Đề tài sinh viên nghiên cứu khoa học giám sát sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng kinh nghiệm ở một số quốc gia và giải pháp hoàn thiện pháp luật việt nam

Bài viết phân tích kinh nghiệm giám sát sở hữu chéo ngân hàng tại một số quốc gia, đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam.

• Tác giả: Vũ Hoàng Anh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Vũ Hải
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật Thương mại quốc tế
• Đề tài: Nghiên cứu giám sát sở hữu chéo ngân hàng: Kinh nghiệm quốc tế và giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam
• Loại tài liệu: báo cáo
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT VỀ SỞ HỮU CHÉO VÀ GIÁM SÁT SỞ HỮU CHÉO TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG
• 1.1. Lý thuyết chung về sở hữu chéo
• 1.2. Sở hữu chéo theo pháp luật Việt Nam
• 1.3. Vấn đề sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng
• 1.4. Khái niệm sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng
• 1.5. Tác động của sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng
• 1.6. Những vấn đề cơ bản về giám sát sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng
• 1.7. Giám sát hệ thống ngân hàng theo quan điểm của Ủy ban Basel
• 1.8. Các mô hình giám sát hệ thống ngân hàng
• 2. CHƯƠNG 2: KINH NGHIỆM GIÁM SÁT SỞ HỮU CHÉO Ở MỘT SỐ QUỐC GIA
• 2.1. Giám sát sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng ở Australia
• 2.1.1. Mô hình và chủ thể giám sát
• 2.2. Giám sát sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng ở Nhật Bản
• 2.2.1. Mô hình và chủ thể giám sát
• 2.3. Giám sát sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng ở Pháp và Ý
• 2.3.1. Mô hình và chủ thể giám sát
• 2.4. Một số bài học kinh nghiệm dành cho Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG GIÁM SÁT SỞ HỮU CHÉO TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 3.1. Pháp luật Việt Nam về giám sát sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng
• 3.2. Khung pháp luật Việt Nam về giám sát sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng
• 3.3. Mô hình và chủ thể giám sát sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng
• 3.4. Đánh giá thực trạng giám sát sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng và các hệ quả tại Việt Nam
• 3.5. Những thành tựu đã đạt được trong hoạt động giám sát sở hữu chéo
• 3.6. Những hạn chế trong hoạt động giám sát sở hữu chéo và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT SỞ HỮU CHÉO TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Phương hướng và nguyên tắc hoàn thiện pháp luật về giám sát sở hữu chéo
• 4.2. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về giám sát sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng
• 4.3. Những giải pháp cụ thể để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát sở hữu chéo
• 4.4. Giải pháp cụ thể để hoàn thiện pháp luật điều chỉnh hoạt động giám sát
• 4.5. Giải pháp để nâng cao hiệu quả thực thi hoạt động giám sát
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về giám sát sở hữu chéo ngân hàng tại Việt Nam

Giám sát sở hữu chéo ngân hàng là một vấn đề quan trọng trong quản lý tài chính tại Việt Nam. Tình trạng này đã thu hút sự chú ý của các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý. Sở hữu chéo có thể dẫn đến những rủi ro lớn cho hệ thống ngân hàng, ảnh hưởng đến sự ổn định tài chính. Việc hiểu rõ về giám sát sở hữu chéo là cần thiết để phát triển các chính sách hiệu quả.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của giám sát sở hữu chéo

Giám sát sở hữu chéo là việc theo dõi và quản lý các mối quan hệ sở hữu giữa các ngân hàng và tổ chức tín dụng. Tầm quan trọng của nó nằm ở việc ngăn chặn các hành vi thao túng và bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền.

1.2. Tình hình sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng Việt Nam

Tình hình sở hữu chéo tại Việt Nam đang diễn ra phức tạp, với nhiều ngân hàng có mối liên kết chặt chẽ. Điều này tạo ra rủi ro cho hệ thống tài chính, cần có các biện pháp giám sát chặt chẽ hơn.

II. Vấn đề và thách thức trong giám sát sở hữu chéo ngân hàng

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc giám sát sở hữu chéo, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các quy định pháp luật hiện hành chưa đủ mạnh để ngăn chặn các hành vi vi phạm. Hơn nữa, việc thiếu minh bạch trong các mối quan hệ sở hữu cũng gây khó khăn cho công tác giám sát.

