phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày theo 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn về tác động của quá trình CNH, HĐH đến môi trƣờng sinh thái. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đến môi trƣờng sinh thái ở tỉnh Bắc Ninh. Chƣơng 4: Quan điểm và giải pháp nhằm phát huy tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đến môi trƣờng sinh thái ở Bắc Ninh thời gian tới. 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA ĐẾN MÔI TRƢỜNG SINH THÁI 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Vấn đề công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam 1. Cuốn “ Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam – phác thảo lộ trình” do Trần Đình Thiên chủ biên, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội, 2002. Trong công trình này tác giả đã tập trung nghiên cứu một số nội dung sau: Quan hệ giữa các điểm xuất phát và mục tiêu của tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Điểm xuất phát nội tại của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa giai đoạn 2001 – 2020 Bối cảnh kinh tế quốc tế và khả năng tác động của nó đến quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của nƣớc ta trong giai đoạn tới Phƣơng hƣớng và mục tiêu CNH, HĐH trong giai đoạn 2001 – 2020 Một số vấn đề về giải pháp, phƣơng hƣớng và mục tiêu CNH, HĐH trong giai đoạn 2001 – 2020 2.
Cuốn sách “ Tăng trưởng và công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam – Bài toán huy động và sử dụng vốn” do Võ Trí Thành chủ biên, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2007. Sử dụng cách tiếp cận xem xét tăng trƣởng và công nghiệp hóa là quá trình “ nội sinh hóa” dƣới tác động của đầu tƣ thông qua các nhân tố hay “kênh” dẫn truyền đầu tƣ, nhóm tác giả đƣa ra một số suy xét mới đối với hai bài toán huy động và sử dụng vốn. Nội dung chính của cuốn sách là mối quan hệ giữa tiết kiệm và đầu tƣ; tăng trƣởng và chuyển dịch cơ cấu theo kế hoạch 2006 – 2010: tính khả thi và hiệu quả đầu tƣ, quan điểm và định hƣớng chính sách huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn vốn đảm bảo thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa. Cuốn sách “ Mô hình CNH, HĐH theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” của tác giả Đỗ Hoài Nam và Trần Đình Thiên, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2009.
4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Công trình đã xem xét khái niệm công nghiệp hóa từ góc độ kinh tế học chính trị, với tƣ cách là một quá trình, phƣơng thức cải biến chế độ kinh tế. Theo đó, CNH là quá trình cải biến nền kinh tế nông nghiệp dựa vào nền tảng kỹ thuật thủ công, mang tính hiện vật, tự cấp tự túc thành nền kinh tế công nghiệp thị trƣờng. Cải biến kĩ thuật, tạo dựng nền công nghiệp lớn (Khía cạnh vật chất - kĩ thuật) và phát triển kinh tế thị trƣờng (Khía cạnh cơ chế, thể chế) là hai mặt của quá trình CNH, HĐH. Từ điểm xuất phát đó các tác giả đã nghiên cứu tiến trình đổi mới tƣ duy và quan điểm CNH, HĐH ; thực hiện CNH, HĐH ở Việt Nam trong hai mƣơi năm đổi mới và phát triển đất nƣớc.
Cuối cùng, các tác giả đã phác thảo mô hình CNH, HĐH theo định hƣớng XHCN ở Việt Nam trong môi trƣờng hội nhập và dựa vào hôi nhập. Về tác động của quá trình CNH, HĐH đến môi trường sinh thái và bảo vệ môi trường sinh thái trong quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam 1. Cuốn sách “ Mô hình công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa – con đường và bước đi” do Đỗ Hoài Nam chủ biên, NXB Khoa học và Xã hội, Hà Nội, 2010. Các tác giả có đề cập đến tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đến môi trƣờng tự nhiên ở những nội dung sau: Các vấn đề liên quan đến môi trƣờng sinh thái trong quá trình CNH, HĐH: Suy thoái tài nguyên đất; nguy cơ mất dần sự đa dạng các hệ sinh thái; ô nhiễm nƣớc thải đô thị và khu công nghiệp; ô nhiễm chất thải rắn sinh hoạt; ô nhiễm do phát triển công nghiệp với công nghệ lạc hậu; biến đổi khí hậu có xu hƣớng gia tăng.
Nguyên nhân của những hạn chế và bất cập về bảo vệ môi trƣờng tự nhiên trong quá trình CNH, HĐH đó là: + Vấn đề môi trƣờng và đánh giá tác động môi trƣờng chƣa đƣợc quan tâm thỏa đáng trong quy hoach tổng thể phát triển kinh tế - xã hội + Tƣ tƣởng đơn thuần coi trọng tăng trƣởng, coi nhẹ môi trƣờng + Đầu tƣ bảo vệ môi trƣờng rất thấp + Những hạn chế trong thực thi nhiệm vụ bảo vệ môi trƣờng + Trách nhiệm quản lý của các nghành, các cấp đối với môi trƣờng không rõ ràng, chồng chéo 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com + Công tác giáo dục bảo vệ môi trƣờng và các hoạt động xã hội hóa bảo vệ môi trƣờng còn mang nặng tính hình thức, ý thức bảo vệ môi trƣờng của ngƣời dân không cao Đề xuất kiến nghị + Hệ mục tiêu tối cao của CNH, HĐH ở Việt Nam gồm: Một là, mục tiêu phát triển bền vững ( hài hòa ba trụ cột kinh tế - xã hội – môi trƣờng) và hai là phát triển con ngƣời. + Trong giai đoạn tới Việt Nam cần phải coi nhiệm vụ bảo vệ môi trƣờng, khai thác, sử dụng tài nguyên là một chiến lƣợc lớn, thậm chí là một chiến lƣợc đặt lên hàng đầu trong chiến lƣợc tổng thể phát triển đất nƣớc 2. Cuốn sách “ Vấn đề môi trường trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của Vũ Huy Chương (chủ biên), NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2007. Trong công trình này, các tác giả đã nghiên cứu một số các vấn đề sau: Thứ nhất, những vấn đề chung về bảo vệ môi trƣờng trong quá trình CNH, HĐH, phát triển kinh tế xã hội bền vững với những nội dung sau: Bảo vệ môi trƣờng trong mối quan hệ giữa tăng trƣởng nhanh và phát triển bền vững Bảo vệ môi trƣờng là vấn đề toàn cầu, kinh nghiệm quốc tế về bảo vệ môi trƣờng trong quá trình phát triển bền vững Quan điểm và chính sách của Việt Nam về bảo vệ môi trƣờng trong thực hiện CNH, HĐH Thứ hai, đánh giá hiện trạng công tác bảo vệ môi trƣờng trong quá trình thực hiện CNH, HĐH của Việt Nam.
