Luận văn thạc sĩ về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2011-2020

Luận văn thạc sĩ phân tích chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành tại Quảng Nam giai đoạn 2011-2020 theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

• Tác giả: Vũ Thị Bích Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2011 – 2020
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu đề tài
• 0.6. Những đóng góp – Ý nghĩa của đề tài
• 0.7. Kết cấu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CẤU KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ
• 1.1. Cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành
• 1.1.1. Cơ cấu kinh tế và cơ cấu kinh tế ngành
• 1.1.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
• 1.1.3. Các mô hình lý thuyết về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành
• 1.1.3.1. Lý thuyết của Mácxit
• 1.1.3.2. Mô hình hai khu vực của Arthus Lewis
• 1.1.3.3. Mô hình hai khu vực của Harry T.
• 1.1.3.4. Lý thuyết về chuyển dịch cơ cấu (Moise Syquin)
• 1.1.4. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành theo hướng CNH, HĐH
• 1.1.4.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế - tính quy luật của tiến trình CNH, HĐH
• 1.1.4.2. Những đổi mới trong nhận thức lý luận về vấn đề chuyển dịch cơ cấu ngành trong quá trình công nghiệp hóa ở Việt Nam
• 1.1.5. Những chỉ tiêu phản ánh sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
• 1.1.5.1. Cơ cấu lao động đang làm việc trong nền kinh tế
• 1.1.6. Những nhân tố ảnh hưởng tới sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa
• 1.1.6.1. Các nguồn lực tự nhiên
• 1.1.6.2. Nguồn lực con người
• 1.1.6.3. Khoa học công nghệ
• 1.1.6.4. Các nhân tố về cơ chế chính sách
• 1.1.7. Chuyển dịch cơ cấu ngành ở một số địa phương và bài học kinh nghiệm cho tỉnh Quảng Nam
• 1.1.7.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở một số địa phương
• 1.1.7.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Khánh Hòa
• 1.1.7.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Tp.
• 1.1.7.4. Bài học kinh nghiệm
• 1.2. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH TỈNH QUẢNG NAM GIAI ĐOẠN TỪ 2000 – 2010
• 2.1. Tổng quan về tỉnh Quảng Nam
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.2. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành của tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2001 – 2010
• 2.2.1. Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành của tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2001 – 2010
• 2.2.2. Chuyển dịch cơ cấu lao động giai đoạn 2001 – 2010
• 2.2.3. Chuyển dịch cơ cấu vốn đầu tư giai đoạn 2001 – 2010
• 2.2.4. Phân tích quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2001-2010
• 2.2.4.1. Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp
• 2.2.4.2. Chuyển dịch cơ cấu công nghiệp
• 2.2.4.3. Chuyển dịch cơ cấu thương mại – dịch vụ
• 2.2.5. Đánh giá chung
• 2.2.5.1. Những kết quả chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong thời gian qua của tỉnh Quảng Nam
• 2.2.5.2. Hạn chế và những vấn đề đặt ra cần giải quyết
• 2.2.5.3. Nguyên nhân của hạn chế
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG III: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH THEO HƯỚNG CNH, HĐH Ở TỈNH QUẢNG NAM
• 3.1. Những quan điểm, mục tiêu, phương hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành tỉnh Quảng Nam
• 3.1.1. Quan điểm chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành tỉnh Quảng Nam
• 3.1.2. Mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành tỉnh Quảng Nam
• 3.1.3. Phương hướng chủ yếu chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành tỉnh Quảng Nam
• 3.2. Phương hướng phát triển công nghiệp theo hướng bền vững
• 3.3. Phương hướng phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn gắn kết đô thị - nông thôn
• 3.4. Phương hướng phát triển nông nghiệp nông thôn
• 3.5. Những giải pháp chủ yếu thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành theo hướng CNH, HĐH ở tỉnh Quảng Nam thời gian tới
• 3.5.1. Giải pháp quy hoạch phát triển ngành
• 3.5.2. Phát triển cụm ngành và tái cơ cấu ngành
• 3.5.3. Phát triển du lịch
• 3.5.4. Phát triển nông nghiệp
• 3.5.5. Giải pháp về cơ sở hạ tầng
• 3.5.6. Đẩy mạnh thu hút nguồn vốn đầu tư, hướng vào các mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nền kinh tế
• 3.5.7. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.5.8. Đẩy mạnh giáo dục và đào tạo nguồn lao động và bồi dưỡng cán bộ để phục vụ quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành
• 3.5.9. Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách
• 3.6. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2011 2020

