Tổng quan luận án

Công trình khoa học này được thực hiện nhằm giải quyết các yêu cầu thực tiễn và lý luận trong quản lý giáo dục Phật giáo tại Việt Nam. Theo số liệu của Ban Tôn giáo Chính phủ năm 2020, cả nước có 15.873 phật tử và hơn một nửa dân số chịu ảnh hưởng của Phật giáo ở các mức độ khác nhau. Nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo tăng tài phụng sự đạo pháp và dân tộc kể từ sau hội nghị thống nhất Phật giáo cả nước ngày 07/01/1981, hệ thống giáo dục Phật giáo đã từng bước được xây dựng và kiện toàn. Tính đến tháng 02 năm 2021, cả nước có 34 trường Trung cấp Phật học trực thuộc Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố.

Đội ngũ giảng sư giữ vai trò trực tiếp quyết định chất lượng đào tạo tăng ni sinh tại các cơ sở này. Tuy nhiên, thực tiễn công tác phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học bộc lộ nhiều điểm bất cập: quy mô số lượng còn thiếu, cơ cấu chưa đồng bộ, năng lực sư phạm còn nhiều hạn chế, giảng sư có trình độ cao còn mỏng. Công tác tuyển dụng, sử dụng, kiểm tra, đánh giá chưa được chú trọng đúng mức, thiếu chế tài quản lý phù hợp và chế độ đãi ngộ còn nhiều khó khăn. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về quản lý và phát triển đội ngũ giáo viên phổ thông, giảng viên cao đẳng và đại học, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, chuyên biệt về phát triển đội ngũ giảng sư ở trường Trung cấp Phật học theo hướng chuẩn hóa.

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở nghiên cứu lý luận, tiến hành khảo sát và phân tích thực trạng phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học theo hướng chuẩn hóa, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp phát triển đội ngũ giảng sư đủ về số lượng, đáp ứng yêu cầu chất lượng, đồng bộ về cơ cấu, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường và đáp ứng nhu cầu đào tạo tăng ni sinh của Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định qua 4 nội dung cụ thể:

  1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến phát triển đội ngũ giảng sư.
  2. Xây dựng cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học theo hướng chuẩn hóa.
  3. Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng phát triển đội ngũ giảng sư ở trường Trung cấp Phật học theo hướng chuẩn hóa.
  4. Đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ giảng sư ở trường Trung cấp Phật học theo hướng chuẩn hóa, khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất và tiến hành thử nghiệm một giải pháp trong thực tiễn.

Giả thuyết khoa học của luận án nêu rõ: Hiện nay, do nhiều nguyên nhân khác nhau mà đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học đang thiếu về số lượng, hạn chế về chất lượng, không đồng bộ về cơ cấu, thiếu động lực hoạt động; chưa đáp ứng được so với yêu cầu dạy học và yêu cầu về các tiêu chuẩn của giảng sư hiện nay. Nếu đề xuất và sử dụng đồng bộ các giải pháp phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học tác động đến hệ thống thành tố cấu trúc của đội ngũ giảng sư theo hướng chuẩn hóa, thì đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học sẽ đủ về số lượng, đáp ứng yêu cầu về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường và đáp ứng nhu cầu đào tạo đội ngũ tăng ni sinh của Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Phát triển đội ngũ giảng sư các trường Trung cấp Phật học theo hướng chuẩn hóa.
  • Phạm vi nội dung: Nghiên cứu tập trung vào nhóm giảng sư là người của Giáo hội Phật giáo Việt Nam (tăng ni) tham gia giảng dạy tại các trường Trung cấp Phật học, tiếp cận theo lý thuyết phát triển nguồn nhân lực của Leonard Nadler và tiếp cận chuẩn hóa.
  • Khách thể và địa bàn khảo sát: Cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, trưởng và phó các Ban Giáo vụ, Ban Bảo trợ học đường, Ban Cố vấn), giảng sư và tăng ni sinh tại 9 trường Trung cấp Phật học đại diện cho các vùng miền: Hà Nội, Nam Định, Hải Dương, Đà Nẵng, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, TP. Hồ Chí Minh, Vĩnh Long, Đồng Nai.
  • Phạm vi thời gian: Thu thập số liệu thứ cấp từ năm 2010 đến năm 2016; số liệu khảo sát thực tế được thu thập trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2021.
  • Chủ thể quản lý: Trọng tâm là Ban Giám hiệu các trường Trung cấp Phật học.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước thành ba nhóm chủ đề chính:

