mở đầu của thế kỷ XXI, nước Nga đang dần tìm được cho mình con đường phát triển phù hợp, một nhiệm vụ cấp thiết mà nước Nga phải tập trung nỗ lực giải quyết trong những năm tới. Nga hiện nay vẫn là một cường quốc quân sự, có một nền công nghệ quân sự và vũ trụ, nguồn nhân lực khoa học và trí tuệ dồi dào, một nền văn hoá Nga tiên tiến, một lãnh thổ rộng lớn có tài nguyên phong phú, lại tiếp giáp với hai trung tâm kinh tế lớn của thế giới là Tây Âu và châu Á - Thái Bình Dương. Với những tiềm năng như vậy, vươn lên tầm cỡ của một thế lực toàn cầu đối với Nga chỉ còn là vấn đề thời gian. Nhưng trước mắt, Nga tập trung vào việc củng cố nhà nước Nga, xây dựng môi trường khu vực, quốc tế ổn định, hòa bình, hợp tác đa phương phát triển kinh tế.
Do đó, một mặt Nga tạo ra cho mình một vị thế tương xứng với NATO tại Châu Âu, mặt khác cũng khẳng định nhân tố Nga trong cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương. Vị thế Liên bang Nga cho phép Nga hội tụ được cả sức mạnh kinh tế Tây Âu và kinh tế châu Á - Thái Bình Dương. Như vậy, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan cùng với các nền kinh tế mới nổi ở Đông Nam Á đã góp phần làm nên một “châu Á thần kỳ”, dẫn đến sự chuyển dịch cán cân thương mại toàn cầu về phía Đông Á. Vị trí và tầm quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương thời kỳ sau Chiến tranh Lạnh.
Xét trên góc độ địa chính trị và địa kinh tế thì khu vực châu Á - Thái Bình Dương tiếp giáp với nhiều đại dương, trong đó Thái Bình Dương là “cửa ngõ”, “yết hầu” nối liền nước Mỹ với thế giới. Hiện nay, dân số ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương chiếm khoảng 1/2 dân số thế giới, là khu vực có trữ lượng dầu mỏ, khí đốt rất lớn và tập trung sự trỗi dậy kinh tế của nhiều 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nước, qua đó Mỹ có thể dựa vào trào lưu kinh tế toàn cầu hóa để mở rộng quan hệ mậu dịch ở khu vực đang rất hấp dẫn đối với Mỹ [7; tr. Về phía Mỹ, việc xây dựng một cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương tuyệt nhiên không phải là một ảo tưởng chính trị. Kế hoạch này trước hết bắt nguồn từ lý do kinh tế.
Châu Á - Thái Bình Dương rộng gấp hai lần châu Âu và Mỹ, trải dài từ bờ biển Tây Nam nước Mỹ đến tận phía Bắc, băng qua eo biển Bering đến Nga xuôi về phía Nam đến tận Australia, chiếm tới 2/3 dân số thế giới, đó thực sự là một thị trường khổng lồ, hiện đang nóng lên bởi chỉ số tăng trưởng kinh tế rất cao và sự nổi lên của các NIE. Sức mạnh kinh tế đang lên của khu vực này dễ nhận thấy qua cấu trúc mậu dịch của Mỹ. Sức hấp dẫn kinh tế của khu vực kèm theo lợi thế về các hiệp ước an ninh song phương tại khu vực đã làm cho giấc mơ Mỹ về một cộng đồng mở rộng trở nên gần gũi hơn bao giờ hết. Xét về vị trí chiến lược, Nhật Bản chính là mắt xích cốt yếu trong vành đai đó.
Nước Mỹ sẽ làm tất cả để Nhật Bản trở nên hùng cường về kinh tế trong thế kỷ mới, chia sẻ và chuyển giao các công nghệ hàng đầu, mở rộng thị trường cho Nhật Bản, dìu dắt Nhật Bản chuyển sang nền kinh tế mở. Trong “Chiến lược quốc gia cho thế kỷ XXI”, Mỹ xác định khu vực châu Á - Thái Bình Dương là một nhân tố quan trọng đối với an ninh quốc gia của nước Mỹ. Châu Á - Thái Bình Dương là khu vực theo Mỹ có nhiều cái “nhất” như: nền kinh tế phát triển sôi động nhất, tập trung nhiều của cải nhất và có lực lượng quân sự dày đặc nhất. Vì vậy, mục tiêu của chiến lược an ninh châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ là tăng cường quyền lãnh đạo và quyền khống chế của mình đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Với vị trí đặc biệt, vừa ở Thái Bình Dương, vừa ở Đại Tây Dương, Mỹ muốn nắm vai trò lãnh đạo ở châu Á - Thái Bình Dương và củng cố hợp tác với các nước trong khu vực. Mục tiêu của Mỹ tại khu vực là: ổn định, tự do lưu thông, phát 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com triển kinh tế và không bị cản trở. Mỹ không đứng về phe nào trong cuộc tranh chấp lãnh thổ và kêu gọi các bên giải quyết tranh chấp bằng các phương pháp hòa bình và theo công ước quốc tế.31] Thực tế ở khu vực này đang tập trung sự chú ý của nhiều nước lớn và nhiều tổ chức quốc tế quan trọng. Vì vậy, đây là nơi đang tập trung nhiều mâu thuẫn về lợi ích có tính chiến lược của một số nước lớn đối trọng với lợi ích quốc gia Mỹ, đặc biệt những nước đang cạnh tranh với Mỹ để giành quyền khống chế khu vực này về chính trị và kinh tế.
