Luận văn thạc sĩ về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp ở tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên, đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Lê Thị Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Trần Minh Yến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Ngành Trong Nông Nghiệp Ở Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH TRONG NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2. Những kết quả nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.3. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp
• 1.3.1. Một số khái niệm và tính tất yếu của chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH TRONG NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH THÁI NGUYÊN
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH TRONG NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH THÁI NGUYÊN
• DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN VĂN

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại Thái Nguyên là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp không chỉ phản ánh sự phân chia lao động mà còn thể hiện sự phát triển của nền kinh tế địa phương. Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp là một yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững. Theo các nghiên cứu trước đây, chuyển dịch kinh tế trong nông nghiệp cần được thực hiện đồng bộ với các chính sách hỗ trợ từ chính phủ. Điều này không chỉ giúp tăng cường phát triển nông nghiệp mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương.

1.1. Khái niệm và tính tất yếu của chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp

Khái niệm cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp được định nghĩa là mối quan hệ tỷ lệ giữa các chuyên ngành và tiểu ngành trong lĩnh vực này. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành là cần thiết để nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất. Đầu tư nông nghiệp và chính sách nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình này. Nghiên cứu cho thấy rằng, việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành không chỉ giúp cải thiện thu nhập cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của tỉnh Thái Nguyên. Các mô hình chuyển đổi hiệu quả đã được áp dụng, tuy nhiên, vẫn cần có những giải pháp đồng bộ để khắc phục những hạn chế hiện tại.

II. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp ở tỉnh Thái Nguyên

Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp tại Thái Nguyên cho thấy sự chuyển biến tích cực trong những năm qua. Nông sản Thái Nguyên đã có sự phát triển mạnh mẽ, với nhiều mô hình sản xuất mới được áp dụng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Tiềm năng nông nghiệp của tỉnh chưa được khai thác triệt để, và nhiều nông dân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận đầu tư nông nghiệp. Đặc biệt, việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp còn hạn chế. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ cần được cải thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân trong việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất.

2.1. Đánh giá kết quả chuyển dịch trong nội bộ ngành nông nghiệp

Đánh giá kết quả chuyển dịch trong nội bộ ngành nông nghiệp cho thấy rằng, mặc dù có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế. Hợp tác xã nông nghiệp chưa phát huy hết vai trò của mình trong việc hỗ trợ nông dân. Nhiều nông sản vẫn chưa được chế biến sâu, dẫn đến giá trị gia tăng thấp. Việc cải cách nông nghiệp cần được thực hiện mạnh mẽ hơn, với sự tham gia của các bên liên quan. Các giải pháp như tăng cường hợp tác xã nông nghiệp, cải thiện chính sách nông nghiệp và nâng cao năng lực cho nông dân là rất cần thiết để thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp.

III. Định hướng và giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp

Để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp ở tỉnh Thái Nguyên, cần có những định hướng rõ ràng và giải pháp cụ thể. Việc hoàn thiện quy hoạch phát triển nông nghiệp là rất quan trọng. Chính sách nông nghiệp cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn địa phương. Đầu tư vào cải cách nông nghiệp và phát triển hợp tác xã nông nghiệp sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất. Ngoài ra, việc tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nông nghiệp cũng sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho nông dân Thái Nguyên.

3.1. Giải pháp về hoàn thiện quy hoạch phát triển nông nghiệp

Giải pháp hoàn thiện quy hoạch phát triển nông nghiệp cần tập trung vào việc xác định rõ các vùng sản xuất chủ lực. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và nông dân trong việc xây dựng quy hoạch. Đầu tư nông nghiệp cần được ưu tiên cho các lĩnh vực có tiềm năng phát triển cao. Việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận vốn và thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp là một yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững. Tỉnh Thái Nguyên, với diện tích đất nông nghiệp chiếm khoảng 23% tổng diện tích tự nhiên và vị trí địa lý thuận lợi thuộc trung du miền núi phía Bắc, có nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp đa dạng. Giai đoạn nghiên cứu từ 2010 đến 2015 cho thấy tỉnh đã có những bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp theo hướng tăng tỷ trọng các ngành có lợi thế, giảm dần tỷ trọng ngành truyền thống kém hiệu quả. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp ở Thái Nguyên, đánh giá kết quả đạt được, chỉ ra hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp thúc đẩy quá trình chuyển dịch phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa phương. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Thái Nguyên theo hướng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành, trong đó:

• Lý thuyết cơ cấu kinh tế ngành: Cơ cấu kinh tế ngành là tổng thể các ngành kinh tế hợp thành với tỷ trọng và mối quan hệ tương tác giữa các ngành trong nền kinh tế. Trong nông nghiệp, cơ cấu này bao gồm các chuyên ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản.

• Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp: Quá trình thay đổi tỷ trọng và quy mô các ngành, tiểu ngành trong nông nghiệp nhằm thích ứng với nhu cầu thị trường và phát huy lợi thế so sánh, hướng tới phát triển bền vững và hiệu quả.

• Khái niệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Sự thay đổi về số lượng và tỷ lệ giữa các ngành kinh tế theo hướng phù hợp hơn với sự phát triển kinh tế xã hội và yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Các khái niệm chính bao gồm: cơ cấu kinh tế ngành, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp, lợi thế so sánh, công nghiệp hóa nông nghiệp, và phát triển bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng chủ yếu dữ liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo thống kê, luận văn, các văn bản pháp luật và tài liệu nghiên cứu liên quan đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2010-2015. Cỡ mẫu dữ liệu bao gồm số liệu về diện tích đất, lao động, giá trị sản xuất các ngành nông nghiệp, cơ cấu cây trồng, vật nuôi và các chỉ tiêu kinh tế xã hội khác.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phương pháp thống kê mô tả: Mô tả các chỉ tiêu kinh tế, cơ cấu lao động, diện tích gieo trồng, giá trị sản xuất theo từng năm để đánh giá xu hướng chuyển dịch.

• Phương pháp phân tích tổng hợp và so sánh: So sánh các chỉ tiêu qua các năm và với các địa phương khác để đánh giá hiệu quả chuyển dịch.

• Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Lọc bỏ yếu tố ngẫu nhiên, tập trung phân tích bản chất chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp.

• Phương pháp kết hợp logic với lịch sử: Xem xét quá trình chuyển dịch theo trình tự thời gian, liên hệ với các chính sách và điều kiện kinh tế xã hội.

• Phương pháp phân tích các nhân tố ảnh hưởng: Đánh giá tác động của điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, chính sách và tổ chức sản xuất đến chuyển dịch cơ cấu.

Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2015, phạm vi không gian là toàn tỉnh Thái Nguyên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển dịch cơ cấu lao động nông nghiệp: Tỷ trọng lao động trong khu vực nông, lâm, thủy sản giảm từ khoảng 60% năm 2010 xuống còn 55,3% năm 2014, cho thấy sự dịch chuyển lao động sang các ngành công nghiệp và dịch vụ. Tuy nhiên, lao động nông nghiệp vẫn chiếm đa số với khoảng 542,5 nghìn người, trong đó tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt 22%.

2. Chuyển dịch cơ cấu giá trị sản xuất ngành nông nghiệp: Giá trị sản xuất ngành chăn nuôi tăng tỷ trọng từ khoảng 30% lên gần 40% trong giai đoạn 2010-2015, trong khi tỷ trọng ngành trồng trọt giảm tương ứng. Giá trị sản xuất nông nghiệp toàn tỉnh tăng trưởng bình quân khoảng 5-7%/năm.

3. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng và vật nuôi: Diện tích trồng cây lương thực giảm nhẹ, trong khi diện tích cây công nghiệp và cây ăn quả tăng lên, đặc biệt là cây chè với diện tích trồng mới gần 1.500 ha và năng suất tăng đáng kể. Đàn gia súc như trâu, bò phát triển với tổng đàn trên 162 nghìn con, trong đó bò lai chiếm 25%.

4. Cơ sở hạ tầng và công nghệ: Hệ thống thủy lợi, giao thông nông thôn được cải thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Công nghệ được ứng dụng trong sản xuất và chế biến nông sản, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp ở Thái Nguyên diễn ra phù hợp với xu hướng chung của các tỉnh miền núi phía Bắc, hướng tới công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp. Việc tăng tỷ trọng ngành chăn nuôi và cây công nghiệp cho thấy sự khai thác hiệu quả lợi thế tự nhiên và thị trường. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp, hạn chế khả năng áp dụng công nghệ cao và nâng cao năng suất lao động.