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một trong những yếu tố quan trọng trong phát triển kinh tế của tỉnh Quảng Nam. Giai đoạn 2011-2020, tỉnh đã có những bước tiến đáng kể trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tỷ trọng ngành nông nghiệp giảm dần, trong khi đó, ngành công nghiệp và dịch vụ ngày càng chiếm ưu thế. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

1.1. Tình hình kinh tế tỉnh Quảng Nam trước năm 2011

Trước năm 2011, cơ cấu kinh tế của tỉnh Quảng Nam chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với tỷ trọng cao trong tổng sản phẩm. Tuy nhiên, sự phát triển không đồng đều giữa các ngành đã dẫn đến những hạn chế trong tăng trưởng kinh tế.

1.2. Những thay đổi trong cơ cấu kinh tế giai đoạn 2011 2020

Giai đoạn 2011-2020, tỉnh Quảng Nam đã thực hiện nhiều chính sách nhằm thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tỷ trọng ngành công nghiệp và dịch vụ đã tăng lên đáng kể, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thu hút đầu tư.

II. Những thách thức trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Quảng Nam

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng tỉnh Quảng Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Các vấn đề như chất lượng nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng yếu kém và sự phụ thuộc vào các ngành truyền thống vẫn còn tồn tại.

2.1. Chất lượng nguồn nhân lực và đào tạo

Chất lượng nguồn nhân lực tại Quảng Nam còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu của các ngành công nghiệp hiện đại. Việc đào tạo và bồi dưỡng kỹ năng cho lao động là một trong những thách thức lớn.

2.2. Cơ sở hạ tầng và đầu tư

Cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội tại Quảng Nam chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư và phát triển các ngành công nghiệp. Cần có những giải pháp mạnh mẽ để cải thiện tình hình này.

III. Phương pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Quảng Nam

Để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tỉnh Quảng Nam cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các giải pháp này bao gồm quy hoạch phát triển ngành, đầu tư vào công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

3.1. Quy hoạch phát triển ngành công nghiệp

Quy hoạch phát triển ngành công nghiệp cần được thực hiện một cách đồng bộ, nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp đầu tư và phát triển.

3.2. Đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo

Đầu tư vào công nghệ hiện đại và khuyến khích đổi mới sáng tạo là yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngành kinh tế tại Quảng Nam.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Quảng Nam

Nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại Quảng Nam đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự chuyển dịch này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

4.1. Kết quả đạt được từ chuyển dịch cơ cấu

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế đã giúp tỉnh Quảng Nam tăng trưởng kinh tế ổn định, tạo ra nhiều việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác

Nghiên cứu cũng rút ra bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác trong cả nước, giúp Quảng Nam có thể áp dụng những mô hình phát triển hiệu quả.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của tỉnh Quảng Nam

Kết luận, chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2011-2020 đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, để tiếp tục phát triển bền vững, tỉnh cần có những chiến lược dài hạn và đồng bộ hơn.

5.1. Tầm nhìn phát triển bền vững

Tỉnh Quảng Nam cần xây dựng tầm nhìn phát triển bền vững, tập trung vào việc nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo vệ môi trường.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Định hướng phát triển trong tương lai cần chú trọng đến việc phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn, đồng thời duy trì và phát triển các ngành truyền thống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quy luật tất yếu nhằm chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đối với tỉnh Quảng Nam, sau khi tái lập từ một tỉnh thuần nông với xuất phát điểm kinh tế thấp, địa phương đã có những bước tiến vượt bậc. Trong giai đoạn 2001 – 2010, tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GDP) của tỉnh đạt bình quân 11,59%/năm, riêng giai đoạn 2006 – 2010 tăng tới 12,82%/năm. Cơ cấu kinh tế có sự thay đổi rõ rệt khi tỷ trọng ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm từ 40,83% năm 2001 xuống dưới mức 25% vào năm 2011, trong khi khu vực công nghiệp – xây dựng và dịch vụ liên tục gia tăng tỷ trọng đóng góp.

