CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN TRỊ CHIẾN LƯỢC 1.1 KHÁI QUÁT VỀ CHIẾN LƯỢC KINH DOANH 1.1 Nguồn gốc thuật ngữ "chiến lược" Xuất phát từ thuật ngữ "chiến lược" là từ trong lĩnh vực quân sự, bắt ngồn từ tiếng Hy Lạp "strategos". Chiến lược còn gọi là mưu lược, sách lược trong các cuộc chiến để giành chiến thắng. Chiến lược là sử dụng hợp lý binh lực trong những không gian và thời gian cụ thể để khai thác cơ hội tạo ra sức mạnh tương đối để giành thắng lợi trong cuộc chiến.2 Định nghĩa về chiến lược kinh doanh Từ thập kỉ 60 của thế kỉ trước, cùng với sự phát triển của nền kinh tế quốc tế, chiến lược được ứng dụng vào lĩnh vực kinh doanh và "chiến lược kinh doanh" là một khái niệm có sự phát triển theo thời gian, theo sự thay đổi của môi trường kinh doanh nói chung và được tiếp cận theo rất nhiều góc độ khác nhau. Alfred Chandler trong cuốn "Strategy anh Structure" xuất bản năm 1962 đã định nghĩa "chiến lược như là việc xác định các mục tiêu, mục đích cơ bản dài hạn của doanh nghiệp và việc áp dụng một chuỗi các hành động cũng như việc phân bổ các nguồn lực càn thiết để thực hiện mục tiêu này".I định nghĩa vào năm 1965 thì "có thể coi chiến lược như mạch kết nối chung giữa các hoạt động của doanh nghiệp và thị trường tiêu thụ sản phẩm, nó bao gồm bốn bộ phận: phạm vi thị trường - sản phẩm, vectơ tăng trưởng, lợi thế cạnh tranh và sự cộng hưởng".
Quinn thì đưa ra định nghĩa khái quát hơn: "Chiến lược là mô thức hay kế hoạch tích hợp các mục tiêu chính yếu, các chính sách và chuỗi hành động vào một tổng thể được cố kết một cách chặt chẽ" vào năm 1980 trong cuốn "Strategies for change: Logical Incrementalism" (Các chiến lược dành cho sự thay đổi: Sự tăng trưởng hợp lý). William J Glueck định nghĩa trong " Business policy & Strategic Management" (Chính sách kinh doanh và quản lý chiến lược) như sau: "Chiến lược Học viên: Nguyễn Thị Thu Hương 4 Lớp: 2011A Luận văn cao học Trường đại học Bách Khoa Hà Nội là một kế hoạch mang tính thống nhất, tính toàn diện và tính phối hợp, được thiết kể để đảm bảo rằng các mục tiêu cơ bản của doanh nghiệp sẽ được thực hiện". Sau đó vào năm 1999, trong cuốn "Exploring Corporate Strategy" (Khám phá chiến lược doanh nghiệp), Johnson G. đã viết: "Chiến lược là định hướng và phạm vi của một tổ chức về dài hạn nhằm giành thế lực cạnh tranh cho tổ chức thông qua việc định dạng các nguồn lực của nó trong môi trường thay đổi để đáp ứng nhu cầu thị trường và thỏa mãn mong đợi của các bên hữu quan".Porter - một nhà chiến lược nổi tiếng thế giới thể hiện quan điểm trong bài "What is strategy?" (Chiến lược là gì?) vào n ăm 1996 như sau: 1.
Chiến lược là sự sáng tạo ra vị thế có giá trị và độc đáo bao gồm các hoạt động khác biệt. Cốt lõi của thiết lập vị thế chiến lược là việc lựa chọn các hoạt động khác với đối thủ cạnh tranh (cũng có thể là hoạt động khác biệt hoặc cách thực hiện hoạt động khác biệt); 2. Chiến lược là sự lựa chọn, đánh đổi trong cạnh tranh. Điểm cốt lõi là chọn những gì cần thực hiện và những gì không cần thực hiện; 3.
