Luận văn thạc sĩ chính sách đối ngoại của mỹ đối với trung đông dưới thời tổng thống barack obama 2009 2012 06

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chính sách đối ngoại của mỹ đối với trung đông dưới thời tổng thống barack obama 2009 2012 06, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Lê Thị Hoài Thu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Thủy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Chính sách đối ngoại của Mỹ với Trung Đông dưới thời Tổng thống Barack Obama (2009 - 2012)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƢƠNG 1: NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH QUYỀN OBAMA ĐỐI VỚI TRUNG ĐÔNG
• 1.1. Tình hình Trung Đông và sự can dự của Mỹ vào khu vực từ đầu thập niên 1990 đến năm 2008
• 1.2. Khái quát về khu vực Trung Đông
• 1.3. Tình hình khu vực Trung Đông từ năm 1990 đến năm 2008
• 1.4. Chính sách và sự can dự của Mỹ vào khu vực Trung Đông, giai đoạn 1990 - 2008
• 1.5. Vị trí, vai trò của Trung Đông trong chiến lƣợc của Mỹ
• 1.6. Chính sách đối với Trung Đông của các Chính quyền Bill Clinton và G
• 1.7. Tình hình Trung Đông trong nhiệm kỳ 1 của Tổng thống Barack Obama (2009 - 2012)
• 1.8. Mâu thuẫn giữa Israel với các nƣớc trong khu vực
• 1.9. Tình hình Iraq và Iran
• 1.10. Những bất ổn khác trong khu vực
• 2. CHƢƠNG 2: CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH QUYỀN TỔNG THỐNG OBAMA ĐỐI VỚI KHU VỰC TRUNG ĐÔNG
• 2.1. Trung Đông trong chiến lƣợc toàn cầu của Chính quyền Barack
• 2.2. Khái quát về chính sách đối ngoại của Chính quyền Obama
• 2.3. Trung Đông trong chiến lƣợc an ninh quốc gia của Chính quyền Obama
• 2.4. Chính sách của Chính quyền Obama đối với những vấn đề chính trong khu vực
• 2.5. Đối với cuộc xung đột giữa Israel và Palestine
• 2.6. Đối với Iraq
• 2.7. Đối với Iran
• 2.8. Đối với Syria
• 3. CHƢƠNG 3: ĐÁNH GIÁ VỀ CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH QUYỀN OBAMA ĐỐI VỚI KHU VỰC TRUNG ĐÔNG
• 3.1. Những kết quả đạt đƣợc và những hạn chế trong việc thực thi chính sách đối với Trung Đông
• 3.2. Những kết quả đạt đƣợc
• 3.3. Những hạn chế
• 3.4. Tác động của chính sách chính quyền Obama đối với tình hình Trung Đông và đối với quan hệ của Mỹ với các nƣớc trong khu vực
• 3.5. Tác động đối với tình hình khu vực
• 3.6. Tác động đối với quan hệ của Mỹ với các nƣớc trong khu vực
• 3.7. Dự báo xu hƣớng chính sách của Mỹ đối với Trung Đông
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách đối ngoại của Mỹ với Trung Đông 2009 2012

Chính sách đối ngoại của Mỹ với Trung Đông trong giai đoạn 2009-2012 dưới thời Tổng thống Barack Obama đã phản ánh những thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận của Mỹ đối với khu vực này. Sau những căng thẳng và xung đột kéo dài từ thời kỳ trước, chính quyền Obama đã tìm cách điều chỉnh chính sách nhằm cải thiện quan hệ với các quốc gia Trung Đông. Điều này không chỉ nhằm mục đích ổn định khu vực mà còn để bảo vệ lợi ích chiến lược của Mỹ.

1.1. Tình hình chính trị và kinh tế khu vực Trung Đông

Khu vực Trung Đông từ năm 2009 đến 2012 chứng kiến nhiều biến động chính trị và kinh tế. Các cuộc cách mạng Arab đã làm thay đổi cục diện chính trị tại nhiều quốc gia, tạo ra những thách thức mới cho chính sách đối ngoại của Mỹ. Sự gia tăng của các nhóm cực đoan và khủng bố cũng là một vấn đề lớn mà Mỹ phải đối mặt.

1.2. Mục tiêu chính của chính sách đối ngoại Mỹ

Mục tiêu chính của chính sách đối ngoại Mỹ trong giai đoạn này là ổn định khu vực, ngăn chặn sự phát triển của các nhóm khủng bố, và thúc đẩy tiến trình hòa bình giữa Israel và Palestine. Chính quyền Obama đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng quan hệ đối tác với các quốc gia trong khu vực.