Tuy nhiên, chất lượng tăng trưởng kinh tế của Quảng Nam giai đoạn này vẫn bộc lộ nhiều hạn chế khi chủ yếu phát triển theo chiều rộng, thâm dụng tài nguyên thiên nhiên, vốn đầu tư và lao động giản đơn. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch chưa thực sự vững chắc; tiềm năng của các ngành công nghiệp mũi nhọn và dịch vụ du lịch chưa được khai thác tối đa; hạ tầng kỹ thuật thiếu tính kết nối đồng bộ. Cơ cấu lao động chuyển dịch rất chậm khi đến năm 2010 vẫn còn 59,15% lao động làm việc trong khu vực nông nghiệp, trong khi tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt xấp xỉ 11%.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế chính trị xác định mục tiêu làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tỉnh Quảng Nam trong 10 năm (2001 – 2010), từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa giai đoạn 2011 – 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng, tạo tiền đề nâng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ lên trên 80% GDP, tối ưu hóa nguồn lực cho Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung và Khu kinh tế mở Chu Lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa lý luận kinh tế chính trị Mác-Lênin và các mô hình kinh tế phát triển hiện đại:

• Lý luận tái sản xuất xã hội của C. Mác và V.I. Lênin: Phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa Khu vực I (sản xuất tư liệu sản xuất) và Khu vực II (sản xuất tư liệu tiêu dùng). Quy luật ưu tiên phát triển sản xuất tư liệu sản xuất một cách hợp lý là tiền đề vật chất quyết định sự chuyển dịch cơ cấu ngành và nâng cao năng suất lao động xã hội.
• Mô hình hai khu vực của W. Arthur Lewis: Luận giải cơ chế chuyển dịch nguồn lao động dư thừa với năng suất biên tiệm cận mức 0 từ khu vực nông nghiệp truyền thống sang khu vực công nghiệp hiện đại có năng suất cao hơn và tích lũy tư bản tốt hơn.
• Mô hình chuyển dịch ba giai đoạn của Harry T. Oshima: Ứng dụng đặc thù nông nghiệp gió mùa châu Á qua 3 giai đoạn: tạo việc làm nông nhàn, đầu tư mở rộng công nghiệp - dịch vụ giải quyết lao động, và phát triển công nghệ cao theo chiều sâu khi tiền lương thực tế tăng.
• Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu của Moshe Syrquin: Khái quát ba nấc thang phát triển gắn với sự biến đổi của tỷ lệ tích lũy tư bản và đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP).

Các khái niệm trọng tâm bao gồm: cơ cấu kinh tế ngành, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa, cơ cấu lao động xã hội và hiệu quả phân bổ vốn đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu lấy phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm nền tảng xuyên suốt. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2001 – 2011, các báo cáo kinh tế vĩ mô của Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý Khu kinh tế mở Chu Lai, cùng dữ liệu so sánh từ các địa phương lân cận như Đà Nẵng và Khánh Hòa.

Nghiên cứu khảo sát trên cỡ mẫu gồm 150 đơn vị kinh tế đại diện (bao gồm các doanh nghiệp công nghiệp chế biến, đơn vị du lịch - dịch vụ và hợp tác xã nông nghiệp) kết hợp phỏng vấn sâu 30 chuyên gia hoạch định chính sách tại địa phương. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên theo vùng địa lý (vùng đồng bằng ven biển, vùng trung du và miền núi) được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện cao cho các tiểu vùng kinh tế đặc thù của tỉnh.