Ở đây, các tác giả đã phân tích, đánh giá tác động tiêu cực của CNH, HĐH đến môi trƣờng tự nhiên thông qua xem xét hiện trạng môi trƣờng tại các khu đô thị, khu công nghiệp, các vùng kinh tế trọng điểm, các khu mỏ khai thác khoáng sản, khu vực nông thôn. Thứ ba, đề xuất những chính sách và giải pháp cần thiết về bảo vệ môi trƣờng trong quá trình CNH, HĐH đất nƣớc theo yêu cầu phát triển bền vững. Các giải pháp đƣợc đƣa ra ở đây là: 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nâng cao nhận thức và hành động về bảo vệ môi trƣờng trong mọi ngƣời, mọi nghành, mọi cấp Áp dụng các biện pháp kinh tế trong bảo vệ môi trƣờng Tăng cƣờng đầu tƣ cho bảo vệ môi trƣờng Đẩy mạnh xã hội hóa trong bảo vệ môi trƣờng Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học về bảo vệ môi trƣờng Tăng cƣờng quản lý Nhà nƣớc về bảo vệ môi trƣờng 3. Cuốn “ Chính sách công nghiệp theo định hướng phát triển bền vững ở Việt Nam” của các tác giả Phan Đăng Tuất và Lê Minh Đức, NXB Lao động – Xã hội, Hà Nội, 2005.
Trong công trình này các tác giả đã nghiên cứu nhiều vấn đề liên quan đến phát triển bền vững công nghiệp, chính sách phát triển công nghiệp Việt Nam trong thời kì 1986 – 2005. Phân tích các chính sách phát triển công nghiệp dƣới góc độ phát triển bền vững. Trong phân tích chính sách công nghiệp từ góc độ bền vững môi trƣờng các tác giả đã đề cập tới các nhân tố không bền vững trong chính sách Các tác giả cho rằng trong chính sách công nghiệp, bảo vệ môi trƣờng mới chỉ mang tính kết hợp bên cạnh các mục tiêu ƣu tiên về kinh tế. Những khiếm khuyết trong chính sách công nghiệp đang tạo ra nguy cơ đe dọa tính bền vững của phát triển công nghiệp nói riêng, phát triển bền vững của Việt Nam nói chung.
Các nguy cơ lớn nhất hiện nay là: Thái độ thiếu trách nhiệm của doanh nghiệp Hệ quả môi trƣờng không mong muốn gia tăng Cạn kiệt tài nguyên và ô nhiễm môi trƣờng Trong đó, nguy cơ lớn nhất là thái độ thờ ơ của doanh nghiệp đối với việc bảo vệ môi trƣờng trong khi chính các doanh nghiệp là cấu thành quan trọng nhất, động lực chính trong mọi tiến trình bảo vệ môi trƣờng Các tác giả cũng cho rằng đang có xung đột lớn giữa phát triển công nghiệp và bảo vệ môi trƣờng. Trong phân bổ công nghiệp các xung đột luôn nảy sinh giữa lựa chọn mục tiêu ƣu tiên: Kinh tế hay môi trƣờng. Công nghiệp dƣờng nhƣ muốn tập 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trung về các thành phố lớn nơi có điều kiện hạ tầng phát triển, chi phí rẻ nhƣng điều đó lại đi ngƣợc với lựa chọn trên tiêu chí môi trƣờng và xã hội. Xét các cân đối tổng thể, các xung đột nảy sinh giữa lợi ích cục bộ và tổng thể giữa vùng và các địa phƣơng.
Về bản chất môi trƣờng là không gian chung , tác động môi trƣờng dù xuất phát ở đâu cũng ảnh hƣởng nhất định đến không gian chung. Môi trƣờng là không gian chung nên lợi ích tổng thể của vùng là quan trọng nhất và phải đƣợc đặt lên trên hết. Nhìn nhận trong cách giải quyết vấn đề môi trƣờng hiện nay mới chỉ xem xét trong không gian của từng địa phƣơng, dẫn đến các chính sách bảo vệ môi trƣờng kém hiệu quả. Khi bàn về chính sách bảo vệ môi trƣờng trong công nghiệp trong những năm tiếp theo, các tác giả cho rằng chính sách bảo vệ môi trƣờng trong công nghiệp lấy nguyên tắc chủ đạo là phòng ngừa trong đó doanh nghiệp là mắt xích quan trọng nhất.