Chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ ở một số nước Đông Á và bài học cho Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ ở một số nước đông á và bài học kinh nghiệm cho việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thùy Dương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Mạnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ ở Đông Á: Bài học cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan
• 1.2. Nhóm các tài liệu về các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách phát triển CNHT
• 1.3. Nhóm các tài liệu về chính sách phát triển CNHT ở các nước
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp duy vật biện chứng
• 2.3. Phương pháp so sánh
• 2.4. Phương pháp phân tích và tổng hợp
• 2.5. Phương pháp logic và phương pháp lịch sử
• 2.6. Phương pháp kế thừa
• 2.7. Quy trình nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ Ở MỘT SỐ NƯỚC ĐÔNG Á
• 3.1. Khái quát về nền công nghiệp hỗ trợ của một số nước Đông Á
• 3.2. Nền công nghiệp hỗ trợ Hàn Quốc
• 3.3. Nền công nghiệp hỗ trợ Đài Loan
• 3.4. Nền công nghiệp hỗ trợ Nhật Bản
• 3.5. Phân tích chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ ở một số nước Đông Á
• 3.5.1. Chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản
• 3.5.2. Chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ của Hàn Quốc
• 3.5.3. Chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ của Đài Loan
• 3.6. Đánh giá chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ ở một số nước Đông Á
• 3.6.1. Đánh giá chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ của các nước
• 3.6.2. Đối với Nhật Bản
• 3.6.3. Hạn chế và nguyên nhân hạn chế của các chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ một số nước Đông Á
• 4. CHƯƠNG 4: BÀI HỌC KINH NGHIỆM VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ CỦA MỘT SỐ NƯỚC ĐÔNG Á ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• 4.1. Phát triển công nghiệp hỗ trợ ở Việt Nam hiện nay. Chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam
• 4.2. Tình hình phát triển công nghiệp hỗ trợ một số ngành công nghiệp ở Việt Nam
• 4.3. Đánh giá chung về chính sách phát triển CNHT ở Việt Nam
• 4.4. Bối cảnh phát triển công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam trong giai đoạn tới
• 4.4.1. Bối cảnh quốc tế
• 4.4.2. Điều kiện của Việt Nam
• 4.5. Vận dụng kinh nghiệm chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ ở các nước Đông Á vào Việt Nam
• 4.5.1. Xác định rõ các ưu tiên về ngành CNHT, sản phẩm CNHT
• 4.5.2. Thể chế hoá các quy định liên kết doanh nghiệp
• 4.5.3. Có chính sách trợ giúp tài chính và thu hút đầu tư đúng đắn để phát triển công nghiệp hỗ trợ
• 4.5.4. Phát triển nguồn nhân lực đặc thù cho công nghiệp hỗ trợ
• 4.5.5. Có chính sách ưu đãi doanh nghiệp sản xuất CNHT, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đẩy mạnh phát triển khoa học công nghệ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ ở Đông Á

Chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ (CNHT) ở Đông Á đã được triển khai từ nhiều thập kỷ qua, với những thành công nổi bật từ các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan. Những quốc gia này đã xây dựng được một hệ thống CNHT mạnh mẽ, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển kinh tế. Chính sách CNHT không chỉ tập trung vào việc thu hút đầu tư nước ngoài mà còn chú trọng đến việc phát triển nguồn nhân lực và công nghệ. Theo báo cáo của Tổ chức năng suất châu Á, việc phát triển CNHT đã giúp các quốc gia này kết nối vào mạng sản xuất toàn cầu, từ đó rút ngắn khoảng cách phát triển với các nền kinh tế tiên tiến. Điều này cho thấy tầm quan trọng của chính sách phát triển công nghiệp trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.1. Vai trò của chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ

Chính sách phát triển CNHT đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra một môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp nội địa. Các chính sách này thường bao gồm việc cung cấp các ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính và đào tạo nguồn nhân lực. Hàn Quốc, ví dụ, đã áp dụng các chính sách khuyến khích đầu tư vào CNHT, giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển mạnh mẽ. Theo nghiên cứu của Vũ Đăng Hinh, chính sách này đã giúp Hàn Quốc trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu linh kiện hàng đầu thế giới. Điều này cho thấy rằng, một chính sách phát triển hiệu quả có thể tạo ra động lực lớn cho sự phát triển của CNHT.