Nhóm nghiên cứu về đội ngũ giáo viên, giảng viên và chuẩn nghề nghiệp: Nghiên cứu khẳng định vai trò trọng yếu của người thầy đối với sự nghiệp giáo dục. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định giáo dục không thể thiếu vai trò của người thầy. Theo tổng kết của UNESCO, vai trò của nhà giáo trong nền giáo dục hiện đại đã có những chuyển biến rõ nét: đảm nhận nhiều chức năng hơn, chuyển dịch từ truyền thụ sang điều hành hoạt động học tập, cá nhân hóa quá trình đào tạo, tăng cường ứng dụng phương tiện kỹ thuật và đóng vai trò nhà nghiên cứu khoa học ngay trong lớp học. Xu hướng đào tạo theo năng lực thực hiện và chuẩn nghề nghiệp được các nhà nghiên cứu giáo dục nghề nghiệp người Đức như Hortsch Hanno (2003), Herman Satebag (2004), Michael Steig (2006) phân tích sâu sắc. Báo cáo của các nước thành viên OECD xác định chất lượng nhà giáo qua 5 thành tố: kiến thức chuyên môn, kỹ năng sư phạm, tư duy phản ánh và tự phê bình, thái độ tôn trọng phẩm giá con người, năng lực quản lý.

Tại Việt Nam, các tác giả Đặng Quốc Bảo, Đỗ Quốc Anh, Đinh Thị Kim Thoa nghiên cứu phẩm chất và năng lực người thầy trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tác giả Phạm Minh Hạc phân loại năng lực sư phạm thành các nhóm năng lực nhân cách, năng lực dạy học và năng lực tổ chức giao tiếp. Các tác giả Trần Bá Hoành, Lê Văn Hồng, Lê Ngọc Lan, Nguyễn Văn Thàng xác lập cấu trúc nhân cách người giáo viên gồm phẩm chất và năng lực; trong đó Trần Bá Hoành chia năng lực giáo viên thành 4 nhóm chính: chẩn đoán và thiết kế kế hoạch, tổ chức thực hiện, giám sát đánh giá, giải quyết vấn đề nảy sinh. Tác giả Phan Văn Kha xây dựng chuẩn nghiệp vụ sư phạm cho giáo viên trung cấp chuyên nghiệp với 6 tiêu chuẩn và 20 tiêu chí. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT quy định 5 tiêu chuẩn chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông. Tác giả Beerens nghiên cứu về văn hóa động lực và học tập thường xuyên của nhà giáo.

Nhóm nghiên cứu về đội ngũ giảng sư Phật giáo: Tại Myanmar, giảng sư các trường Phật học là các chức sắc, tăng sĩ có học vị cao từ các viện nghiên cứu quốc tế, phối hợp cùng các tân giáo thọ tốt nghiệp từ Ấn Độ và học viên cao học phụ giảng, thường bố trí 2 đến 3 vị cùng phụ trách một môn học. Tại Đài Loan, các Phật học viện có quy mô nhỏ, lực lượng giảng dạy kết hợp giữa các pháp sư Phật giáo và các giáo sư, học giả thế học bên ngoài. Tại Ấn Độ, các trường đại học Phật giáo thu hút đội ngũ học giả, tiến sĩ, giáo sư có thâm niên nghiên cứu và xuất bản. Tại Singapore, Học viện Phật giáo áp dụng mô hình "Tu học nhất thể hóa, sinh hoạt tùng lâm hóa", giảng viên đều có bằng Thạc sĩ, Tiến sĩ và đào tạo song ngữ Anh - Hoa trong môi trường nội trú nghiêm ngặt. Tại Việt Nam, tác giả Trần Anh Tuấn nghiên cứu xây dựng đội ngũ giảng sư cơ hữu tại Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội, chỉ ra thực trạng giảng sư bận nhiều phật sự, thiếu quy chế chuẩn và đề xuất mô hình đào tạo kết hợp cũng như ý tưởng thành lập Khoa Sư phạm Phật giáo. Tác giả Nguyễn Văn Tuân chỉ ra lực lượng cốt lõi vẫn là các nhà sư tu hành có uy tín và tri thức sâu sắc.

