Phân tích chi phí điều trị suy tim nội trú tại BV Y Dược Huế 2022-2023

Phân tích chi tiết chi phí điều trị suy tim nội trú tại BV Y Dược Huế 2022-2023. Luận văn cung cấp số liệu về cơ cấu và yếu tố ảnh hưởng.

• Tác giả: Nguyễn Phước Bích Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Nữ Hạnh Vân
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ chức Quản lý Dược
• Đề tài: Phân tích chi phí điều trị trên bệnh nhân suy tim nội trú tại Bệnh viện Trường Đại học Y - Dược Huế giai đoạn 2022-2023
• Loại tài liệu: Luận văn Dược sĩ chuyên khoa cấp II
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh suy tim và chi phí điều trị

Bệnh suy tim là một trong những bệnh lý tim mạch phổ biến nhất hiện nay, gây ra gánh nặng y tế đáng kể cho các bệnh viện và hệ thống chăm sóc sức khỏe. Nghiên cứu phân tích chi phí điều trị suy tim nội trú tại Bệnh viện Trường Đại học Y – Dược Huế giai đoạn 2022-2023 cung cấp những thông tin quý báu về cấu trúc chi phí và các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí trực tiếp y tế. Bệnh suy tim được phân loại theo phân suất tống máu, bao gồm suy tim có phân suất tống máu giảm, bình thường và giữa. Hiểu rõ về chi phí điều trị suy tim giúp các nhà quản lý y tế tối ưu hóa tài nguyên và nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân.

1.1. Định nghĩa và phân loại suy tim

Suy tim được định nghĩa là tình trạng tim không thể bơm đủ máu để đáp ứng nhu cầu của cơ thể. Bệnh được chia thành suy tim cấp và suy tim mạn tính, mỗi loại có đặc điểm lâm sàng riêng biệt. Phân loại theo phân suất tống máu giúp xác định mức độ nặng và lựa chọn phương pháp điều trị suy tim phù hợp. Việc chẩn đoán sớm bệnh suy tim thông qua các xét nghiệm peptid bài niệu và siêu âm tim là rất quan trọng.

1.2. Quy trình chẩn đoán và cận lâm sàng

Quá trình chẩn đoán bệnh suy tim bao gồm các phương pháp cận lâm sàng như điện tâm đồ, siêu âm tim và xét nghiệm máu. Peptid bài niệu (BNP) đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán và điều trị suy tim. Những phương pháp cận lâm sàng này tạo nên một phần đáng kể trong chi phí trực tiếp y tế của bệnh nhân. Việc lựa chọn các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh một cách hợp lý giúp giảm thiểu chi phí điều trị mà vẫn đảm bảo chất lượng chăm sóc.

II. Cấu trúc chi phí điều trị suy tim nội trú 2022 2023

Nghiên cứu phân tích chi phí điều trị suy tim nội trú tại Bệnh viện Trường Đại học Y – Dược Huế giai đoạn 2022-2023 cho thấy chi phí trực tiếp y tế được phân chia thành nhiều thành phần khác nhau. Chi phí thuốc điều trị chiếm một tỷ lệ lớn trong tổng chi phí điều trị suy tim, bao gồm các nhóm thuốc theo Thông tư 20/2022/TT-BYT. Chi phí xét nghiệm và chi phí chẩn đoán hình ảnh cũng là những thành phần quan trọng cần được quản lý một cách khoa học. Các phác đồ điều trị suy tim tiêu chuẩn sử dụng các loại thuốc nền tảng với tỷ lệ chỉ định khác nhau tùy theo tình trạng lâm sàng của từng bệnh nhân.

2.1. Chi phí theo nguồn chi trả và thành phần phát sinh

Chi phí trực tiếp y tế trong điều trị suy tim nội trú bao gồm các khoản từ bảo hiểm y tế, chi trả ngoài túi và các nguồn khác. Cấu trúc chi phí được chia thành xét nghiệm, thuốc, chẩn đoán hình ảnh và dịch vụ kỹ thuật. Phân tích chi phí theo nguồn chi trả giúp hiểu rõ về gánh nặng tài chính trên từng nhóm bệnh nhân. Chi phí nội trú bao gồm chi phí giường, chăm sóc điều dưỡng và các dịch vụ liên quan khác.