Phương pháp phân tích - tổng hợp, thống kê mô tả chuỗi thời gian (time-series) và so sánh đối chiếu được áp dụng để lượng hóa tốc độ tăng trưởng liên hoàn, tỷ trọng cơ cấu GDP, phân bố vốn đầu tư và chuyển dịch lao động, từ đó làm rõ bản chất quy luật chuyển dịch cơ cấu kinh tế của địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Cơ cấu GDP chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa: Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân toàn tỉnh đạt 11,59%/năm trong giai đoạn 2001 – 2010. Khu vực công nghiệp – xây dựng bứt phá với tốc độ tăng trưởng bình quân 19,07%/năm, nâng mức đóng góp vào tăng trưởng GDP toàn tỉnh từ 45% năm 2001 lên trên 60% vào năm 2010. Ngược lại, khu vực nông, lâm, thủy sản chỉ tăng bình quân 1,87%/năm, khiến tỷ trọng GDP ngành nông nghiệp thu hẹp nhanh chóng từ 40,83% năm 2001 xuống dưới 25% năm 2011.
• Chuyển dịch cơ cấu việc làm có độ trễ lớn so với chuyển dịch GDP: Tỷ lệ lao động làm việc trong ngành nông, lâm, thủy sản giảm từ 69,92% năm 2005 xuống còn 59,15% năm 2010. Lao động công nghiệp – xây dựng tăng lên 168.964 người vào năm 2011 nhưng chủ yếu là lao động giản đơn. Tỷ lệ lao động qua đào tạo toàn tỉnh năm 2011 chỉ đạt gần 11% (trong đó trình độ đại học, cao đẳng chiếm 23,7%, trung học chuyên nghiệp chiếm 31,4%), tạo ra rào cản lớn cho mục tiêu hiện đại hóa.
• Tăng trưởng kinh tế phụ thuộc lớn vào vốn đầu tư: Tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2006 – 2011 đạt gần 39.000 tỷ đồng, tương đương 45% GDP theo giá thực tế, với tốc độ tăng bình quân 24%/năm. Nguồn thu ngân sách nhà nước năm 2011 đạt khoảng 6.300 tỷ đồng, gấp 4,5 lần so với năm 2000, tạo nguồn lực cho các dự án hạ tầng giao thông và khu công nghiệp.

Thảo luận kết quả

Các số liệu thực nghiệm trên có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ đường thể hiện quỹ đạo tăng trưởng GDP phân kỳ giai đoạn 2001 – 2010, biểu đồ tròn so sánh tỷ trọng GDP và lao động giữa các mốc 2001 – 2005 – 2010, cùng bảng phân rã đóng góp của các nhóm ngành kinh tế cấp I.

Thực tế nghiên cứu cho thấy sự chênh lệch sâu sắc giữa tốc độ chuyển dịch cơ cấu GDP và cơ cấu lao động tại Quảng Nam. Điều này phản ánh sự chênh lệch lớn về năng suất lao động giữa khu vực công nghiệp hiện đại và nông nghiệp truyền thống, tương đồng với cảnh báo từ mô hình Lewis. Quảng Nam xuất phát điểm từ một tỉnh thuần nông, địa hình phức tạp bị chia cắt và thời tiết khắc nghiệt với lượng mưa trung bình lên đến 2.830 mm/năm thường xuyên gây ngập lụt cục bộ.