II. Những thách thức trong chính sách đối ngoại của Mỹ tại Trung Đông

Chính sách đối ngoại của Mỹ tại Trung Đông không chỉ gặp phải những thách thức từ bên ngoài mà còn từ chính nội bộ. Sự phản đối từ các quốc gia trong khu vực và những bất ổn chính trị đã làm cho việc thực hiện chính sách trở nên khó khăn hơn.

2.1. Sự gia tăng của các nhóm khủng bố

Sự xuất hiện và phát triển của các nhóm khủng bố như ISIS đã tạo ra một thách thức lớn cho chính sách của Mỹ. Những nhóm này không chỉ đe dọa an ninh khu vực mà còn ảnh hưởng đến lợi ích của Mỹ.

2.2. Quan hệ với các quốc gia trong khu vực

Mỹ đã phải đối mặt với nhiều khó khăn trong việc duy trì quan hệ với các quốc gia như Iran, Syria và các nước Ả Rập. Những mâu thuẫn lịch sử và chính trị đã làm cho việc xây dựng lòng tin trở nên khó khăn.

III. Phương pháp tiếp cận của Mỹ đối với các vấn đề chính tại Trung Đông

Chính quyền Obama đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để giải quyết các vấn đề tại Trung Đông. Từ việc sử dụng ngoại giao đến can thiệp quân sự, mỗi phương pháp đều có những ưu và nhược điểm riêng.

3.1. Ngoại giao và hợp tác quốc tế

Mỹ đã tìm cách sử dụng ngoại giao để giải quyết các vấn đề như xung đột Israel-Palestine và chương trình hạt nhân của Iran. Việc tham gia vào các cuộc đàm phán đa phương đã cho thấy sự cam kết của Mỹ trong việc tìm kiếm giải pháp hòa bình.

3.2. Can thiệp quân sự và tác động của nó

Mỹ cũng đã thực hiện các cuộc can thiệp quân sự tại Libya và Syria nhằm ngăn chặn sự lan rộng của khủng bố. Tuy nhiên, những hành động này đã gây ra nhiều tranh cãi và phản đối từ cộng đồng quốc tế.

IV. Kết quả và tác động của chính sách đối ngoại Mỹ tại Trung Đông

Chính sách đối ngoại của Mỹ tại Trung Đông trong giai đoạn 2009-2012 đã đạt được một số kết quả nhất định nhưng cũng gặp phải nhiều hạn chế. Sự thay đổi trong quan hệ với các quốc gia trong khu vực đã tạo ra những tác động sâu rộng.

4.1. Những thành tựu đạt được

Một số thành tựu đáng chú ý bao gồm việc khôi phục quan hệ với một số quốc gia Ả Rập và thúc đẩy tiến trình hòa bình tại khu vực. Những nỗ lực này đã giúp Mỹ cải thiện hình ảnh của mình trong mắt các quốc gia Trung Đông.

4.2. Những hạn chế và thách thức còn tồn tại

Mặc dù đã đạt được một số thành tựu, nhưng chính sách của Mỹ vẫn gặp phải nhiều hạn chế. Sự gia tăng của các nhóm khủng bố và những bất ổn chính trị vẫn là những thách thức lớn mà Mỹ phải đối mặt.

V. Dự báo tương lai của chính sách đối ngoại Mỹ tại Trung Đông

Tương lai của chính sách đối ngoại Mỹ tại Trung Đông sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tình hình chính trị trong khu vực và sự thay đổi trong quan hệ quốc tế. Mỹ cần phải điều chỉnh chiến lược của mình để phù hợp với những thay đổi này.

5.1. Xu hướng chính sách trong tương lai

Dự báo rằng Mỹ sẽ tiếp tục duy trì sự hiện diện quân sự tại khu vực, đồng thời tăng cường hợp tác với các đồng minh để đối phó với các mối đe dọa an ninh.

