Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách bảo hiểm y tế Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách bảo hiểm y tế trên địa bàn huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị Chương 3: Phương hướng và các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách BHYT trên địa bàn huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM Y TẾ 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm chính sách công Những quan niệm đầu tiên về chính sách công xuất hiện cùng với sự ra đời của nền dân chủ Hy Lạp và nhà nước. Nhà nước có vai trò quản lý và vai trò xã hội quan trọng.
Để thực hiện các vai trò, chức năng này nhà nước ban hành chính sách công với tính chất là một công cụ hữu hiệu để nhà nước quản lý và tạo điều kiện cho kinh tế - xã hội phát triển. Ở các nước phát triển và các tổ chức kinh tế quốc tế, thuật ngữ “Chính sách công” được sử dụng rất phổ biến. Có thể nêu ra một số quan niệm sau: - Chính sách công là một tập hợp các quyết định có liên quan lẫn nhau của một nhà chính trị hay một nhóm các nhà chính trị gắn liền với việc lựa chọn các mục tiêu và các giải pháp để đạt các mục tiêu đó (William Jenkin, 1978). - Chính sách công là một kết hợp phức tạp những sự lựa chọn liên quan lẫn nhau, bao gồm cả các quyết định không hành động, do các cơ quan nhà nước hay các quan chức nhà nước đề ra (William N.
- Chính sách công bao gồm các quyết định chính trị để thực hiện các chương trình nhằm đạt được những mục tiêu xã hội (Charle L. Cochran and Eloise F. - Chính sách công là một quá trình hành động hoặc không hành động của chính quyền để đáp lại một vấn đề công cộng. Nó được kết hợp với các cách thức và mục tiêu chính sách đã được chấp thuận một cách chính thức, cũng như các quy định và thông lệ của các cơ quan chức năng thực hiện những chương trình (Kraft and Furlong, 2004).
11 Từ nghiên cứu những cách tiếp cận khác nhau của các tác giả, PGS. Nguyễn Hữu Hải trong “Chính sách công - Những vấn để cơ bản” đã đưa ra khái niệm về chính sách công như sau: Chính sách công là kết quả ý chí chính trị của nhà nước được thể hiện bằng một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau, bao hàm trong đó định hướng mục tiêu và cách thức giải quyết những vấn đề công trong xã hội. Khái niệm trên vừa thể hiện đặc trưng của chính sách công là do nhà nước chủ động xây dựng để tác động trực tiếp lên các đối tượng quản lý một cách tương đối ổn định, cho thấy bản chất của chính sách công là công cụ định hướng cho hành vi của các cá nhân, tổ chức phù hợp với thái độ chính trị của nhà nước trong việc giải quyết những vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội. Để đạt được mục tiêu đề ra, trước hết chính sách phải tồn tại trong thực tế, nghĩa là chính sách phải thể hiện được vai trò định hướng hành động theo những mục tiêu nhất định.
Điều kiện tồn tại của một chính sách công là tổng hoà những tác động tích cực của hệ thống thể chế do nhà nước thiết lập và tinh thần nghiêm túc thực hiện, tự chủ, sáng tạo của các chủ thể tham gia giải quyết vấn đề chính sách trong một phạm vi không gian và thời gian nhất định. Điều kiện bảo đảm cho sự tồn tại được thể hiện bằng các nguồn lực con người, nguồn lực tài chính, môi trường chính trị, pháp lý, văn hóa xã hội và cả sự bảo đảm bằng nhà nước [15]. Khái niệm chính sách bảo hiểm y tế Chính sách BHYT của Việt Nam được bắt đầu được triển khai từ năm 1992. Ngày 15/8/1992, Chính phủ ban hành Điều lệ BHYT kèm theo Nghị định 299/HĐBT.
Từ khi ra đời Điều lệ BHYT đầu tiên, trải qua 27 năm thực hiện, với nhiều lần sửa đổi, bổ sung, BHYT đã tạo nên những thay đổi quan trọng không chỉ về cơ chế, chính sách tài chính y tế mà còn tác động đến nhiều mặt của hoạt động KCB cho nhân dân và đã đạt được những kết quả nhất định, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước trong việc phát triển BHYT. 12 Cụ thể, chính sách BHYT của nước ta đã qua 6 lần sửa đổi, bổ sung thông qua 6 Nghị định của Chính phủ, đó là: Nghị định số 47/CP, Nghị định số 58/1998/NĐ-CP, Nghị định số 63/2005/NĐ-CP, Nghị định số 62/2009/NĐ- CP, Nghị định số 105/2014/NĐ-CP, Nghị định số 146/2018/NĐ-CP. Các văn bản sửa đổi, bổ sung trên đã làm cho chính sách BHYT ngày càng phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ của đất nước. Từ khi ra đời cho đến nay, chính sách BHYT luôn là một bộ phận quan trọng trong hệ thống ASXH, đã được thể chế hóa bằng Luật BHYT, được Quốc hội Khóa XII, kỳ họp thứ 4 thông qua ngày 14/11/2008.