2.2. Chi phí thuốc điều trị suy tim

Chi phí thuốc là thành phần lớn nhất trong chi phí điều trị suy tim nội trú. Các nhóm thuốc nền tảng như ACE inhibitor, beta-blocker và diuretic được sử dụng rộng rãi trong phác đồ điều trị suy tim. Tỷ lệ chỉ định các loại thuốc khác nhau phụ thuộc vào phân loại suy tim và tình trạng bệnh nhân. Quản lý chi phí thuốc một cách hiệu quả là chìa khóa để giảm chi phí điều trị mà vẫn đạt hiệu quả điều trị cao nhất.

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí điều trị suy tim

Nghiên cứu phân tích chi phí cho thấy nhiều yếu tố khác nhau ảnh hưởng đến chi phí trực tiếp y tế trong điều trị suy tim nội trú. Đặc điểm nhân khẩu học như tuổi, giới tính và tình trạng kinh tế xã hội của bệnh nhân đều có ảnh hưởng đáng kể. Các yếu tố lâm sàng bao gồm mức độ nặng của bệnh, số lần nhập viện, kèm theo bệnh lý nền và biến chứng. Sử dụng mô hình phân tích thống kê giúp xác định những yếu tố nào có tác động quan trọng nhất đến chi phí điều trị. Thời gian nằm viện cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến tổng chi phí nội trú.

3.1. Yếu tố nhân khẩu học và lâm sàng

Đặc điểm nhân khẩu học như độ tuổi, giới tính ảnh hưởng đến chi phí điều trị suy tim. Bệnh nhân cao tuổi thường có chi phí trực tiếp y tế cao hơn do kèm theo bệnh lý nền. Các yếu tố lâm sàng như phân loại suy tim, tình trạng co tim và chức năng thận quyết định loại và liều lượng thuốc sử dụng. Phân tích sự khác biệt chi phí giữa các nhóm bệnh nhân giúp nhận diện những đối tượng cần can thiệp tài chính.

3.2. Mô hình dự báo chi phí điều trị

Mô hình phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí sử dụng phương pháp thống kê tiên tiến. Xây dựng mô hình dự báo chi phí giúp các bệnh viện lập kế hoạch tài chính chính xác hơn. Phân tích hồi quy cho phép xác định mối quan hệ giữa các biến số và chi phí trực tiếp y tế. Những mô hình này có giá trị thực tiễn cao trong quản lý tài chính y tế.

IV. Ứng dụng kết quả nghiên cứu trong thực tiễn lâm sàng

Kết quả phân tích chi phí điều trị suy tim nội trú giai đoạn 2022-2023 cung cấp những bằng chứng khoa học để tối ưu hóa quản lý chi phí y tế. Bệnh viện có thể sử dụng những dữ liệu này để xây dựng các chính sách tiết kiệm chi phí mà không làm giảm chất lượng điều trị. Tiêu chuẩn hóa các phác đồ điều trị suy tim dựa trên bằng chứng khoa học và hiệu quả chi phí là rất cần thiết. Việc giáo dục bệnh nhân về quản lý bệnh suy tim tại nhà giúp giảm số lần nhập viện lại, từ đó giảm chi phí ngoài túi. Các nhà quản lý y tế cần sử dụng những thông tin này để tạo ra các chiến lược quản lý chi phí bền vững và hiệu quả.

4.1. Tiêu chuẩn hóa phác đồ điều trị và quản lý chi phí

Tiêu chuẩn hóa các phác đồ điều trị suy tim giúp giảm chi phí trực tiếp y tế và cải thiện kết quả điều trị. Sử dụng phác đồ nền tảng thống nhất giúp giảm chi phí thuốc không cần thiết. Hướng dẫn lâm sàng dựa trên bằng chứng khoa học đảm bảo hiệu quả điều trị cao nhất với chi phí điều trị thấp nhất. Đào tạo nhân viên y tế về quản lý bệnh suy tim hiệu quả là yếu tố then chốt.