II. Thực trạng chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ ở Việt Nam

Việt Nam hiện đang trong quá trình phát triển CNHT, tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức. Tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp còn thấp, và nhiều doanh nghiệp vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của các công ty lắp ráp lớn. Theo báo cáo của Bộ Công Thương, mặc dù đã có nhiều nỗ lực từ phía Nhà nước trong việc xây dựng chính sách phát triển CNHT, nhưng kết quả đạt được vẫn chưa như mong đợi. Các doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu sản xuất các linh kiện đơn giản, giá trị gia tăng thấp. Điều này cho thấy cần có một chính sách phát triển công nghiệp đồng bộ và hiệu quả hơn để thúc đẩy CNHT tại Việt Nam.

2.1. Những hạn chế trong chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ

Một trong những hạn chế lớn nhất của chính sách phát triển CNHT ở Việt Nam là thiếu sự liên kết giữa các doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa không có khả năng tiếp cận công nghệ và thị trường, dẫn đến việc không thể nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thùy Dương, việc thiếu một hệ thống chính sách rõ ràng và đồng bộ đã cản trở sự phát triển của CNHT. Cần thiết phải có các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ phía Nhà nước để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển và nâng cao năng lực sản xuất.

III. Bài học kinh nghiệm từ các nước Đông Á cho Việt Nam

Việc học hỏi từ kinh nghiệm phát triển CNHT của các nước Đông Á là rất cần thiết cho Việt Nam. Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan đã thành công trong việc xây dựng một hệ thống CNHT mạnh mẽ thông qua các chính sách hỗ trợ hiệu quả. Các bài học từ những quốc gia này cho thấy rằng, việc phát triển nguồn nhân lực, cải thiện công nghệ và tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi là những yếu tố quyết định. Theo báo cáo của Tổ chức hợp tác quốc tế Nhật Bản, việc áp dụng các chính sách phát triển CNHT đã giúp Nhật Bản duy trì vị thế cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. Việt Nam cần áp dụng những bài học này để xây dựng một chính sách phát triển công nghiệp phù hợp với điều kiện thực tế của mình.

3.1. Đề xuất chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ cho Việt Nam

Để phát triển CNHT, Việt Nam cần xác định rõ các ưu tiên về ngành và sản phẩm CNHT. Cần thiết phải có chính sách hỗ trợ tài chính và thu hút đầu tư đúng đắn, đồng thời phát triển nguồn nhân lực đặc thù cho CNHT. Theo nghiên cứu của các chuyên gia kinh tế, việc xây dựng một hệ thống chính sách đồng bộ và hiệu quả sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong lĩnh vực CNHT. Điều này không chỉ giúp cải thiện tình hình sản xuất trong nước mà còn tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công nghiệp hỗ trợ (CNHT) là ngành công nghiệp cung ứng các yếu tố đầu vào cho các ngành công nghiệp chế biến, lắp ráp, đóng vai trò nền tảng trong phát triển công nghiệp quốc gia. Tại Việt Nam, CNHT mới chỉ phát triển ở giai đoạn đầu với quy mô nhỏ lẻ, giá trị gia tăng thấp và năng lực cạnh tranh còn hạn chế, đặc biệt so với các nước Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan. Tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp của Việt Nam còn thấp, dẫn đến sự phụ thuộc lớn vào nhập khẩu linh kiện và nguyên liệu. Mặc dù đã có nhiều chính sách hỗ trợ từ Nhà nước, kết quả phát triển CNHT vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và nhu cầu thị trường.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích các chính sách phát triển CNHT ở một số nước Đông Á, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm phù hợp để áp dụng tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các chính sách phát triển CNHT của Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan từ thập niên 1980 đến nay, đồng thời đánh giá thực trạng và chính sách CNHT tại Việt Nam từ năm 2013 trở lại đây. Nghiên cứu nhằm góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của công nghiệp Việt Nam, thúc đẩy nội địa hóa và phát triển bền vững ngành CNHT trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Theo ước tính, ngành CNHT tại Việt Nam hiện chỉ đáp ứng khoảng 20-30% nhu cầu nội địa, trong khi các nước Đông Á đã đạt tỷ lệ nội địa hóa trên 70%. Việc phát triển CNHT hiệu quả sẽ giúp giảm nhập siêu, tăng giá trị gia tăng sản phẩm công nghiệp, đồng thời thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Do đó, nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện chính sách phát triển CNHT, góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Lý thuyết lợi thế cạnh tranh của Michael Porter: Nhấn mạnh vai trò của công nghiệp hỗ trợ trong việc tạo ra lợi thế cạnh tranh quốc gia thông qua phát triển các ngành công nghiệp liên quan và hỗ trợ trong chuỗi giá trị sản xuất.