5.2. Tác động của các yếu tố bên ngoài

Các yếu tố bên ngoài như sự can thiệp của các cường quốc khác như Nga và Trung Quốc cũng sẽ ảnh hưởng đến chính sách của Mỹ tại Trung Đông. Sự cạnh tranh này có thể dẫn đến những thay đổi trong cách tiếp cận của Mỹ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Trung Đông được xem là “Trung tâm của Bàn cờ thế giới” với vị trí địa chiến lược đặc biệt khi tiếp giáp ba châu lục Á, Âu và Phi. Trung Đông sở hữu trữ lượng dầu mỏ chiếm khoảng 54% tổng trữ lượng toàn cầu, tương đương gần 797 tỷ thùng, cùng với trữ lượng khí đốt lớn, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế thế giới và đặc biệt là đối với Mỹ. Dân số khu vực vào khoảng 229 triệu người với tỷ lệ tăng dân số 1,9%/năm. Tuy nhiên, Trung Đông cũng là “lò lửa chiến tranh” với nhiều mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo và các cuộc xung đột kéo dài, làm cho tình hình chính trị, kinh tế khu vực luôn bất ổn.

Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Trung Đông dưới thời Tổng thống Barack Obama (2009-2012) được nghiên cứu nhằm làm rõ những điều chỉnh chiến lược của Mỹ trong bối cảnh khu vực có nhiều biến động phức tạp như tiến trình hòa bình Trung Đông bế tắc, vấn đề hạt nhân Iran chưa được giải quyết, quân đội Mỹ sa lầy tại Iraq, cùng với sự gia tăng ảnh hưởng của các cường quốc khác như Nga và Trung Quốc. Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích chính sách đối ngoại của Mỹ trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Obama, đánh giá kết quả và tác động của chính sách này đối với tình hình khu vực và quan hệ Mỹ - Trung Đông.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm các chính sách chính trị, kinh tế, an ninh và quốc phòng của Mỹ tại Trung Đông trong giai đoạn 2009-2012, với trọng tâm là các vấn đề then chốt như xung đột Israel-Palestine, Iraq, Iran và các cuộc khủng hoảng chính trị trong khu vực. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về chiến lược “quyền lực thông minh” của Mỹ, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc dự báo xu hướng chính sách Mỹ tại Trung Đông trong tương lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu trong quan hệ quốc tế, bao gồm:

• Lý thuyết chủ nghĩa hiện thực (Realism): Nhấn mạnh vai trò của quyền lực và lợi ích quốc gia trong chính sách đối ngoại, đặc biệt là trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị tại Trung Đông giữa các cường quốc.
• Lý thuyết quyền lực mềm (Soft Power): Giải thích cách Mỹ sử dụng các công cụ phi quân sự như ngoại giao, viện trợ, truyền thông để tăng cường ảnh hưởng tại khu vực.
• Mô hình chiến lược “quyền lực thông minh” (Smart Power): Kết hợp sức mạnh cứng (quân sự) và sức mạnh mềm nhằm đạt được mục tiêu chính sách đối ngoại hiệu quả hơn.
• Các khái niệm chính bao gồm: chính sách đối ngoại, chính sách an ninh quốc gia, ngoại giao đa phương, dân chủ hóa, và can thiệp quân sự.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu quốc tế kết hợp với các phương pháp lịch sử, phân tích, so sánh, tổng hợp và đánh giá tài liệu. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các văn kiện chính sách, báo cáo, số liệu thống kê, các bài viết chuyên ngành và các nguồn tin chính thức từ Mỹ và các tổ chức quốc tế.

Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các tài liệu có liên quan trực tiếp đến chính sách đối ngoại của Mỹ tại Trung Đông trong giai đoạn 2009-2012, tập trung vào các vấn đề chính trị, kinh tế, an ninh và quốc phòng. Phân tích dữ liệu được thực hiện theo hướng định tính kết hợp định lượng, sử dụng số liệu về viện trợ, thương mại, quân sự để minh chứng cho các phát hiện.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Barack Obama (2009-2012), với việc thu thập và xử lý dữ liệu từ các nguồn chính thức, báo cáo quốc tế, các bài phát biểu và văn kiện chiến lược của Mỹ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chính sách “quyền lực thông minh” được áp dụng linh hoạt: Mỹ chuyển từ chính sách cứng rắn dưới thời Bush sang chính sách kết hợp sức mạnh mềm và cứng, tập trung tăng cường đối thoại, hợp tác đa phương và sử dụng ngoại giao công chúng. Ví dụ, Mỹ tăng viện trợ kinh tế - quân sự cho các đồng minh như Israel (3 tỷ USD/năm) và Iraq (gần 2 tỷ USD năm 2013).

2. Tiến trình hòa bình Trung Đông tiếp tục bế tắc: Dù Mỹ cam kết thúc đẩy hòa bình, xung đột Israel-Palestine vẫn kéo dài, với Israel tiếp tục mở rộng khu định cư và các cuộc tấn công vào Palestine. Mỹ duy trì quan hệ đặc biệt với Israel, chiếm khoảng 25% ngân sách quốc phòng Israel thông qua viện trợ quân sự.