4.2. Giáo dục bệnh nhân và phòng ngừa tái nhập viện

Giáo dục bệnh nhân về quản lý bệnh suy tim tại nhà là chiến lược quan trọng giảm chi phí ngoài túi. Tuân thủ điều trị, ăn uống và hoạt động thích hợp giúp giảm tái nhập viện. Chương trình chăm sóc sau xuất viện giúp giảm chi phí nội trú lặp lại. Một bệnh nhân được chăm sóc tốt sẽ có chi phí điều trị thấp hơn trong dài hạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Một vài nét tổng quan về bệnh suy tim 1. Định nghĩa bệnh suy tim Suy tim là hội chứng lâm sàng gây ra do nhiều nguyên nhân và cơ chế sinh bệnh khác nhau. Hậu quả là tăng áp lực trong buồng tim và/hoặc giảm cung lượng tim khi gắng sức hay khi nghỉ [1].

Theo định nghĩa suy tim được đồng thuận bởi các hiệp hội như Hội Suy tim Hoa Kỳ, Hội Tim Châu Âu và Hội Suy tim Nhật Bản: Suy tim là hội chứng lâm sàng với bệnh nhân đang có hay trước đó có các triệu chứng cơ năng và/hoặc thực thể do bất thường về cấu trúc và/hoặc chức năng tim và được xác định bởi ít nhất một trong những dữ kiện sau: (1) Nồng độ peptide bài niệu tăng cao; (2) Bằng chứng khách quan về sung huyết phổi hoặc hệ thống qua các phương thức chẩn đoán như hình ảnh học hoặc khảo sát huyết động khi nghỉ ngơi hoặc khi gắng sức [9]. Các triệu chứng cơ năng điển hình của suy tim gồm khó thở, cơn khó thở kịch phát về đêm, giảm khả năng gắng sức, mệt mỏi, tăng thời gian nghỉ phục hồi giữa hai lần gắng sức, phù mắt cá chân. Các triệu chứng thực thể đặc hiệu của suy tim gồm có tĩnh mạch cổ nổi, phản hồi gan – tĩnh mạch cổ dương tính, tiếng ngựa phi, tăng diện đập của mỏm tim. Ngoài ra bệnh nhân có suy tim còn có thể có một số dấu hiệu, triệu chứng ít điển hình hoặc kém đặc hiệu khác [1].

Việc xác định nguyên nhân suy tim là rất cần thiết để từ đó có hướng điều trị thích hợp. Phần lớn suy tim là do rối loạn chức năng cơ tim: tâm thu, tâm trương hoặc cả hai. Tuy nhiên bệnh lý tại van tim, màng ngoài tim, màng trong tim, một số rối loạn nhịp và dẫn truyền cũng góp phần dẫn đến suy tim. Các bệnh lý hoặc yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng suy tim được ghi nhận như tiền sử bị nhồi máu cơ tim, tăng huyết áp, bệnh mạch vành, đái tháo đường, nghiện rượu, bệnh thận mạn, đang điều trị những thuốc/hóa chất có khả năng gây độc cho cơ tim, tiền sử gia đình có bệnh lý cơ tim hoặc đột tử… [1].

Ngoài ra, theo “Khuyến cáo của hội tim mạch quốc gia về chẩn đoán và điều trị suy tim cấp và suy tim mạn”, bổ sung những nhóm bệnh đồng mắc khác cũng có liên quan đến suy tim gồm có: loạn nhịp và các rối loạn dẫn truyền, bệnh van tim, đột quỵ, rối loạn chức năng tuyến giáp, thiếu máu, béo phì, cơ thể suy nhược, suy kiệt, 3 rối loạn điện giải, bệnh phổi mạn tính (như hen phế quản, viêm phổi tắc nghẽn mạn tính - COPD), bệnh gút và viêm khớp, nhiễm trùng, trầm cảm và ung thư [10]. Phân loại suy tim theo phân suất tống máu Theo “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị suy tim cấp và mạn”, phân loại bệnh suy tim dựa theo phân suất tống máu thất trái được mô tả cụ thể ở Bảng 1. Phân loại suy tim theo phân suất tống máu Loại suy tim PSTM giảm PSTM giảm nhẹ PSTM bảo tồn Triệu chứng cơ Triệu chứng cơ Triệu chứng cơ năng (±) thực 1 năng (±) thực thể năng (±) thực thể thể PSTM thất trái ≤ PSTM thất trái 41 - 2 PSTM thất trái ≥ 50% 40% 49% Tiêu Chứng cứ khách quan bất chuẩn thường cấu trúc và/hoặc chức năng tim, phù hợp với rối loạn 3 - - tâm trương thất trái/tăng áp lực đổ đầy thất trái, bao gồm tăng peptide bài niệu Sở dĩ cần thiết phải phân loại suy tim theo phân suất tống máu vì các nghiên cứu cho thấy đáp ứng với điều trị sẽ khác nhau giữa các nhóm. Trong hầu hết các thử nghiệm, chỉ với trường hợp suy tim phân suất tống máu thất trái giảm, các phương pháp điều trị mới được chứng minh cho thấy làm giảm cả tỷ lệ mắc bệnh và tử vong [11].

