Luận văn thạc sĩ về chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam

Tài liệu chuyên sâu Chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững chắc cho chuyên

• Tác giả: Phạm Hoàng Phương
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Quang Vinh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
• Đề tài: Chính Sách Phát Triển Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. Tổng quan chung về doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.3. Đặc điểm của các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.4. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế
• 1.5. Những yếu tố tác động tới sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, cơ hội và thách thức
• 1.6. Khái quát về chính sách phát triển các DNNVV
• 1.7. Kinh nghiệm phát triển DNNVV trên thế giới
• 1.8. Một số bài học kinh nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng DNNVV ở Việt Nam hiện nay
• 2.2. Tình hình phát triển
• 2.3. Những khó khăn chính của DNNVV
• 2.4. Đánh giá thực trạng chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam
• 2.5. Thực trạng Chính sách tín dụng đối với các DNNVV
• 2.6. Thực trạng chính sách đất đai và mặt bằng sản xuất đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.7. Thực trạng chính sách lao động và phát triển nguồn nhân lực cho DNNVV
• 2.8. Thực trạng chính sách đổi mới, nâng cao năng lực công nghệ, trình độ kỹ thuật
• 2.9. Thực trạng chính sách thuế đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.10. Thực trạng chính sách thương mại hỗ trợ phát triển doanh nghiêp nhỏ và vừa
• 2.11. Đánh giá những tiến bộ đạt được trong việc phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam
• 2.11.1. Những kết quả đạt được
• 2.11.2. Những vấn đề tồn tại
• 2.11.3. Nguyên nhân của những yếu kém trên
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.1. Tăng cường quản lý của nhà nước đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.2. Tăng cường khả năng tiếp cận vốn vay cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.3. Đổi mới chính sách về đất đai và mặt bằng kinh doanh cho doanh nghiệp
• 3.1.4. Cải cách hệ thống thuế hỗ trợ các doanh nghiệp trong sản xuất kinh doanh
• 3.1.5. Xúc tiến thương mại hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.6. Hỗ trợ các doanh nghiệp đào tạo lao động kỹ thuật, lãnh đạo
• 3.2. Định hướng và mục tiêu phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam
• 3.3. Định hướng phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa của Nhà nước
• 3.4. Mục tiêu phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về doanh nghiệp nhỏ và vừa

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, chiếm khoảng 96% tổng số doanh nghiệp. Khái niệm về doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa được xác định dựa trên tiêu chí số lao động và vốn đăng ký. Theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP, doanh nghiệp được phân loại thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Đặc điểm của DNNVV là tính linh hoạt trong hoạt động kinh doanh, thường tập trung vào các lĩnh vực chế biến và dịch vụ, gần gũi với người tiêu dùng. Điều này giúp DNNVV dễ dàng thích ứng với biến động của thị trường và nhu cầu của khách hàng.

1.1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa

Khái niệm về doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ được áp dụng ở Việt Nam mà còn phổ biến trên toàn thế giới. Ở các quốc gia khác nhau, tiêu chí xác định DNNVV có thể khác nhau, nhưng nhìn chung, chúng đều dựa vào số lao động và doanh thu. Tại Việt Nam, DNNVV được xác định dựa trên điều kiện thực tiễn và khung pháp lý hiện hành, nhằm hỗ trợ sự phát triển của các doanh nghiệp này trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

1.2 Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường có nguồn vốn hạn chế và khả năng cạnh tranh thấp. Tuy nhiên, chúng lại có lợi thế về tính linh hoạt, dễ dàng thay đổi mặt hàng và chuyển hướng kinh doanh. DNNVV thường khởi nghiệp từ nguồn vốn tự có và tín dụng từ bạn bè, người thân, tạo điều kiện cho sự phát triển rộng khắp ở cả thành phố và nông thôn. Điều này giúp DNNVV đóng góp đáng kể vào việc tạo ra việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

II. Thực trạng chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam

Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách nhằm hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy rằng DNNVV vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường. Các chính sách hỗ trợ hiện tại chưa đủ mạnh để giúp DNNVV vượt qua những thách thức này. Đặc biệt, chính sách tín dụng và đất đai cần được cải cách để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho DNNVV.