3. Rút quân khỏi Iraq và tập trung chống khủng bố: Mỹ giảm quân số tại Iraq từ 143.000 xuống còn khoảng 40.000 vào năm 2011, đồng thời tăng cường hiện diện quân sự tại các căn cứ ở Kuwait, Bahrain và Israel để ứng phó với các mối đe dọa từ Iran và các nhóm khủng bố.

4. Chính sách mềm mỏng với Iran nhưng vẫn duy trì sức ép: Mỹ ưu tiên giải pháp ngoại giao trong vấn đề hạt nhân Iran, đồng thời duy trì các biện pháp trừng phạt và răn đe quân sự. Mỹ phối hợp với các đồng minh trong khu vực để ngăn chặn ảnh hưởng của Iran.

5. Can thiệp chính trị qua phong trào “Mùa xuân Arab”: Mỹ ủng hộ các phong trào dân chủ hóa tại Bắc Phi và Trung Đông, đồng thời hậu thuẫn các lực lượng đối lập ở Syria, Libya nhằm thay đổi các chế độ không thân Mỹ. Viện trợ cho các tổ chức xã hội và các nhóm đối lập lên tới hàng trăm triệu USD.

Thảo luận kết quả

Chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Obama thể hiện sự điều chỉnh quan trọng so với chính sách diều hâu của Bush, chuyển hướng sang sử dụng “quyền lực thông minh” nhằm cân bằng giữa sức mạnh quân sự và ngoại giao mềm. Việc duy trì viện trợ quân sự lớn cho Israel và các đồng minh cho thấy Mỹ vẫn ưu tiên củng cố các liên minh chiến lược để bảo vệ lợi ích tại Trung Đông.

Tuy nhiên, tiến trình hòa bình Trung Đông vẫn bế tắc do các mâu thuẫn sâu sắc và sự thiếu tin tưởng giữa các bên, khiến Mỹ khó đạt được mục tiêu ổn định khu vực. Việc rút quân khỏi Iraq giúp giảm gánh nặng quân sự nhưng cũng tạo ra khoảng trống an ninh, làm gia tăng các mối đe dọa khủng bố và bất ổn.

Chính sách mềm mỏng với Iran thể hiện sự thực dụng trong ngoại giao, song vẫn duy trì sức ép nhằm ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân. Việc Mỹ can thiệp vào các cuộc khủng hoảng chính trị qua phong trào “Mùa xuân Arab” cho thấy sự kết hợp giữa quyền lực mềm và cứng, tuy nhiên cũng làm gia tăng sự phức tạp và bất ổn trong khu vực.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện mức viện trợ quân sự của Mỹ cho các quốc gia Trung Đông qua các năm, bảng so sánh số lượng quân Mỹ tại Iraq từ 2008 đến 2012, và biểu đồ thể hiện kim ngạch thương mại Mỹ - Trung Đông giai đoạn 2008-2012.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường ngoại giao đa phương và đối thoại khu vực: Mỹ cần thúc đẩy các diễn đàn đa phương nhằm giải quyết các xung đột khu vực, đặc biệt là Israel-Palestine, nhằm tạo dựng lòng tin và thúc đẩy hòa bình bền vững. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; chủ thể: Bộ Ngoại giao Mỹ phối hợp với Liên Hợp Quốc và các tổ chức khu vực.

2. Duy trì và nâng cao viện trợ phát triển kinh tế - xã hội: Tăng cường hỗ trợ các chương trình phát triển bền vững, giáo dục và cải cách thể chế tại các quốc gia Trung Đông để giảm thiểu nguyên nhân gốc rễ của bất ổn. Thời gian: liên tục; chủ thể: USAID và các tổ chức phi chính phủ.

3. Củng cố quan hệ an ninh với các đồng minh chiến lược: Tiếp tục hỗ trợ quân sự và huấn luyện cho các đồng minh như Israel, Jordan, các quốc gia Vùng Vịnh nhằm tăng cường khả năng tự vệ và ổn định khu vực. Thời gian: 5 năm; chủ thể: Bộ Quốc phòng Mỹ.

4. Thực hiện chính sách cân bằng trong can thiệp chính trị: Mỹ cần có chiến lược rõ ràng, tránh can thiệp quá sâu vào nội bộ các quốc gia để hạn chế phản ứng tiêu cực và gia tăng bất ổn. Thời gian: ngay lập tức; chủ thể: Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao.