Suy tim cấp và suy tim mạn Suy tim được chia thành hai thể là suy tim mạn và suy tim cấp. Suy tim mạn đề cập đến những bệnh nhân đã được chẩn đoán và đang điều trị suy tim ổn định hoặc những người bệnh có triệu chứng suy tim khởi phát từ từ. Khi suy tim diễn biến nặng lên (suy tim “mất bù”) thường khiến bệnh nhân phải nhập viện và sử dụng các thuốc đường tĩnh mạch, giai đoạn này được định nghĩa là suy tim cấp. Suy tim cấp là bệnh lý đặc trưng bởi các dấu hiệu và/hoặc triệu chứng của suy tim tiến triển nhanh chóng hoặc có thể diễn tiến một cách từ từ nhưng khiến người bệnh cần hỗ trợ y tế khẩn cấp 4 hoặc cần nhập viện điều trị cấp cứu hoặc cần khám chữa bệnh sớm.

Suy tim cấp có thể là bệnh cảnh suy tim xuất hiện lần đầu hoặc do tiến triển xấu đi của suy tim mạn [1]. Quy trình chẩn đoán suy tim Chẩn đoán suy tim dựa trên các triệu chứng cơ năng, thực thể kết hợp các xét nghiệm, thăm dò cận lâm sàng. Người bệnh được chẩn đoán suy tim khi có triệu chứng cơ năng của suy tim và/hoặc triệu chứng thực thể của suy tim kèm theo bằng chứng khách quan của rối loạn chức năng tim (Hình 1. Nghi ngờ suy tim  Hỏi tiền sử, yếu tố nguy cơ  Hỏi triệu chứng cơ năng  Khám phát hiện triệu chứng thực thể  Đo điện tâm đồ bất thường Xét nghiệm BNP/NT-pro BNP NT-pro BNP ≥ 125 pg/mL K hoặc BNP ≥ 35 pg/mL C Hoặc rất nghi ngờ có suy tim Hoặc không đo được NT-proBNP/ BNP Siêu âm tim Có dấu hiệu bất thường? K C Khẳng định chẩn đoán suy tim Phân loại suy tim dựa vào phân suất tống máu (EF) Ít khả năng do suy tim ≤40% 41 – 49% ≥50% (STPSTM (STPSTM (STPSTM giảm) giảm nhẹ) bảo tồn) Xác định nguyên nhân suy tim Tìm nguyên nhân khác Khởi trị Hình 1.

Quy trình chẩn đoán suy tim [1] 5 Ghi chú: Trong trường hợp nhập viện hoặc suy tim mất bù, nồng độ peptide bài niệu trợ giúp chẩn đoán suy tim được nâng lên mức: BNP  100 (pg/mL), NT- ProBNP  300 (pg/mL) [1]. Việc phối hợp các triệu chứng lâm sàng với tiền sử bệnh hoặc các yếu tố nguy cơ của suy tim có thể giúp nâng cao giá trị chẩn đoán, do đó, cần chú ý khai thác toàn diện tiền sử sức khỏe của người bệnh. Vai trò của peptid bài niệu trong chẩn đoán và điều trị suy tim Peptide bài niệu (hoặc còn gọi là peptide lợi niệu) là một thành viên của họ bốn peptide natri lợi tiểu ở người có chung cấu trúc vòng 17 peptide. Protein này được cơ tâm thất tiết ra để đáp ứng với tình trạng quá tải về thể tích hoặc áp suất.

