Tổng quan nghiên cứu

Trong 9 tháng đầu năm 2021, toàn quốc đã xảy ra 1.723 vụ cháy, làm chết 72 người, bị thương 104 người, gây thiệt hại tài sản ước tính 332,91 tỷ đồng và thiệt hại rừng lên đến 3.588,56 ha. Trong đó, 578 vụ cháy xảy ra tại nhà dân, 342 vụ tại kho, cơ sở sản xuất, kinh doanh, và 156 vụ cháy phương tiện giao thông. Những thiệt hại không chỉ dừng lại ở con số về người và tài sản mà còn ảnh hưởng đến việc làm, ổn định xã hội và tâm lý người lao động. Một trong những nguyên nhân chính là các công trình không đảm bảo điều kiện an toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC).

Công ty TNHH một thành viên Hóa chất 21, thuộc Bộ Quốc phòng, là một trong những đơn vị sản xuất vật liệu nổ công nghiệp với quy mô lớn, có nhiều khu kho, nhà xưởng và công trình phụ trợ phân tán trên diện tích rộng khoảng 25 ha tại tỉnh Phú Thọ. Do đặc thù sản xuất vật liệu nổ, nguy cơ cháy nổ tại công ty rất cao, trong khi hệ thống PCCC chưa đồng bộ và đầy đủ theo quy định hiện hành.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng công tác an toàn PCCC tại Công ty Hóa chất 21 trong giai đoạn 2017-2022 và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này, nhằm giảm thiểu rủi ro cháy nổ, bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản và môi trường. Nghiên cứu tập trung vào các khu kho, nhà xưởng sản xuất thuốc nổ nhũ tương và các công trình phụ trợ, dựa trên các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 06:2021/BXD và QCVN 01:2019/BCT.

Việc thực hiện đề tài có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học về PCCC cho các công trình sản xuất vật liệu nổ, đồng thời cung cấp các giải pháp thực tiễn giúp Công ty nâng cao năng lực phòng ngừa và ứng phó sự cố cháy nổ, góp phần bảo đảm an toàn lao động và phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

  • Lý thuyết tam giác cháy: Bao gồm ba yếu tố cần thiết để xảy ra cháy là chất cháy, chất ôxy hóa và nguồn nhiệt. Việc loại bỏ hoặc kiểm soát một trong ba yếu tố này sẽ ngăn ngừa hoặc hạn chế cháy nổ.

  • Mô hình quản lý rủi ro cháy nổ: Gồm các bước xác định, phân tích, đánh giá và xử lý rủi ro cháy nổ nhằm giảm thiểu nguy cơ và thiệt hại do cháy gây ra.

  • Khái niệm an toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC): Bao gồm các biện pháp kỹ thuật và tổ chức nhằm phòng ngừa, phát hiện, báo cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ hiệu quả.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: phòng cháy, chữa cháy, công trình, ngăn chặn cháy lan, cấp nước chữa cháy, thoát nạn, cứu nạn, và các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia về PCCC.

Phương pháp nghiên cứu

  • Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ hồ sơ, báo cáo, tài liệu kỹ thuật của Công ty Hóa chất 21 giai đoạn 2017-2022; khảo sát thực tế tại 5 khu vực chính gồm nhà xưởng sản xuất, nhà thử nghiệm, kho nguyên liệu, kho thành phẩm và công trình phụ trợ; bảng khảo sát kiến thức và thực trạng tuân thủ PCCC của cán bộ công nhân viên.

  • Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp phân tích định tính và định lượng, so sánh thực trạng với các quy chuẩn kỹ thuật QCVN 06:2021/BXD và QCVN 01:2019/BCT; đánh giá mức độ tuân thủ, nhận diện các điểm mạnh, hạn chế và nguy cơ cháy nổ.

  • Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát 100 cán bộ công nhân viên đại diện cho các bộ phận sản xuất và quản lý; lựa chọn 5 khu vực công trình tiêu biểu theo chức năng và mức độ nguy hiểm cháy nổ để đánh giá chi tiết.

  • Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu trong 6 tháng, từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2023; khảo sát thực địa và phỏng vấn trong tháng 3 và 4; tổng hợp kết quả và đề xuất giải pháp trong tháng 5 và 6.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Thực trạng hệ thống PCCC chưa đồng bộ và thiếu hụt thiết bị: Tại 5 khu vực khảo sát, chỉ có khoảng 70% số công trình được trang bị hệ thống chữa cháy tự động theo quy định. Ví dụ, khu kho nguyên liệu và kho thành phẩm còn thiếu hệ thống sprinkler tự động, gây nguy cơ cháy lan cao. Hệ thống báo cháy tự động được lắp đặt đầy đủ ở 80% các khu vực sản xuất.

  2. Nhận thức và tuân thủ PCCC của người lao động còn hạn chế: Qua khảo sát 100 cán bộ công nhân viên, chỉ có 65% người lao động có kiến thức cơ bản về PCCC và thực hiện đúng quy trình an toàn. Khoảng 30% chưa được huấn luyện đầy đủ hoặc chưa tham gia các buổi tập huấn định kỳ.

  3. Cơ sở hạ tầng và công trình đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật nhưng còn tồn tại điểm yếu về thoát nạn và ngăn cháy lan: Các lối thoát nạn tại một số nhà xưởng có chiều rộng chưa đạt chuẩn, khoảng 20% cửa thoát nạn không mở được hoặc bị cản trở. Hệ thống ngăn cháy lan chưa được bố trí hợp lý tại các khu vực có nguy cơ cháy nổ cao.

  4. Hệ thống cấp nước chữa cháy và phương tiện chữa cháy tại chỗ đáp ứng khoảng 85% yêu cầu: Công ty có bể nước cứu hỏa 200 m³, trạm bơm tăng áp và các họng nước chữa cháy bố trí hợp lý. Tuy nhiên, một số vị trí xa trung tâm sản xuất chưa có hệ thống cấp nước chữa cháy đầy đủ, ảnh hưởng đến khả năng ứng cứu kịp thời.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên là do quy hoạch tổng thể các công trình chưa đồng bộ, dẫn đến việc đầu tư hệ thống PCCC không đồng đều giữa các khu vực. So với các nghiên cứu trong ngành công nghiệp vật liệu nổ, mức độ trang bị thiết bị PCCC của Công ty Hóa chất 21 tương đối cao nhưng vẫn chưa đạt chuẩn quốc tế về phòng ngừa cháy lan và thoát nạn.

Việc nhận thức của người lao động còn hạn chế phản ánh sự cần thiết tăng cường công tác tuyên truyền, huấn luyện và kiểm tra định kỳ. Kết quả khảo sát có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ trang bị thiết bị PCCC và tỷ lệ người lao động được huấn luyện theo từng khu vực.

Hệ thống cấp nước chữa cháy và phương tiện chữa cháy tại chỗ tuy đáp ứng phần lớn yêu cầu nhưng cần được mở rộng để đảm bảo khả năng ứng cứu nhanh chóng, đặc biệt trong các khu vực xa trung tâm sản xuất. So sánh với các quy chuẩn QCVN 06:2021/BXD cho thấy Công ty cần cải thiện các điểm yếu về thoát nạn và ngăn cháy lan để giảm thiểu thiệt hại khi xảy ra sự cố.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Lắp đặt hệ thống chữa cháy tự động hoàn chỉnh cho các khu kho nguyên liệu và kho thành phẩm còn thiếu: Triển khai trong vòng 12 tháng, ưu tiên các khu vực có nguy cơ cháy nổ cao. Chủ thể thực hiện là Ban Quản lý dự án và Phòng Kỹ thuật Công ty.

  2. Tổ chức các chương trình huấn luyện, tập huấn PCCC định kỳ cho toàn bộ cán bộ công nhân viên: Mục tiêu nâng tỷ lệ người lao động có kiến thức và kỹ năng PCCC lên trên 90% trong 6 tháng tới. Phòng An toàn lao động phối hợp với lực lượng PCCC chuyên ngành chịu trách nhiệm.

  3. Cải tạo, mở rộng lối thoát nạn và bố trí lại hệ thống ngăn cháy lan theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia: Thực hiện trong 18 tháng, tập trung vào các nhà xưởng sản xuất và kho chứa. Ban Quản lý xây dựng và Phòng An toàn chịu trách nhiệm giám sát.