5. Tăng cường hợp tác quốc tế trong kiểm soát vũ khí hủy diệt: Mỹ cần phối hợp chặt chẽ với các cường quốc và tổ chức quốc tế để ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân, đặc biệt là với Iran. Thời gian: dài hạn; chủ thể: Bộ Ngoại giao, Liên Hợp Quốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và học giả quan hệ quốc tế: Luận văn cung cấp cái nhìn toàn diện về chính sách đối ngoại Mỹ tại Trung Đông, giúp hiểu sâu sắc về chiến lược “quyền lực thông minh” và các tác động chính trị khu vực.

2. Cán bộ ngoại giao và hoạch định chính sách: Tài liệu hữu ích để tham khảo trong việc xây dựng và điều chỉnh chính sách đối ngoại, đặc biệt trong bối cảnh khu vực Trung Đông có nhiều biến động.

3. Sinh viên chuyên ngành Quan hệ quốc tế và Khoa học chính trị: Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho việc nghiên cứu về chính sách đối ngoại Mỹ và các vấn đề an ninh khu vực.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế: Giúp hiểu rõ bối cảnh chính trị, kinh tế và xã hội Trung Đông để thiết kế các chương trình hỗ trợ phù hợp, hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách “quyền lực thông minh” của Obama khác gì so với chính sách của Bush?
   Chính sách của Obama kết hợp linh hoạt giữa sức mạnh cứng và sức mạnh mềm, tập trung vào ngoại giao đa phương và đối thoại, trong khi Bush chủ yếu sử dụng sức mạnh quân sự và chính sách cứng rắn.

2. Mỹ có rút hoàn toàn quân khỏi Trung Đông trong giai đoạn 2009-2012 không?
   Mỹ đã rút phần lớn quân khỏi Iraq nhưng vẫn duy trì lực lượng tại các căn cứ chiến lược ở Kuwait, Bahrain và Israel để ứng phó các mối đe dọa an ninh.

3. Mỹ đã hỗ trợ như thế nào cho Israel trong giai đoạn này?
   Mỹ duy trì viện trợ quân sự khoảng 3 tỷ USD mỗi năm, cung cấp vũ khí hiện đại và tổ chức các cuộc diễn tập quân sự chung nhằm củng cố tiềm lực quốc phòng Israel.

4. Chính sách Mỹ đối với Iran có thay đổi gì không?
   Mỹ ưu tiên giải pháp ngoại giao trong vấn đề hạt nhân Iran nhưng vẫn duy trì sức ép kinh tế và răn đe quân sự nhằm ngăn chặn phổ biến vũ khí hủy diệt.

5. Mỹ đã can thiệp như thế nào vào phong trào “Mùa xuân Arab”?
   Mỹ ủng hộ các phong trào dân chủ hóa, tài trợ cho các tổ chức xã hội và lực lượng đối lập, đồng thời phối hợp với NATO trong các chiến dịch quân sự như ở Libya nhằm thay đổi các chế độ không thân Mỹ.

Kết luận

• Trung Đông giữ vị trí chiến lược và là nguồn cung năng lượng quan trọng, khiến Mỹ không thể từ bỏ khu vực dù có điều chỉnh chính sách.
• Chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Obama chuyển sang “quyền lực thông minh”, kết hợp linh hoạt giữa sức mạnh cứng và mềm nhằm tăng cường ảnh hưởng.
• Tiến trình hòa bình Trung Đông vẫn bế tắc, trong khi các mối đe dọa an ninh như khủng bố và vấn đề hạt nhân Iran vẫn là thách thức lớn.
• Mỹ duy trì viện trợ quân sự lớn cho các đồng minh chiến lược, đồng thời can thiệp chính trị qua phong trào “Mùa xuân Arab” để bảo vệ lợi ích.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào ngoại giao đa phương, phát triển kinh tế xã hội và kiểm soát vũ khí hủy diệt nhằm ổn định khu vực và bảo vệ lợi ích quốc gia.