• Lý thuyết cụm công nghiệp và hệ sinh thái kinh doanh: Phân tích mối quan hệ giữa các doanh nghiệp trong một cụm ngành, vai trò của liên kết doanh nghiệp và môi trường kinh doanh trong phát triển CNHT.

• Mô hình chuỗi giá trị toàn cầu (Global Value Chain): Giúp hiểu rõ vị trí và vai trò của CNHT trong chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu, từ đó xác định các điểm mạnh, điểm yếu và cơ hội phát triển CNHT trong bối cảnh hội nhập.

Các khái niệm chính bao gồm: công nghiệp hỗ trợ, chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ, nội địa hóa, doanh nghiệp nhỏ và vừa, năng lực cạnh tranh, chuỗi giá trị, và cơ chế thầu phụ.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Luận văn sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo chính phủ, tài liệu nghiên cứu học thuật, các báo cáo của tổ chức quốc tế và các nghiên cứu điển hình về CNHT tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Việt Nam.

• Phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp duy vật biện chứng, so sánh, phân tích và tổng hợp để đánh giá thực trạng, chính sách và hiệu quả phát triển CNHT. Phương pháp so sánh được sử dụng để làm rõ sự khác biệt và điểm tương đồng trong chính sách phát triển CNHT giữa Việt Nam và các nước Đông Á.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào các ngành công nghiệp trọng điểm như cơ khí, dệt may, xe máy, ô tô tại Việt Nam và các nước Đông Á, với phạm vi thời gian từ thập niên 1980 đến nay đối với các nước Đông Á và từ năm 2013 trở lại đây đối với Việt Nam.

• Timeline nghiên cứu: Quá trình nghiên cứu kéo dài trong năm 2015, bao gồm thu thập tài liệu, phân tích chính sách, so sánh và đề xuất giải pháp phù hợp cho Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chính sách phát triển CNHT của các nước Đông Á có tính hệ thống và đồng bộ: Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan đã xây dựng các chính sách khuyến khích đầu tư, phát triển nguồn nhân lực, hỗ trợ tài chính và tạo cơ chế liên kết doanh nghiệp chặt chẽ. Ví dụ, Hàn Quốc đã chuyển từ mô hình tập trung vào linh kiện sang phát triển nguyên liệu và linh kiện, đạt tỷ lệ nội địa hóa trên 70% trong ngành công nghiệp hỗ trợ.

2. Việt Nam còn nhiều hạn chế trong phát triển CNHT: Tỷ lệ nội địa hóa chỉ khoảng 20-30%, quy mô doanh nghiệp nhỏ lẻ, năng lực công nghệ thấp, đặc biệt trong các ngành điện tử và ô tô. Các doanh nghiệp CNHT trong nước chưa đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật và chất lượng của các nhà lắp ráp FDI.

3. Vai trò của Nhà nước và thị trường trong phát triển CNHT: Ở các nước Đông Á, Nhà nước đóng vai trò định hướng, hỗ trợ tài chính và xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, trong khi thị trường cung cấp động lực cạnh tranh và mở rộng quy mô sản xuất. Việt Nam cần tăng cường vai trò quản lý và hỗ trợ từ Nhà nước để tạo điều kiện phát triển CNHT.

4. Nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh là yếu tố quyết định: Các nước Đông Á chú trọng đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật cao và phát triển công nghệ, giúp nâng cao chất lượng sản phẩm CNHT. Việt Nam hiện thiếu hụt nhân lực có kỹ năng phù hợp, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của ngành CNHT.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự thành công của các nước Đông Á trong phát triển CNHT dựa trên chính sách đồng bộ, tập trung vào cơ chế thầu phụ, hỗ trợ DNNVV và phát triển nguồn nhân lực. Việt Nam có thể học hỏi mô hình này để khắc phục các hạn chế hiện tại. Ví dụ, việc xây dựng các khu công nghiệp chuyên ngành, đơn giản hóa thủ tục hành chính và hỗ trợ tài chính cho DNNVV sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển CNHT.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn khẳng định vai trò quan trọng của chính sách Nhà nước trong việc tạo dựng môi trường kinh doanh và thúc đẩy liên kết doanh nghiệp. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ nội địa hóa CNHT giữa Việt Nam và các nước Đông Á, cũng như bảng phân tích các chính sách hỗ trợ tài chính và đào tạo nguồn nhân lực.