So với các tỉnh như Lạng Sơn và Lào Cai, Thái Nguyên có lợi thế về vị trí địa lý và cơ sở hạ tầng phát triển hơn, nhưng vẫn cần tăng cường đầu tư vào khoa học công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Việc phát triển các vùng chuyên canh, công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ là yếu tố then chốt để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành hiệu quả hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện tỷ trọng lao động theo ngành, cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệp qua các năm, cũng như bảng số liệu về diện tích cây trồng và đàn vật nuôi để minh họa xu hướng chuyển dịch.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy hoạch phát triển nông nghiệp: Xây dựng quy hoạch chi tiết các vùng chuyên canh cây trồng, vật nuôi dựa trên lợi thế sinh thái và thị trường, đảm bảo sử dụng hiệu quả đất đai và nguồn lực. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với các địa phương.

2. Tăng cường chính sách hỗ trợ đầu tư và tín dụng: Cung cấp các gói tín dụng ưu đãi cho nông dân và doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sản xuất, chế biến và bảo quản nông sản. Thời gian: liên tục, ưu tiên giai đoạn 2024-2026. Chủ thể: Ngân hàng chính sách, chính quyền địa phương.

3. Phát triển công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ: Khuyến khích xây dựng nhà máy chế biến nông sản tại các vùng sản xuất, phát triển hệ thống kho chứa và logistics để giảm tổn thất sau thu hoạch, mở rộng thị trường trong và ngoài nước. Thời gian: 3-5 năm. Chủ thể: Doanh nghiệp, chính quyền tỉnh.

4. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực: Đầu tư nghiên cứu giống mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến, đồng thời tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn nâng cao trình độ lao động nông nghiệp. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Viện nghiên cứu, trường đại học, Sở Nông nghiệp.

5. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và quản lý: Giám sát việc thực hiện quy hoạch, chính sách, sử dụng vốn đầu tư và bảo vệ môi trường trong nông nghiệp để đảm bảo chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng bền vững. Thời gian: thường xuyên. Chủ thể: Các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế nông nghiệp, kinh tế chính trị: Tài liệu tham khảo hữu ích về lý thuyết và phương pháp nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp và chế biến nông sản: Hiểu rõ xu hướng phát triển, lợi thế và thách thức của ngành nông nghiệp Thái Nguyên để đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả.

4. Các tổ chức phát triển nông thôn và hỗ trợ nông dân: Áp dụng các giải pháp đề xuất để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành, nâng cao năng suất và thu nhập cho người dân.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp là gì?
   Là quá trình thay đổi tỷ trọng và quy mô các ngành, tiểu ngành trong nông nghiệp nhằm thích ứng với nhu cầu thị trường và phát huy lợi thế so sánh, hướng tới phát triển bền vững.

2. Tại sao chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp lại quan trọng đối với Thái Nguyên?
   Vì Thái Nguyên có lợi thế về đất đai, khí hậu và vị trí địa lý, chuyển dịch đúng hướng giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, phát triển kinh tế nông nghiệp hàng hóa, cải thiện đời sống người dân.

3. Những nhân tố nào ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp?
   Bao gồm điều kiện tự nhiên (đất đai, khí hậu), điều kiện kinh tế xã hội (thị trường, chính sách, cơ sở hạ tầng), tổ chức sản xuất và ứng dụng khoa học công nghệ.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Sử dụng dữ liệu thứ cấp, phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa khoa học và kết hợp logic với lịch sử để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

5. Giải pháp nào được đề xuất để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp ở Thái Nguyên?
   Bao gồm hoàn thiện quy hoạch, tăng cường chính sách hỗ trợ đầu tư, phát triển công nghiệp chế biến, ứng dụng khoa học công nghệ và tăng cường quản lý, kiểm tra.

Kết luận

• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp ở Thái Nguyên giai đoạn 2010-2015 đã có những chuyển biến tích cực, đặc biệt là tăng tỷ trọng ngành chăn nuôi và cây công nghiệp.
• Lao động nông nghiệp vẫn chiếm đa số nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp, hạn chế khả năng áp dụng công nghệ cao.
• Điều kiện tự nhiên thuận lợi cùng với sự phát triển cơ sở hạ tầng tạo nền tảng cho chuyển dịch cơ cấu ngành hiệu quả.
• Cần có các giải pháp đồng bộ về quy hoạch, chính sách, công nghệ và quản lý để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành bền vững.
• Nghiên cứu đề xuất các bước tiếp theo nhằm hoàn thiện quy hoạch, nâng cao năng lực lao động và phát triển công nghiệp chế biến trong giai đoạn 2024-2026.

Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá quá trình chuyển dịch để điều chỉnh phù hợp, góp phần phát triển nông nghiệp Thái Nguyên theo hướng hiện đại và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp ở tỉnh Thái Nguyên Chương 4: Định hướng và giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp ở tỉnh Thái Nguyên 3 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH TRONG NÔNG NGHIỆP 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Tình hình nghiên cứu Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp luôn là vấn đề thu hút sự quan tâm của rất nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước. Để tổng quan những nghiên cứu có liên quan đến đề tài một cách hệ thống, tác giả chia thành các nhóm tài liệu như sau: Thứ nhất, nhóm tài liệu về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung.

Trong nhóm tài liệu này có thể kể đến một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như: - Ngô Doãn Vịnh (2005), “Những vấn đề chủ yếu về kinh tế phát triển” [30]. Tác giả đã trình bày một cách tổng quát cả lý luận và thực tiễn về cơ cấu của nền kinh tế; phân tích khái quát cơ cấu kinh tế Việt Nam trong thời gian trước năm 2005 và đưa ra một số hàm ý cho việc nghiên cứu hình thành cơ cấu kinh tế Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế và toàn cầu hóa. - Bùi Tất Thắng (2006), “Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam” [26]. Các tác giả đã tổng quan một số vấn đề lý luận về cơ cấu ngành kinh tế trong thời kỳ công nghiệp hóa, làm rõ khái niệm cơ cấu kinh tế, chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và những chỉ tiêu phản ánh sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành.

Bên cạnh đó, sự phân tích của các tác giả về các nhân tố tác động đến chính sách thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong thời kỳ công nghiệp hóa nước ta như: các nhân tố về môi trường kinh tế quốc tế, lợi thế so sánh, sự hình thành cơ chế thị trường, các chức năng kinh tế của nhà nước… đã bổ sung những vấn đề lý luận về các nhân tố tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế. - Ngô Đình Giao (1994), “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa nền kinh tế quốc dân” [16]. Trong đó, các tác giả đã tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và sự cần thiết của chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp 4 z hóa – hiện đại hóa, đề xuất phương hướng và biện pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam. Những vấn đề lý luận về cơ cấu kinh tế, các khía cạnh biểu hiện và quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế được các tác giả làm sáng tỏ một cách hệ thống.

Thứ hai, nhóm tài liệu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp có một số công trình nghiên cứu được kể đến là: - Đỗ Đức Định (2004), “Kinh tế học phát triển về công nghiệp hóa cải cách nền kinh tế” [15]. Tác giả cho rằng công nghiệp hóa là vấn đề quan trọng nhất của kinh tế học phát triển và thực hiện công nghiệp hóa nền kinh tế trước hết phải bắt đầu từ lĩnh vực nông nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là cách thức để thoát khỏi tình trạng nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu và được thực hiện thông qua hình thức huy động và phân bổ các yếu tố sản xuất. Trong các yếu tố cần huy động thì vốn là yếu tố số một để phát triển sản xuất. - Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp Việt Nam (2004), “Nghiên cứu luận cứ khoa học để chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [37].

Đề tài đã làm rõ những vấn đề về cơ sở khoa học cho việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam. Trong đó, những vấn đề lý luận về cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo ngành, theo lãnh thổ, theo thành phần kinh tế được làm rõ về bản chất, đặc trưng và các nhân tố tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Đặc biệt, những vấn đề thực tiễn của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam sau hơn 15 năm đổi mới được các tác giả nghiên cứu trên tất cả các vùng sinh thái nông nghiệp Việt Nam với những trường hợp cụ thể đã góp phần làm rõ những vấn đề cốt lõi của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam, từ đó đề xuất những giải pháp cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tác giả đi sâu phân tích vai trò, vị trí mới của nông nghiệp, nông thôn; quan niệm về chuyền dịch cơ cấu kinh tế nông 5 z nghiệp trong bối cảnh mới của thời đại; yêu cầu và những yếu tố ảnh hưởng đến việc rút ngắn quá trình công nghiệp hóa- hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.