2.1. Những thách thức trong việc thực thi pháp luật

Việc thực thi các quy định pháp luật về giám sát sở hữu chéo gặp nhiều khó khăn do thiếu sự đồng bộ và rõ ràng trong các quy định hiện hành.

2.2. Tác động của sở hữu chéo đến hệ thống ngân hàng

Sở hữu chéo có thể dẫn đến tình trạng rủi ro hệ thống, khi một ngân hàng gặp khó khăn có thể kéo theo nhiều ngân hàng khác. Điều này đòi hỏi cần có các biện pháp giám sát hiệu quả hơn.

III. Kinh nghiệm quốc tế trong giám sát sở hữu chéo ngân hàng

Nhiều quốc gia đã áp dụng các mô hình giám sát sở hữu chéo hiệu quả. Kinh nghiệm từ các nước như Nhật Bản, Úc và châu Âu có thể cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam. Việc học hỏi từ các mô hình này có thể giúp cải thiện hệ thống giám sát tại Việt Nam.

3.1. Mô hình giám sát tại Nhật Bản

Nhật Bản đã áp dụng các quy định chặt chẽ về sở hữu chéo, giúp giảm thiểu rủi ro cho hệ thống ngân hàng. Các biện pháp này có thể được tham khảo để áp dụng tại Việt Nam.

3.2. Kinh nghiệm từ Úc và châu Âu

Úc và các nước châu Âu đã phát triển các khung pháp lý mạnh mẽ để giám sát sở hữu chéo, từ đó tạo ra một môi trường tài chính ổn định hơn.

IV. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về giám sát sở hữu chéo ngân hàng

Để nâng cao hiệu quả giám sát sở hữu chéo, cần có những giải pháp pháp lý cụ thể. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành là cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân hàng.

4.1. Đề xuất sửa đổi các quy định pháp luật

Cần xem xét sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm trong giám sát sở hữu chéo.

4.2. Tăng cường công tác thanh tra giám sát

Cần nâng cao năng lực cho các cơ quan thanh tra, giám sát để đảm bảo việc thực thi các quy định về sở hữu chéo được thực hiện hiệu quả.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho giám sát sở hữu chéo ngân hàng

Giám sát sở hữu chéo ngân hàng là một vấn đề phức tạp nhưng cần thiết để đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính. Việc học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế và cải thiện các quy định pháp luật sẽ giúp Việt Nam phát triển một hệ thống ngân hàng an toàn và bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của giám sát sở hữu chéo

Giám sát sở hữu chéo không chỉ bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền mà còn đảm bảo sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính.

5.2. Hướng đi tương lai cho hệ thống ngân hàng Việt Nam

Cần có những chiến lược dài hạn để cải thiện giám sát sở hữu chéo, từ đó tạo ra một môi trường tài chính lành mạnh và bền vững.

Nội dung chính

GIÁM SÁT SỞ HỮU CHÉO TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Nghiên cứu tập trung giải quyết câu hỏi trọng tâm: Làm thế nào để nhận diện bản chất, kiểm soát rủi ro hệ thống và hoàn thiện khung pháp lý giám sát sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam hiện nay?

Dựa trên phương pháp nghiên cứu so sánh luật học, phân tích án lệ thực tế và tổng hợp dữ liệu quy chuẩn quốc tế, đề tài phân tích toàn diện các mô hình sở hữu chéo (kim tự tháp và chiều ngang), đồng thời đối chiếu cơ chế giám sát tại Australia (mô hình Twin Peaks), Nhật Bản (mô hình giám sát hợp nhất - FSA), Pháp và Ý (mô hình giám sát chức năng).

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng sở hữu chéo là công cụ nguy hiểm tạo vốn ảo, làm vô hiệu hóa tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR), phục vụ các "nhóm lợi ích" và gây nguy cơ đổ vỡ dây chuyền. Điểm nghẽn lớn nhất tại Việt Nam là định nghĩa pháp lý về sở hữu chéo còn quá hẹp, quy định chỉ dừng lại ở sở hữu trực tiếp hai chiều mà chưa bao quát được mạng lưới gián tiếp phức tạp.

