phần mở đầu và phần kết luận, gồm 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về hoạch định chiến lƣợc trong các trƣờng học. - Chƣơng 2: Thực trạng công tác hoạch định chiến lƣợc phát triển trƣờng phổ thông song ngữ Liên cấp Wellspring. - Chƣơng 3: Hoạch định phát triển chiến lƣợc và giải pháp phát triển của trƣờng Phổ thông song ngữ Liên cấp Wellspring. 7 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƢỢC TRONG CÁC TRƢỜNG HỌC 1.
KHÁI NIỆM HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƢỢC VÀ VAI TRÒ CỦA HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƢỢC TRONG CÁC TRƢỜNG HỌC 1. Khái niệm Tùy theo quan điểm của tác giả, có nhiều khái niệm chiến lƣợc khác nhau: - Theo Ferd R. David, chiến lƣợc là những phƣơng tiện đạt tới những mục tiêu dài hạn.[4] - Theo Hofer và Schendel, chiến lƣợc thể hiện những đặc trƣng của sự phù hợp giữa nhiệm vụ của tổ chức với môi trƣờng thực hiện xung quanh nó. Chiến lƣợc, do vậy, đƣợc coi là công cụ chính để đƣơng đầu với những thay đổi của môi trƣờng bên ngoài và bên trong [8].
Một trong những chiến lƣợc phát triển kinh tế hàng đầu hiện nay là phát triển giáo dục. Khi kinh tế ngày càng phát triển, nguồn của cải xã hội tăng lên không ngừng, quy mô giáo dục ngày càng đƣợc mở rộng. Việc mở rộng hệ thống các trƣờng tiểu học dã gây sức ép tiếp tục mở rộng qui mô giáo dục trung học cơ sở, trung học phổ thông, cao đẳng, đại học. Kéo theo đó là việc thị trƣờng hóa trong lĩnh vực giáo dục đã trở thành xu hƣớng mạnh mẽ ở nhiều quốc gia chủ nghĩa xã hội.
Trƣớc những năm 1990, ở các quốc gia này việc thực hiện thị trƣờng tự do trong bất cứ lĩnh vực nào, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục là rất hạn chế. Những cải tổ về kinh tế và chính trị diễn ra ở các quốc gia này đã cho phép và khuyến khích việc phân bổ giáo dục thông qua các kênh tƣ nhân đồng thời với các kênh công lập. Do đó việc mở rộng, phát triển các trƣờng học phản ảnh sự thay đổi to lớn trong vai trò của nhà nƣớc. Việc mở rộng giáo dục liên quan tới việc phát triển nguồn lực và sự cạnh tranh ngày càng tăng do quá trình toàn cầu hóa.
Tất cả các trƣờng đều mong muốn đào tạo đƣợc học sinh, sinh viên với chất lƣợng tốt, tuy nhiên họ chỉ 8 làm đƣợc điều đó nếu có kế hoạch lâu dài, tập trung vào mục tiêu cụ thể, có chiến lƣợc rõ ràng cho sự thay đổi. Hoạch định chiến lƣợc phát triển trƣờng học là một quá trình mà qua đó các trƣờng đặt mục tiêu phát triển, đƣa ra quyết định về cách thức để đạt đƣợc mục tiêu này. Hoạch định chiến lƣợc là nội dung rất quan trọng của quản trị chiến lƣợc, bao gồm các nội dung công việc là xác định viễn cảnh và sứ mạng của tổ chức, phân tích môi trƣờng bên trong để nhận diện những điểm mạnh và điểm yếu của tổ chức; phân tích môi trƣờng bên ngoài để nhận diện các cơ hội và thách thức qua đó xem xét lại các mục tiêu, lựa chọn các chiến lƣợc. Quy trình hoạch định chiến lƣợc trong kinh doanh gồm có 5 bƣớc: thiết lập mục tiêu (nguyện vọng của cổ đông, khả năng tài chính, cơ hội), đánh giá thực trạng (đánh giá môi trƣờng kinh doanh, đánh giá nội lực), xây dựng chiến lƣợc, chuẩn bị và thực hiện kế hoạch chiến lƣợc, đánh giá và kiểm soát kể hoạch.
Nƣớc ta đã gia nhập tổ chức thƣơng mại (WTO), vấn đề toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế vừa tạo ra quá trình hợp tác để phát triển, vừa là quá trình cạnh tranh gay gắt của các nƣớc đang phát triển để bảo vệ lợi ích quốc gia, bảo tồn bản sắc văn hoá và truyền thống của dân tộc. Những xu thế chung đó đã tạo ra những yêu cầu mới và tạo ra sự biến đổi nhanh chóng, sâu sắc đến tất cả các lĩnh vực hoạt động xã hội trên toàn cầu, trong đó có giáo dục. Giáo dục của thế giới đi vào thế kỷ 21 đã xác định 4 trụ cột quan trọng là “học để biết, học để làm, học để chung sống và học để hoàn thiện mình”. Nhà trƣờng Việt Nam phải đào tạo con ngƣời Việt Nam phát triển toàn diện với những phẩm chất tốt đẹp vốn có, đồng thời phải xác định mục tiêu cơ bản cho ngƣời học ở từng cấp học phấn đấu đạt đƣợc trong suốt quá trình học tập là biết, làm, hợp tác và tự hoàn thiện mình.
Vì vậy đổi mới lãnh đạo và quản lý giáo dục nói chung và nhà trƣờng nói riêng là một tất yếu khách quan và là sự đòi hỏi cấp thiết của xã hội trong giai đoạn hiện nay. Vai trò của hoạch định chiến lược phát triển trong các trường học 1. Tầm quan trọng của hoạch định chiến lược trong trường học Trong bất kỳ một doanh nghiệp nói chung và các trƣờng học nói riêng, hoạch định chiến lƣợc giữ vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của doanh nghiệp. - Trƣớc hết, hoạch định chiến lƣợc giữ vai trò quyết định đối với sự tồn tại và phát triển của tổ chức, nó cho biết con đƣờng đi của tổ chức, tƣơng lai của tổ chức.
Công tác hoạch định giúp các nhà quản trị nhận biết các cơ hội và nguy cơ đối với tổ chức, định hƣớng cho tổ chức trên con đƣờng đã vạch ra, từ đó đƣa ra các quyết định kịp thời thích ứng với sự thay đổi của môi trƣờng. - Công tác hoạch định là công cụ phối hợp hoạt động của các thành viên trong tổ chức, nhờ có hoạch định mà việc phối hợp nỗ lực của các cá nhân trong tổ chức có hiệu quả hơn, bởi vì hoạch định chỉ rõ hƣớng hoạt động cho cả nhà quản trị và các thành viên khác trong tổ chức thông qua việc ấn định rõ các mục tiêu quản trị. - Hoạch định chiến lƣợc giúp tổ chức tập trung, phân bổ, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực. Khi thực hiện công tác hoạch định nhà quản trị sẽ tập trung, thống kê, tổng hợp và phân tích các nguồn lực mà tổ chức có để từ đó phân phối cho phù hợp với mỗi loại nguồn lực, nhƣ vạy việc sử dụng các nguồn lực sẽ thực sự đem lại hiệu quả cao nhƣ mong muốn.
Trong môi trƣờng kinh doanh đầy biến động sẽ tạo ra các thời kỳ biến động khác nhau, vì vậy nhà quản trị sẽ xác định đƣợc các nguồn lực trong các thời kì khác nhau để lập công tác hoạch định cho mỗi thời kỳ giúp phân bổ, sử dụng các nguồn lực của tổ chức đạt đƣợc hiệu quả. Công tác hoạch định giúp cho tổ chức đối phó kịp thời với sự bất ổn định trong nội bộ tổ chức cũng nhƣ môi trƣờng bên ngoài. 10 Hoạch định tốt là cơ sở cho việc thực hiện tốt các chức năng quản trị khác, giảm bớt các hoạt động trùng lặp và dƣ thừa. Một doanh nghiệp hay moojy trƣờng học hoạch định tốt sẽ giúp tổ chức đó chủ động hơn trong các hoạt động, việc dự liệu biến động của môi trƣờng đƣợc đối phó tốt hơn và tất nhiên ngƣợc lại nếu tổ chức đó hoạch định kém sẽ gặp phải rất nhiều khó khăn trong mọi hoạt động của tổ chức.
Công tác hoạch định là thƣớc đo nguồn lực của nhà quản trị. Khi nhà quản trị thực hiện công tác hoạch định cho tổ chức thì nhà quản trị phải nắm đƣợc trình độ, năng lực làm việc của các cá nhân, nhân viên trong tổ chức để phân chia công việc cho phù hợp nhằm thực hiện đƣợc các mục tiêu đã đề ra. Bên cạnh đó trong quá trình thực hiện các mục tiêu mà nhà quản trị đã đề ra trong hoạch định thì dựa vào kết quả đạt đƣợc nhà quản trị sẽ đánh giá đƣợc các nguồn lực của tổ chức hay nói cách khách “công tác hoạch định là thƣớc đo nguồn lực của nhà quản trị”. Hoạch định chiến lƣợc phát triển một trƣờng học là một kế hoạch phát triển, trong đó đƣa ra một lộ trình rõ ràng và đơn giản, các biện pháp sử dụng tài nguyên của trƣờng học nhằm tập trung vào mục tiêu đã đặt ra.
Chiến lƣợc sẽ đƣợc dựa trên chính sách giáo dục của Bộ Giáo Dục và Đào tạo; quan điểm chỉ đạo phát triển giáo dục chung của cả nƣớc để đƣa ra một kế hoạch hành động cụ thể cho một trƣờng học trong một thời gian nhất định. Lợi ích của hoạch định chiến lược trong trường học Hoạch định chiến lƣợc đem lại cho trƣờng học những lợi ích thiết thực đó là: - Công tác hoạch định giúp các trƣờng thấy rõ hƣớng đi của mình trong tƣơng lai để các nhà quản trị xem xét và quyết định trƣờng đó nên đi theo hƣớng nào và khi nào thì đạt mục tiêu. - Công tác hoạch định giúp các nhà quản trị luôn chủ động trƣớc những thay đổi của môi trƣờng kinh doanh, thấy rõ cơ hội và nguy cơ xảy ra 11 trong kinh doanh để phân tích, đánh giá, dự báo các điều kiện môi trƣờng kinh doanh trong tƣơng lai. Từ đó giúp các trƣờng tận dụng đƣợc cơ hội, đẩy lùi nguy cơ để chiến thắng trong cạnh tranh và giành thắng lợi.
- Công tác hoạch định giúp cho trƣờng học khai thác và sử dụng tối đa các tài nguyên tiềm năng của mình, từ đó phát huy đƣợc sức mạnh tối đa của doanh nghiệp để phát triển đi lên. - Công tác hoạch định giúp cho trƣờng học phân bổ nguồn lực của mình vào các lĩnh vực trong từng thời điểm một cách hợp lý. - Công tác hoạch định giúp trƣờng học tăng sự liên kết, gắn bó với các nhân viên, quản trị viên trong việc thực hiện các mục tiêu của trƣờng học để từ đó tạo ra đƣợc sức mạnh nội bộ của trƣờng. - Công tác hoạch định giúp trƣờng học tăng doanh số từ số lƣợng học sinh, sinh viênc, tăng năng suất lao động và tăng hiệu quả quản trị, tránh đƣợc các rủi ro, tăng khả năng phòng ngừa và ngăn chặn các vấn đề khó khăn xảy ra đối với các trƣờng.
Tính tất yếu khách quan phải hoạch định chiến lược của trường học trong điều kiện kinh tế nước ta hiện nay Trong thời kỳ bao cấp, khái niệm hoạch định chiến lƣợc của một doanh nghiệp hay một trƣờng học ít đƣợc sử dụng bởi các doanh nghiệp không có trách nhiệm phải xây dựng chiến lƣợc, đặc biệt là chiến lƣợc kinh doanh đối với các trƣờng học. Nguyên nhân chủ yếu là trong thời kỳ này các doanh nghiệp hoạt động sản xuất theo chỉ tiêu pháp lệnh mà cấp trên đƣa xuống. Đối với các trƣờng học rất ít, đều đƣợc nhà nƣớc bao cấp.