển bách khoa Việt Nam, Từ điển Bách khoa Việt Nam, quyển 2, tr543 6 Khủng bố và chống khủng bố qua lăng kính báo chí, NXB Thông Tấn, Hà Nội 2006 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com là hoạt động khủng bố đối với công dân hoặc tài sản của hai quốc gia trở lên7.Chính phủ Mỹ đã dùng định nghĩa này để phục vụ việc thống kê và phân tích về chủ nghĩa khủng bố từ năm 1983.
Khủng bố quốc tế là loại khủng bố nhằm vào cá nhân, tổ chức hoặc mục tiêu được pháp luật quốc tế bảo vệ; giết người đứng đầu nhà nước, chính phủ, đại diện ngoại giao và các đại diện khác; phá hủy đại sứ quán, trụ sở của phái đoàn đại diện các tổ chức dân tộc, các tổ chức quốc tế; phá hoại hệ thống giao thông quốc tế… với mục đích gây ra sức ép đối với chính sách đối nội, đối ngoại của các quốc gia. Khủng bố quốc tế là một tội ác có tính chất quốc tế. Nguồn gốc của chủ nghĩa khủng bố Để đưa ra được những lý do chính xác sự bùng phát chủ nghĩa khủng bố là một điều rất khó khăn. Do hoạt động khủng bố đa dạng và xuất hiện ở nhiều vùng khác nhau, với những điều kiện địa chính trị, xã hội khác nhau, nên nguyên nhân gây ra chúng cũng có thể khác nhau.