- Phạm Ngọc Dũng (2009), “Những vấn đề kinh tế, xã hội nảy sinh trong thực hiện công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn” [15]. Đây là đề tài mang tính tổng quát cao, cung cấp cho người đọc cái nhìn tổng thể về thực trạng nông thôn, những vấn đề nảy sinh ở khu vực nông thôn khi tiến hành công nghiệp hóa – hiện đại hóa, gợi mở cho rất nhiều nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực nông nghiệp và nông thôn. Tuy nhiên, những nghiên cứu của đề tài này chỉ tập trung vào một số vấn đề kinh tế xã hội bức xúc nhất ở nông thôn Việt Nam, còn những tác động tích cực của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tới phát triển kinh tế xã hội không được đề cập. Ngoài ra, còn có rất nhiều những luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ đã nghiên cứu về vấn đề này như: “Những giải pháp chủ yếu nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở thành phố Thái Nguyên”[27] (2011), Luận văn thạc sỹ kinh tế của Bùi Việt Thắng (Đại học Thái Nguyên); “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2000 – 2010”[6] (2013), Luận án tiến sỹ địa lý học của Lê Kim Chi; “Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Điện Biên” [28] (2011), Bùi Thanh Tuấn … 1.

Những kết quả nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu (khoảng trống nghiên cứu) Những công trình trên đây đã đạt được những kết quả nghiên cứu chủ yếu như: - Hệ thống hóa các lý luận về cơ cấu kinh tế, cơ cấu kinh tế ngành, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp - Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại, những yêu cầu và nội dung của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, phát triển nông nghiệp theo điều kiện thực tế của Việt Nam - Một số mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn ở Việt Nam trong những năm đổi mới 6 z - Đánh giá cơ chế tác động của các chính sách kinh tế vĩ mô đối với nông nghiệp, nông thôn, nông dân - Phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp hợp lý Đây là những cơ sở quan trọng mà tác giả có thể kế thừa và phát triển trong quá trình làm luận văn. Tuy nhiên, hiện nay, chưa có tài liệu nào đề cập một cách đầy đủ và hệ thống về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp ở tỉnh Thái Nguyên. Đó chính là khoảng trống mà luận văn cần phải tập trung tìm hiểu và nghiên cứu, đặc biệt là việc phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy một cách hiệu quả chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh Thái Nguyên. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp 1.

Một số khái niệm và tính tất yếu của chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp 1. Khái niệm cơ cấu kinh tế, cơ cấu kinh tế ngành và cơ cấu kinh tế ngành trong nông nghiệp * Cơ cấu kinh tế: là một khái niệm có nhiều cách tiếp cận khác nhau: Theo C. Mác, cơ cấu kinh tế là một tổng thể các bộ phận hợp thành với vị trí, tỷ trọng tương ứng của mỗi bộ phận và mối quan hệ tương tác giữa các bộ phận ấy trong quá trình phát triển kinh tế xã hội; Theo quan điểm duy vật biện chứng, cơ cấu kinh tế là tổng thể hợp thành bởi nhiều yếu tố kinh tế của nền kinh tế quốc dân, giữa chúng có mối quan hệ hữu cơ, những tương tác qua lại cả về số lượng, chất lượng trong những không gian, thời gian và điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể, vận động theo mục tiêu nhất định; Cũng có quan điểm khác cho rằng cơ cấu kinh tế là mối quan hệ giữa các bộ phận khác nhau của tổng thể kinh tế được nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau. Như vậy, dù tiếp cận theo cách nào, thì cơ cấu kinh tế cũng đều thể hiện mối quan hệ và tỷ trọng của các bộ phận cấu thành nên nó.

Cấu thành của nền kinh tế được tiếp cận theo nhiều hướng khác nhau như ngành, vùng, thành phần kinh tế. Theo đó, có cơ cấu kinh tế ngành, cơ cấu kinh tế vùng, cơ cấu kinh tế thành phần. 7 z * Cơ cấu kinh tế ngành: được hình thành sớm nhất và giữ vai trò quyết định. Nó gắn liền với sự phát triển của phân công lao động xã hội, phân công lao động càng phát triển, càng tỷ mỉ thì sự phân chia ngành càng đa dạng và sâu sắc.

Ngành phản ánh một loạt hoạt động nhất định của con người trong quá trình sản xuất xã hội, nó được phân biệt theo tính chất và đặc điểm của quá trình công nghệ, đặc tính của sản phẩm sản xuất ra và chức năng của nó trong quá trình tái sản xuất. Có thể nói ngành là một tổng thể các đơn vị kinh tế thực hiện một loạt chức năng trong hệ thống phân công lao động xã hội.