Việc phát triển CNHT không chỉ giúp giảm nhập khẩu linh kiện mà còn nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm công nghiệp, góp phần tăng trưởng kinh tế bền vững. Tuy nhiên, để đạt được điều này, Việt Nam cần có chính sách phù hợp, khả thi và được thực hiện đồng bộ trong thời gian trung và dài hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách phát triển CNHT đồng bộ: Đề xuất xây dựng khung pháp lý rõ ràng, thống nhất từ Trung ương đến địa phương, tập trung vào các ngành ưu tiên như cơ khí, điện tử, ô tô, dệt may. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, do Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với các Bộ ngành liên quan.

2. Tăng cường hỗ trợ tài chính và thu hút đầu tư cho CNHT: Áp dụng các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ tín dụng, bảo lãnh vay vốn cho DNNVV trong ngành CNHT. Đồng thời, thu hút FDI có chọn lọc vào các lĩnh vực CNHT có tiềm năng phát triển. Thời gian triển khai ngay trong giai đoạn 2016-2020.

3. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho CNHT: Đầu tư vào đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng kỹ thuật và quản lý cho lao động trong ngành CNHT, phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu trong 5 năm tới.

4. Xây dựng cơ chế liên kết sản xuất và phát triển cụm CNHT: Khuyến khích hình thành các cụm công nghiệp hỗ trợ, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp liên kết chặt chẽ với nhà lắp ráp và các nhà cung cấp khác. Áp dụng mô hình cơ chế thầu phụ đã thành công ở Nhật Bản và Hàn Quốc. Thời gian thực hiện từ 2016 đến 2025.

5. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo: Hỗ trợ nghiên cứu và phát triển (R&D), chuyển giao công nghệ tiên tiến vào sản xuất CNHT nhằm nâng cao chất lượng và năng suất. Xây dựng quỹ hỗ trợ đổi mới công nghệ trong ngành CNHT trong vòng 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý Nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện chính sách phát triển CNHT, giúp xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp bền vững.

2. Doanh nghiệp trong ngành công nghiệp hỗ trợ và các ngành công nghiệp liên quan: Giúp hiểu rõ các chính sách hỗ trợ, cơ hội phát triển và các bài học kinh nghiệm từ các nước Đông Á để nâng cao năng lực cạnh tranh.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo về kinh tế, quản lý công nghiệp: Cung cấp tài liệu tham khảo về lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và thực trạng phát triển CNHT, phục vụ cho các nghiên cứu chuyên sâu và giảng dạy.

4. Nhà đầu tư trong và ngoài nước: Giúp đánh giá môi trường đầu tư, chính sách ưu đãi và tiềm năng phát triển CNHT tại Việt Nam, từ đó đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Công nghiệp hỗ trợ là gì và tại sao nó quan trọng?
   Công nghiệp hỗ trợ là ngành sản xuất các nguyên vật liệu, linh kiện cung cấp cho ngành công nghiệp lắp ráp để hoàn thành sản phẩm cuối cùng. Nó quan trọng vì giúp giảm nhập khẩu, tăng giá trị gia tăng sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

2. Tình hình phát triển CNHT ở Việt Nam hiện nay ra sao?
   CNHT Việt Nam mới chỉ đáp ứng khoảng 20-30% nhu cầu nội địa, quy mô nhỏ, công nghệ thấp và chưa đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật của các nhà lắp ráp FDI, đặc biệt trong các ngành điện tử và ô tô.

3. Những chính sách nào đã giúp các nước Đông Á phát triển CNHT thành công?
   Các nước Đông Á áp dụng chính sách đồng bộ gồm hỗ trợ tài chính, phát triển nguồn nhân lực, xây dựng cơ chế thầu phụ, khuyến khích DNNVV và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, giúp tăng tỷ lệ nội địa hóa trên 70%.

