Tổng quan về giáo trình

Bộ chương trình và giáo trình đào tạo nghề trình độ sơ cấp "Giám đốc hợp tác xã nông nghiệp" được phê duyệt và ban hành bởi Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn theo Quyết định số /QĐ-BNN-KTHT ngày 17 tháng 11 năm 2021. Tài liệu được thiết kế nhằm phục vụ công tác đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn, chuẩn hóa đội ngũ quản lý hợp tác xã (HTX) theo tinh thần các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ: Quyết định số 1804/QĐ-TTg ngày 13/11/2020 phê duyệt Chương trình hỗ trợ kinh tế tập thể, HTX giai đoạn 2021–2025; Quyết định số 167/QĐ-TTg ngày 03/02/2021 phê duyệt Đề án lựa chọn, hoàn thiện, nhân rộng mô hình HTX kiểu mới hiệu quả giai đoạn 2021–2025; và Quyết định số 340/QĐ-TTg ngày 12/03/2021 phê duyệt Chiến lược phát triển kinh tế tập thể, HTX giai đoạn 2021–2030.

Về cấu trúc đào tạo, chương trình có tổng thời lượng thực hiện là 303 giờ (tương ứng 12 tín chỉ), phân bổ trong thời gian đào tạo 03 tháng. Thời lượng giảng dạy gồm 63 giờ lý thuyết (chiếm 21%) và 240 giờ thực hành (chiếm 79%). Chương trình gồm 03 mô đun chuyên môn bắt buộc:

  • Mô đun 01 (MĐ 01): Những nội dung cơ bản về hợp tác xã (3 tín chỉ, 75 giờ).
  • Mô đun 02 (MĐ 02): Quản trị hợp tác xã nông nghiệp (6 tín chỉ, 150 giờ).
  • Mô đun 03 (MĐ 03): Phát triển một số kỹ năng quản lý hợp tác xã nông nghiệp (3 tín chỉ, 78 giờ).

Mục tiêu học tập tập trung trang bị hệ thống kiến thức pháp lý căn bản theo Luật Hợp tác xã năm 2012, các nguyên tắc tổ chức kinh tế tập thể, 6 nghiệp vụ quản trị kinh doanh cốt lõi (marketing, dịch vụ, sản xuất, nhân lực, tài chính, phương án kinh doanh) và các kỹ năng điều hành thực tế (đàm phán hợp đồng, ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao, phát triển chuỗi giá trị và sản phẩm OCOP). Tài liệu thể hiện cách tiếp cận tích hợp giữa lý thuyết thể chế và thực hành quản trị chuyên sâu trong bối cảnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Toàn bộ nội dung của bộ giáo trình được phân bổ theo 3 mô đun với 11 bài học cụ thể:

Chương trình đào tạo: Giám đốc hợp tác xã nông nghiệp (303 giờ / 12 tín chỉ)
  1. Mô đun 01 - Bài 01 (Tổng quan về HTX, Luật HTX và chính sách phát triển): Hệ thống hóa lịch sử phong trào HTX thế giới (từ khởi nguồn năm 1761 tại Anh đến mô hình HTX tại Đức, Pháp, Anh, Hoa Kỳ, Thái Lan, Nhật Bản) và Việt Nam qua các thời kỳ (1945–1955, 1955–1957, 1958–1960, 1960–1965, 1966–1975, 1976–1986 với Chỉ thị 100-CT-TW, 1987–1996, 1997–2003, 2003–2011, và từ khi có Luật HTX 2012 đến nay). Phân tích khái niệm, bản chất mục đích thành lập, quan hệ sở hữu, quan hệ kinh tế, quan hệ phân phối và sự khác biệt giữa HTX với công ty cổ phần.
  2. Mô đun 01 - Bài 02 (Thiết lập quan hệ cộng đồng): Khái niệm, đối tượng và phương thức gắn kết 3 loại cộng đồng (cộng đồng thành viên chính thức, cộng đồng thành viên liên kết, cộng đồng xã hội); các bước lập kế hoạch truyền thông nội bộ và đối ngoại.
  3. Mô đun 02 - Bài 01 (Quản trị marketing): Quy trình quản trị marketing; lựa chọn thị trường; xây dựng nhãn hiệu, bao bì; định giá sản phẩm và ứng dụng thương mại điện tử, công nghệ thông tin trong quảng bá nông sản.
  4. Mô đun 02 - Bài 02 (Quản trị dịch vụ): Quy trình tổ chức dịch vụ cung ứng đầu vào và dịch vụ tiêu thụ nông sản tập trung; cơ chế tạo sự đồng thuận và phân tích lợi ích của thành viên.
  5. Mô đun 02 - Bài 03 (Quản trị sản xuất): Cơ cấu tổ chức bộ phận sản xuất; áp dụng tiêu chuẩn chứng nhận chất lượng (VietGAP, GlobalGAP...); quy trình hỗ trợ, giám sát kỹ thuật; truy xuất nguồn gốc và cấp mã số vùng trồng.
  6. Mô đun 02 - Bài 04 (Quản trị nhân lực): Cơ cấu bộ máy HTX (Hội đồng quản trị, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc, Ban kiểm soát, tổ kỹ thuật); tiêu chuẩn chức danh; quy trình tuyển dụng, phân tích công việc và xây dựng quy chế đãi ngộ, tiền lương.
  7. Mô đun 02 - Bài 05 (Quản trị tài chính): Quản lý vốn hoạt động, vốn góp; trích lập khấu hao tài sản cố định; quản lý doanh thu, chi phí; hệ thống biểu mẫu tài chính và phương pháp phân tích báo cáo tài chính HTX.
  8. Mô đun 02 - Bài 06 (Xây dựng phương án sản xuất kinh doanh): Quy trình lập phương án theo Thông tư 07/2019/TT-BKHĐT; phân tích ma trận SWOT; lập kế hoạch tài chính, sản xuất, tiêu thụ và kế hoạch ngân quỹ.
  9. Mô đun 03 - Bài 01 (Đàm phán và ký kết hợp đồng): Cơ sở pháp lý về hợp đồng kinh tế nông nghiệp; quy trình soạn thảo hợp đồng mua, bán, liên kết; kỹ thuật thương thảo và kiểm soát rủi ro pháp lý.
  10. Mô đun 03 - Bài 02 (Mô hình HTX nông nghiệp và công nghệ cao): Phân tích 7 mô hình HTX kiểu mới; ứng dụng công nghệ nhà kính, nhà màng, tưới nhỏ giọt, canh tác không dùng đất, tự động hóa và công nghệ số; quy trình 3 bước tổ chức tham quan học tập thực tế.
  11. Mô đun 03 - Bài 03 (Liên kết chuỗi giá trị và OCOP): 4 mô hình liên kết chuỗi giá trị nông sản; thủ tục đề xuất dự án liên kết thụ hưởng chính sách hỗ trợ; bộ tiêu chí đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP và lập kế hoạch kinh doanh sản phẩm OCOP.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  • Nguyên tắc tổ chức và hoạt động: Hệ thống hóa 7 nguyên tắc tổ chức hoạt động của HTX quy định tại Điều 7 Luật Hợp tác xã năm 2012: Tự nguyện; Kết nạp rộng rãi thành viên; Quản lý dân chủ và bình đẳng (1 thành viên = 1 phiếu biểu quyết); Tự chủ, tự chịu trách nhiệm; Trách nhiệm thực hiện cam kết hợp đồng dịch vụ và phân phối theo mức độ sử dụng; Quan tâm giáo dục, đào tạo; Chăm lo phát triển bền vững cộng đồng.
  • Mô hình cơ cấu tổ chức kép: Làm rõ bản chất HTX vừa là một "hiệp hội" (hoạt động dân chủ, tương trợ, do HĐQT và Ban kiểm soát đại diện, hưởng thù lao công tác) vừa là một "tổ chức kinh tế" (hoạt động kinh doanh thị trường, do Ban Giám đốc điều hành chuyên môn theo hợp đồng lao động và hưởng lương).
  • Nguyên lý phân phối kinh tế: $$\text{Thu nhập HTX} = \text{Doanh thu} - \text{Chi phí}$$ $$\text{Mức độ SDSPDV (%)} = \left(\frac{\text{GTSPDV-TV}}{\text{GTSPDV-HTX}}\right) \times 100$$ (Trong đó: GTSPDV-TV là giá trị sản phẩm dịch vụ từng thành viên sử dụng; GTSPDV-HTX là tổng giá trị sản phẩm dịch vụ HTX cung cấp cho tất cả thành viên).
  • Thể chế pháp lý và quản trị: Quy định thành lập HTX (tối thiểu 07 thành viên), Liên hiệp HTX (tối thiểu 04 HTX thành viên); chuẩn mực xây dựng phương án kinh doanh theo Thông tư 07/2019/TT-BKHĐT.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ: Soạn thảo điều lệ, hợp đồng kinh tế và phương án sản xuất kinh doanh; lập kế hoạch cung ứng và tiêu thụ tập trung; lập bảng danh mục công việc, quy chế lương thưởng; lập báo cáo tài chính và sổ theo dõi vốn góp, công nợ.
  • Kỹ năng phân tích và hoạch định: Đánh giá môi trường kinh doanh thông qua ma trận SWOT; tính toán điểm hòa vốn và phân bổ lợi nhuận theo mức độ sử dụng dịch vụ; phân tích thị trường để xác định phân khúc nông sản mục tiêu.
  • Kỹ năng thực thi và ứng dụng công nghệ: Triển khai truy xuất nguồn gốc, đăng ký mã số vùng trồng; vận hành quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP/GlobalGAP; ứng dụng công nghệ nhà màng, tưới nhỏ giọt; xây dựng hồ sơ phân hạng sản phẩm OCOP.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm giáo dục nghề nghiệp hiện đại, chú trọng năng lực thực hành với tỷ trọng 79% tổng thời lượng đào tạo (240 giờ thực hành trên tổng số 303 giờ).