Nghiên cứu đề xuất lộ trình hoàn thiện thể chế: mở rộng khái niệm pháp lý, hạ trần sở hữu cổ phần, nâng cao thẩm quyền can thiệp sớm cho Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng (CQTTGSNH) và xây dựng cơ chế điều phối giám sát liên ngành hiệu quả.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Trong giai đoạn tái cơ cấu kinh tế và hệ thống tài chính tại Việt Nam, an toàn hệ thống ngân hàng đóng vai trò sống còn đối với sự ổn định kinh tế vĩ mô. Sau giai đoạn bùng nổ tín dụng 2007–2010, thị trường tài chính Việt Nam chứng kiến hàng loạt cuộc khủng hoảng nợ xấu và các đại án kinh tế nghiêm trọng tại các ngân hàng thương mại cổ phần (như đại án ACB – Nguyễn Đức Kiên, VNCB – Phạm Công Danh, OceanBank – Hà Văn Thắm, GPBank).

Căn nguyên trực tiếp của các vụ việc này đều bắt nguồn từ "ma trận sở hữu chéo", nơi các nhóm cổ đông lớn thao túng ngân hàng nhằm tài trợ vốn cho các doanh nghiệp "sân sau", đầu tư vào các lĩnh vực rủi ro cao như bất động sản và chứng khoán.

Mặc dù Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành nhiều chính sách nhằm xử lý sở hữu chéo theo Đề án 254, Đề án 843 và Đề án 1058, nhưng công tác giám sát vẫn gặp nhiều rào cản do thiếu cơ sở pháp lý vững chắc và công cụ kỹ thuật theo dõi dòng tiền.

Nhiều nghiên cứu trước đây (như công trình của Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright năm 2013) đã đặt nền móng phân tích vấn đề này, song các nghiên cứu đó chưa phản ánh đầy đủ những sửa đổi pháp luật gần đây (Luật Các TCTD sửa đổi 2017, Thông tư 22/2019/TT-NHNN) cũng như các biến tướng mới thông qua ủy thác đầu tư hay phát hành trái phiếu doanh nghiệp.

Vì vậy, việc nghiên cứu chuyên sâu về cơ sở lý luận, khảo cứu bài học quốc tế và đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam là yêu cầu cấp thiết. Đề tài mang lại tác động thực tiễn quan trọng: cung cấp luận cứ khoa học giúp các nhà hoạch định chính sách hoàn thiện hành lang pháp lý, ngăn chặn rủi ro thâu tóm và bảo vệ quyền lợi người gửi tiền.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Công trình nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận đa ngành, kết hợp chặt chẽ giữa Khoa học Pháp lý (Jurisprudence) và Phân tích Kinh tế Tài chính (Financial Economics). Thiết kế nghiên cứu được thực hiện theo cấu trúc 4 bước khoa học:

Phương pháp thu thập dữ liệu

• Dữ liệu pháp lý: Rà soát toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam (Luật Doanh nghiệp, Luật Các TCTD, các Nghị định, Thông tư của NHNN) và văn bản pháp luật quốc tế (APRA Act của Australia, Luật Ngân hàng Nhật Bản, Đạo luật Ủy ban Basel).
• Dữ liệu thực nghiệm: Thu thập cáo trạng, kết luận điều tra và bản án chính thức từ các vụ đại án kinh tế; số liệu báo cáo thường niên, báo cáo tái cơ cấu của NHNN và các tổ chức tài chính quốc tế (IMF, WB).

Kỹ thuật phân tích

1. Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law): Đối chiếu ưu – nhược điểm của 4 mô hình giám sát tài chính phổ biến trên thế giới:
   • Mô hình thể chế (Institutional model)
   • Mô hình chức năng (Functional model - Pháp, Ý)
   • Mô hình hợp nhất (Integrated model - FSA Nhật Bản)
   • Mô hình mục tiêu / Twin Peaks (Australia)
2. Phương pháp nghiên cứu tình huống (Case Study): Giải phẫu cấu trúc ma trận sở hữu của các tập đoàn quốc tế (Lotte Hàn Quốc, Hees-Edper Canada, Keiretsu Nhật Bản) và các ngân hàng thương mại Việt Nam để xác định phương thức chuyển dịch vốn ảo.
3. Phương pháp diễn giải và quy nạp: Từ thực tiễn áp dụng pháp luật, nhận diện khoảng trống thể chế và nguyên nhân cốt lõi khiến công tác giám sát bị vô hiệu hóa.

Độ tin cậy và giá trị khoa học của đề tài được đảm bảo nhờ việc sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp chuẩn xác từ cơ quan quản lý nhà nước và viện dẫn các học thuyết quản trị công ty danh tiếng trên thế giới (La Porta et al., Bebchuk et al., Randall Morck).