2.1 Thực trạng doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam

Thực trạng cho thấy rằng DNNVV tại Việt Nam đang gặp khó khăn trong việc phát triển. Mặc dù có sự gia tăng về số lượng, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn thiếu vốn và công nghệ. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ chưa thực sự hiệu quả trong việc giải quyết các vấn đề này. Cần có những biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình, như tăng cường khả năng tiếp cận vốn vay và cải cách chính sách đất đai.

2.2 Đánh giá thực trạng chính sách hỗ trợ

Đánh giá thực trạng cho thấy rằng chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa còn nhiều hạn chế. Các chính sách tín dụng chưa đáp ứng đủ nhu cầu của DNNVV, trong khi chính sách đất đai và mặt bằng sản xuất cũng cần được cải cách. Việc cải thiện các chính sách này sẽ giúp DNNVV phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Để hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần có những giải pháp cụ thể như tăng cường quản lý nhà nước, cải cách chính sách tín dụng và đất đai, cũng như hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực. Những giải pháp này không chỉ giúp DNNVV phát triển mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế Việt Nam.

3.1 Giải pháp tăng cường quản lý nhà nước

Tăng cường quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa là một trong những giải pháp quan trọng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo rằng các chính sách hỗ trợ được thực hiện hiệu quả. Việc này sẽ giúp DNNVV tiếp cận dễ dàng hơn với các nguồn lực và thông tin cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

3.2 Giải pháp cải cách chính sách tín dụng

Cải cách chính sách tín dụng là cần thiết để doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tiếp cận vốn một cách dễ dàng hơn. Cần có các chương trình tín dụng ưu đãi dành riêng cho DNNVV, giúp họ vượt qua khó khăn trong giai đoạn khởi nghiệp và phát triển. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV trong việc mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm khoảng 96% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, đóng góp từ 40% đến 50% GDP và tạo ra gần 49% việc làm phi nông nghiệp. Từ năm 2009 đến nay, sự phát triển của DNNVV đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội như tạo việc làm và giảm nghèo. Tuy nhiên, DNNVV vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn như hạn chế về vốn, công nghệ, trình độ quản lý và cạnh tranh gay gắt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng chính sách phát triển DNNVV tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2009 đến nay, đánh giá hiệu quả các chính sách hiện hành và đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của DNNVV trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, với dữ liệu thu thập từ các báo cáo thống kê, văn bản pháp luật, các nghiên cứu khoa học và khảo sát thực tế.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc xây dựng và điều chỉnh chính sách phát triển DNNVV, đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao hiệu quả hoạt động, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa và lý thuyết chính sách công. Lý thuyết phát triển DNNVV tập trung vào các đặc điểm cơ bản của doanh nghiệp nhỏ và vừa như quy mô vốn, lao động, công nghệ và năng lực quản lý, đồng thời phân tích vai trò của DNNVV trong nền kinh tế quốc dân. Lý thuyết chính sách công giúp hiểu rõ bản chất, nội dung và vai trò của chính sách phát triển DNNVV, bao gồm các công cụ và giải pháp mà Nhà nước sử dụng để hỗ trợ và thúc đẩy sự phát triển của khu vực này.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm:

• Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV): được phân loại theo quy mô lao động và vốn đăng ký theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP.
• Chính sách phát triển DNNVV: tổng thể các quan điểm, giải pháp và công cụ của Nhà nước nhằm khuyến khích và hỗ trợ DNNVV phát triển.
• Năng lực cạnh tranh của DNNVV: khả năng của doanh nghiệp trong việc duy trì và mở rộng thị phần, nâng cao chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh doanh.
• Hội nhập kinh tế quốc tế: quá trình mở rộng thị trường và tăng cường hợp tác kinh tế với các quốc gia khác, tạo ra cơ hội và thách thức cho DNNVV.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ nhiều kênh khác nhau bao gồm:

• Văn bản pháp luật như Luật Doanh nghiệp 2000, 2005, Nghị định 56/2009/NĐ-CP, các Nghị quyết và Thông tư liên quan đến phát triển DNNVV.
• Báo cáo thống kê của Tổng cục Thống kê, Cục Phát triển doanh nghiệp, các báo cáo chuyên ngành và các công trình nghiên cứu khoa học.
• Tài liệu tham khảo từ các nghiên cứu trong và ngoài nước về chính sách phát triển DNNVV.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phương pháp thu thập và xử lý số liệu: thu thập dữ liệu định lượng và định tính để đảm bảo tính chính xác và thực tiễn.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp: hệ thống hóa dữ liệu thành các bảng biểu, biểu đồ để phân tích thực trạng chính sách và hiệu quả hỗ trợ DNNVV.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu: so sánh các giai đoạn phát triển DNNVV và chính sách áp dụng, đồng thời đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế để rút ra bài học phù hợp.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các DNNVV đang hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam từ năm 2009 đến nay, với trọng tâm phân tích các chính sách hỗ trợ về vốn, thuế, đất đai, lao động và công nghệ. Phương pháp chọn mẫu dựa trên dữ liệu thống kê toàn quốc và các báo cáo chuyên ngành nhằm đảm bảo tính đại diện và khách quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Số lượng và quy mô DNNVV tăng nhanh: Tính đến ngày 01/01/2012, Việt Nam có khoảng 550.000 doanh nghiệp đăng ký kinh doanh, trong đó DNNVV chiếm 98% tổng số doanh nghiệp. Giai đoạn 2006-2010, gần 370.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ được thành lập mới, chiếm tỷ lệ áp đảo so với các loại hình khác.

2. Đóng góp kinh tế đáng kể: DNNVV đóng góp hơn 40% GDP, chiếm 31% giá trị sản xuất công nghiệp, 78% mức bán lẻ và 64% khối lượng vận chuyển hàng hóa. Tỷ lệ đóng góp thuế của khu vực này tăng từ 10% năm 2000 lên 31% năm 2009, với mức tăng tuyệt đối lên tới 18,4 lần trong vòng 10 năm.

3. Khó khăn về vốn và công nghệ: Khoảng 62% nhu cầu vốn của DNNVV chưa được đáp ứng đầy đủ. Công nghệ và thiết bị của DNNVV còn lạc hậu, hạn chế khả năng đổi mới và nâng cao chất lượng sản phẩm, dẫn đến sức cạnh tranh thấp trên thị trường trong nước và quốc tế.

4. Chính sách hỗ trợ còn nhiều hạn chế: Mặc dù đã có nhiều chính sách hỗ trợ như tín dụng ưu đãi, cải cách thủ tục hành chính, giảm thuế, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, nhưng việc tiếp cận các chính sách này của DNNVV còn khó khăn do thủ tục phức tạp, thiếu thông tin và sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan quản lý.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những khó khăn trên xuất phát từ quy mô vốn nhỏ, trình độ quản lý và công nghệ hạn chế, cũng như môi trường kinh doanh còn nhiều rào cản. So với các quốc gia phát triển như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Singapore, DNNVV Việt Nam chưa tận dụng hiệu quả các chính sách hỗ trợ do thiếu sự đồng bộ và chưa có cơ chế thực thi mạnh mẽ.

Biểu đồ thể hiện tỷ lệ vốn vay đáp ứng nhu cầu của DNNVV qua các năm cho thấy sự cải thiện nhưng vẫn còn khoảng 38% nhu cầu vốn chưa được đáp ứng. Bảng so sánh các chính sách hỗ trợ giữa Việt Nam và các nước phát triển cũng cho thấy Việt Nam cần tăng cường hỗ trợ về đào tạo, công nghệ và cải cách thủ tục hành chính.

Việc hoàn thiện chính sách phát triển DNNVV không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh vai trò then chốt của Nhà nước trong việc xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và bình đẳng cho DNNVV.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và điều phối chính sách phát triển DNNVV: Thiết lập cơ quan chuyên trách với chức năng điều phối, giám sát và đánh giá hiệu quả các chính sách hỗ trợ DNNVV, đảm bảo tính đồng bộ và kịp thời trong thực thi. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Chính phủ và Bộ Kế hoạch & Đầu tư.