Phân bổ thời lượng đào tạo:
Tổng thời gian: 303 giờ (03 tháng)
  1. Hình thức thực hành và bài tập tình huống (Case Studies):
    • Giảng dạy kết hợp giữa thuyết giảng nguyên lý và thực hành trực tiếp trên các bộ công cụ quản trị mẫu (biểu mẫu phân tích tài chính đơn giản, mẫu kế hoạch sản xuất, bản mô tả công việc, mẫu phương án sản xuất kinh doanh theo Thông tư 07/2019/TT-BKHĐT).
    • Tổ chức các buổi thảo luận tình huống thực tế về đàm phán hợp đồng cung ứng nông sản, xử lý tranh chấp hợp đồng dịch vụ nội bộ giữa thành viên và HTX, tình huống phân phối lợi nhuận sau thuế.
  2. Quy trình thực tế và tham quan học tập:
    • Đối với bài học về công nghệ cao và liên kết chuỗi giá trị (MĐ 03 - Bài 02), chương trình quy định quy trình tham quan mô hình thực tế qua 3 bước:
      • Bước 1: Chuẩn bị mục tiêu, nội dung câu hỏi và kế hoạch khảo sát.
      • Bước 2: Thăm quan thực tế tại mô hình HTX hoạt động hiệu quả.
      • Bước 3: Viết báo cáo thu hoạch kết quả tham quan trải nghiệm.
  3. Quy định kiểm tra và đánh giá kết quả:
    • Việc kiểm tra kết thúc môn học/mô đun tuân thủ theo Thông tư số 42/2015/TT-BLĐTBXH ngày 20/10/2015 và Thông tư số 34/2018/TT-BLĐTBXH ngày 26/12/2018 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.
    • Thang điểm đánh giá: thang điểm 10.
    • Điều kiện tốt nghiệp: Học viên phải hoàn thành tất cả các bài kiểm tra mô đun và có điểm tổng kết khóa học đạt từ 5,0 điểm trở lên. Học viên hoàn thành chương trình được cấp Chứng chỉ sơ cấp nghề "Giám đốc hợp tác xã nông nghiệp".

Điểm nổi bật và cập nhật

  1. Gắn liền các văn bản chính sách và chiến lược quốc gia giai đoạn 2021–2030: Giáo trình tích hợp trực tiếp các định hướng chỉ đạo mới nhất của Chính phủ tại Quyết định số 1804/QĐ-TTg, Quyết định số 167/QĐ-TTg và Quyết định số 340/QĐ-TTg, phản ánh quá trình chuyển đổi từ mô hình HTX kiểu cũ sang HTX kiểu mới theo Luật HTX 2012 với trọng tâm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế hộ.
  2. Cập nhật các mô hình nông nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi số: Nội dung không dừng lại ở quản lý hành chính mà cập nhật kỹ thuật quản trị nông nghiệp hiện đại:
    • Công nghệ nhà màng, nhà kính phục vụ trồng trọt công nghệ cao.
    • Hệ thống tưới nhỏ giọt tự động, kỹ thuật canh tác không dùng đất (thủy canh, khí canh, giá thể).
    • Ứng dụng công nghệ thông tin và tự động hóa trong quản lý sản xuất nông nghiệp.
    • Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử và quy trình cấp, quản lý mã số vùng trồng.
  3. Chuẩn hóa 4 mô hình liên kết chuỗi giá trị nông sản: Giáo trình phân loại rõ ràng 4 hình thức liên kết sản xuất - tiêu thụ phổ biến tại Việt Nam:
    • Mô hình 1: Doanh nghiệp + HTX / Tổ hợp tác / Nông dân.
    • Mô hình 2: Doanh nghiệp + Đại lý / Thương lái + Hộ sản xuất / Tổ nhóm.
    • Mô hình 3: HTX / Tổ hợp tác tự tổ chức sản xuất hoặc liên kết nội bộ.
    • Mô hình 4: Cơ sở thương mại + HTX / Tổ nhóm / Hộ gia đình.
  4. Tích hợp Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP): Đưa bộ tiêu chí đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP (từ 1 đến 5 sao) vào chương trình đào tạo chính khóa, hướng dẫn Giám đốc HTX xây dựng chiến lược sản phẩm, nhãn hiệu và phát triển thị trường nông sản đặc thù gắn với du lịch nông thôn.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Đối tượng và điều kiện tuyển sinh:
  • Học viên:
    • Cán bộ quản lý đương nhiệm tại các HTX nông nghiệp (Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc, Phó Giám đốc, thành viên Ban kiểm soát, kế toán trưởng, cán bộ kỹ thuật).
    • Ban quản trị, tổ trưởng các Tổ hợp tác nông nghiệp có định hướng phát triển lên HTX.
    • Lao động nông thôn trong độ tuổi quy định (hoặc cán bộ quá tuổi lao động nhưng đang làm việc trong các HTX) có nhu cầu trang bị năng lực quản lý để đảm nhận vị trí Giám đốc HTX.
  • Giảng viên và Cơ sở giáo dục nghề nghiệp:
    • Giảng viên các trường trung cấp, cao đẳng, đại học chuyên ngành kinh tế nông nghiệp, khuyến nông, phát triển nông thôn sử dụng làm giáo trình giảng dạy chuẩn hóa.
    • Cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động giáo dục nghề nghiệp nghề "Giám đốc hợp tác xã nông nghiệp" trình độ sơ cấp sử dụng làm căn cứ thiết kế bài giảng, bố trí phương tiện, mô hình thực hành và tổ chức đánh giá sát hạch tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho các cán bộ quản lý HTX nông nghiệp (Giám đốc, thành viên Hội đồng quản trị), ban điều hành tổ hợp tác, và các cá nhân đang công tác trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp có nhu cầu chuẩn hóa chức danh quản lý hợp tác xã theo quy định của Nhà nước.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học chỉ cần có trình độ học vấn phổ thông cơ bản và kinh nghiệm thực tiễn trong sản xuất nông nghiệp hoặc quản lý tổ nhóm lao động nông thôn. Giáo trình được thiết kế từ mức độ cơ bản (khái niệm HTX, quy định pháp luật) đến chuyên sâu (kế toán, tài chính, đàm phán hợp đồng, công nghệ cao), giúp học viên tiếp cận tuần tự mà không đòi hỏi bằng cấp chuyên ngành kinh tế trước đó.