Nhóm nghiên cứu về quản lý và phát triển đội ngũ: Glatthorn (1995) định nghĩa phát triển đội ngũ là sự gia tăng về cả số lượng và chất lượng, gắn liền với sự trưởng thành chuyên môn bài bản, lâu dài qua 3 điều kiện: thời gian tích lũy, sự chủ động của người dạy và môi trường học tập. Trần Khánh Đức hệ thống hóa 3 quan điểm phát triển: tiếp cận cá thể, tiếp cận nhóm trường học và tiếp cận kết hợp mục tiêu cá nhân với tổ chức. Các báo cáo của Hội đồng Quốc gia Hoa Kỳ về Giáo dục (1996) và Falk (2001) khẳng định năng lực chuyên môn của nhà giáo tác động trực tiếp tới kết quả người học. Mối quan hệ hai chiều giữa cải cách giáo dục và phát triển đội ngũ được Morris, Chan và Ling (2000) minh chứng qua thất bại của cải cách tiểu học tại Hồng Kông khi thiếu sự chuẩn bị từ giáo viên; Klette (2000) phân tích tại Na Uy; nghiên cứu tại Úc; và cải cách thành công tại Namibia (1995). Về giải pháp quản lý, Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo tiếp cận theo chức năng quản lý; Bùi Văn Quân, Nguyễn Ngọc Cầu phân tích mô hình quản trị nguồn nhân lực theo Christian Batal; Quỹ Hòa bình và Phát triển Việt Nam đề xuất 5 nhóm giải pháp đổi mới chính sách nhà giáo. Về giáo dục Phật giáo, tác giả Thích Nguyên Đạt khảo sát Học viện Phật giáo chỉ ra tình trạng thiếu hụt kỹ năng sư phạm hiện đại và đề xuất bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ linh hoạt; tác giả Đại Đoàn Kết nhấn mạnh lộ trình chuẩn hóa giảng sư và chương trình để văn bằng Phật học tương thích với hệ thống giáo dục quốc dân.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Các công trình trước đây chủ yếu tập trung vào đối tượng giáo viên phổ thông, giảng viên đại học hoặc dừng lại ở các bài viết hội thảo, khảo sát nhỏ lẻ tại các Học viện Phật giáo cấp đại học. Chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách bài bản, toàn diện về quản lý phát triển đội ngũ giảng sư theo hướng chuẩn hóa tại bậc Trung cấp Phật học trên cơ sở điều tra thực nghiệm diện rộng tại cả ba miền Bắc, Trung, Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng hệ thống lý thuyết quản trị và các quan điểm tiếp cận khoa học liên ngành:

  1. Tiếp cận hệ thống: Đặt sự phát triển của đội ngũ giảng sư Trung cấp Phật học trong mối quan hệ hữu cơ với hệ thống giáo dục của Giáo hội Phật giáo Việt Nam và hệ thống giáo dục quốc dân.
  2. Tiếp cận quản lý nguồn nhân lực: Vận dụng mô hình phát triển nguồn nhân lực của Leonard Nadler và các giai đoạn quản lý nhân lực gồm: quy hoạch, tuyển dụng, bố trí sử dụng, đào tạo bồi dưỡng, đãi ngộ và kiểm tra đánh giá.
  3. Tiếp cận chuẩn hóa: Lấy chuẩn năng lực nghề nghiệp làm thước đo định lượng và định tính nhằm đánh giá mức độ đáp ứng của giảng sư, làm căn cứ hoạch định các biện pháp phát triển.
  4. Tiếp cận chức năng quản lý: Ứng dụng các chức năng lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra của chủ thể quản lý tại trường Phật học.
  5. Tiếp cận thực tiễn: Gắn kết yêu cầu đào tạo tăng ni sinh với nhu cầu thực tế của các tự viện và Giáo hội tại các địa phương.
  6. Tiếp cận năng lực: Hình thành khung năng lực nghề nghiệp chuẩn cho giảng sư dựa trên vai trò giảng dạy đặc thù.
  7. Tiếp cận Phật giáo: Quán triệt nguyên lý "Giới - Định - Tuệ", mục tiêu đào tạo con người hướng thiện, tri hành hợp nhất và đời sống phạm hạnh thiền môn.