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Nghiên cứu mang lại 4 phát hiện cốt lõi về bản chất, cơ chế vận hành và hệ quả của sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng:

1. Sự tách biệt giữa quyền kiểm soát và quyền dòng tiền

Sở hữu chéo vận hành dưới hai dạng thức chính: Mô hình Kim tự tháp (Pyramidal structure) và Mô hình Chiều ngang (Horizontal structure).

• Nhờ cấu trúc phân tầng, cổ đông kiểm soát chỉ cần nắm giữ một tỷ lệ vốn thực rất nhỏ nhưng vẫn thâu tóm toàn bộ quyền biểu quyết và điều hành tối cao (Controlling-minority structure).
• Điển hình như mô hình tập đoàn Lotte (Hàn Quốc) với 10 lớp kim tự tháp quản lý 67 công ty con, hay mạng lưới Keiretsu (Nhật Bản) lấy ngân hàng làm trung tâm chuỗi khép kín.

2. Kỹ thuật tạo vốn ảo và vô hiệu hóa tỷ lệ an toàn vốn (CAR)

Sở hữu chéo giữa ngân hàng và doanh nghiệp tạo ra vòng lặp tín dụng giả tạo: Ngân hàng A cho Doanh nghiệp B vay tiền, Doanh nghiệp B dùng chính số tiền này để mua cổ phần tăng vốn cho Ngân hàng A hoặc Ngân hàng C.

• Thủ thuật này giúp ngân hàng đáp ứng mức vốn pháp định trên sổ sách mà không có dòng tiền thực.
• Hậu quả trực tiếp là vô hiệu hóa hệ số CAR của Basel, làm suy giảm nghiêm trọng bộ đệm rủi ro và dẫn dòng tiền tiết kiệm của người dân vào các kênh đầu cơ rủi ro cao (bất động sản, chứng khoán).

3. Khoảng trống pháp lý lớn tại Việt Nam

Định nghĩa về sở hữu chéo tại Khoản 2 Điều 16 Nghị định 96/2015/NĐ-CP và Luật Doanh nghiệp chỉ giới hạn ở việc "hai doanh nghiệp đồng thời sở hữu phần vốn góp, cổ phần của nhau".

• Quy định này mang tính cơ học, chỉ điều chỉnh sở hữu hai chiều trực tiếp.
• Pháp luật bỏ lọt cấu trúc sở hữu kim tự tháp đa tầng, sở hữu chéo gián tiếp thông qua người có liên quan, công ty liên kết hoặc các hợp đồng ủy thác đầu tư phức tạp.

4. Giá trị tham chiếu từ kinh nghiệm quốc tế

• Mô hình Twin Peaks (Australia): Phân định rạch ròi giữa APRA (giám sát an toàn thận trọng) và ASIC (giám sát hành vi thị trường), kết hợp cơ chế phối hợp "luật mềm" (MOU) thông qua Hội đồng Cơ quan Quản lý Tài chính (CFR).
• Mô hình FSA (Nhật Bản): Cơ quan giám sát hợp nhất nắm quyền lực tuyệt đối, áp dụng quy chế phê duyệt tư cách cổ đông lớn ngay từ khâu tiền kiểm (sở hữu trên 5% phải báo cáo, muốn làm cổ đông chi phối phải được FSA cấp phép).

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

Nghiên cứu mang lại những giá trị đóng góp quan trọng cả về mặt học thuật lý luận lẫn thực tiễn lập pháp:

• Về mặt lý luận: Hệ thống hóa toàn diện cơ sở khoa học về sở hữu chéo và giám sát an toàn ngân hàng phù hợp với nguyên tắc của Ủy ban Basel. Công trình đã làm sáng tỏ cơ chế tác động hai mặt của sở hữu chéo: vừa là động lực thúc đẩy gắn kết kinh doanh (như giai đoạn phục hồi hậu chiến của Nhật Bản), vừa là mầm mống hủy hoại tính minh bạch thị trường nếu thiếu cơ chế kiểm soát hữu hiệu.
• Về mặt phương pháp luận: Xây dựng khung phân tích so sánh liên ngành giữa luật học và cấu trúc tài chính, kết hợp đánh giá thực chứng từ các bản án đại án kinh tế với các mô hình thể chế quốc tế.
• Về mặt chính sách và thực tiễn:
  1. Đề xuất hoàn thiện khái niệm pháp lý về sở hữu chéo trong Luật Doanh nghiệp và Luật Các TCTD theo hướng mở rộng đối tượng sở hữu gián tiếp.
  2. Kiến nghị các giải pháp nâng cao hiệu lực thực thi: trao quyền điều tra dòng tiền chuyên sâu cho CQTTGSNH, thiết lập cơ chế giám sát tập đoàn tài chính đa ngành và áp dụng tiêu chuẩn Basel III về khấu trừ vốn đối với các khoản đầu tư chéo.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Tài liệu nghiên cứu là nguồn tài nguyên tham khảo giá trị cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:

• Cơ quan quản lý và Nhà hoạch định chính sách: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, Bộ Tài chính và Ủy ban Kinh tế của Quốc hội trong quá trình sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Chứng khoán và xây dựng chính sách tái cơ cấu hệ thống ngân hàng.
• Giới học thuật và Nhà nghiên cứu: Giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học tiền tệ tại các trường đại học và viện nghiên cứu trong nước và quốc tế.
• Lãnh đạo và Chuyên gia Quản trị Rủi ro Ngân hàng: Thành viên HĐQT, Ban điều hành, cán bộ pháp chế và tuân thủ (Compliance & Risk Management) tại các ngân hàng thương mại cổ phần nhằm nắm bắt các giới hạn an toàn vốn và phòng tránh rủi ro pháp lý.
• Nhà đầu tư và Cổ đông đại chúng: Hiểu rõ bản chất cấu trúc sở hữu của các định chế tài chính niêm yết, từ đó nhận diện rủi ro thao túng giá và bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp) (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là gì?

Sở hữu chéo tại Việt Nam không chỉ đơn thuần là việc góp vốn lẫn nhau giữa hai doanh nghiệp, mà đã biến tướng thành các "ma trận kim tự tháp" đa tầng phức tạp nhằm tạo vốn ảo và rút ruột ngân hàng phục vụ lợi ích nhóm, khiến các tỷ lệ an toàn vốn của Basel bị vô hiệu hóa trên thực tế.

2. Điểm hạn chế lớn nhất của khung pháp lý Việt Nam hiện nay là gì?

Định nghĩa sở hữu chéo trong Luật Doanh nghiệp và Nghị định 96/2015/NĐ-CP còn quá hẹp, chỉ giới hạn ở việc hai doanh nghiệp cùng lúc sở hữu chéo trực tiếp, bỏ lọt các hình thức sở hữu gián tiếp qua công ty con, công ty liên kết, ủy thác đầu tư hoặc trung gian tài chính.

3. Mô hình Twin Peaks của Australia có thể áp dụng nguyên bản tại Việt Nam không?

Không thể áp dụng nguyên bản ngay lập tức. Việt Nam cần lộ trình từng bước: trước mắt duy trì và củng cố Cơ quan Thanh tra, Giám sát Ngân hàng trực thuộc NHNN, đồng thời thành lập Hội đồng Điều phối Tài chính Quốc gia theo cơ chế "luật mềm" để chia sẻ thông tin giữa NHNN, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

4. Sở hữu chéo có hoàn toàn mang tính tiêu cực không?

Không. Về mặt lý thuyết và thực tiễn (như mô hình Keiretsu của Nhật Bản giai đoạn hậu Thế chiến II), sở hữu chéo giúp ngân hàng hiểu sâu khách hàng, giảm chi phí thẩm định và cung cấp vốn dài hạn ổn định. Sở hữu chéo chỉ trở nên độc hại khi bị lạm dụng để thao túng quyền lực và trục lợi phi pháp.

5. Giải pháp cấp bách nhất để xử lý dứt điểm tình trạng này là gì?

Mở rộng khái niệm pháp lý về sở hữu chéo và người có liên quan, siết chặt tỷ lệ sở hữu tối đa của một nhóm cổ đông, đồng thời trao quyền hạn đặc biệt cho cơ quan thanh tra được quyền truy vết đến tận cùng chủ sở hữu hưởng lợi cuối cùng (Ultimate Beneficial Owner).

---

Kết luận (150 từ)

Công trình nghiên cứu đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ nhận diện bản chất, phân tích toàn diện tác động đa chiều của sở hữu chéo và đánh giá thực trạng giám sát tại Việt Nam dưới lăng kính kinh nghiệm quốc tế. Bằng việc chỉ ra những rủi ro mang tính hủy hoại của cấu trúc sở hữu kim tự tháp và khoảng trống trong khung pháp lý hiện hành, nghiên cứu đã đề xuất hệ thống giải pháp thể chế mang tính đồng bộ và khả thi cao.

Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng Việt Nam đang đẩy mạnh hội nhập quốc tế và tiệm cận các chuẩn mực Basel II, Basel III, việc nhanh chóng thể chế hóa các giải pháp kiểm soát sở hữu chéo, minh bạch hóa dòng vốn và nâng cao năng lực giám sát độc lập là chìa khóa then chốt để xây dựng một thị trường tài chính an toàn, ổn định và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Lý thuyết về sở hữu chéo và giám sát sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng Chương 2: Kinh nghiệm giám sát sở hữu chéo ở một số quốc gia trên thế giới Chương 3: Thực trạng giám sát sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng theo pháp luật Việt Nam 10 Chương 4: Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát sở hữu chéo tại Việt Nam. 11 CHUONG 1 LY THUYET VE SO HUU CHEO VA GIAM SAT SO HUU CHEO TRONG LINH VUC NGAN HANG 1. Lý thuyết về sở hữu chéo 1. Lý thuyết chung về sở hữu chéo Sở hữu chéo được đề cập tới tại tài liệu "Basel III: Khung pháp lý quốc tế cho hệ thống ngân hàng bình ồn" của Ủy ban về giám sát ngân hàng Basel với thuật ngữ “reciprocal crossholdings”, có nghĩa là “sở hữu lẫn nhau”.

Theo quan điểm của các học giả nước ngoài, tình trạng sở hữu lẫn nhau được chia ra làm hai loại cơ bản: Câu trúc sở hữu chéo kim tự tháp (hay Cấu trúc sở hữu chồng) được hiểu trong thuật ngữ Tiếng Anh — “Pyramidal Structure” hay “Vertical Structure”; và Cấu trúc sở hữu chéo theo chiều ngang - được hiểu trong thuật ngữ Tiếng Anh là "Horizontal-structure" hoặc "Cross-shareholding structure". Trong các nghiên cứu của Việt Nam, tình trạng sở hữu cô phần lẫn nhau hay được gọi là “sở hữu chồng chéo”. Cấu trúc sở hữu chéo kim tự tháp và Cau trúc sở hữu chéo theo theo chiều ngang được là Cấu trúc kiểm soát thiểu số (a controlling-minority structure), trong đó, một cô đông có quyền kiểm soát thông qua việc năm giữ một phần nhỏ cô phan, đồng thời tạo ra sự tách bạch giữa quyền kiểm soát và quyền đối với dòng tiền của công ty. Câu trúc sở hữu kim tự tháp Theo (La Porta et al.

1999), câu trúc sở hữu kim tự tháp là việc cấu trúc sở hữu cô phần giữa các công ty được hình thành theo cấu trúc tang kiểm soát (top-down chain).!6 Trong cấu trúc sở hữu kim tự tháp, pháp nhân có quyền sở hữu, kiểm soát, thao túng lớn nhất (ultimate owner) được hình dung ở trên đỉnh, các pháp nhân chịu sử kiểm soát và chi phối lần lượt thé hiện theo cấp bậc ở các tang tiếp theo. Cấu trúc sở hữu chéo theo dạng kim tự tháp có thé được triển khai lần lượt với cấu trúc hai tầng công ty (two-tier pyramidal structure), ba tầng (three-tier pyramidal structure) với các công ty ở tầng lần lượt sở hữu cô phần của các công ty ở tầng dudi. Mô tip này được lặp lại với số lượng lớn các công ty con lên đến con số không giới hạn như được minh hoa tại Hình 1 dưới đây. Theo số liệu năm 2017 của Uy ban thương mại công bằng (Fair 15 Nghiên cứu "Stock Pyramids, cross-shareholding, and Dual Class Equity: The Creation and Agency Costs of Separating Control From Cash-Flow Rights" của các giáo sư chuyên ngành Luật, Kinh tế và Tài chính của Dai hoc Harvard kết hợp với Trung tâm nghiên cứu kinh tế quốc gia đã kết luận Tạm định: Sở hữu chéo theo cấu trúc kim tự tháp, sở hữu chéo theo chiều ngang, sở hữu cô phan hai lớp: Sự hình thành và chi phi đại điện của việc tách bạch quyền kiểm soát và quyền tài chính.