Kể từ khi được phát hiện cách đây hơn 30 năm, BNP đã nổi lên như một dấu ấn sinh học quan trọng trong chẩn đoán suy tim sung huyết và dự đoán tử vong lâu dài. Trước khi được kích hoạt, peptide lợi niệu được lưu trữ dưới dạng tiền chất polypeptide 108-axit amin, proBNP, trong các hạt tiết ở cả tâm thất và ở mức độ thấp hơn là trong tâm nhĩ. Sau đó ProBNP bị thủy phân làm 2 chuỗi peptides tương đương trọng lượng phân tử: 1 một chuỗi amino tận cùng (NT-proBNP) và chuỗi có gốc carboxyl tận cùng (BNP). Trong máu người bình thường, nồng độ NT-proBNT và BNP tương đương nhau.

NT-proBNP và BNP liên tục được tiết ra từ tim với nồng độ picomol (1 phần 1 tỷ mol) trong máu người khỏe mạnh. Tuy nhiên, ở trên những bệnh nhân suy chức năng thất trái thì nồng độ NT-proBNP tăng cao hơn BNP từ 2-10 lần. Do nồng độ NT-proBNP tăng cao hơn BNP trên những bệnh nhân suy tim nên NT-proBNP thường được sử dụng làm dấu ấn sinh học tốt hơn BNP [12]. Các bằng chứng khoa học cho thấy có sự tương quan thuận giữa mức tăng của nồng độ peptid bài niệu trong huyết tương (BNP hoặc NT-ProBNP) và độ nặng của suy tim theo phân loại của NYHA trên lâm sàng [13], [14].

Mức tăng nồng độ peptid bài niệu huyết tương ngược chiều với phân suất tống máu thất trái (tương quan nghịch biến) và liên quan trực tiếp với khối lượng cơ tim và áp lực động mạch phổi. Định lượng nồng độ peptid bài niệu cho phép tối ưu hóa hiệu quả điều trị suy tim (nồng độ peptid bài niệu giảm khi các triệu chứng lâm sàng của suy tim thuyên giảm, phân suất tống máu thất trái được cải thiện và áp lực động mạch phổi giảm xuống). Do đó đây 6 được xem là dấu ấn sinh học quan trọng giúp chẩn đoán, tiên lượng và đôi khi còn áp dụng trong theo dõi điều trị suy tim hiện nay [12]. Các nghiên cứu khoa học về giá trị BNP và NT-proBNP huyết tương trên những bệnh nhân suy tim thường hướng đến các mục tiêu chính như chẩn đoán và phân tầng nguy cơ trên những bệnh nhân suy tim cấp, tầm soát rối loạn chức năng tâm thất trái trong cộng đồng hoặc đánh giá chẩn đoán và điều trị trên những bệnh nhân suy tim… Nồng độ peptid bài niệu trợ giúp chẩn đoán suy tim đối với trường hợp suy tim ngoại trú là BNP  35 (pg/mL), NT-ProBNP  125 (pg/mL).

Trong trường hợp nhập viện hoặc suy tim mất bù, giá trị nồng độ của dấu ấn sinh học này được nâng lên mức: BNP  100 (pg/mL), NT-ProBNP  300 (pg/mL) [1]. Tuy nhiên trên lâm sàng vẫn có trường hợp bệnh nhân có suy tim cấp nhưng nồng độ peptide lợi niệu thấp, gặp trong suy tim tiến triển mất bù giai đoạn cuối, béo phì, phù phổi cấp thoáng qua, hoặc suy tim phải cấp. Ngược lại, nồng độ peptid bài niệu cũng có thể tăng ở bệnh nhân suy thận, suy gan, thuyên tắc phổi cấp tính hoặc dùng thuốc chẹn beta giao cảm trên bệnh nhân tăng huyết áp. Vì vậy nếu chỉ đơn thuần dựa vào BNP hoặc NT-proBNP mà không kèm theo các triệu chứng lâm sàng thì giá trị chỉ điểm của chúng có thể bị giảm đi [10].

Các phương pháp cận lâm sàng trong chẩn đoán suy tim Xét nghiệm cận lâm sàng có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán suy tim. Dựa vào vai trò, các phương pháp thăm dò cận lâm sàng được chia thành hai nhóm [1]: - Nhóm thăm dò cận lâm sàng được khuyến cáo ở người bệnh nghi ngờ suy tim - Nhóm thăm dò cận lâm sàng chẩn đoán nguyên nhân suy tim Bảng 1.