Bước sang thế kỷ XXI, khu vực châu Á - Thái Bình Dương có những thay đổi mang tính căn bản: Thứ nhất, sức mạnh chính trị và tốc độ phát triển kinh tế của khu vực này tăng lên nhanh chóng so với các khu vực khác trên thế giới. Hiện nay, xuất khẩu của khu vực châu Á - Thái Bình Dương chiếm 30% tổng lượng xuất khẩu của thế giới, kim ngạch thương mại mỗi năm giữa khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Mỹ vượt 1000 tỉ đô la Mỹ (USD), dự trữ ngoại hối chiếm 2/3 tổng lượng của thế giới. Thứ hai, sự trỗi dậy của Trung Quốc một mặt đã đem đến cơ hội để kinh tế các nước xung quanh phát triển, mặt khác lại làm cho họ cảm thấy buồn phiền và lo lắng. Thứ ba, các quốc gia sở hữu hạt nhân ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương không ngừng tăng lên, sự theo đuổi của các tổ chức phi chính phủ đối với vũ khí hủy diệt hàng loạt và việc triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo của Mỹ ở khu vực này, đều có khả năng dẫn đến cuộc chạy đua vũ trang ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương thêm gay gắt.
Thứ tư, cơ chế hợp tác đa phương khu vực không ngừng tăng làm cho khả năng xuất hiện nhất thể hóa khu vực cũng tăng lên. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khu vực châu Á - Thái Bình Dương không chỉ là một trong những khu vực có dân số đông nhất thế giới, mà còn là một trong những khu vực có nền kinh tế phát triển sôi động nhất và tập trung nhiều của cải nhất. Đồng thời, khu vực này còn là một trong những khu vực có lực lượng quân sự dày đặc nhất, tiềm lực phát triển quân sự lớn nhất và vấn đề phổ biến vũ khí hạt nhân nghiêm trọng nhất thế giới. Bước sang thế kỷ XXI, khu vực châu Á - Thái Bình Dương sẽ có mức sống cao nhất trên thế giới.
Vì vậy, bất kể về lĩnh vực kinh tế, hay là an ninh, đối với Mỹ khu vực châu Á - Thái Bình Dương ngày càng trở nên quan trọng. Châu Á - Thái Bình Dương là khu vực phục hồi nhanh nhất và đạt tốc độ tăng trưởng cao nhất sau những tác động sâu sắc của cuộc khủng hoảng tài chính - kinh tế toàn cầu. Sự tăng trưởng chung của khu vực này dự báo vượt tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế thế giới nhờ nhu cầu nội địa và buôn bán nội khối tăng giúp bù đắp sự suy giảm xuất khẩu sang các nền kinh tế phát triển. Những thách thức mới trên lĩnh vực an ninh đối với khu vực này mới đáng lo ngại, bởi châu Á - Thái Bình Dương là khu vực hết sức quan trọng về chính trị, kinh tế, văn hóa, an ninh.
trên thế giới. Những vụ tranh chấp về biển, đảo giữa các nước ở khu vực Đông Bắc Á vẫn tiềm ẩn nguy cơ căng thẳng trong các mối quan hệ song phương hoặc đa phương về an ninh ở châu Á - Thái Bình Dương. Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc luôn đặt quân đội của họ ở Đông Bắc Á trong tình trạng báo động cao, sẵn sàng cho một cuộc chiến tranh. Những động thái đó đã làm bật lên những thách thức lớn về an ninh đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Những thách thức trên lĩnh vực an ninh ở khu vực này đang là điều đáng lo ngại, bởi châu Á - Thái Bình Dương là khu vực hết sức quan trọng về chính trị, kinh tế, văn hóa, an ninh. trên thế giới. Diễn đàn hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) được thành lập năm 1989 tại Australia nhằm thúc đẩy hơn nữa tăng trưởng kinh tế 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và thịnh vượng trong khu vực và củng cố cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương. APEC tự hào đại diện cho một khu vực kinh tế phát triển năng động nhất thế giới.
Như vậy, khu vực châu Á - Thái Bình Dương có vị trí, vai trò rất quan trọng đối với lợi ích của Mỹ. Vì vậy, Mỹ đang kiếm tìm một cơ chế an ninh thích hợp để lôi kéo, ràng buộc chặt chẽ các nước ở khu vực này phục vụ cho ý đồ củng cố địa vị lãnh đạo trên toàn thế giới của Mỹ trong thế kỷ XXI. Lợi ích chiến lƣợc của Mỹ trong chính sách đối với châu Á - Thái Bình Dƣơng thời kỳ sau Chiến tranh Lạnh Sự thay đổi của tình hình thế giới sau Chiến tranh Lạnh tác động mạnh mẽ tới khu vực châu Á. Trong thời kỳ thế giới phân thành hai cực, châu Á được xem là khu vực đối đầu nóng bỏng của hai hệ tư tưởng, các nước lớn đều tăng cường sự hiện diện của mình tại đây nhằm thiết lập sự ảnh hưởng của mình tại khu vực này, chính vì thế đã biến châu Á trở thành một trong những “chiến trường” của Chiến tranh Lạnh.
Tuy nhiên, khi trật tự hai cực sụp đổ thay vào đó là sự hình thành một trật tự đơn cực do Mỹ đứng đầu thì cũng là lúc các cường quốc giảm dần sự hiện diện của mình tại châu Á.