16 Randall Morck (2005), "How to Eliminate Pyramidal Business Groups: The Double Taxation of Intercorporate Dividends and Other Incisive Uses of Tax Policy" , University of Alberta and NBER, tr. 12 trade commission) của Hàn Quốc, tập đoàn Lotte có một trong những cấu trúc sở hữu chéo đồ sộ và phức tạp nhất Hàn Quốc, với 10 lớp sở hữu kim tự tháp và quản ly 67 công ty con, công ty liên kết và công ty thành viên. Trong lịch sử, tập đoàn Hees-Edper ở Canada từng có mạng lưới sở hữu chéo với 16 lớp cấu trúc sở hữu kim tự tháp và gồm 700 công ty con, theo Số liệu sở hữu chéo của Canada năm 1997, Nhóm công ty / Doanh nghiệp 5 184 Công ty A 5 It ¬ | CH R Công tự co 49% 4894 48%. 48%, aah 48% CỔ ĐÔNG ĐẠI CHÚNG Hình 1”: Mô hình tổng quan về cấu trúc sở hữu chéo kim tự tháp Trên thực tế, cấu trúc sở hữu kim tự tháp luôn đồng hành với cấu trúc sở hữu theo chiều ngang, với đa dạng các loại cô phiếu như cô phiếu không có quyền biểu quyết (Non- voting ordinary shares), cô phiếu ưu đãi cô tức (Preference shares), cô phiêu vàng (Golden share), v.

Thật vậy, theo số liệu năm 2017 của Ủy ban thương mại công băng (Fair trade commission) của Hàn Quốc, tập đoàn Lotte có một trong những cấu trúc sở hữu chéo đồ sộ và phức tạp nhất Hàn Quốc, với 10 lớp sở hữu kim tự tháp và quản lý 67 công ty con, công ty liên kết và công ty thành viên. Trong lịch sử, tập đoàn Hees-Edper ở Canada từng có mạng lưới sở hữu chéo với 16 lớp cấu trúc sở hữu kim tự tháp và gồm 700 công ty con, theo Số liệu sở hữu chéo của Canada năm 1997, !7 Randall Morck (2005), "How to Eliminate Pyramidal Business Groups: The Double Taxation of Intercorporate Dividends and Other Incisive Uses of Tax Policy", University of Alberta, tr. 137 - 139 13 Do đó, các tập đoàn thường sử dụng cấu trúc sở hữu kim tự tháp để nâng cao tính kiểm soát đôi với mạng lưới lớn các công ty con, công ty liên kết. Vi dụ, tập đoàn Li Ka-shing ở Hong Long hoạt động thông qua Công ty dai chúng Cheung Kong thông qua việc sở hữu 35% cô phiếu công ty này.

Cheung Kong, đồng thời sở hữu 44% trong công ty con - Hutcheson Wampoa. Hutcheson Wampoa sở hữu Công ty Toàn cầu Cavendis International - là công ty mẹ của Công ty Điện lực Hong Kong (Hình 1). Tương tự, ở An Độ, Tập đoàn Godrej, thông qua việc sở hữu Công ty Sản xuất Godrej và Boyce nam giữ 67% cô phiếu Godrej Soaps - một của công ty đại chúng được niêm yết tại Sàn giao giao dịch chứng khoán Bombay. Godej Soaps đồng thời sở hữu 65% của Godrej Agrovet - một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp và đồng sở hữu 65% cô phan trong Công ty sản xuất thực pham Godrej Foods.

! (Hình 2) | Tập đoàn Li Ka-Shing j ch CT dai ching Cheung Kong ! Tapi doan GodrejJ ei7 ! |» túy. 55% xuất CT san CT Hutcheson Wam = H !. Ì CT San xuất: Godrej & ni 45% H Boyce eee Godrej ¬ ! CT Toan cau Cavendis ! Foods International H 67% | | So hin CT dai chúng Godrej CT Điện lực Hong Kong H Soaps j j inh H ink Vi du Cầu trúc sở hữu kim Ví dụ Cầu trúc sở hữu kim tự tự tháp ở Hong Kong tháp ở An Độ Activate 1. Câu trúc sở hữu chéo theo chiều ngang Cấu trúc sở hữu chéo theo chiều ngang là việc các doanh nghiệp sở hữu cổ phan lẫn nhau.!° Ví dụ: Công ty A sở hữu 20% cổ phan của công ty B, công ty B đồng thời sở hữu 18% cô phan của công ty A.