4. Việt Nam có thể học hỏi gì từ kinh nghiệm các nước Đông Á?
   Việt Nam cần hoàn thiện chính sách đồng bộ, phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật cao, xây dựng cơ chế liên kết doanh nghiệp, hỗ trợ tài chính và thu hút FDI có chọn lọc để nâng cao năng lực CNHT.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp CNHT Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh?
   Doanh nghiệp cần đầu tư vào đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện quản lý và kỹ năng lao động, đồng thời tận dụng các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước và liên kết chặt chẽ với các nhà lắp ráp.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ, làm rõ vai trò và các nhân tố ảnh hưởng đến CNHT.
• Phân tích chính sách phát triển CNHT của Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan cho thấy sự thành công nhờ chính sách đồng bộ, hỗ trợ tài chính, phát triển nguồn nhân lực và cơ chế thầu phụ.
• Đánh giá thực trạng CNHT Việt Nam cho thấy nhiều hạn chế về quy mô, công nghệ và năng lực cạnh tranh, cần có chính sách phù hợp để phát triển.
• Đề xuất các giải pháp chính sách cụ thể nhằm hoàn thiện môi trường đầu tư, phát triển nguồn nhân lực, hỗ trợ DNNVV và ứng dụng công nghệ trong CNHT.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm xây dựng khung pháp lý, triển khai các chương trình đào tạo, thu hút đầu tư và phát triển cụm CNHT nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành CNHT Việt Nam trong 5-10 năm tới.

Call-to-action: Các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững nền công nghiệp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, nội dung luận văn bao gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan và những vấn đề lý luận về chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. 4 z Chƣơng 3: Thực trạng chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ ở các nƣớc Đông Á. Chƣơng 4: Chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ ở Việt Nam và kinh nghiệm của các nƣớc Đông Á.

5 z Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan Để việc nghiên cứu tài liệu đƣợc thuận lợi và có tính hệ thống, luận văn sẽ tổng quan tài liệu theo nhóm các vấn đề. Nhóm các tài liệu về các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách phát triển CNHT Nghiên cứu lý thuyết và ứng dụng về các yếu tố cấu thành nên lợi thế cạnh tranh của các ngành công nghiệp, cũng nhƣ vai trò và mối liên hệ giữa các khâu, các công đoạn trong chuỗi giá trị sản xuất sản phẩm, thực tế, đã đƣợc các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu hàng đầu quan tâm từ lâu. Năm 1990, “Công nghiệp liên quan và hỗ trợ” đã đƣợc M.

Porter nhắc đến trong “Lợi thế cạnh tranh của các quốc gia” (The competitive advantage of nations, Harvard business review 1990). Trong đó, cụm từ này đã đƣợc phân tích nhƣ là một trong năm yếu tố quyết định đến lợi thế cạnh tranh của một quốc gia. Tuy nhiên, các nghiên cứu về công nghiệp hỗ trợ nhiều nhất vẫn là ở các quốc gia Đông Á, đặc biệt là Nhật Bản, nơi ra đời khái niệm công nghiệp hỗ trợ. Tình hình thuê ngoài và các nhà cung ứng cho các doanh nghiệp sản xuất của Nhật Bản đã đƣợc phân tích trong “Chi nhánh các nhà lắp ráp Nhật Bản ở châu Á” (Japanese-Affiliated Manufactures in Asia), JETRO thực hiện năm 2003; và “Báo cáo khảo sát các bộ phận ở nước ngoài của các công ty lắp ráp Nhật Bản” (Survey report on overseas business operations by Japanese manufacturing companies) do Ngân hàng hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC) xuất bản năm 2004.

Báo cáo chỉ ra rằng, chi nhánh các tập đoàn Nhật Bản ở châu Á, đặc biệt là Thái Lan, Malaysia, Indonesia đã sử dụng hệ thống thầu phụ đƣợc hình thành với vai trò mạnh mẽ của các doanh nghiệp sản xuất linh kiện có vốn đầu tƣ từ Nhật Bản. Năm 1998, nghiên cứu của Goh Ban Lee, Đại học Sains, Malaysia, “Liên kết giữa các tập đoàn đa quốc gia và các ngành công nghiệp hỗ trợ nội địa” (Linkage 6 z between the Multinational Corporations and Local Supporting Industries) đã đánh giá rất cao vai trò của chính sách phát triển nguồn nhân lực và các chính sách hỗ trợ liên kết của chính phủ Malaysia giữa các tập đoàn điện tử gia dụng của Nhật Bản với các doanh nghiệp nội địa sản xuất linh kiện cho ngành điện tử. Ratana E (1999), The role of small and medium supporting industries in Japan and Thailand, IDE APEC. Báo cáo đã làm rõ vai trò của các doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trong công nghiệp hỗ trợ, cung cấp các linh kiện, phụ kiện cho nền công nghiệp của Nhật Bản và Thái Lan trong thập niên 80 - 90 của thế kỷ XX.