Các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách cần tiếp tục theo dõi và phân tích các diễn biến chính trị tại Trung Đông để đề xuất các chiến lược phù hợp, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế nhằm duy trì hòa bình và ổn định khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu, Kết luận và danh mục Tài liệu tham khảo, kết cấu của luận văn bao gồm 3 chƣơng: CHƢƠNG 1: “NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH QUYỀN OBAMA ĐỐI VỚI TRUNG ĐÔNG”, trình bày khái quát về khu vực Trung Đông và sự can dự của Mỹ vào khu vực từ đầu thập niên 1990 đến năm 2008. CHƢƠNG 2: “CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH QUYỀN TỔNG THỐNG OBAMA ĐỐI VỚI KHU VỰC TRUNG ĐÔNG”, phân tích về chính sách (mục tiêu, chủ trƣơng và biện pháp triển khai) của Chính quyền Obama CHƢƠNG 3: “ĐÁNH GIÁ VỀ CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH QUYỀN OBAMA ĐỐI VỚI KHU VỰC TRUNG ĐÔNG”, đƣa ra những đánh giá về kết quả triển khai chính sách, tác động và dự báo về chính sách của Mỹ đối với khu vực Trung Đông sau năm 2012. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH QUYỀN OBAMA ĐỐI VỚI TRUNG ĐÔNG 1. Tình hình Trung Đông và sự can dự của Mỹ vào khu vực từ đầu thập niên 1990 đến năm 2008 1.

Khái quát về khu vực Trung Đông Do tính chất phức tạp và đang dạng về địa lý, chính trị, văn hóa và tôn giáo nên hiện nay trên thế giới không có một quan điểm thuần nhất về khu vực Trung Đông. Đây là vùng đất giao thoa giữa 3 châu lục Á - Âu - Phi và cũng là xác định một vùng văn hóa, vì thế nó không có biên giới chính xác. Trái lại, đang tồn tại một số cách phân loại khác nhau về Trung Đông, tùy theo những đặc điểm, yêu cầu và mục đích của ngƣời phân loại. Theo cách phân loại dựa trên tính chất và đặc điểm địa lý, khu vực Trung Đông (Trung Cận Đông) là hai cách gọi dùng để chỉ cùng một khu vực.

Vùng “Trung Cận Đông” có tính ƣớc lệ hơn, đƣợc ngƣời châu Âu dùng để chỉ những thuộc địa của Đế chế Ottoman, gần nhƣ hƣớng hoàn toàn về Địa Trung Hải. Đó là một thuật ngữ cổ điển “levant” (phƣơng Đông - chỉ hƣớng mặt trời mọc). Thuật ngữ này trong một thời kỳ dài đƣợc dùng để chỉ khu vực nằm ở phía Đông Địa Trung Hải. Còn “Trung Đông” là cách gọi trƣớc đây do ngƣời Anh tạo ra, kể từ đầu thế kỷ XX.

Nó đƣợc sử dụng chủ yếu từ năm 1945, để chỉ khu vực trải rộng từ Libya tới Afghanistan. Dựa theo tính chất văn hóa, khu vực Trung Đông bao gồm phía đông của thế giới Ả-rập, từ phía Đông của Libya và “thung lũng bất tử” của sông Nil trải rộng tới tận phía Đông của Afghanistan. Theo cách gọi này, khu vực Trung Đông bao gồm các quốc gia Arab ở Tây Á và 3 nƣớc châu Phi là Libya, Ai Cập và Sudan. Israel không thuộc thế giới Arab; Pakistan thuộc về thế giới Ấn Độ.

10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ở thế giới phƣơng Tây, khu vực Trung Đông thƣờng đƣợc coi là một vùng cộng đồng đa số các quốc gia hồi giáo Ả-rập. Tuy nhiên, khu vực Trung Đông lại bao gồm nhiều nền văn hóa và các nhóm dân tộc riêng biệt nhƣ Arab, syria, Azerbajian, Berber, Chaldean, Druze, Hy Lạp, Do Thái, Kurd, Maronites, Ba Tƣ và Thổ. Đa số các định nghĩa của phƣơng Tây (cả trong những cuốn sách tham khảo và trong sử dụng thông thƣờng) về khu vực Trung Đông là “các quốc gia ở Tây Nam Á, từ Iran tới Ai Cập”. Một cách nhìn nhận khác của ngƣời châu Á, thì khu vực Trung Đông (không tính Bắc Phi) đƣợc gọi là khu vực Tây Á, để phân biệt với khu vực Trung Á và Nam Á.