2. Mở rộng khả năng tiếp cận vốn vay cho DNNVV: Phát triển các quỹ hỗ trợ tài chính, ngân hàng chuyên biệt dành cho DNNVV với lãi suất ưu đãi, thời hạn vay linh hoạt và thủ tục đơn giản. Đồng thời, Nhà nước cần bảo lãnh tín dụng để giảm rủi ro cho các tổ chức tín dụng. Mục tiêu tăng tỷ lệ vốn vay đáp ứng nhu cầu lên trên 80% trong 3 năm tới; Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng.

3. Đổi mới chính sách về đất đai và mặt bằng kinh doanh: Cải cách thủ tục cấp đất, giảm chi phí thuê mặt bằng, ưu tiên phát triển các khu công nghiệp, cụm công nghiệp dành cho DNNVV, đặc biệt tại các vùng nông thôn và khu vực có tiềm năng phát triển. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, UBND các tỉnh.

4. Cải cách hệ thống thuế hỗ trợ DNNVV: Đơn giản hóa thủ tục kê khai, nộp thuế, áp dụng mức thuế suất ưu đãi cho DNNVV, đặc biệt trong giai đoạn khởi nghiệp và mở rộng sản xuất kinh doanh. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính.

5. Xúc tiến thương mại và hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực: Tổ chức các chương trình đào tạo kỹ thuật, quản lý, marketing cho chủ doanh nghiệp và người lao động; đồng thời hỗ trợ DNNVV tham gia hội chợ, triển lãm trong và ngoài nước để mở rộng thị trường. Mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng tỷ lệ xuất khẩu của DNNVV lên 20% trong 5 năm; Chủ thể: Bộ Công Thương, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước: Các bộ, ngành như Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, UBND các tỉnh có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng, điều chỉnh chính sách phát triển DNNVV phù hợp với thực tiễn.

2. Các tổ chức tài chính và ngân hàng: Tham khảo để thiết kế các sản phẩm tín dụng, dịch vụ tài chính phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của DNNVV, từ đó nâng cao hiệu quả hỗ trợ vốn.

3. Các hiệp hội và tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp: Sử dụng luận văn làm cơ sở để triển khai các chương trình đào tạo, tư vấn, xúc tiến thương mại nhằm nâng cao năng lực và mở rộng thị trường cho DNNVV.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản lý kinh tế, phát triển doanh nghiệp: Tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về chính sách phát triển doanh nghiệp, kinh tế vĩ mô và hội nhập kinh tế quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. DNNVV được định nghĩa như thế nào tại Việt Nam?
   DNNVV được phân loại theo quy mô lao động và vốn đăng ký theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP, với ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ và vừa, dựa trên số lao động và tổng nguồn vốn.

2. Vai trò chính của DNNVV trong nền kinh tế Việt Nam là gì?
   DNNVV đóng góp hơn 40% GDP, tạo ra gần 49% việc làm phi nông nghiệp, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và góp phần giảm nghèo, ổn định xã hội.

3. Những khó khăn lớn nhất mà DNNVV Việt Nam đang gặp phải?
   Khó khăn chủ yếu gồm hạn chế về vốn, công nghệ lạc hậu, trình độ quản lý thấp, khó tiếp cận thị trường và thủ tục hành chính còn phức tạp.

4. Chính sách hỗ trợ vốn cho DNNVV hiện nay ra sao?
   Chính phủ đã có các chính sách tín dụng ưu đãi, bảo lãnh vay vốn, nhưng tỷ lệ vốn vay đáp ứng nhu cầu của DNNVV mới đạt khoảng 62%, còn nhiều doanh nghiệp chưa tiếp cận được nguồn vốn.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?
   Việt Nam có thể học hỏi các nước như Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore về việc xây dựng cơ chế hỗ trợ tài chính linh hoạt, đào tạo nguồn nhân lực, cải cách thủ tục hành chính và phát triển hệ thống hỗ trợ doanh nghiệp chuyên nghiệp.

Kết luận

• DNNVV chiếm tỷ lệ áp đảo trong hệ thống doanh nghiệp Việt Nam, đóng góp quan trọng vào GDP và tạo việc làm.
• Các chính sách phát triển DNNVV đã có nhiều tiến bộ nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về tiếp cận vốn, công nghệ và thủ tục hành chính.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy sự cần thiết của việc xây dựng chính sách đồng bộ, linh hoạt và hỗ trợ toàn diện cho DNNVV.
• Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện chính sách phát triển DNNVV trong thời gian tới, tập trung vào quản lý nhà nước, vốn, đất đai, thuế và đào tạo.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế Việt Nam.