Chiến lược là việc tạo ra sự phù hợp giữa tất cả hoạt động của công ty. Sự thành công của chiến lược phụ thuộc vào việc thực hiện tốt các hoạt động và sự hội nhập, hợp nhất của chúng. Tóm lại, theo ông chiến lược là tạo ra vị thế độc đáo và có giá trị bao gồm sự khác biệt hóa, sự lựa chọn mang tính đánh đổi nhằm tập trung các nguồn lực để từ đó tạo ra ưu thế cho tổ chức (doanh nghiệp). Theo thời gian cùng sự thay đổi của môi trường kinh doanh, các quan điểm về chiến lược cũng thay đổi phù hợp hơn.
Hiện nay, nhiều tổ chức kinh doanh tiếp cận theo cách coi chiến lược kinh doanh là kế hoạch kiểm soát và sử dụng nguồn lực, tài sản và tài chính nhằm mục đích nâng cao và đảm bảo những quyền lợi thiết yếu của mình. Chiến lược kinh doanh là quá trình phối hợp và sử dụng hợp lý nguồn lực trong những thị trường xác định, nhằm khai thác cơ hội kinh doanh tạo ra lợi thế cạnh tranh để tạo ra sự phát triển ổn định và bền vững cho doanh nghiệp. Nói chung, để định nghĩa vừa đơn giản vừa bao hàm hết ý nghĩa của chiến lược kinh doanh vẫn còn tiếp tục là chủ đề được bàn luận của các nhà kinh tế học. Học viên: Nguyễn Thị Thu Hương 5 Lớp: 2011A Luận văn cao học Trường đại học Bách Khoa Hà Nội 1.
Vai trò của chiến lược kinh doanh Chiến lược kinh doanh có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Khi một doanh nghiệp có một chiến lược phát triển đúng đắn sẽ giúp cho doanh nghiệp trở nên năng động hơn. Có chiến lược sẽ giúp doanh nghiệp có thể kiểm soát được hoạt động sản xuất kinh doanh của mình trong một nền kinh tế mở như hiện nay. Đồng thời chiến lược kinh doanh cũng làm cho doanh nghiệp tăng sức cạnh tranh và đảm bảo được ưu thế vững mạnh.
Doanh nghiệp có chiến lược sẽ định vị được các hoạt động kinh doanh, biết hiện nó đang ở đâu, vị trí nào. Có một chiến lược tốt, doanh nghiệp sẽ đặt ra được những mục tiêu thực tế và biết được một cách rõ ràng về cách đạt được các mục tiêu đó trong tương lai. Cụ thể tầm quan trọng của chiến lược đươc thể hiện như sau: - Chiến lược kinh doanh định hướng con đường phát triển của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp nhận rõ mục đích hướng đi trong hoạt động kinh doanh tương lai, làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động của doanh nghiệp, tạo sự thống nhất trong mọi hoạt động của doanh nghiệp. Chiến lược kinh doanh đóng vai trò định hướng các hoạt động của doanh nghiệp trong dài hạn, làm cơ sở vững chắc để triển khai các hoạt động tác nghiệp.
Sự thiếu vắng chiến lược hoặc chiến lược thiết lập không rõ ràng, không có luận cứ vững chắc sẽ làm cho hoạt động của doanh nghiệp mất phương hướng, khi có vấn đề nảy sinh chỉ thấy trước mắt mà không gắn được với dài hạn hay chỉ thấy cục bộ mà không thấy vai trò của nó trong cả doanh nghiệp làm lãng phí thời gian, tiền của mà không đạt được mục đích. Vì vậy, xác định được mục đích và hướng đi là yếu tố cơ bản và quan trọng để đảm bảo thành công với chi phí nhỏ nhất cả về thời gian lẫn nguồn lực. - Chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp chủ động nắm bắt và tận dụng các cơ hội kinh doanh một cách tối đa ngay khi chúng xuất hiện đồng thời chủ động có biện pháp đối phó những nguy cơ, mối đe dọa trên thương trường kinh doanh làm giảm rủi ro cho doanh nghiệp. Học viên: Nguyễn Thị Thu Hương 6 Lớp: 2011A Luận văn cao học Trường đại học Bách Khoa Hà Nội Quản trị có chiến lược kinh doanh bắt buộc các nhà quản trị phải phân tích, dự báo các điều kiện của môi trường kinh doanh trong tương lai ngắn hạn cũng như dài hạn từ đó tập trung được vào những cơ hội tốt nhất đồng thời đề phòng được những rủi ro xấu nhất.