Lê Thế Giới, Tiếp cận lý thuyết cụm công nghiệp và hệ sinh thái kinh doanh trong nghiên cứu chính sách thúc đẩy các ngành công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam, Tạp chí Khoa học và công nghệ, Đại học Đà Nẵng, số 1 - 2009. Bài viết bàn về các luận điểm cơ bản của lý thuyết cụm công nghiệp và lý thuyết hệ sinh thái kinh doanh trong phát triển các lợi thế cạnh tranh công nghiệp ở cấp độ quốc gia, vùng và địa phƣơng. Từ đó, phân tích làm rõ mối quan hệ giữa công nghiệp hỗ trợ với cụm công nghiệp và hệ sinh thái kinh doanh. Và trên cơ sở nhận diện các nhân tố ảnh hƣởng đến sự phát triển của các ngành công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam, tác giả đƣa ra các khuyến nghị trong trong nghiên cứu chính sách thúc đẩy các ngành công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam.

Nhóm các tài liệu về chính sách phát triển CNHT ở các nước Experiences and Lessons of Economic Development in Taiwan của Kwoh- ting Li và Tzong-shian Yu (Academia Sinica, Taipei, Taiwan, Republic of China - 1982). Cuốn sách đã phân tích, làm rõ những thành tựu phát triển kinh tế nói chung, công nghiệp nói riêng của Đài Loan, từ đó khái quát thành những bài học kinh nghiệm cho các quốc gia đang phát triển. Trong những bài học đƣợc nêu lên, một bài học đặc biệt quan trọng, đó là Đài Loan đã rất quan tâm đến phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ, làm tiền đề cho toàn bộ nền kinh tế phát triển. Hàn Quốc là một trong những nƣớc có nền công nghiệp phát triển nhanh chóng và trở thành niềm ao ƣớc của phần lớn các nƣớc đang phát triển trên thế giới.

Trong cuốn sách: "Hàn Quốc: nền công nghiệp trẻ trỗi dậy" của Vũ Đăng Hinh, 7 z (1996), tác giả đã phân tích những chính sách đẩy mạnh phát triển công nghiệp có quy mô vừa và nhỏ ở Hàn Quốc những năm 1980 - 1990. Năm 2002, Tổ chức năng suất châu Á (Asian productivtity Orgnisation) đã đúc kết kinh nghiệm phát triển công nghiệp hỗ trợ trong cuốn “Đẩy mạnh công nghiệp hỗ trợ: các kinh nghiệm của châu Á” (Strengthening of supporting Industries: Asian Experiences). Đây là tài liệu hữu ích cho các nƣớc đang phát triển về chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ qua các thời kỳ ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan. Các chính sách này tập trung vào một số điểm chính: thu hút đầu tƣ nƣớc ngoài vào phát triển công nghiệp hỗ trợ, quy định về tỷ lệ nội địa hoá và các hỗ trợ mạnh mẽ hiệu quả từ phía Chính phủ dành cho liên kết doanh nghiệp, nhƣ là điều kiện tiên quyết để phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Cuốn sách khẳng định, phát triển công nghiệp hỗ trợ thành công, nhƣ thực tiễn đã cho thấy, là một trong những nguyên nhân cơ bản giúp các nền kinh tế châu Á giải quyết đƣợc các nhiệm vụ đặt ra trong nỗ lực xây dựng nhanh một nền công nghiệp hiện đại, kết nối đƣợc vào mạng sản xuất toàn cầu, nhanh chóng rút ngắn khoảng cách phát triển với các nền kinh tế đi trƣớc. Cuốn sách đã đúc kết kinh nghiệm phát triển công nghiệp hỗ trợ ở một số nƣớc châu Á, khái quát chúng thành một số bài học cho các nền kinh tế đi sau. Nhóm tác giả Noor, Halim, Clarke, Roger, Driffield và Nigel chỉ ra vai trò quan trọng của hỗ trợ từ phía chính phủ cho đổi mới và sáng tạo của các doanh nghiệp nội địa trong phát triển cung ứng cho ngành điện tử, trong: “Tập đoàn đa quốc gia và các nỗ lực công nghệ của doanh nghiệp địa phương: trường hợp nghiên cứu ngành công nghiệp điện và điện tử Malaysia” (Multinational cooperation and technological effort by local firm: a case study of the Malaysian Electronics and Electrical Industry) (2002). Khi tìm hiểu về vai trò của chính sách phát triển công nghiệp của các nƣớc Đông Á không thể không kể đến Báo cáo phát triển thế giới (World Development Report - 2004) do tác giả Zenaida Hernandez viết.