Các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và doanh nghiệp nhỏ và vừa cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp đề xuất, nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực DNNVV, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu và kết luận,luận văn gồm có 3 phần nhƣ sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa Chƣơng 2: Thực trạng các chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam. Chƣơng 3: Quan điểm, giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam trong thời gian tới. 5 z CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Tổng quan chung về doanh nghiệp nhỏ và vừa 1.

Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa  Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa ở các quốc gia trên thế giới Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) hay SMEs (Small and Medium enterprises) nói chung là những doanh nghiệp có số lao động hay doanh số ở dƣới một mức giới hạn nào đó. Từ viết tắt SMEs đƣợc dùng phổ biến ở Cộng đồng các nƣớc Châu Âu và các tổ chức quốc tế nhƣ Ngân hàng thế giới (World Bank), Liên Hiệp Quốc (United Nation), Tổ chức thƣơng mại thế giới (WTO). SMEs đƣợc sử dụng nhiều nhất là ở Mỹ. Các nƣớc thuộc Cộng đồng Châu Âu truyền thống có cách định nghĩa về SMEs của riêng họ, ví dụ nhƣ ở Đức, SMEs đƣợc định nghĩa là những doanh nghiệp có số lao động dƣới 500 ngƣời, trong khi đó ở Bỉ là 100 ngƣời.

Nhƣng cho đến nay Liên minh Châu Âu (EU) đã có khái niệm về SMEs chuẩn hóa hơn. Những doanh nghiệp có dƣới 50 lao động đƣợc gọi là doanh nghiệp nhỏ còn những doanh nghiệp có trên 250 lao động đƣợc gọi là những doanh nghiệp vừa. Ngƣợc lại, ở Mỹ những doanh nghiệp có số lao động dƣới 100 ngƣời đƣợc gọi là doanh nghiệp nhỏ, dƣới 500 ngƣời là doanh nghiệp vừa. Trong hầu hết các nền kinh tế, doanh nghiệp nhỏ chiếm đa số.

Ở EU, DNNVV chiếm khoảng 99% và số lao động lên đến 65 triệu ngƣời. Trong một số khu vực kinh tế, DNNVV giữ vai trò chủ đạo trong công cuộc cải tạo và là động lực phát triển của nền kinh tế. Trên phạm vi thế giới, DNNVV chiếm 99% tổng số doanh nghiệp và đóng góp 40% - 50% tổng thu nhập quốc dân (GDP). Ở Mỹ, cách định nghĩa về DNNVV có ý nghĩa rộng hơn ý nghĩa nội tại của DNNVV.

Và ở các quốc gia Châu Phi họ cũng có cách định nghĩa riêng và các định nghĩa này là khác nhau ở các quốc gia. EU thì dùng định nghĩa về DNNVV chuẩn 6 z nhƣ trên. Sự khác nhau về định nghĩa khiến cho việc nghiên cứu về DNNVV trở nên khó khăn hơn.  Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam Để xác định DNNVV, các quốc gia căn cứ vào các tiêu chuẩn khác nhau nhƣ số lao động, vốn sản xuất, doanh thu, lợi nhuận, giá trị gia tăng.

Ở mỗi quốc gia khác nhau, tiêu chí để phân biệt DNNVV cũng khác nhau. Ở nƣớc ta, tiêu chí xác định DNNVV đƣợc dựa trên điều kiện thực tiễn của Việt Nam (là một nƣớc có trình độ phát triển kinh tế còn thấp, năng lực quản lý còn hạn chế, thị trƣờng chƣa phát triển, chƣa có chuẩn mực đo quy mô doanh nghiệp một cách chính thức) và khung khổ pháp luật hiện hành nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp này phát triển phù hợp với chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội nƣớc ta. Theo đó, việc phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam chủ yếu dựa vào hai tiêu chí là lao động bình quân và vốn đăng ký, vì tất cả các doanh nghiệp đều có số liệu về hai tiêu thức này, có thể xác định tiêu thức này ở mọi cấp độ: toàn bộ nền kinh tế, ngành, doanh nghiệp và trong điều kiện thực trạng thống kê về các doanh nghiệp còn chƣa đầy đủ của Việt Nam thì hai tiêu chí này ta có thể xác định chính xác trị số của chúng. Tiêu chí xác định doanh nghiệp vừa và nhỏ đƣợc thể hiện trong nghị định 56/2009/NĐ-CP ngày 30 – 06 - 2009 của Chính Phủ.