Đây là điểm khác biệt cơ bản của cấu trúc sở hữu chéo theo chiều ngang và cấu trúc sở hữu chéo theo hình kim tự tháp. Cụ thé, trong cấu trúc sở hữu chéo theo hình kim tự tháp, các doanh nghiệp không sở hữu cô phần lẫn nhau (theo chiều ngang), ngược lại, các doanh nghiệp sở hữu theo dạng thức xếp tầng, do đó, công ty ở trên !8 Lucian Arye Bebchuk, Reinier Kraakman và George G. Triantis (1991), “Stock Pyramids, Cross-Ownership, and Dual Class Equity The Mechanisms and Agency Costs of Separating Controlfrom Cash-Flow Righís ”, National Bureau of Economic Research, tr. ! "Corporate Ownership Around the World" - Rafael La Porta of The Tuck School of Business and Florencio Lopez-de-Silanes of Skema Business School - The Journal of Finance.

February 1998 14 đỉnh của kim tự tháp sẽ có quyền kiểm soát, chi phối và sở hữu gián tiếp cổ phan của tất cả các công ty ở tầng dưới. Cấu trúc sở hữu chéo theo chiều ngang và cau trúc kim tự tháp được thể hiện ở việc quyền kiểm soát dựa trên cô phần được chia đều cho toàn nhóm chứ không tập trung trong tay của một công ty hay cô đông. Cấu trúc sở hữu chéo giúp củng cô và tăng cường năng lực của doanh nghiệp kiểm soát trung tâm. Do đó, trong cấu trúc cấu trúc sở quyền kiểm soát dựa trên cổ phần được chia đều cho toàn nhóm chứ không tập trung trong tay của một công ty hay cô đông, giúp củng cô và tăng cường năng lực của doanh nghiệp kiểm soát trung tâm.

Cấu trúc sở hữu chéo theo chiều ngang khiến cho một cổ đông của công ty A có quyền kiểm soát đối với công ty A hoặc của bất cứ công ty nào thuộc cấu trúc sở hữu kim tự tháp có quyền kiểm soát đối với công ty A.2° Ví dụ, sơ đồ Hình 4 cho thấy Ngân hàng Phương Nam có quan hệ sở hữu chéo theo chiều ngang với mối quan hệ sở hữu chéo theo cau trúc kim tự tháp của Ngân hàng Phương Nam và United Oversea Bank. (Hình 4)?! CT Vàng bạc đá quý Phương Nam 1,89% Hình 4 Vi du mô hình sở hữu chéo 1. Sở hữu chéo theo pháp luật Việt Nam 1. Khái niệm sở hữu chéo theo pháp luật Việt Nam Pháp luật Việt Nam định nghĩa trực tiếp thuật ngữ “sở hữu chéo” tại khoản 2, Điều 16, Nghị định 96/2015/NĐ-CP của Chính Phủ ngày 19 tháng 10 năm 2015, quy định chi tiết một số điều của Luật Doanh nghiệp:““Sở hữu chéo là việc đồng thời hai doanh nghiệp có sở hữu phần vốn góp, cô phan của nhau”.

Bên cạnh đó, thuật ngữ “sở hữu chéo” được đề cập tại khoản 2, điều 189 Luật Doanh nghiệp 2014: "Công ty con không được dau tư góp vốn, mua cô phan của công ty mẹ. Các 20 "Corporate Ownership Around the World" - Rafael La Porta of The Tuck School of Business and Florencio Lopez-de-Silanes of Skema Business School - The Journal of Finance. February 1998 ?!Chương trình giảng day Fullbright (2017), “Sở hữu chẳng chéo giữa các tổ chức tin dung và tập đoàn kinh tế tại Việt Nam: đánh giá và các khuyến nghị thé chế”, tr. 58 15 công ty con của cùng một công ty mẹ không được cùng nhau góp vốn, mua cô phan dé sở hữu chéo lẫn nhau.

Cùng nhau góp vốn thành lập doanh nghiệp trường hợp tổng số cổ phần, phần vốn góp của các công ty này sở hữu bằng hoặc lớn hơn 51% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần phé thông của công ty có liên quan.” Tiếp nối khoản 2, Điều 189 Luật Doanh nghiệp 2014, khoản 2, Điều 135 củaLuật Các tổ chức tin dụng về hạn chế sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hang đã chi tiết hóa: “1.