Giữa năm 1950 và 1995, tám nền kinh tế Đông Á đã có sự tăng trƣởng bất thƣờng. Các chuyên gia kinh tế đã có những tranh cãi xoay quanh câu hỏi về vai trò của chính phủ can thiệp ở Đông 8 z Á. Thu nhập bình quân đầu ngƣời của Nhật Bản tăng hơn mƣời lần trong thời gian đó, và tăng hơn gấp đôi so với Malaysia, Indonesia và Thái Lan sau hai thập kỷ đến năm 1973. Ngoài ra, tốc độ tăng trƣởng tƣơng đối bằng nhau phân phối, mang giảm nghèo tuyệt đối và cải thiện điều kiện sống.

Mặc dù trong những năm 1990 và năm 1997 cuộc khủng hoảng Đông Á diễn ra, kinh tế Nhật Bản và khu vực không tránh khỏi tình trạng trì trệ, nhƣng vẫn giữ đƣợc mức tăng trƣởng bền vững. Thêm vào đó, kinh tế Trung Quốc cất cánh ở trong hai thập kỷ qua đã đóng góp thêm vào sự thành công của khu vực. Chính từ những thực tế này, tác giả đã tìm câu trả lời cho câu hỏi: Điều gì đã làm nên sự tăng trưởng ở Đông Á? và các nước khác học gì được từ đây? Năm 2005, Công trình nghiên cứu Implementing industrial ecology? Planning for eco - industrial parks in the USA của D. Quan điểm cho rằng, mặc dù nhận đƣợc sự đồng thuận rộng rãi của vấn đề phát triển bền vững trong các diễn đàn quốc tế nhƣng trên thực tế, việc đạt mục tiêu về kịch bản “win - win - win” về các mặt phát triển kinh tế, môi trƣờng và xã hội vẫn là một vấn đề nan giải.

Những ngƣời ủng hộ phát triển về công nghiệp sinh thái cho rằng việc dịch chuyển trong chuỗi sản xuất công nghiệp từ một đƣờng thẳng đến hệ thống khép kín sẽ giúp đạt đƣợc mục tiêu trên. Những năm gần đây, các khái niệm vạch ra từ công nghiệp sinh thái đã đƣợc sử dụng để xây dựng các khu công nghiệp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, giảm rác thải và ô nhiễm, tạo việc làm và cải thiện điều kiện làm việc. Tác giả nhấn mạnh vào các vấn đề nan giải nảy sinh trong giai đoạn phát triển các khu công nghiệp ở Mỹ. Một ấn phẩm khác là Industrial Development In East Asia: A Comparative Look at Japan, Korea, Taiwan and Singapore (2009), đã có những đánh giá mô tả về chính sách công nghiệp trong bốn nền kinh tế Đông Á - Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Singapore, trong đó trọng tâm đặc biệt về Singapore.

Ali Akkemik đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về chính sách công nghiệp ở Đông Á và đánh giá định lƣợng của các chính sách thông qua phân tích năng suất và mô hình CGE. Qua đó đánh giá vai trò tích cực của chính sách công nghiệp và các hoạt 9 z động của chính phủ trong cải thiện phúc lợi và phát triển công nghiệp. Đồng thời, cuốn sách còn đƣa ra một so sánh giữa chính sách phát triển công nghiệp của Singapore (khi áp dụng mô hình CGE cho nền kinh tế Singapore) với các nƣớc Đông Nam Á. Liên quan đến vai trò của ngành công nghiệp hỗ trợ nói riêng trong sự phát triển của công nghiệp nói chung, thì Viện Brookings của Hoa Kỳ cũng có một báo cáo với tiêu đề: America's Advance Industry.

"Công nghiệp hỗ trợ tạo ra cơ hội cho các ngành khác, và dẫn đầu phục hồi hậu khủng hoảng.