- Chiến lược kinh doanh góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực, tăng cường vị thế của doanh nghiệp đảm bảo cho doanh nghiệp phát triển bền vững. - Hiện nay, trong môi trường cạnh tranh mang tính gay gắt, nhờ phân tích toàn diện và đầy đủ các yếu tố ảnh hưởng đến việc kinh doanh mà doanh nghiệp xác định đúng đối thủ cạnh tranh. Từ cơ sở đó đưa ra giải pháp tổng thể nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác sử dụng các nguồn lực để tăng cường vị thế của doanh nghiệp, đảm bảo cho sự phát triển liên tục và bền vững. - Doanh nghiệp sử dụng chiến lược kinh doanh làm cơ sở vững chắc để đối phó và thích nghi nhanh, đưa ra các quyết định phù hợp sự biến động của thị trường, biến đổi của môi trường cạnh tranh.
Đó còn là cơ sở vững chắc cho các hoạt động nghiên cứu, đầu tư, phát triển, đào tạo nhân sự, mở rộng thị trường, phát triển sản phẩm. Các doanh nghiệp sẽ gắn liền các quyết định với các điều kiện môi trường, cân đối giữa tài nguyên, nguồn lực, mục tiêu của doanh nghiệp với các cơ hội của thị trường đảm bảo thực hiện mục tiêu một cách thống nhất. Để có được một chiến lược kinh doanh tốt và đúng đắn cũng là cái giá cao với nhiều đòi hỏi cơ bản: - Mất chi phí về thời gian, vật chất để xây dựng và thực thi, kiểm tra chiến lược nhưng đổi lại rất nhiều lợi ích. - Tính đúng đắn của chiến lược phụ thuộc nhiều vào dự báo dài hạn về môi trường kinh doanh, nếu dự báo sai sẽ hạn chế kết quả kinh doanh.
- Sau khi hoạch định nếu không linh hoạt thay đổi chiến lược cho phù hợp môi trường đã thay đổi thì chiến lược lại trở thành cái khung trói buộc doanh nghiệp. Quản trị cần năng động. Học viên: Nguyễn Thị Thu Hương 7 Lớp: 2011A Luận văn cao học Trường đại học Bách Khoa Hà Nội - Chiến lược không chỉ để hoạch định mà để thực hiện, chỉ thực hiện mới đem lại kết quả như định hướng. Như vậy, doanh nghiệp muốn tồn tại trên thị trường, muốn ứng phó được những thay đổi thường xuyên diễn ra trên thị trường, muốn giành thắng lợi trong cuộc cạnh tranh khốc liệt thì phải có chiến lược kinh doanh phù hợp.
Điều đó một lần nữa khẳng định: Chiến lược kinh doanh là bánh lái để doanh nghiệp ra khơi thành công, là cơn gió thổi cho diều bay cao mãi. Chiến lược kinh doanh là yếu tố không thể thiếu đối với sự tồn tại của doanh nghiệp trong cơ chế thị trường 1. NỘI DUNG, CÁC VẤN ĐỀ CHUNG CỦA QUẢN TRỊ CHIẾN LƯỢC 1. Định nghĩa về quản trị chiến lược Một định nghĩa được sử dụng rộng rãi tại Anh, Mỹ.
Cũng như được nhiều nhà kinh tế chấp nhận có nội dung như sau: "Quản trị chiến lược là nghệ thuật và khoa học của việc xây dựng, thực hiện và đánh giá các quyết định tổng hợp giúp cho mỗi tổ chức có thể đạt được mục tiêu của nó".