TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi: Trong sù nghiÖp c¸ch m¹ng cña d©n téc, §¶ng vµ Nhµ níc ta lu«n quan t©m ®Õn céng ®ång ngêi ViÖt Nam ë níc ngoµi; thêng xuyªn ®Ò ra nh÷ng chñ tr¬ng, chÝnh s¸ch tÝch cùc nh»m cñng cè khèi ®¹i ®oµn kÕt toµn d©n téc, tËp trung lùc lîng x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc. NghÞ quyÕt 36/NQ-TW ngµy 26/03/2004 cña Bé ChÝnh trÞ vÒ c«ng t¸c ®èi víi ngêi ViÖt Nam ë níc ngoµi kh¼ng ®Þnh: “ Ngêi ViÖt Nam ë n- íc ngoµi lµ bé phËn kh«ng t¸ch rêi vµ lµ mét nguån lùc cña céng ®ång d©n téc ViÖt Nam, lµ nh©n tè quan träng gãp phÇn t¨ng cêng quan hÖ hîp t¸c, h÷u nghÞ gi÷a níc ta víi c¸c níc” [5,tr. §ång thêi nhÊn m¹nh: “ C«ng t¸c ®èi víi ngêi ViÖt nam ë níc ngoµi lµ tr¸ch nhiÖm cña toµn bé hÖ thèng chÝnh trÞ vµ cña toµn d©n. C¸c tæ chøc §¶ng, Nhµ níc, MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam vµ c¸c ®oµn thÓ nh©n d©n, c¸c ngµnh, c¸c cÊp tõ Trung ¬ng ®Õn ®Þa ph¬ng, ë trong níc vµ ngoµi níc vµ toµn d©n ta” [5,tr.
2 HiÖn cã kho¶ng 2,7 triÖu ngêi ViÖt Nam sinh sèng ë gÇn 90 quèc gia vµ vïng l·nh thæ trªn kh¾p thÕ giíi. Còng nh mäi céng ®ång d©n c kh¸c, céng ®ång NVNONN cã nhu cÇu rÊt lín ®îc thu nhËn th«ng tin h»ng ngµy vÒ t×nh h×nh ®Êt níc, quª h¬ng, vÒ t×nh h×nh quèc tÕ. H¬n thÕ n÷a, lµ nh÷ng ngêi ViÖt Nam giµu t×nh c¶m ®èi víi quª h¬ng, xø së, nhiÒu ngêi ra ®i do nh÷ng biÕn cè lÞch sö nªn ngêi ViÖt xa Tæ quèc l¹i cµng cã nhu cÇu tiÕp nhËn th«ng tin tõ trong níc. Tuy nhiªn, víi mét céng ®ång lín, tr¶i réng ë nhiÒu quèc gia nh vËy nªn c¸c ph¬ng tiÖn truyÒn th«ng trong níc gÆp kh«ng Ýt khã kh¨n trong viÖc cung cÊp th«ng tin cho hä.
Suèt mét thêi gian dµi chóng ta cßn lóng tóng trong c«ng t¸c nµy. Cho nªn, mÆc dï cã nhiÒu cè g¾ng nhng b¸o chÝ trong níc cha ®¸p øng ®îc nhu cÇu cña céng ®ång. Trong khi ®ã, céng ®ång NVNONN tiÕp nhËn mét lîng th«ng tin khæng lå vÒ Tæ quèc m×nh qua hÖ thèng ®µi, b¸o cña níc ngoµi th«ng qua c¸c l¨ng kÝnh vµ quan ®iÓm kh¸c nhau. Sè liÖu cña c¸c c¬ quan chøc n¨ng cho biÕt hiÖn “ trªn thÕ giíi cã tíi trªn 400 tê b¸o, t¹p chÝ, 82 nhµ xuÊt b¶n vµ tíi 49 ®µi ph¸t thanh, truyÒn h×nh cã ch¬ng tr×nh tiÕng ViÖt víi thêi lîng ph¸t sãng hµng chôc giê mçi ngµy ” [4,tr.