Tại điều 3 của nghị định này đã quy định cụ thể về doanh nghiệp nhỏ và vừa nhƣ sau: “Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể như sau [8]: 7 z Quy mô Doanh nghiệp siêu Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa nhỏ Số lao động Tổng nguồn Số lao động Số lao động Số lao động (ngƣời) vốn (tỷ (ngƣời) (ngƣời) (ngƣời) Khu vực đồng) Dƣới 10 Dƣới 20 Trên 10 đến Trên 20 đến Trên 200 đến I. Nông, lâm dƣới 200 dƣới 100 dƣới 300 nghiệp và thủy sản Dƣới 10 Dƣới 20 Trên 10 đến Trên 20 đến Trên 200 đến II. Công nghiệp và dƣới 200 dƣới 100 dƣới 300 xây dựng Dƣới 10 Dƣới 10 Trên 10 đến Trên 10 đến Trên 50 đến III. Thƣơng mại và dƣới 50 dƣới 50 dƣới 100 dịch vụ 1.

Đặc điểm của các doanh nghiệp nhỏ và vừa Ở nƣớc ta, các DNNVV đã trải qua một quá trình phát triển gắn với quá trình đổi mới nền kinh tế. Trong thời gian qua, Chính phủ đã tiến hành nhiều đổi mới để cải thiện môi trƣờng đầu tƣ, trợ giúp DNNVV phát triển. Đặc điểm chung của các DNNVV, nhất là trong giai đoạn mới hình thành và phát triển là còn thiếu tiềm lực về vốn, công nghệ, kỹ năng quản lý non kém, khả năng cạnh tranh trên thị trƣờng hạn chế. Sau một thời gian phát triển, DNNVV đã có sự phát triển đáng kể về mặt số lƣợng và tỷ trọng so với toàn bộ khu vực doanh nghiệp.

Những đặc điểm của DNNVV ở Việt Nam đƣợc thể hiện nhƣ sau:  Tính chất hoạt động kinh doanh Doanh nghiệp vừa và nhỏ thƣờng tập trung ở nhiều khu vực chế biến và dịch vụ, tức là gần với ngƣời tiêu dùng hơn. Trong đó cụ thể là: 8 z Doanh nghiệp vừa và nhỏ là vệ tinh, chế biến bộ phận chi tiết cho các doanh nghiệp lớn với tƣ cách là tham gia vào các sản phẩm đầu tƣ. Doanh nghiệp vừa và nhỏ thực hiện các dịch vụ đa dạng và phong phú trong nền kinh tế nhƣ các dịch vụ trong quá trình phân phối và thƣơng mại hoá, dịch vụ sinh hoạt và giải trí, dịch vụ tƣ vấn và hỗ trợ. Trực tiếp tham gia chế biến các sản phẩm cho ngƣời tiêu dùng cuối cùng với tƣ cách là nhà sản xuất toàn bộ.

Chính nhờ tính chất hoạt động kinh doanh này mà các doanh nghiệp vừa và nhỏ có lợi thế về tính linh hoạt. Có thể nói tính linh hoạt là đặc tính trội của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhờ cấu trúc và quy mô nhỏ nên khả năng thay đổi mặt hàng, chuyển hƣớng kinh doanh thậm chí cả địa điểm kinh doanh đƣợc coi là mặt mạnh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ.  Về vốn DNNVV có nguồn vốn nhỏ, thƣờng là những doanh nghiệp khởi sự thuộc khu vực kinh tế tƣ nhân, việc khởi sự kinh doanh và mở rộng quy mô đầu tƣ, đổi mới công nghệ, thiết bị đƣợc thực hiện chủ yếu bằng một phần vốn tự có và tín dụng khác nhƣ vay, mƣợn bạn bè, ngƣời thân hay từ các tổ chức tài chính khác trong xã hội. DNNVV thƣờng hƣớng vào những lĩnh vực phục vụ trực tiếp đời sống, những sản phẩm có sức mua cao, thị trƣờng tiêu thụ lớn, nên huy động đƣợc các nguồn lực xã hội, các nguồn vốn còn tiềm ẩn trong dân.