So sánh với thành phố Đà Nẵng – nơi ngành dịch vụ chiếm tới trên 54,2% GDP vào năm 2010 và thu hút hơn 83.000 tỷ đồng vốn đầu tư dịch vụ giai đoạn 2011 – 2015 – Quảng Nam chưa khai thác hết giá trị gia tăng từ hệ thống di sản văn hóa thế giới Hội An, Mỹ Sơn và cụm đảo Cù Lao Chàm. Sự phụ thuộc vào các ngành thâm dụng lao động giản đơn như dệt may, gia công lắp ráp và vật liệu xây dựng khiến năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) của tỉnh đóng góp vào tăng trưởng còn ở mức thấp.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tái cơ cấu và phát triển các cụm ngành công nghiệp chủ lực: Tập trung phát triển công nghiệp cơ khí ô tô, chế tạo, vật liệu xây dựng và chế biến sâu tại Khu kinh tế mở Chu Lai và các khu công nghiệp Điện Nam – Điện Ngọc, Thuận Yên. Mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng công nghiệp đạt 15 – 16%/năm trong giai đoạn 2011 – 2015, đưa công nghiệp – xây dựng chiếm tỷ trọng trên 45% GDP. Đơn vị chủ trì thực hiện: Ban Quản lý Khu kinh tế mở Chu Lai phối hợp cùng Sở Công Thương tỉnh Quảng Nam.
• Đưa du lịch – dịch vụ trở thành ngành kinh tế mũi nhọn: Phát triển chuỗi sản phẩm du lịch di sản gắn với đô thị cổ Hội An, di tích Mỹ Sơn và du lịch sinh thái biển Cù Lao Chàm. Đẩy mạnh liên kết không gian kinh tế Đông – Tây, phấn đấu thu hút trên 3,5 triệu lượt khách du lịch vào năm 2015 và đạt 5 triệu lượt khách vào năm 2020. Đơn vị thực hiện: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
• Đột phá nâng cao chất lượng nguồn nhân lực địa phương: Nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ gần 11% năm 2011 lên mức 45% vào năm 2015 và đạt trên 60% vào năm 2020. Tăng cường đào tạo nghề kỹ thuật liên kết giữa 2 trường đại học, 5 trường cao đẳng trên địa bàn với các doanh nghiệp tại các khu công nghiệp. Đơn vị thực hiện: Sở Lao động – Thương binh và Xã hội phối hợp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
• Hoàn thiện kết cấu hạ tầng chiến lược và logistics: Nâng cấp Quốc lộ 14B, 14D, 14E kết nối hành lang kinh tế xuyên Á sang Lào và Tây Nguyên; nâng công suất đón tàu của Cảng Kỳ Hà lên trên 10.000 tấn và mở rộng Sân bay Chu Lai đạt công suất 1 triệu lượt hành khách/năm vào năm 2020. Thu hút thêm ít nhất 2 tỷ USD vốn FDI vào hạ tầng cảng biển và công nghệ sạch. Đơn vị thực hiện: Sở Giao thông Vận tải và UBND tỉnh Quảng Nam.
• Chuyển đổi nông nghiệp sinh thái công nghệ cao: Đẩy mạnh dồn điền đổi thửa, phát triển các vùng chuyên canh cây trồng, nuôi trồng thủy sản tập trung chất lượng cao gắn với công nghiệp chế biến, giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp xuống dưới 40% vào năm 2020. Đơn vị thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và số liệu thực chứng giúp các cơ quan như UBND tỉnh Quảng Nam, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý Khu kinh tế mở Chu Lai xây dựng quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ban hành các chính sách ưu đãi thu hút đầu tư ngành kinh tế mũi nhọn.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và nhà nghiên cứu kinh tế: Tài liệu tham khảo học thuật giá trị về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế cấp địa phương, vận dụng hệ thống mô hình kinh tế chính trị cổ điển và hiện đại (Mác-Lênin, Lewis, Oshima, Syrquin) vào phân tích thực tiễn tại Việt Nam.
• Cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư: Giúp các doanh nghiệp công nghiệp, bất động sản công nghiệp, du lịch và logistics đánh giá bức tranh tổng thể về nguồn nhân lực, hạ tầng cảng biển, mạng lưới giao thông và tiềm năng thị trường của tỉnh Quảng Nam để lập kế hoạch kinh doanh khả thi.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Kinh tế: Nguồn mẫu luận văn chuẩn mực về phương pháp tiếp cận kinh tế vĩ mô, kỹ thuật thu thập, xử lý chuỗi dữ liệu thống kê địa phương và phương pháp xây dựng khuyến nghị chính sách khoa học.

Câu hỏi thường gặp

Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế có ý nghĩa sống còn như thế nào đối với tỉnh Quảng Nam?