Mét sè phÇn tö c¬ héi chÝnh trÞ, ph¶n ®éng lu 3 vong cÊu kÕt víi c¸c thÕ lùc thï ®Þch bªn ngoµi ®· dùng nªn nhiÒu tê b¸o, ch¬ng tr×nh ph¸t thanh, truyÒn h×nh cã néi dung xÊu nh»m chèng ph¸ níc ta. Chóng dïng mäi thñ ®o¹n: g©y nhiÔu th«ng tin, bãp mÐo, xuyªn t¹c sù thËt, thËm chÝ kÝch ®éng lßng hËn thï, g©y rèi, chia rÏ d©n téc, t«n gi¸o, nh©n danh “d©n chñ”,”nh©n quyÒn” hßng phñ nhËn vai trß l·nh ®¹o cña §¶ng, phñ nhËn thµnh tùu c«ng cuéc ®æi míi, t¹o sù hå nghi vÒ h×nh ¶nh §Êt níc - Con ngêi ViÖt Nam trong con m¾t b¹n bÌ quèc tÕ vµ céng ®ång NVNONN. Thùc hiÖn nhiÖm vô: “ §µi TruyÒn h×nh ViÖt Nam vµ §µi TiÕng nãi ViÖt Nam ®¸nh gi¸, c¶i tiÕn, hoµn thiÖn vµ n©ng cao chÊt lîng ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh, truyÒn thanh dµnh cho ®ång bµo ta ë níc ngoµi phï hîp víi t©m lý, t×nh c¶m cña ®ång bµo, cã biÖn ph¸p hiÖu qu¶ ®a ch- ¬ng tr×nh ®Õn víi ®«ng ®¶o céng ®ång ngêi ViÖt Nam t¹i c¸c níc” [48, tr.164], cïng víi c¸c ph¬ng tiÖn th«ng tin ®èi ngo¹i kh¸c, kªnh truyÒn h×nh VTV4 cña §µi TruyÒn h×nh ViÖt Nam ra ®êi nh»m ®¸p øng kÞp thêi viÖc ®a th«ng tin mét c¸ch “chÝnh thèng”, nhanh nh¹y, trung thùc vÒ mäi mÆt ®êi sèng kinh tÕ, x· héi cña ViÖt Nam ®Õn víi thÕ giíi vµ NVNONN. Qua ®ã, gióp cho céng ®ång hiÓu mét c¸ch ®Çy ®ñ, chÝnh 4 x¸c h¬n vÒ chñ tr¬ng chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ níc, nh÷ng thµnh tùu ®· ®¹t ®îc cña c«ng cuéc ®æi míi trªn ®Êt níc ta.
§Ó n©ng cao chÊt lîng, hiÖu qu¶ cña VTV4, cÇn lµm tèt c«ng t¸c nghiªn cøu lý luËn, tæng kÕt thùc tiÔn viÖc x©y dùng, s¶n xuÊt ch¬ng tr×nh, kh¶ n¨ng chuyÓn t¶i th«ng tin vµ kh¶ n¨ng tiÕp nhËn cña kh¸n gi¶. Bëi vËy, chóng t«i chän vµ nghiªn cøu ®Ò tµi “ Ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh dµnh cho ngêi ViÖt Nam ë níc ngoµi” cña §µi TruyÒn h×nh ViÖt Nam. T×nh h×nh nghiªn cøu liªn quan ®Õn ®Ò tµi. §Õn nay, ®· cã §Ò ¸n n©ng cao chÊt lîng kªnh truyÒn h×nh VTV4 cña Ban TruyÒn h×nh §èi ngo¹i - §µi THVN; luËn v¨n: N©ng cao hiÖu qu¶ ch- ¬ng tr×nh thêi sù ®èi ngo¹i cña §µi TruyÒn h×nh ViÖt Nam cña t¸c gi¶ §µo Huy Hoµng, Khoa B¸o chÝ - Häc viÖn B¸o chÝ vµ Tuyªn truyÒn ®Ò cËp ®Õn c¸c b¶n tin thêi sù b»ng tiÕng níc ngoµi ph¸t trªn c¸c kªnh VTV1, VTV2 vµ VTV4 cña THVN.
