Chương 1 : Tổng quan nghiên cứu đề tài Chương 2 : Hệ thống cơ sở lý luận cơ bản về cạnh tranh và chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp Chương 3 : Nghiên cứu thực trạng chiến lược cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ thông tin Chương 4 : Các kết luận rút ra và định hướng chiến lược cạnh tranh cho các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ thông tin 10 CHƯƠNG 2 : MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CẠNH TRANH VÀ CHIẾN LƯỢC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 2.1 Lý thuyết về cạnh tranh 2.1 Khái niệm về cạnh tranh Cạnh tranh là một khái niệm đã được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau như kinh tế, thương mại, luật, chính trị, quân sự, sinh học, thể thao,. Xét riêng trong lĩnh vực kinh tế cũng đã có rất nhiều nghiên cứu đưa ra các luận điểm khác nhau về cạnh tranh. Theo Karl Marx “Cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa nhằm thu lợi nhuận siêu ngạch”. Cạnh tranh là một trong những đặc trưng cơ bản của cơ chế thị trường, không có cạnh tranh thì không có nền kinh tế thị trường.
Trong nền kinh tế thị trường động lực phát triển là cạnh tranh, cạnh tranh không chỉ thúc đẩy sự phát triển mà còn là điều kiện tồn tại của phát triển. Theo định nghĩa của Đại từ điển tiếng việt thì “cạnh tranh là tranh đua giữa những cá nhân, tập thể có chức năng như nhau nhằm được phần hơn, phần thắng về mình”.Porter thì cạnh tranh là giành lấy thị phần. Bản chất của cạnh tranh là tìm kiếm lợi nhuận, là khoản lợi nhuận cao hơn mức lợi nhuận trung bình mà doanh nghiệp đang có. Kết quả quá trình cạnh tranh là sự bình quân hóa lợi nhuận trong ngành theo chiều hướng cải thiện sâu dẫn đến hệ quả giá có thể giảm đi.
Các tác giả Chan Kim và Renee Mauborgne (2008) trong cuốn Đại dương xanh cũng đưa ra định nghĩa “cạnh tranh là sự tìm kiếm vị thế cạnh tranh thuận lợi trong ngành – đầu trường chính của các cuộc cạnh tranh”. Ngày nay, hầu hết các nước trên thế giới đều thừa nhận cạnh tranh và coi cạnh vừa là môi trường, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế xã hội. Trong kinh tế thị trường, để tồn tại và phát triên, các doanh nghiệp luôn phải nổ lực đáp ứng nhu cầu thị trường thông qua các biện pháp như cải tiến kỹ thuật, tạo ra nhiều giá trị gia tăng cho khách hàng. Như vậy, cạnh tranh là quá trình tất yếu là động lực phát triển của nền kinh tế thị trường.
Như vậy, có thể nói cạnh tranh là một đặc điểm cốt lõi của nền kinh tế thị trường, là sự ganh đua giữa các cá nhân, tổ chức cùng hoạt động trong một lĩnh vực để 11 giành lấy phần hơn, phần thắng về mình (về lợi nhuận, thị trường, khách hàng.2 Lý thuyết về định vị cạnh tranh Định vị cạnh tranh được tiến hành để cho phép doanh nghiệp thực hiện kế hoạch chiến lược liên quan đến vị thế cạnh tranh hiện tại của mình: Duy trì lợi thế, cải thiện hoặc rút lui khỏi thị trường. Phân tích đánh giá thị trường cổ phiếu, nhận thức của khách hàng về sản phẩm, dịch vụ, chiến lược kinh doanh hiện tại giá cả và chi phí. Nó cũng cung cấp thông tin về vị trí thị trường tương đối và điểm mạnh, điểm yếu của đối thủ cạnh tranh của doanh nghiệp; quá trình xác định các cơ hội và chiến lược để khai thác các cơ hội trong một ngành hay thị trường. Định vị cạnh tranh là một thuật ngữ chung cho một loạt các quy trình và công cụ khác nhau được thiết kế để cho một doanh nghiệp biết vị thế cạnh tranh của nó và thông tin giúp ra các quyết định chiến lược có liên quan và các hành động thay đổi vị thế của doanh nghiệp trên thị trường.
Khái niệm “định vị” bắt đầu xuất hiện từ năm 1969 từ các bài báo của Jack Trout với quan điểm định vị là cố gắng để chọn một vị trí trong suy nghĩ, nhận thức của đối tượng mục tiêu mà sản phẩm ấy hướng đến và tìm cách đưa nó vào ngay vị trí ấy. Định vị cạnh tranh nghiên cứu một ngành công nghiệp và tìm kiếm cách thức cải thiện nhận thức của toàn thể doanh nghiệp. Nó mở rộng hơn so với khái niệm định vị trong marketing bởi nó bao hàm cả các thông tin về kế hoạch chiến lược và quản trị chiến lược. Phân tích định vị cạnh tranh có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của chiến lược bằng cách cung cấp thông tin về tổng quan ngành công nghiệp và cho phép doanh nghiệp xác định vị thế cạnh tranh riêng của mình.
Về cơ bản, nó đánh giá các yếu tố có ảnh hưởng đến hiệu suất thị trường và hiệu suất lợi nhuận. Định vị cạnh tranh xem xét đến cấu trúc một ngành công nghiệp và các nhân tố tham gia để cung cấp sự hiểu biết về ngành và các đối thủ cạnh tranh, phác thảo thực tiễn hoạt động của họ, bao gồm sự hài lòng của khách hàng và các vấn đề lợi nhuận; cung cấp một đánh giá tổng thể về vị thế của doanh nghiệp. Điều này rất quan trọng để phát triển một chiến lược cạnh tranh hiệu quả để mở ra triển vọng phát triển doanh thu, sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp. Một số mô hình hữu ích trong việc phân tích vị thế cạnh tranh như mô hình năm lực lượng điều tiết cạnh tranh của M.Porter, ma trân BCG, ma trận McKinsey và bản đồ tri giác.