Hệ thống khái niệm nền tảng:

  • "Đội ngũ giảng sư": Tập hợp những người làm nghề giảng dạy, giáo dục tại các cơ sở giáo dục của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, được tổ chức thành một lực lượng cùng chung nhiệm vụ thực hiện các mục tiêu giáo dục Phật giáo.
  • "Trường Trung cấp Phật học": Cơ sở đào tạo tăng ni do Ban Trị sự Phật giáo các địa phương thành lập, Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương quản lý, với mục tiêu đào tạo các tu sĩ Phật giáo có trình độ cơ bản về Phật học và thế học. Thời gian đào tạo kéo dài 4 năm, chương trình gồm nội điển (Kinh, Luật, Luận, Lịch sử Phật giáo...) và ngoại điển (Văn học, Lịch sử, Triết học, Ngoại ngữ, Pháp luật...). Tăng ni sinh tốt nghiệp đủ điều kiện thọ giới tỳ kheo, bổ nhiệm trụ trì hoặc thi tuyển lên bậc cao đẳng, đại học Phật học.

Các phương pháp nghiên cứu thực tế được thực hiện:

  • Phương pháp nghiên cứu văn bản tài liệu: Thu thập, phân tích các chỉ thị, nghị quyết của Giáo hội, nội quy Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương, hồ sơ đào tạo và các quy định pháp luật liên quan.
  • Phương pháp quan sát: Dự giờ các buổi thuyết giảng, sinh hoạt chuyên môn, kiểm tra nền nếp học tập nội trú tại các trường.
  • Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn cán bộ lãnh đạo Ban Trị sự, Ban Giám hiệu, giảng sư uy tín nhằm làm rõ các bất cập trong quản trị nhân lực.
  • Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Sử dụng bảng hỏi thiết kế theo thang đo tiêu chuẩn năng lực và quy trình quản trị gửi tới cán bộ quản lý, giảng sư và tăng ni sinh.
  • Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến các hòa thượng, thượng tọa, chuyên gia quản lý giáo dục về cấu trúc khung năng lực và các biện pháp chuẩn hóa.
  • Phương pháp thống kê toán học: Xử lý số liệu khảo sát, tính toán các tham số thực trạng, kiểm định độ tin cậy và sự khác biệt giữa các nhóm đánh giá.
  • Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Đúc kết các bài học quản lý từ các mô hình đào tạo Phật học trong nước và quốc tế.
  • Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Thẩm định kế hoạch bài giảng, giáo án, công trình biên dịch kinh luận và bài kiểm tra của người học.
  • Phương pháp thử nghiệm: Áp dụng thử nghiệm một giải pháp can thiệp thực tế tại trường Phật học và đo lường kết quả trước - sau.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo tổng kết giai đoạn 2010 - 2016. Dữ liệu sơ cấp được điều tra trực tiếp từ năm 2016 đến năm 2021 tại 9 trường Trung cấp Phật học: Hà Nội, Nam Định, Hải Dương, Đà Nẵng, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, TP. Hồ Chí Minh, Vĩnh Long, Đồng Nai. Khách thể khảo sát bao gồm đầy đủ đại diện Ban Giám hiệu, Ban Giáo vụ, giảng sư nội điển và tăng ni sinh.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến phát triển đội ngũ giảng sư

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu lý luận và thực tiễn về người dạy học. Phân tích các mô hình chuẩn nghề nghiệp của các nước phát triển, các quan điểm quản lý nguồn nhân lực của Leonard Nadler, Christian Batal và các nghiên cứu giáo dục trong nước. Đánh giá kinh nghiệm xây dựng đội ngũ giảng sư tại Myanmar, Đài Loan, Ấn Độ, Singapore và các nghiên cứu tại Học viện Phật giáo Việt Nam. Chương này chứng minh sự thiếu vắng các công trình nghiên cứu chuyên biệt về quản lý phát triển đội ngũ giảng sư trường Trung cấp Phật học, xác lập căn cứ khoa học cho hướng nghiên cứu của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giảng sư ở trường Trung cấp Phật học hiện nay theo hướng chuẩn hóa