Ngoµi ra, cha cã mét c«ng tr×nh nµo nghiªn cøu chuyªn biÖt vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh dµnh cho NVNONN. Môc ®Ých, nhiÖm vô, ®èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu. 5 - Môc ®Ých cña luËn v¨n lµ nghiªn cøu, kh¶o s¸t, tæng kÕt thùc tiÔn ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh dµnh cho NVNONN cña TruyÒn h×nh ViÖt Nam. Qua ®ã rót ra nh÷ng u, nhîc ®iÓm cña c¸c ch¬ng tr×nh; ®a ra nhËn xÐt, ®¸nh gi¸ mang tÝnh lý luËn; ®Ò xuÊt, kiÕn nghÞ nh÷ng gi¶i ph¸p vÒ néi dung, h×nh thøc thÓ hiÖn vµ qui tr×nh s¶n xuÊt nh»m n©ng cao chÊt lîng, hiÖu qu¶ ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh phï hîp víi ®èi tîng c«ng chóng lµ NVNONN.
- NhiÖm vô nghiªn cøu: Kh¶o s¸t, tæng hîp, ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸ chÊt lîng, hiÖu qu¶ cña c¸c ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh dµnh cho NVNONN trªn sãng VTV4, §µi THVN; tiÕn hµnh kh¶o s¸t nghiªn cøu ý kiÕn kh¸n gi¶ truyÒn h×nh lµ nh÷ng NVNONN ®Ó tõ ®ã chØ ra ®Æc ®iÓm t©m lý tiÕp nhËn cña ®èi tîng c«ng chóng ®Æc biÖt nµy; kh¶o s¸t ho¹t ®éng nghÒ nghiÖp cña nh÷ng ngêi tham gia vµo quy tr×nh tæ chøc s¶n xuÊt c¸c ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh dµnh cho NVNONN; tæng kÕt, ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt lîng ch¬ng tr×nh. - §èi tîng nghiªn cøu cña luËn v¨n lµ mét sè ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh dµnh cho ngêi ViÖt Nam ë níc ngoµi do Ban TruyÒn h×nh §èi ngo¹i - §µi THVN trùc tiÕp s¶n xuÊt hoÆc khai th¸c tõ c¸c nguån, ®îc 6 ph¸t trªn sãng VTV4; Quy tr×nh tæ chøc s¶n xuÊt ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh dµnh cho NVNONN. - Ph¹m vi nghiªn cøu lµ mét sè ch¬ng tr×nh c¬ b¶n mang tÝnh ®Æc thï cña VTV4, gåm c¸c chuyªn môc : ViÖt Nam h«m nay; ViÖt Nam - §Êt níc - Con ngêi; Nh×n tõ Hµ Néi; Con L¹c ch¸u Hång; GÆp gì kh¸n gi¶ VTV4; ViÖt Nam qua con m¾t ngêi níc ngoµi; D¹y tiÕng ViÖt; Bµi h¸t theo yªu cÇu. Thêi gian kh¶o s¸t tõ th¸ng 01 n¨m 2004 ®Õn hÕt th¸ng 06 n¨m 2005.
C¬ së lý luËn vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. - LuËn v¨n ®îc thùc hiÖn dùa trªn c¬ së ph¬ng ph¸p luËn cña chñ nghÜa M¸c- Lª nin, t tëng Hå ChÝ Minh vµ quan ®iÓm, ®êng lèi cña §¶ng, Nhµ níc ta; c¸c kiÕn thøc lý luËn b¸o chÝ, thèng kª, x· héi häc… - Nghiªn cøu v¨n kiÖn, nghÞ quyÕt, chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n- íc cã liªn quan ®Õn c«ng t¸c b¸o chÝ, th«ng tin ®èi ngo¹i vµ NVNONN; ®iÒu tra x· héi häc; kh¶o s¸t thùc tiÔn, pháng vÊn, thèng kª, tæng hîp, ph©n tÝch tµi liÖu. Trong ®ã ph¬ng ph¸p ®îc sö dông chñ ®¹o lµ tæng hîp vµ ph©n tÝch tµi liÖu. §ãng gãp míi vÒ khoa häc cña ®Ò tµi.