3. Điểm khác biệt giữa giáo trình này với các tài liệu quản trị kinh doanh thông thường là gì?

Giáo trình tập trung vào các đặc thù của Luật Hợp tác xã năm 2012, bao gồm nguyên tắc tổ chức kép (vừa là hiệp hội vừa là tổ chức kinh tế), nguyên tắc biểu quyết bình đẳng (không phụ thuộc vốn góp), phân phối thu nhập dựa trên mức độ sử dụng dịch vụ của thành viên, cùng các kỹ năng đặc thù như thiết lập quan hệ 3 cộng đồng, dịch vụ cung ứng - tiêu thụ tập trung, xây dựng mã số vùng trồng và chuẩn hóa sản phẩm OCOP.

4. Làm sao để tự học và áp dụng hiệu quả nội dung giáo trình?

Người học nên kết hợp nghiên cứu lý thuyết pháp luật với việc làm các bài tập tình huống thực tế ở cuối mỗi bài học. Cần bám sát các mẫu biểu quy định (mẫu phương án kinh doanh theo Thông tư 07/2019/TT-BKHĐT, mẫu hợp đồng dịch vụ, bảng kê phân bổ tài chính) để áp dụng trực tiếp vào việc tái cơ cấu và xây dựng kế hoạch hoạt động cho HTX của mình.

5. Có văn bản quy phạm pháp luật nào bổ trợ kèm theo giáo trình?

Các văn bản pháp lý chính làm căn cứ đối chiếu gồm: Luật Hợp tác xã năm 2012; Nghị định 15/2017/NĐ-CP; Thông tư 42/2015/TT-BLĐTBXH và Thông tư 34/2018/TT-BLDTBXH về đào tạo trình độ sơ cấp; Thông tư 07/2019/TT-BKHĐT về quy trình xây dựng phương án kinh doanh HTX; các Quyết định số 1804/QĐ-TTg, 167/QĐ-TTg, 340/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Kết luận

Bộ giáo trình sơ cấp nghề "Giám đốc hợp tác xã nông nghiệp" của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cung cấp khung kiến thức và kỹ năng toàn diện cho công tác quản trị kinh tế tập thể hiện đại. Lộ trình đào tạo 3 mô đun trong 303 giờ giúp học viên nắm vững bản chất pháp lý của HTX kiểu mới, thành thạo 6 nghiệp vụ quản trị nền tảng và vận dụng các kỹ năng đàm phán, chuyển đổi công nghệ cao, liên kết chuỗi giá trị và chương trình OCOP vào thực tế. Đây là tài liệu căn bản phục vụ công tác giảng dạy chuẩn hóa tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và là tài liệu tham khảo nghiệp vụ cho cán bộ quản lý hợp tác xã trên phạm vi toàn quốc.