Một định nghĩa đƣợc sử dụng rộng rãi khác về khu vực Trung Đông là của công nghiệp hàng không, đƣợc duy trì trong tổ chức tiêu chuẩn của Hiệp hội Vận chuyển Hàng không Quốc tế. Theo định nghĩa này (tới đầu năm 2006), Trung Đông là khu vực bao gồm 16 quốc gia và vùng lãnh thổ là Bahrain, Ai Cập, Iran, Iraq, Israel, Jordan, Kuwait, Lebanon, Palestine, Oman, Qatar, Arab Saudi, Sudan, Syria, Các Tiểu Vƣơng quốc Ả-rập Thống nhất (UAE) và Yemen. Theo phân loại dựa trên cơ sở địa - chính trị - kinh tế của Ngân hàng Thế giới (WB), khu vực Trung Đông bao gồm 6 nƣớc trong Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh - GCC (Arab Saudi, Bahrain, Qatar, UAE, Kuwait, và Oman) và các nƣớc Jordan, Iran, Iraq, Israel, Libya, Malta, Palestine, Syria, Yemen. Trong khuôn khổ tài liệu này, với trọng tâm là nghiên cứu về an ninh - chính trị, nên khu vực Trung Đông đƣợc tính bao gồm 14 quốc gia và vùng lãnh thổ là thuộc khu vực Tây Á: Arab Saudi, Bahrain, Qatar, Các Tiểu Vƣơng quốc Ả-rập Thống nhất (UAE), Kuwait, Jordan, Iran, Iraq, Israel, Libya, Palestine, Syria, Yemen và Oman.

Khu vực Trung Đông có tổng diện tích khoảng 5,5 triệu km2, chiếm 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khoảng 1,15% diện tích bề mặt trái đất. Đây là khu vực khô cằn, chủ yếu là các hoang mạc và sa mạc cát lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, Trung Đông là khu vực giàu tài nguyên thiên nhiên, nhất là dầu mỏ và khí đốt. Tính đến giữa năm 2012, dân số khu vực Trung Đông khoảng 229 triệu ngƣời với tỷ lệ gia tăng dân số khoảng 1,9%/năm.

Các quốc gia khu vực Trung Đông đều thuộc vào một trong các mô hình thể chế nhà nƣớc nhƣ Cộng hòa Hồi giáo, Quân chủ Lập hiến hoặc Quân chủ Hồi giáo Chuyên chế. Ngoại trừ Israel, tại nhiều nƣớc Trung Đông, sự phát triển của quốc gia đều bị hạn chế bởi thể chế chính trị, nạn tham nhũng, các khoản ngân sách khổng lồ dành cho quốc phòng, cũng nhƣ sự phụ thuộc của nền kinh tế vào dầu mỏ. So với các khu vực khác, thể chế chính trị tại Trung Đông bị đánh giá là kém hiệu quả, bởi nhiều nguyên nhân nhƣ tôn giáo, xung đột, chiến tranh triền miên, nguồn lợi dầu mỏ, sự can dự của các quốc gia bên ngoài… Các nƣớc Trung Đông đều có những cơ chế và cơ quan lập pháp, nhƣng trên thực tế, các Nghị viện (Quốc hội) có rất ít thực quyền. Quyền lực tập trung chủ yếu vào các cơ quan hành pháp, gồm Nhà vua (Quốc vƣơng), Tổng thống (hoặc Thủ tƣớng) và các Bộ trƣởng.

Trung Đông là khu vực giàu có về tài nguyên, nhất là dầu mỏ - tài nguyên đặc biệt quan trọng, luôn chiếm vị trí chi phối nền kinh tế khu vực và đóng vai trò lớn trong nền kinh tế thế giới. Trên bản đồ dầu mỏ thế giới, Trung Đông đƣợc mệnh danh là “rốn dầu thế giới”, khi chiếm tới hơn 53,8% tổng trữ lƣợng dầu mỏ đƣợc phát hiện trên toàn cầu, tƣơng đƣơng khoảng 796,8 tỷ thùng (nhiều số liệu cho rằng, trữ lƣợng dầu mỏ của Trung Đông còn lên tới trên 66% tổng trữ lƣợng toàn cầu), trong đó các nƣớc có trữ lƣợng dầu mỏ lớn đã đƣợc phát hiện nhƣ Arab Saudi (khoảng 18%, tƣơng đƣơng 165,5 tỷ thùng); Iran (10,4%, tƣơng đƣơng 155 tỷ thùng); Iraq (9,5%, tƣơng đƣơng 141 tỷ thùng)… Cùng với dầu mỏ, nguồn khí đốt của Trung Đông cũng chiếm 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] một vị trí quan trọng trên bản đồ chính trị và kinh tế thế giới. Theo số liệu tính toán của Tổ chức các nƣớc Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), tính đến cuối năm 2011, trữ lƣợng khí đốt đƣợc phát hiện của khu vực Trung Đông vào khoảng 79. Các quốc gia có trữ lƣợng khí đốt lớn là Iran (khoảng 33.620 tỷ m3), Qatar (khoảng 25.100 tỷ m3), Arab Saudi (khoảng 8.200 tỷ m3)1 Trung Đông cũng là khu vực sản xuất tới 32,6% sản lƣợng dầu thô của thế giới mỗi ngày (tƣơng đƣơng khoảng 23 triệu thùng/ngày).