  4. Mở rộng hệ thống cấp nước chữa cháy và bổ sung phương tiện chữa cháy tại các vị trí xa trung tâm sản xuất: Hoàn thành trong 12 tháng, đảm bảo lưu lượng nước và thiết bị chữa cháy phù hợp với quy định. Phòng Cơ điện và Ban Quản lý dự án phối hợp thực hiện.

  5. Xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu và giám sát PCCC trực tuyến: Áp dụng công nghệ camera và cảm biến báo cháy tự động, giúp phát hiện sớm và xử lý kịp thời các sự cố. Thời gian triển khai dự kiến 24 tháng, do Phòng Công nghệ thông tin và Phòng An toàn phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Ban lãnh đạo và quản lý Công ty sản xuất vật liệu nổ: Giúp đánh giá thực trạng PCCC, từ đó xây dựng kế hoạch đầu tư và quản lý an toàn hiệu quả.

  2. Cán bộ kỹ thuật và phòng An toàn lao động: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để triển khai các biện pháp kỹ thuật, tổ chức huấn luyện và kiểm tra PCCC.

  3. Cơ quan quản lý nhà nước về phòng cháy chữa cháy và an toàn lao động: Tham khảo để hoàn thiện chính sách, quy chuẩn kỹ thuật và hướng dẫn kiểm tra, giám sát các cơ sở sản xuất nguy hiểm.

  4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành An toàn lao động, Kỹ thuật PCCC: Là tài liệu tham khảo quý giá về thực trạng, phương pháp đánh giá và giải pháp nâng cao an toàn PCCC trong ngành công nghiệp vật liệu nổ.

Câu hỏi thường gặp

  1. Tại sao công tác PCCC tại Công ty Hóa chất 21 lại quan trọng?
    Công ty sản xuất vật liệu nổ có nguy cơ cháy nổ cao, nếu không đảm bảo an toàn PCCC sẽ gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Nghiên cứu giúp đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phù hợp để giảm thiểu rủi ro.

  2. Phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng là gì?
    Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát thực địa, thu thập số liệu hồi cứu, phân tích so sánh với các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và khảo sát kiến thức người lao động.

  3. Những hạn chế lớn nhất trong công tác PCCC hiện nay tại công ty là gì?
    Thiếu hệ thống chữa cháy tự động ở một số khu vực, nhận thức và huấn luyện PCCC của người lao động chưa đầy đủ, hệ thống thoát nạn và ngăn cháy lan còn tồn tại điểm yếu.

  4. Giải pháp nào được ưu tiên thực hiện trước?
    Lắp đặt hệ thống chữa cháy tự động cho các khu vực nguy hiểm và tổ chức huấn luyện PCCC cho người lao động được ưu tiên trong 6-12 tháng tới.

  5. Luận văn có thể áp dụng cho các doanh nghiệp khác không?
    Có, các phương pháp đánh giá và giải pháp đề xuất có thể tham khảo và điều chỉnh phù hợp cho các doanh nghiệp sản xuất vật liệu nổ hoặc các ngành công nghiệp có nguy cơ cháy nổ tương tự.

Kết luận

  • Luận văn đã đánh giá toàn diện thực trạng công tác an toàn phòng cháy chữa cháy tại Công ty TNHH một thành viên Hóa chất 21 trong giai đoạn 2017-2022, phát hiện nhiều điểm mạnh và hạn chế cần khắc phục.
  • Các phát hiện về thiếu hụt thiết bị chữa cháy tự động, nhận thức người lao động và hệ thống thoát nạn chưa đạt chuẩn là cơ sở để đề xuất các giải pháp kỹ thuật và tổ chức.
  • Đề xuất các biện pháp cụ thể như lắp đặt hệ thống chữa cháy tự động, huấn luyện PCCC, cải tạo lối thoát nạn và mở rộng hệ thống cấp nước chữa cháy nhằm nâng cao hiệu quả công tác PCCC.
  • Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu và tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực an toàn PCCC tại các cơ sở sản xuất vật liệu nổ.
  • Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, giám sát hiệu quả và cập nhật thường xuyên các quy chuẩn kỹ thuật để đảm bảo an toàn tối đa cho công ty và người lao động.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ an toàn cho doanh nghiệp và cộng đồng!