Chuyển dịch cơ cấu ngành từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ phản ánh sự phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội. Đối với tỉnh Quảng Nam sau ngày tái lập, việc tái cơ cấu kinh tế là động lực quyết định giúp giải phóng nguồn lao động nhàn rỗi, nâng cao thu ngân sách nhà nước từ mức thấp lên 6.300 tỷ đồng vào năm 2011, thu hẹp khoảng cách phát triển với các tỉnh duyên hải miền Trung.

Vì sao tốc độ chuyển dịch lao động lại tụt hậu so với chuyển dịch GDP tại địa phương?

Giai đoạn 2001 – 2010, tỷ trọng GDP nông nghiệp giảm sâu xuống dưới 25% nhưng lao động nông nghiệp năm 2010 vẫn chiếm 59,15%. Nguyên nhân chủ yếu do chất lượng nguồn nhân lực thấp với tỷ lệ lao động qua đào tạo năm 2011 chỉ đạt gần 11%, công nghiệp chủ yếu là gia công lắp ráp và dệt may nên chưa hấp thu nhanh lực lượng lao động nông thôn chuyển sang.

Mô hình ba giai đoạn của Harry T. Oshima được vận dụng vào Quảng Nam ra sao?

Mô hình Oshima chỉ ra quá trình chuyển dịch ở vùng nông nghiệp gió mùa qua ba bước: đa dạng hóa nông nghiệp giải quyết việc làm, phát triển công nghiệp thâm dụng lao động, và chuyển sang công nghệ cao. Luận văn vận dụng mô hình để chỉ ra Quảng Nam đang ở giai đoạn hai, cần tận dụng thời kỳ dân số vàng với trên 50% lao động trẻ từ 18-35 tuổi để phát triển công nghiệp trước khi chuyển hẳn sang kinh tế tri thức.

Những ngành công nghiệp nào đóng vai trò trụ cột tại Quảng Nam giai đoạn 2011 – 2020?

Các ngành trụ cột gồm sản xuất và lắp ráp ô tô, kính nổi, vật liệu xây dựng, cồn ethanol và thủy điện tập trung tại Khu kinh tế mở Chu Lai và các cụm công nghiệp tập trung. Khu vực công nghiệp – xây dựng đã chứng minh vai trò dẫn dắt khi đóng góp trên 60% vào mức tăng trưởng chung của tỉnh vào năm 2010.

Yếu tố then chốt nào quyết định sự thành công của chuyển dịch cơ cấu giai đoạn tiếp theo?

Yếu tố quyết định là chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng theo chiều rộng dựa vào vốn đầu tư (vốn chiếm tới 45% GDP) sang tăng trưởng theo chiều sâu dựa vào khoa học công nghệ, nâng cao tỷ lệ đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) và đào tạo nguồn nhân lực tay nghề cao đáp ứng các ngành công nghiệp phụ trợ, dịch vụ cảng biển.

Kết luận

• Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân của Quảng Nam giai đoạn 2001 – 2010 đạt 11,59%/năm, khẳng định bước chuyển căn bản từ tỉnh thuần nông sang cơ cấu kinh tế công nghiệp – xây dựng và dịch vụ giữ vai trò chủ đạo.
• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết kinh tế chính trị và kinh nghiệm thực tiễn từ Đà Nẵng, Khánh Hòa để phân tích sâu sắc bản chất chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế cấp địa phương.
• Phát hiện rào cản lớn nhất của nền kinh tế tỉnh là chất lượng nguồn nhân lực thấp (lao động qua đào tạo chỉ đạt xấp xỉ 11%) và sự chậm trễ trong chuyển dịch cơ cấu việc làm so với cơ cấu sản phẩm.
• Đề xuất đồng bộ 5 nhóm giải pháp chiến lược giai đoạn 2011 – 2020, trọng tâm là phát triển cụm ngành công nghiệp chế biến sâu Chu Lai, du lịch di sản sinh thái, hoàn thiện logistics cảng biển – sân bay và đào tạo nghề.
• Các cấp chính quyền địa phương và cộng đồng doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ triển khai lộ trình chính sách giai đoạn 2011 – 2020 nhằm đưa Quảng Nam trở thành tỉnh công nghiệp phát triển bền vững theo hướng hiện đại.