Trong năm 2011, mỗi ngày Trung Đông xuất khẩu đến 19,7 triệu thùng dầu (đa số là dầu thô) và chiếm tới 36,2% tổng lƣợng dầu xuất khẩu của toàn thế giới. Trên thị trƣờng khí đốt tự nhiên, Trung Đông cũng là khu vực đứng thứ 3 về sản xuất khí đốt tự nhiên. Năm 2011, Trung Đông sản xuất đƣợc khoảng 515 tỷ m3 khí đốt, chiếm 15,4% tổng sản xuất khí đốt tự nhiên của thế giới.2 Về địa kinh tế, Trung Đông đƣợc mệnh danh là “rốn dầu của thế giới”, đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong đảm bảo nguồn cung năng lƣợng cho nền kinh tế thế giới nói chung và kinh tế Mỹ nói tiêng. Theo Báo cáo hàng năm của Tổ chức Dầu lửa Thế giới (OPEC; 2012), đến năm 2011, trữ lƣợng dầu lửa đã thăm dò của toàn khu vực Trung Đông chiếm tới 54% tổng trữ lƣợng toàn cầu; trữ lƣợng khí đốt chiếm gần 41% tổng trữ lƣợng toàn cầu; ngành công nghiệp dầu mỏ của khu vực sản xuất 33% tổng sản lƣợng dầu mỏ và 16% tổng sản lƣợng khí đốt toàn thế giới.

Sản lƣợng dầu khí của Trung Đông chủ yếu dành cho xuất khẩu (gần 90% sản lƣợng dầu và 26% sản lƣợng khí). Trong khi đó, Mỹ là quốc gia đứng đầu thế giới về tiêu thụ dầu (năm 2011, tiêu thụ 19,2 triệu thùng dầu/ngày, chiếm 22% tổng sản lƣợng tiêu thụ thế giới), trong đó Mỹ phải nhập khẩu tới trên 56% (năm 2011 nhập khẩu 1 OPEC, Annual Statistical Bulletin 2012, http://www.org/opec_web/en/publications/202.htm 2 OPEC, Annual Statistical Bulletin 2012, Tlđd. 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10,6 triệu thùng dầu/ngày). Lƣợng dầu nhập khẩu từ Trung Đông của Mỹ chiếm từ 15 - 20% tổng sản lƣợng nhập khẩu của Mỹ.

Chính vì vậy, ngay từ những năm đầu của thế kỷ 20, giới chức Mỹ đã khẳng định, nguồn dầu lửa của khu vực Trung Đông là món quà vô giá của lịch sử thế giới, có tầm quan trọng quyết định đến “sức mạnh chiến lƣợc” của Mỹ. Tình hình khu vực Trung Đông từ năm 1990 đến năm 2008 Từ những năm 1990 trở lại đây, kinh tế của các nƣớc khu vực Trung Đông đạt đƣợc một số tiến bộ. Trong giai đoạn 1990 - 2000, tăng trƣởng kinh tế của các nƣớc khu vực đạt mức trên 3%, trong đó một số quốc gia có mức tăng trƣởng cao nhƣ Lebanon (7,2%), Jordan (5,1%), Iran (4,2%)… Từ năm 2001 - 2008, các quốc gia Trung Đông luôn nằm trong danh sách các nƣớc có tốc độ tăng trƣởng nhanh trên thế giới, với tốc độ tăng trƣởng luôn đạt mức xấp xỉ 6%/năm. Sự tăng trƣởng nhanh này, trƣớc hết là nhờ vào việc giá dầu thế giới liên tục tăng.

Một nguyên nhân khác là nhiều nƣớc đã và đang thực hiện cải cách, chuyển đổi kinh tế sang cơ chế thị trƣờng, mở rộng trao đổi thƣơng mại thế giới, nhằm giảm bớt sự phụ thuộc của nền kinh tế vào dầu mỏ. Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều nhà phân tích, vài chục năm qua, do bị kìm hãm bởi các chế độ chuyên chế (trung bình, mỗi vị vua Arab nắm giữ quyền hành 20 năm) nên thế giới Arab Hồi giáo đã bị thụt lùi rất rõ.