Bằng cách thu thập các thông tin có liên quan vào 12 trong các mô hình phân tích, vị thế cạnh tranh của một công ty có thể dễ dàng được hình dung. Bốn hướng cơ bản cho bất kỳ một chiến lược cạnh tranh nào như sau: - Phát triển và xây dựng định vị cho doanh nghiệp - Duy trì vị thế cạnh tranh lớn mạnh của doanh nghiệp - Bảo vệ vị trí thống trị - Rút khỏi thị trường với mất mát tối thiểu a. Phát triển và xây dựng định vị cho doanh nghiệp Các trường hợp sử dụng: - Doanh nghiệp thị trường ngách muốn mở rộng hoạt động kinh doanh - Đối thủ cạnh tranh nhỏ muốn trở thành doanh nghiệp thống trị - Doanh nghiệp ở vị trí thống trị muốn dịch chuyển để trở thành thống trị duy nhất Ba vị thế cạnh tranh này cũng có thể được xem là sự tiến triển của các vị thế chiến lược từ ngách đến thống trị. Một doanh nghiệp ở một trong các vị thế này sẽ tìm kiếm những điểm yếu ở đối thủ cạnh tranh để có thể dễ dàng khai thác lợi thế riêng của mình.
Một công ty ngách hoặc doanh nghiệp nhỏ có thể tìm kiếm các đoạn chưa được khai thác trên thị trường, các khoảng trống mà các công ty chi phối chưa tập trung khai thác. Trong trường hợp thị trường bị chi phối bởi hai hay nhiều công ty lớn, phân tích vị thế cạnh tranh có thể cung cấp các nhìn sâu sắc về cách thức phân biệt giữa các đối thủ và định vị sản phẩm, dịch vụ trong thị trường để đạt được lợi thế và thống trị thị trường. Duy trì vị thế cạnh tranh lớn mạnh của doanh nghiệp Để duy trì vị thế cạnh tranh trên thị trường, một doanh nghiệp không tìm kiếm sự thống trị nhưng muốn giữ được thị trường trên thị trường đối với tất cả các đối thủ cạnh tranh hiện tại. Trong trường hợp thị trường đã bão hòa, không còn mở rộng nữa, các doanh nghiệp có thể không quan tâm đầu tư mở rộng thị phần.
Vị thế lý tưởng cho doanh nghiệp tại thị trường này là giữa vững thị phần của mình (và cả doanh thu) cho đến khi thị trường vẫn có lợi nhuận với mức kinh phí tối thiểu cho các nguồn lực. Bảo vệ vị trí thống trị Vị trí thống trị trên thị trường không chỉ có lợi thế về nguồn thu nhập trước mắt 13 và tính kinh tế theo quy mô. Thống trị thị trường cho phép một công ty có thể quản lý và kiểm soát thị trường cạnh tranh ở một mức độ nào đó. Thông thường, các sản phẩm thống trị trong một thị trường có thể được coi là tiêu chuẩn của khách hàng.
Ngoài việc củng cố vị thế cạnh tranh của mình so với các đối thủ cạnh tranh chính của nó, các công ty thống trị còn cần phải nhận thức bất kì nguy cơ nào đến từ các đối thủ cạnh tranh tiềm năng. Các công ty thống trị thường có một loạt các chiến lược có sẵn để chống lại sự cạnh tranh. Nó có thể theo đuổi một chiến lược cắt giảm giá, mặc dù điều này là tốn kém và có thể có một tác động tiêu cực đến khách hàng bằng cách thay đổi kỳ vọng chi phí hoặc nhận thức về sản phẩm. Hoặc họ có thể ra mắt sản phẩm mới để cạnh tranh trực tiếp với bất kỳ đối thủ cạnh tranh cố gắng lấp đầy các khoảng trống thị trường.
Rút lui khỏi thị trường Rút lui khỏi thị trường có thể là tốt nhất cho vị thế cạnh tranh tổng thể của một doanh nghiệp để tập trung vào các thị trường nhiều lợi nhuận hơn. Điều này có thể xảy ra khi bản thân thị trường đang suy thoái, ví dụ như công nghệ phát triển làm nó trở nên lỗi thời. Một thị trường suy thoái là nơi mà lợi nhuận đang giảm và chi phí kinh doanh có thể lớn hơn doanh thu, ngay cả đối với các doanh nghiệp thống trị. Vì vậy, tốt nhất các doanh nghiệp nên hướng tới việc thay thế các sản phẩm bị thu hồi với các sản phẩm khác từ các công ty tương tự hoặc thu hồi sản phẩm với ít bất tiện nhất cho khách hàng.
Việc các công ty mở rộng hoặc đa dạng hóa sang một thị trường mới không thành công cũng có thể đẩy công ty vào một vị thế không lợi nhuận và do đó cũng cần phải rút lui.3 Lý thuyết về siêu cạnh tranh Ngày nay chúng ta chứng kiến rất nhiều những xu thế mới đang làm thị trường thay đổi một cách sâu sắc và ngày càng cạnh tranh hơn. Sự tiến bộ của khoa học công nghệ đang cắt ngắn chu kỳ sống sản phẩm; việc toàn cầu hóa thị trường làm gia tăng các đối thủ cạnh tranh hiện tại và sự gia nhập tiềm năng của các ngành… Điều đó có nghĩa là thế giới kinh doanh đang đem đến cho khách hàng ngày càng nhiều những quyền lực tự do lựa chọn, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng các áp lực cạnh tranh và sự mau lẹ trong việc đáp ứng các nhu cầu mới.