7 - Lµm râ vai trß, vÞ trÝ, tÇm quan träng cña ch¬ng tr×nh TruyÒn h×nh dµnh cho NVNONN ph¸t sãng trªn VTV4 cña §µi THVN trong hÖ thèng th«ng tin ®èi ngo¹i cña níc ta trong giai ®o¹n hiÖn nay - Kh¶o s¸t, ph©n tÝch ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng chÊt lîng c¶ vÒ néi dung vµ h×nh thøc thÓ hiÖn cña c¸c ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh dµnh cho NVNONN trªn VTV4 mét c¸ch t¬ng ®èi toµn diÖn, cã hÖ thèng. - §Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao chÊt lîng ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh dµnh cho ®èi tîng c«ng chóng lµ NVNONN. ý nghÜa lý luËn vµ thùc tiÔn cña ®Ò tµi. - Rót ra nh÷ng kinh nghiÖm thùc tiÔn vµ mét sè vÊn ®Ò lý luËn nh»m n©ng cao hiÓu biÕt phôc vô cho c«ng t¸c chuyªn m«n.
- Lµm c¬ së khoa häc cho c¸c nhµ qu¶n lý trong viÖc ho¹ch ®Þnh nh÷ng chÝnh s¸ch vµ x©y dùng qui tr×nh s¶n xuÊt phï hîp nh»m n©ng cao chÊt lîng ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh dµnh cho NVNONN. - Lµm t liÖu tham kh¶o cho c¸c ®ång nghiÖp vµ cho sinh viªn nghµnh b¸o chÝ vµ nh÷ng ai quan t©m ®Õn lo¹i h×nh b¸o chÝ truyÒn h×nh. KÕt cÊu cña luËn v¨n. 8 Ngoµi phÇn Më ®Çu, KÕt luËn, Danh môc tµi liÖu tham kh¶o vµ Phô lôc, luËn v¨n gåm 3 ch¬ng, 7 tiÕt.
Ch¬ng 1 Chñ tr¬ng chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ níc; vai trß, nhiÖm vô cña TruyÒn h×nh ViÖt Nam trong c«ng t¸c th«ng tin, tuyªn truyÒn ®èi víi ngêi ViÖt Nam ë níc ngoµi. Chñ tr¬ng, chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ níc ta vÒ ngêi ViÖt Nam ë níc ngoµi. Mét sè vÊn ®Ò vÒ ngêi ViÖt Nam ë níc ngoµi. LÞch sö h×nh thµnh céng ®ång NVNONN.
Qu¸ tr×nh h×nh thµnh céng ®ång NVNONN g¾n liÒn víi lÞch sö ®Êu tranh dùng níc vµ gi÷ níc cña d©n téc. ThËt khã cã thÓ kh¼ng ®Þnh chÝnh x¸c mèc thêi gian vµ ®Þa ®iÓm nh÷ng ngêi ViÖt Nam ®Çu tiªn ra níc ngoµi sinh sèng. Nhng, nhiÒu nhµ nghiªn cøu cho r»ng, do nhiÒu nguyªn nh©n chñ quan vµ kh¸ch quan, tõ xa xa ®· cã ngêi ViÖt Nam ë níc ngoµi. “ Mét trong nh÷ng c¸i mèc vÒ thêi ®iÓm ngêi ViÖt Nam cã mÆt ë níc ngoµi thuéc lo¹i xa mµ lÞch sö ngµy nay cßn ghi râ lµ vµo ®Çu thÕ kû thø XII, khi hoµng tö thø hai con vua Lý Anh T«ng lµ Lý Long Têng sang Cao Ly tÞ n¹n” [14, tr 19].
Cã thÓ t×m thÊy nh÷ng dÊu tÝch vÒ ngêi ViÖt Nam ë níc ngoµi nh÷ng giai ®o¹n muén h¬n nh «ng NguyÔn An, mét ngêi ViÖt cã tµi ®· ®îc cÊt nh¾c lµm quan díi triÒu Minh cña Trung Hoa v× cã c«ng x©y dùng míi thµnh B¾c Kinh. ThÕ kû XV ®· cã nhiÒu ngêi NhËt ®Õn ViÖt Nam bu«n b¸n. Còng chÝnh ngêi NhËt ®· ®ãng vai 9 trß quan träng trong viÖc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ ë phè HiÕn vµ Faifo (Héi An) giai ®o¹n ®Çu thÕ kû XVII. Theo quy luËt cña quan hÖ giao th¬ng vµ di d©n th× khi c¸c th¬ng nh©n NhËt biÕt t×m ®Õn ViÖt Nam lµm ¨n tÊp nËp nh vËy, tÊt sÏ cã nh÷ng ngêi ViÖt Nam biÕt ®Õn NhËt sinh sèng.