Chương 2 xây dựng hệ thống khái niệm công cụ và làm rõ bản chất hoạt động đào tạo Trung cấp Phật học. Luận án xác định chức năng, nhiệm vụ của giảng sư tại cơ sở này mang tính chất đặc thù kép: vừa truyền đạt tri thức thế học, Phật học, vừa trực tiếp nuôi dưỡng đạo hạnh xuất gia theo phương châm "Tri hành hợp nhất".

Luận án xác lập khung tiêu chuẩn chức danh giảng sư trường Trung cấp Phật học bao gồm hai bộ phận cấu thành chính:

  1. Tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp:
  • Phẩm chất chính trị: Nhận thức tư tưởng đúng đắn về mối quan hệ đạo - đời, tuân thủ đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, gắn bó với lý tưởng dân tộc và đường hướng "Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội".
  • Phẩm chất đạo đức: Thuyết pháp vì lòng từ bi, phụng sự cộng đồng, không vụ lợi cá nhân; ý thức tổ chức kỷ luật và tinh thần gương mẫu phạm hạnh.
  1. Tiêu chuẩn năng lực chuyên môn, nghiệp vụ:
  • Năng lực chuyên môn: Tri thức nội điển kinh điển sâu rộng, hiểu biết thực tiễn xã hội, cập nhật thông tin và tiếp cận tri thức Phật học quốc tế.
  • Năng lực dạy học: Kỹ năng lập giáo án, vận dụng linh hoạt phương pháp giảng dạy, sử dụng ngôn ngữ sư phạm chuẩn mực, kiểm tra đánh giá người học và tổ chức quản lý lớp học.
  • Năng lực phát triển và thực hiện chương trình đào tạo: Nắm vững quy trình thiết kế, điều chỉnh môn học theo định hướng ứng dụng và đánh giá chương trình.
  • Năng lực phát triển nghề nghiệp: Năng lực tự học, tự đánh giá, ứng dụng ngoại ngữ và công nghệ thông tin trong tra cứu Phật điển, chia sẻ kinh nghiệm cùng đồng nghiệp.

Chương này cũng phân tích nội dung quản lý phát triển đội ngũ theo chu trình nhân sự: quy hoạch, tuyển chọn, bố trí sử dụng, đào tạo bồi dưỡng, kiểm tra đánh giá, thực hiện chính sách đãi ngộ; đồng thời chỉ ra các yếu tố khách quan và chủ quan tác động đến quá trình này.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu thực tiễn về phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học hiện nay theo hướng chuẩn hoá

Chương 3 trình bày toàn bộ kết quả khảo sát thực trạng tại 9 trường Trung cấp Phật học trong giai đoạn 2016 - 2021 thông qua 17 bảng thống kê chuyên sâu:

Ký hiệu bảng Tên bảng dữ liệu theo văn bản luận án Nội dung khảo sát và tham số nghiên cứu chính
Bảng 3.1 Số lượng giảng sư tại các trường trung cấp Phật học Quy mô số lượng giảng sư theo từng trường khảo sát
Bảng 3.2 Cơ cấu đội ngũ giảng sư ở trường Trung cấp Phật học Phân bố theo trình độ học vấn, độ tuổi, giới tính, chức sắc
Bảng 3.3 Thực trạng tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp Đánh giá mức độ đáp ứng về phẩm chất chính trị và đạo đức
Bảng 3.4 Thực trạng năng lực chuyên môn của đội ngũ giảng sư Khảo sát mức độ am hiểu kinh điển, kiến thức thực tiễn
Bảng 3.5 Thực trạng năng lực dạy học của đội ngũ giảng sư Đo lường kỹ năng soạn bài, phương pháp lên lớp, kiểm tra
Bảng 3.6 Thực trạng năng lực phát triển và thực hiện chương trình Khảo sát kỹ năng tham gia xây dựng và điều chỉnh bài giảng
Bảng 3.7 Thực trạng năng lực phát triển nghề nghiệp Đánh giá trình độ ngoại ngữ, tin học, khả năng tự học
Bảng 3.8 Tổng hợp thực trạng năng lực của đội ngũ giảng sư Bức tranh tổng thể các tiêu chí phẩm chất và năng lực
Bảng 3.9 Thực trạng quy hoạch đội ngũ giảng sư Tính chiến lược, dài hạn và kế hoạch tạo nguồn giảng sư
Bảng 3.10 Thực trạng tuyển dụng đội ngũ giảng sư Quy trình tuyển chọn, tiêu chí xét chọn giảng sư mới
Bảng 3.11 Thực trạng sử dụng đội ngũ giảng sư Phân công môn học, tính phù hợp với chuyên môn tu học
Bảng 3.12 Thực trạng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảng sư Tần suất tập huấn sư phạm, bồi dưỡng kiến thức thế học
Bảng 3.13 Thực trạng đánh giá đội ngũ giảng sư Mức độ chặt chẽ của quy chế và công cụ khảo sát đánh giá
Bảng 3.14 Thực trạng thực hiện chế độ, chính sách Đãi ngộ vật chất, điều kiện hành đạo và động lực làm việc
Bảng 3.15 Tổng hợp thực trạng phát triển đội ngũ giảng sư Đánh giá chung các khâu quản trị phát triển đội ngũ
Bảng 3.16 Mức độ ảnh hưởng của yếu tố khách quan Tác động của chính sách nhà nước, Giáo hội và môi trường
Bảng 3.17 Mức độ ảnh hưởng của yếu tố chủ quan Nhận thức ban giám hiệu, ý thức tự tu dưỡng của giảng sư

Kết quả khảo sát thực tiễn cho thấy:

  • Về phẩm chất đạo đức: Đội ngũ giảng sư thể hiện tinh thần trách nhiệm, đạo hạnh thanh tịnh và tâm huyết với đạo pháp, đạt mức đánh giá cao nhất trong các tiêu chuẩn.
  • Về năng lực chuyên môn và sư phạm: Mặc dù uyên thâm về nội điển Phật giáo, song nhiều giảng sư còn lúng túng trong kỹ năng biên soạn giáo án theo chuẩn hiện đại, phương pháp giảng dạy chủ yếu là thuyết trình một chiều, năng lực ngoại ngữ và ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ nghiên cứu còn thấp.
  • Về công tác quản lý: Công tác quy hoạch chưa mang tính chiến lược dài hạn; khâu tuyển dụng chưa có quy chuẩn nghiệp vụ sư phạm thống nhất; việc đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm chưa được thực hiện định kỳ; chế độ đãi ngộ còn mang tính tự nguyện, trợ cấp tượng trưng, chưa tạo được động lực mạnh mẽ để giảng sư toàn tâm cống hiến cho công tác giảng dạy.

Chương 4: Giải pháp phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học hiện nay theo hướng chuẩn hóa

Chương 4 đề xuất hệ thống 6 giải pháp phát triển đồng bộ dựa trên các nguyên tắc: đảm bảo tính mục đích, tính khoa học, tính thực tiễn và tính khả thi gắn liền với đặc thù giáo dục Phật giáo.

Các giải pháp đề xuất bao gồm:

  1. Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, Ban Trị sự và giảng sư về sự cần thiết phải chuẩn hóa đội ngũ giảng sư.
  2. Xây dựng và thực hiện quy hoạch đội ngũ giảng sư gắn với chuẩn chức danh, đáp ứng yêu cầu trước mắt và lâu dài.
  3. Chuẩn hóa công tác tuyển dụng, tuyển chọn giảng sư trên cơ sở hệ thống tiêu chuẩn chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm.
  4. Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng giảng sư theo hướng chuẩn hóa năng lực dạy học, phương pháp sư phạm hiện đại và công nghệ thông tin.
  5. Xây dựng và thực hiện quy chế kiểm tra, đánh giá đội ngũ giảng sư định kỳ dựa trên khung tiêu chuẩn năng lực nghề nghiệp.
  6. Hoàn thiện chế độ, chính sách đãi ngộ, cải thiện môi trường làm việc nhằm tạo động lực phát triển bền vững cho đội ngũ giảng sư.