Bản chất của BHYT là hình thức bảo hiểm mang tính cộng đồng chia sẻ sâu sắc được áp dụng trong lĩnh vực KCB và chăm sóc sức khỏe cho mọi người, không vì mục tiêu lợi nhuận, do Nhà nước tổ chức thực hiện và các đối tượng có trách nhiệm tham gia theo quy định của pháp luật. Chính vì vậy, chính sách BHYT Việt Nam chịu sự QLNN của Bộ Y tế về BHYT, của Bộ Tài chính về chế độ chính sách đối với quỹ BHYT. Cũng như hầu hết các quốc gia trên thế giới, Việt Nam thừa nhận quan điểm của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) với cách tiếp cận BHYT là một nội dung thuộc ASXH và là loại hình bảo hiểm phi lợi nhuận, nhằm đảm bảo chi phí y tế cho người tham gia khi gặp rủi ro, ốm đau, bệnh tật. Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT ngày 13 tháng 06 năm 2014 thì BHYT là hình thức bảo hiểm bắt buộc được áp dụng đối với các đối tượng theo quy định của Luật này để chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận do Nhà nước tổ chức thực hiện [23].
Qua nhiều năm thực hiện, chính sách BHYT đã tạo được sự đoàn kết, tương thân, tương ái, chia sẻ mang tính cộng đồng, giúp đỡ nhau lúc khó khăn, hoạn nạn. Phát triển BHYT sẽ là tiền đề và điều kiện để thực hiện tốt các chính sách ASXH, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Thực 13 hiện được mục tiêu BHYT toàn dân, thì hệ thống ASXH quốc gia ngày càng vững mạnh, giảm được gánh nặng chi từ nguồn NSNN. Như vậy, chính sách BHYT là hình thức bảo hiểm được áp dụng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe do Nhà nước tổ chức thực hiện và các đối tượng có trách nhiệm tham gia theo quy định của Luật Bảo hiểm y tế.
Mục tiêu chính của chính sách BHYT là hướng đến bao phủ toàn dân, đảm bảo việc chăm sóc sức khỏe và tiếp cận các dịch vụ y tế công bằng, bình đẳng đối với các nhóm đối tượng khác nhau trong xã hội. Khái niệm thực thi chính sách bảo hiểm y tế Đã có rất nhiều quan điểm về chính sách công được đưa ra trên thế giới như: - Thực thi chính sách công phản ánh một quá trình thay đổi phức tạp mà các quyết định của nhà nước được chuyển thành các chương trình, thủ tục, các quy định, hoặc các hoạt động nhằm đạt được những cải thiện xã hội - Theo Amy DeGroff, Margaret Cargo. - Thực thi chính sách công là một quá trình lặp đi lặp lại, trong đó các ý tưỏng được thể hiện trong chính sách công được biến đổi thành hành vi, được thể hiện thành hành động xã hội. Thông thường, hành động xã hội được biến đổi từ chính sách nhằm đạt được sự cải thiện xã hội; và thường được thể hiện phổ biến nhất dưới dạng các chương trình, thủ tục, quy định và hành động - Theo Ottoson và Green.
- Thực thi chính sách công bao gồm tất cả các hoạt động được thiết kế để thực hiện các chính sách công đã được thông qua bởi cơ quan lập pháp. Vì các chính sách công có những tác động mong muốn hoặc có chủ định, nên chúng phải được chuyển thành các chương trình và các dự án mà sau đó được thực hiện để đạt được một tập hợp các mục tiêu hoặc mục đích - Theo Thomas Dye. 14 Từ những quan điểm trên có thể hiểu rằng: Thực thi chính sách công là quá trình đưa chính sách công vào thực tiễn đời sống xã hội thông qua việc ban hành các văn bản, chương trình, dự án thực thi chính sách công và tổ chức thực hiện chúng nhằm hiện thực hóa mục tiêu chính sách công. Thực thi chính sách là một trong những giai đoạn quan trọng của chu trình chính sách công, nếu thiếu công đoạn này thì chu trình chính sách không thể tồn tại.
Tổ chức thực thi chính sách công là trung tâm kết nối các bước trong chu trình chính sách công thành một hệ thống, nhất là với hoạch định chính sách. So với các khâu khác trong chu trình chính sách, tổ chức thực thi có vị trí đặc biệt quan trọng, vì đây là bước hiện thực hóa chính sách trong đời sống xã hội [15]. Theo Wayne Hayes, có bốn khả năng xảy ra: (1) Chính sách công tốt và thực hiện tốt dẫn đến thành công; (2) Chính sách công tốt, nhưng thực hiện tồi dẫn đến thất bại; (3) Chính sách công tồi, nhưng thực hiện tốt dẫn đến thành công; (4) Chính sách công tồi và thực hiện tồi dẫn đến thất bại kép. Chúng ta đều nhận thấy hoạch định một chính sách tốt là hết sức khó khăn và trải qua rất nhiều công đoạn nhưng cho dù chính sách có tốt đến mấy nhưng không được tổ chức thực thi hay thực thi kém thì nó cũng không mang lại hiệu quả, không đạt được mục tiêu mà uy tín của Nhà nước còn bị ảnh hưởng.
Từ đó giúp chúng ta nhận thức được tầm quan trọng của thực thi chính sách công và chủ động tích cực tham gia vào tổ chức thực thi chính sách công một cách hiệu quả. BHYT là một trong những chính sách công quan trọng của Nhà nước nhằm mục đích ASXH, tạo nguồn tài chính quan trọng trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, góp phần tích cực trong ổn định đời sống của nhân dân, thực hiện công bằng xã hội, ổn định chính trị - xã hội, thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển.