Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THƢƠNG HIỆU VÀ VẬN DỤNG MARKETING TRONG DUY TRÌ VÀ PHÁT TRIỂN THƢƠNG HIỆU SẢN PHẨM CỦA DOANH NGHIỆP 1. THƢƠNG HIỆU VÀ VAI TRÒ CỦA THƢƠNG HIỆU SẢN PHẨM ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP. Thƣơng hiệu sản phẩm của doanh nghiệp. “Thương hiệu (Brand)” là thuật ngữ xuất hiện trong hoạt động sản xuất kinh doanh của con người từ xa xưa và ngày càng được sử dụng phổ biến.
Một khi hoạt động sản xuất kinh doanh càng hướng vào mục đích thỏa mãn nhu cầu của những khách hàng trên thị trường thì thuật ngữ “Thương hiệu” càng có ý nghĩa quan trọng. Ngày nay, thương hiệu trở thành một công cụ chiến lược của các doanh nghiệp để tăng khả năng cạnh tranh, thu hút khách hàng, định vị hình ảnh sản phẩm và doanh nghiệp trong tiềm thức công chúng. Theo Hiệp hội Marketing Hoa Kỳ, thương hiệu là “tên gọi, từ ngữ, khẩu hiệu, ký hiệu, biểu tượng hoặc hình vẽ, kiểu thiết kế, v. hoặc sự kết hợp của chúng nhằm xác định và phân biệt hàng hoá hoặc dịch vụ của một người bán hoặc nhóm người bán với hàng hoá và dịch vụ của các đối thủ cạnh tranh”.
Khái niệm thương hiệu này gắn liền với sản phẩm của doanh nghiệp và được gọi là thương hiệu sản phẩm. Theo định nghĩa của Tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) thì thương hiệu là một dấu hiệu (hữu hình và vô hình) đặc biệt để nhận biết một sản phẩm hàng hoá hay một dịch vụ nào đó được sản xuất hay được cung cấp bởi một cá nhân hay một tổ chức. Khái niệm thương hiệu này nhằm xác lập quyền sử dụng và sự bảo hộ đối với các chủ thương hiệu trong điều kiện nền kinh tế luôn luôn tồn tại sự cạnh tranh và có sự khác biệt trong các yếu tố của môi trường kinh doanh. Tại Việt Nam, thương hiệu được hiểu là bất kỳ những 7 z yếu tố gắn liền với sản phẩm hoặc dịch vụ nhằm làm cho chúng được nhận diện dễ dàng và khác biệt hóa với các sản phẩm cùng loại.
Cách hiểu thương hiệu như vậy cũng gắn với sản phẩm của doanh nghiệp và nhằm định vị thương hiệu của doanh nghiệp thông qua những yếu tố khác biệt. Hiệp hội Sở hữu công nghiệp Việt Nam cho rằng thương hiệu là “một khái niệm dùng để chỉ tên một doanh nghiệp, một hoặc nhiều nhãn hiệu hàng hoá, thương hiệu còn hàm chứa uy tín doanh nghiệp, chất lượng sản phẩm, tính chất, đặc thù của sản phẩm để nhận biết doanh nghiệp”. Khái niệm này đã gắn kết thương hiệu sản phẩm với thương hiệu doanh nghiệp và coi thương hiệu là một khái niệm rộng hơn nhãn hiệu, bao gồm “một hoặc nhiều nhãn hiệu hàng hóa” Để hiểu rõ khái niệm “thương hiệu sản phẩm”, cần phân biệt thương hiệu sản phẩm và thương hiệu doanh nghiệp.Thương hiệu sản phẩm hướng về một phân khúc thị trường và một nhóm khách hàng nhất định, đồng thời thường được đặt dưới trách nhiệm của bộ phận marketing trong doanh nghiệp. Khác với thương hiệu sản phẩm, thương hiệu doanh nghiệp không chỉ hướng đến các nhóm khách hàng cụ thể mà hướng tới tất cả những người có quyền lợi liên quan tới doanh nghiệp (Stakeholders) như các nhân viên, các nhà cung cấp, các nhà đầu tư, ngân hàng, các đối tác kinh doanh, v.
Các đánh giá, cảm nhận, liên tưởng của những người có liên quan đến kinh doanh của doanh nghiệp sẽ góp phần tạo nên hình ảnh thương hiệu doanh nghiệp. Thương hiệu doanh nghiệp ảnh hưởng đến toàn bộ tổ chức, gắn chặt với các giá trị mà doanh nghiệp theo đuổi. Xây dựng, duy trì và phát triển thương hiệu doanh nghiệp không chỉ là một khâu trong quá trình marketing mà là một thành phần quan trọng trong quá trình xây dựng và quản trị doanh nghiệp. Những điểm khác biệt cơ bản giữa thương hiệu doanh nghiệp và thương hiệu sản phẩm của doanh nghiệp được thể hiện ở bảng 1.1: Điểm khác biệt giữa thƣơng hiệu doanh nghiệp và thƣơng hiệu sản phẩm Điểm khác biệt Thương hiệu doanh nghiệp Thương hiệu sản phẩm Trong tâm hướng tới của Hình ảnh doanh nghiệp Hình ảnh sản phẩm thương hiệu Lãnh đạo xây dựng và Cấp lãnh đạo doanh nghiệp Cấp quản trị chức năng quản trị thương hiệu Trách nhiệm trực tiếp Toàn bộ doanh nghiệp Bộ phận marketing trong xây dựng và phát triển thương hiệu Đối tượng hướng tới Tất cả những ai có liên quan đến Khách hàng hiện tại và doanh nghiệp (Stakeholders) khách hàng mục tiêu Phương tiện xúc tiến Tất cả các phương tiện Các phương tiện xúc tiến thương hiệu truyền tin marketing Thời gian tồn tại của Dài hạn, gắn với quá trình Ngắn hạn hơn, gắn với thương hiệu phát triển của doanh nghiệp chu kỳ sống sản phẩm Tính đa dạng ít đa dạng, có thể là đơn Đa dạng hơn, một doanh nhất nghiệp có thể sử dụng nhiều thương hiệu sản phẩm Tầm quan trọng Thiên về chiến lược Thiên về chiến thuật Gắn thương hiệu Gắn duy nhất với doanh Có thể không gắn với nghiệp doanh nghiệp Những điểm khác biệt giữa thương hiệu doanh nghiệp và thương hiệu sản phẩm đòi hỏi việc xây dựng, duy trì và phát triển thương hiệu doanh nghiệp hay thương hiệu sản phẩm phải chú trọng và sử dụng những kỹ thuật khác nhau.
Khi xây dựng, duy trì và phát triển thương hiệu sản phẩm, nguồn lực thường tập trung vào một sản phẩm cụ thể, còn đối với thương hiệu doanh nghiệp thì lại tập trung vào toàn bộ quá trình hình thành, thực trạng và tương lai phát triển 9 z của doanh nghiệp. Thương hiệu doanh nghiệp thu hút sự chú ý của công chúng tới tất cả các hàng hoá và dịch vụ do doanh nghiệp cung cấp và bằng cách nào đó, làm tăng thêm giá trị kinh tế cho sản phẩm của doanh nghiệp. Vì lẽ đó, mọi hoạt động của doanh nghiệp, thậm chí hành vi ứng xử hàng ngày của các nhân viên, sẽ được công chúng phân tích, nhận xét, đánh giá, dẫn đến các yêu cầu, đòi hỏi mới trong việc tổ chức quản trị doanh nghiệp. Sự khác biệt này còn dẫn đến chỗ dịch chuyển trách nhiệm xây dựng và quản trị thương hiệu từ cấp quản lý trung gian, các bộ phận marketing, sang cấp cao hơn - cấp lãnh đạo doanh nghiệp.
Thương hiệu doanh nghiệp liên quan đến danh tiếng, uy tín, và tồn tại cũng sự duy trì và phát triển của toàn bộ tổ chức nên trách nhiệm xây dựng, duy trì và phát triển thương hiệu doanh nghiệp không thể phân cấp cho các cấp chức năng. Tư tưởng này khác với cách hiểu về xây dựng, duy trì và phát triển thương hiệu của một số doanh nghiệp hiện nay. Rất nhiều doanh nghiệp nói đến thương hiệu thường không phân biệt thương hiệu doanh nghiệp hay thương hiệu sản phẩm và cho đó là công cụ marketing nên thường giao về bộ phận chức năng marketing. Thương hiệu sản phẩm do tập trung vào một nhóm khách hàng mục tiêu nên gắn với những chiến lược marketing cụ thể, một khi nhóm khách hàng mục tiêu thay đổi, thương hiệu sản phẩm vẫn có thể tiếp tục được sử dụng nhưng phải truyền tin về những đặc tính mới của sản phẩm đến khách hàng.
Trong khi đó, thương hiệu doanh nghiệp lại tập trung vào tất cả những người có liên quan đến kinh doanh (Stakeholders) của doanh nghiệp, nó góp phần tạo dựng quan hệ giữa những đối tác này với doanh nghiệp và sản phẩm của doanh nghiệp nên các bộ phận cấu thành, ý nghĩa của thương hiệu doanh nghiệp cần phải trường tồn với doanh nghiệp và không ngừng định vị hình ảnh doanh nghiệp trong tiềm thức khách hàng và công chúng. Cũng do sự khác biệt giữa giữa thương hiệu sản phẩm và thương hiệu doanh nghiệp nên chức năng quảng bá và phương tiện quảng bá thương hiệu khác nhau. Chức năng khuyếch trương thương hiệu sản phẩm thường tập trung cho bộ phận marketing của 10 z doanh nghiệp, các bộ phận chức năng khác hầu như không để ý đến vấn đề này. Tuy nhiên, nếu đặt thương hiệu sản phẩm của doanh nghiệp trong thương hiệu của doanh nghiệp, là một bộ phận cấu thành nên danh tiếng và lợi nhuận của doanh nghiệp thì khuyếch trương thương hiệu sản phẩm phải được sự quan tâm của tất cả các bộ phận của doanh nghiệp trong mọi hoàn cảnh và thời gian.
Các phương tiện truyền tin tiêu thụ sản phẩm thường là những phương tiện có tính tương tác tức thời, thu hút khách hàng và công chúng nhanh. Khác với điều đó, để truyền tin về doanh nghiệp và thương hiệu của doanh nghiệp, các phương tiện truyền tin có thời gian tồn tại lâu dài, dễ gây ấn tượng và ở những vị trí có tầm ảnh hưởng đến quảng đại công chúng thường được sử dụng. Thương hiệu doanh nghiệp là gắn liền với doanh nghiệp, tồn tại cùng doanh nghiệp. Trong khi đó, một hàng hóa hay dịch vụ của doanh nghiệp có thể không gắn thương hiệu, hoặc gắn thương hiệu của nhà phân phối, hoặc có thể kết hợp thương hiệu của doanh nghiệp với nhà phân phối để phân phối và khuyếch trương sản phẩm.
Tuy tồn tại những điểm khác biệt nhưng thương hiệu doanh nghiệp hay thương hiệu sản phẩm của doanh nghiệp đều tác động tích cực đến quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, đều là phương tiện mang lại danh tiếng và lợi nhuận cho doanh nghiệp. Vì vậy, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp đã gắn thương hiệu doanh nghiệp với thương hiệu sản phẩm để sử dụng các công cụ marketing nhằm duy trì và phát triển thương hiệu đó. Để hiểu rõ khái niệm “thương hiệu sản phẩm”, cũng cần phân biệt thương hiệu sản phẩm và “nhãn hiệu” hàng hoá. Nhãn hiệu hàng hoá (Trademarks) là những dấu hiệu của một doanh nghiệp (hoặc tập thể các doanh nghiệp) dùng để phân biệt hàng hoá, dịch vụ của mình với các hàng hóa hoặc dịch vụ cùng loại của các doanh nghiệp khác.
Nhãn hiệu hàng hóa còn được hiểu là “việc sử dụng một cái tên, một thuật ngữ, một biểu tượng hay hình vẽ hoặc kết hợp các yếu tố trên với nhau để nhận biết một sản phẩm. Nhãn hiệu hàng hóa là từ ngữ, 11 z hình ảnh, kiểu thiết kế, logo hoặc thông điệp nào đó được sử dụng để nhận ra và phân biệt một sản phẩm hay dịch vụ với những sản phẩm hay dịch vụ khác. Nhãn hiệu được xây dựng với ba mục đích cơ bản là cho biết nguồn gốc sản phẩm, cung cấp sự bảo đảm về chất lượng và tạo ra sự trung thành của khách hàng. Dù có nhiều khái niệm khác nhau, nhãn hiệu hàng hóa vẫn được hiểu là bất kỳ dấu hiệu nào được thể hiện bằng từ ngữ, hình ảnh, biểu trưng, biểu tượng để phân biệt sản phẩm hàng hóa hay dịch vụ của các cơ sở sản xuất kinh doanh khác nhaủ trong quá trình kinh doanh.