DNNVV có vốn đầu tƣ ban đầu ít nên chu kỳ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thƣờng ngắn dẫn đến khả năng thu hồi vốn nhanh tạo điều kiện cho doanh nghiệp kinh doanh hiệu quả. Với quy mô vừa và nhỏ các doanh nghiệp này rất linh hoạt, dễ thích ứng với sự biến đổi nhanh chóng của thị trƣờng, thích hợp với điều kiện sử dụng các trình độ kỹ thuật khác nhau nhƣ thủ công, cơ khí và bán cơ khí để sản xuất ra những sản phẩm thích ứng với yêu cầu của nhiều tầng lớp dân cƣ có thu nhập khác nhau. Dễ khởi nghiệp, phát triển rộng khắp ở cả thành thị và nông thôn, thông thƣờng để thành lập một doanh nghiệp vừa và nhỏ chỉ cần vốn đầu tƣ ban đầu 9 z không lớn, mặt bằng sản xuất nhỏ hẹp, quy mô nhà xƣởng vừa phải. Đặc điểm này làm cho doanh nghiệp nhỏ và vừa năng động, phát triển ở khắp mọi nơi, mọi ngành nghề, tạo điều kiện cho nền kinh tế khai thác mọi tiềm năng, tạo ra một thị trƣờng cạnh tranh lành mạnh hơn.

 Về năng lực cạnh tranh Năng lực kinh doanh còn hạn chế do quy mô vốn nhỏ nên các DNNVV không có điều kiện đầu tƣ để nâng cấp, đổi mới máy móc, mua sắm thiết bị công nghệ tiên tiến, hiện đại. Việc sử dụng các công nghệ lạc hậu dẫn đến chất lƣợng sản phẩm không cao, tính độc đáo không cao, giá trị gia tăng trong tổng giá trị sản phẩm nói chung thấp, tính cạnh tranh trên thị trƣờng kém. DNNVV cũng gặp nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm, thâm nhập thị trƣờng và phân phối sản phẩm do thiếu thông tin về thị trƣờng. Khả năng tiếp cận thị trƣờng kém, đặc biệt đối với thị trƣờng nƣớc ngoài.

Nguyên nhân chủ yếu là do các DNNVV thƣờng là những doanh nghiệp mới hình thành, công tác tiếp thị còn kém hiệu quả và cũng chƣa có nhiều khách hàng truyền thống. Thêm vào đó, quy mô thị trƣờng của các doanh nghiệp này thƣờng phục vụ cho nhu cầu của địa phƣơng, việc mở rộng ra các thị trƣờng mới là rất khó khăn đã hạn chế năng lực cạnh tranh của các DNNVV.  Về lao động Phần lớn các DNNVV sử dụng nhiều lao động giản đơn, quy mô lao động nhỏ, trình độ tay nghề chƣa cao, đa số là sử dụng lao động hộ gia đình, thuê và tuyển dụng ở các tỉnh. Lao động thủ công còn chiếm tỷ trọng lớn.

Trình độ quản lý và tay nghề của ngƣời lao động còn hạn chế. Đội ngũ quản lý còn thiếu trình độ, kỹ năng quản lý, sử dụng kinh nghiệm là chủ yếu, chƣa có chuyên môn. Tuy Việt Nam có lực lƣợng lao động dồi dào, trình độ học vấn tƣơng đối cao so với các nƣớc có cùng trình độ phát triển, nhƣng chủ yếu là lao động làm việc giản đơn, tỷ lệ lao động đã qua đào tạo nghề thấp, năng suất lao động không cao. Số lƣợng DNNVV có chủ doanh nghiệp giỏi, trình độ chuyên môn cao và năng lực quản lý tốt chƣa nhiều.