Chương này trình bày kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của 6 giải pháp (thể hiện ở Bảng 4.1 và Bảng 4.2), khẳng định mức độ đồng thuận cao từ các nhà quản lý và chuyên gia. Đồng thời, tác giả thực hiện thử nghiệm thực tế một giải pháp trong khuôn khổ nhà trường, so sánh dữ liệu trước và sau thử nghiệm (Bảng 4.3, Bảng 4.4, Bảng 4.5), minh chứng cho tính hiệu quả thực tế của giải pháp đề xuất.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận:

  • Dựa trên cách tiếp cận nguồn nhân lực và chức năng quản lý, luận án đã xây dựng cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học theo hướng chuẩn hóa.
  • Luận án đã làm rõ các khái niệm công cụ, xác lập khung năng lực đặc thù và các phẩm chất cốt lõi của giảng sư trường Phật học, kết hợp giữa chuẩn nghề nghiệp nhà giáo với yêu cầu giới luật tu sĩ.
  • Hệ thống hóa các nội dung quản lý phát triển đội ngũ giảng sư từ quy hoạch, tuyển chọn, bố trí, đào tạo bồi dưỡng đến đánh giá và chính sách tạo động lực trong môi trường đào tạo tôn giáo.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

  • Khảo sát, phân tích toàn diện thực trạng quy mô, cơ cấu, phẩm chất và năng lực của đội ngũ giảng sư tại 9 trường Trung cấp Phật học trên cả nước, chỉ rõ những thế mạnh về đạo hạnh và các hạn chế căn bản về năng lực sư phạm, ngoại ngữ, tin học.
  • Đánh giá thực trạng các khâu quản lý phát triển giảng sư của Ban Giám hiệu các trường, làm rõ các điểm nghẽn về chính sách tuyển dụng, đào tạo và đãi ngộ.
  • Đề xuất 6 giải pháp có tính hệ thống và khả thi cao, phản ánh đúng đặc thù giáo dục Phật giáo trong bối cảnh chuẩn hóa giáo dục quốc dân.
  • Thực nghiệm một giải pháp can thiệp cụ thể, cung cấp căn cứ thực chứng về khả năng cải thiện chất lượng giảng dạy của đội ngũ giảng sư.

Kiến nghị của luận án:

  • Đối với Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương: Ban hành quy chế chuẩn giảng sư các trường Phật học; thành lập trung tâm hoặc phân khoa bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm Phật giáo; thống nhất khung chương trình và phân bổ nguồn kinh phí thỏa đáng.
  • Đối với Ban Trị sự Phật giáo các địa phương và Ban Giám hiệu các trường Trung cấp Phật học: Chủ động xây dựng quy hoạch tạo nguồn giảng sư trẻ; phối hợp với các cơ sở đào tạo sư phạm thế học bồi dưỡng kỹ năng giảng dạy hiện đại; ban hành tiêu chí kiểm tra, đánh giá thường xuyên và cải tiến chế độ phụ cấp thù lao giảng dạy.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của công trình:

  • Đối tượng nghiên cứu giới hạn ở nhóm giảng sư là tăng ni thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam, chưa đi sâu khảo sát nhóm giảng viên thỉnh giảng là các giáo sư, tiến sĩ thế học từ các trường đại học bên ngoài.
  • Địa bàn khảo sát thực nghiệm tập trung vào 9 trường đại diện, chưa thể bao quát toàn bộ 34 trường Trung cấp Phật học trên toàn quốc.
  • Dữ liệu khảo sát sơ cấp tập trung phản ánh thực trạng giai đoạn 2016 - 2021, chưa phân tích sâu tác động của các biến động xã hội và các hình thức dạy học trực tuyến trong giai đoạn tiếp theo.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Mở rộng phạm vi khảo sát sang tất cả các cơ sở Trung cấp Phật học còn lại để có dữ liệu so sánh vùng miền chi tiết hơn.
  • Nghiên cứu cơ chế phối hợp đào tạo giữa lực lượng giảng sư nội điển và giảng viên ngoại điển.
  • Nghiên cứu chuẩn hóa đội ngũ giảng sư ở các bậc học khác của Giáo hội như Sơ cấp Phật học, Cao đẳng Phật học và các Học viện Phật giáo Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn đối với nhiều đối tượng:

  • Đối với Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương và Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo các cấp: Cung cấp cơ sở khoa học để hoạch định chính sách, hoàn thiện quy chế quản lý đào tạo tăng ni sinh và xây dựng đề án chuẩn hóa nhà giáo trong hệ thống giáo dục Phật giáo.
  • Đối với Ban Giám hiệu các trường Trung cấp Phật học: Cung cấp khung năng lực chuẩn để rà soát, đánh giá, quy hoạch và tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng sư phạm cho giảng sư của trường mình.
  • Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh ngành Quản lý giáo dục và Tôn giáo học: Cung cấp hệ thống luận cứ, thang đo và số liệu thực tế về một mô hình giáo dục tôn giáo đặc thù, làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

  1. Thuật ngữ "giảng sư" được định vị với nội hàm như thế nào trong luận án? Theo định nghĩa của luận án, giảng sư là giảng viên thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam, giảng dạy tại các cơ sở giáo dục của Giáo hội từ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng đến Học viện Phật giáo. Mặc dù thực tế có giảng viên thế học thỉnh giảng, luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu vào nhóm giảng sư là người của Giáo hội (tăng ni) tham gia đào tạo tại các trường Trung cấp Phật học.

  2. Khung chuẩn hóa năng lực giảng sư trường Trung cấp Phật học gồm những thành tố nào? Khung năng lực gồm hai nhóm tiêu chuẩn lớn: (1) Tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp (gồm phẩm chất chính trị và phẩm chất đạo đức); (2) Tiêu chuẩn năng lực chuyên môn, nghiệp vụ (gồm 4 nhóm: năng lực chuyên môn kinh điển và thế học; năng lực dạy học; năng lực phát triển và thực hiện chương trình đào tạo; năng lực phát triển nghề nghiệp).

  3. Khảo sát thực tiễn của luận án được thực hiện tại những địa bàn cụ thể nào? Khảo sát thực tiễn được tiến hành trên 9 trường Trung cấp Phật học đại diện cho cả ba miền: Trường Trung cấp Phật học Hà Nội, Nam Định, Hải Dương (miền Bắc); Đà Nẵng, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam (miền Trung); TP. Hồ Chí Minh, Vĩnh Long, Đồng Nai (miền Nam).

  4. Luận án dựa trên lý thuyết phát triển nguồn nhân lực nào làm cơ sở phân tích? Luận án sử dụng chủ yếu lý thuyết phát triển nguồn nhân lực của Leonard Nadler, kết hợp với các lý luận quản trị nguồn nhân lực trong tổ chức (theo sơ đồ của Christian Batal) và tiếp cận chuẩn hóa giáo dục để nghiên cứu các khâu quy hoạch, tuyển chọn, sử dụng, bồi dưỡng, kiểm tra đánh giá và thực hiện chính sách.

  5. Luận án đề xuất bao nhiêu giải pháp và kết quả khảo nghiệm ra sao? Luận án đề xuất 6 giải pháp phát triển đồng bộ theo hướng chuẩn hóa. Cả 6 giải pháp đều được khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi với mức đồng thuận cao, đồng thời một giải pháp can thiệp đã được tiến hành thử nghiệm thực tế và cho kết quả cải thiện rõ nét khi so sánh dữ liệu trước và sau thử nghiệm.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học hiện nay theo hướng chuẩn hóa" là công trình nghiên cứu chuyên sâu về công tác quản lý giáo dục Phật giáo tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết phát triển nguồn nhân lực hiện đại với triết lý giáo dục Phật giáo, luận án đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá khách quan thực trạng phẩm chất, năng lực và công tác quản lý đội ngũ giảng sư tại 9 trường đại diện trên toàn quốc. Hệ thống 6 giải pháp cùng kết quả thử nghiệm thực tế được công trình đề xuất mang tính khả thi cao, góp phần tích cực vào mục tiêu chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo Phật học, nâng cao chất lượng đào tạo tăng tài đáp ứng yêu cầu của Giáo hội và xã hội hiện nay.