Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu về giáo dục lý luận chính trị Đây là một vấn đề quan trọng. Vì vậy, có nhiều công trình nghiên cứu ở trong nước và nước ngoài quan tâm luận bàn về vấn đề này ở những khía cạnh và hướng tiếp cận khác nhau. Các công trình nghiên cứu về giáo dục lý luận chính trị ở nước ngoài Có khá nhiều công trình nghiên cứu của các học giả nước ngoài bàn về GDLLCT, tiêu biểu là các công trình nghiên cứu sau: Công trình “Nghiên cứu chuyên đề GDLLCT chủ nghĩa Mác”, Nxb Điện lực Trung Quốc, 2005, [张旭振, 马克思主义政治理论教育专题研究, 中国 电力出版社, 2005.
Đây là cuốn sách giáo khoa cho các trường cao đẳng và đại học trong thế kỷ 21. Cuốn sách tập trung làm rõ các nội dung liên quan đến GDLLCT mác-xít bao gồm: các nguyên tắc cơ bản của triết học mácxít, các nguyên tắc của kinh tế chính trị mácxít và quan điểm tư tưởng cơ bản của các thế hệ lãnh đạo Trung Quốc. Đồng thời, cuốn sách là tài liệu tham khảo xây dựng giáo trình và sách giáo khoa đại học và tài liệu giảng dạy sau đại học cho sinh viên các trường cao đẳng, đại học và sau đại học ở Trung Quốc hiện nay. Cuốn sách “Giáo trình lý luận chính trị”, [安德鲁•海伍德, 政治理论教程, 中国人民大学出版社, 2009.] Nxb Đại học Nhân dân Trung Quốc (tái bản lần thứ 3), 2009.
Cuốn sách tập trung vào phân tích các cuộc tranh luận lý thuyết xoay quanh các khái niệm và phạm trù chính trị, lý luận chính trị và GDLLCT. Cuốn sách có nội dung logic, khúc chiết và cụ thể, có phương pháp tiếp cận vấn đề mới mẻ, ấn tượng. Đây là một cuốn sách giáo khoa lý luận chính trị có giá trị đối với sinh viên các ngành khoa học xã hội và nhân văn ở nhiều nước phát triển trên thế giới và được tham khảo rộng rãi ở Trung Quốc hiện nay. 9 Saikham- Moun-Manivong (2014), Vấn đề giáo dục lý luận Mác - Lênin cho học viên hệ cao cấp ở các trường Chính trị và Hành chính nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào hiện nay, Luận án tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.
Luận án đã khái quát các vấn đề lý luận về giáo dục lý luận Mác - Lênin cho học viên và đi sâu vào phân tích thực trạng quá trình GDLLCT cho học viên hệ cao cấp ở các trường Chính trị và Hành chính nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào. Trên cơ sở đó, luận án đã đề ra hệ thống các giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục lý luận Mác - Lênin cho học viên hệ cao cấp ở các trường Chính trị và Hành chính nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào trong thời gian tới. Công trình “Tìm hiểu mới về GDLLCT tư tưởng”, Nxb Đại học Công thương Chiết Giang, 2015, [王来法(主编), 思想政治理论教育新探索, 浙江 工商大学出版社, 2015.] đã tập trung khái quát và chỉ rõ: vai trò to lớn của chủ nghĩa Mác đối với GDLLCT và việc vận dụng vào nhận thức và cải tạo thực tiễn trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Trung Quốc qua các giai đoạn. Nội dung của cuốn sách cũng đi sâu nghiên cứu lý thuyết tư tưởng lý luận chính trị trong lịch sử để khẳng định giá trị và vai trò của lý luận chính trị chủ nghĩa Mác trong thế giới đương đại.
Xu Liu, Zhao Xiantong và Hugh Starkey (2021), “Giáo dục chính trị - tư tưởng ở các trường đại học ở Trung Quốc: Tiếp cận từ cấu trúc và thực tiễn”, Tạp chí giáo dục Châu Á Thái Bình Dương, số 11. Bài báo đã cho thấy giáo dục chính trị - tư tưởng ở các trường đại học ở Trung Quốc đóng vai trò hết sức quan trọng. Thực tiễn công tác giáo dục chính trị - tư tưởng đã được cụ thể hóa thành những quan điểm, tư tưởng cụ thể, phù hợp với sinh viên. Đồng thời, bài viết cũng đề cập đến sự cần thiết phải đổi mới và nâng cao chất lượng GDLLCT - tư tưởng cho sinh viên các trường đại học ở Trung Quốc trong giai đoạn hiện nay.
10 Souvanxay Denggouang (2022), “Giáo dục chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Cayxỏn- Phômvihản cho thanh niên ở các tỉnh trung Lào”, Tạp chí Lý luận chính trị điện tử, số 12. Tác giả của bài báo đã phân tích vai trò quan trọng của việc giáo dục chủ nghĩa chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Cayxỏn - Phômvihản cho thanh niên, những thành tựu cũng như các hạn chế trong giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Cayxỏn - Phômvihản cho thanh niên ở các tỉnh trung Lào. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số giải pháp để tiếp tục nâng cao hiệu quả giáo dục chủ nghĩa chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Cayxỏn - Phômvihản cho thanh niên trong thời gian tới. Yanle Wu (2023), “Đẩy mạnh giáo dục lý luận chính trị trong các trường đại học trong thời đại mới”, Tạp chí Giáo dục thời đại - Lý luận và thực tiễn Trung Quốc, số 9.
Bài báo đã tập trung nghiên cứu công tác giáo dục chính trị - tư tưởng ở các trường đại học trong thời kỳ mới nhằm tổ chức triển khai và nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng ở các trường đại học hiện nay, từ đó đạt được mục tiêu giáo dục toàn diện. Theo tác giả, để đạt được mục tiêu này, những người làm công tác giáo dục chính trị - tư tưởng trong các trường đại học cần kịp thời nhận diện những vấn đề, bất cập đang tồn tại và đưa ra những giải pháp khả thi để nâng cao hiệu quả công tác này. Các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học nước ngoài đều khẳng định GDLLCT nói chung, đặc biệt là GDLLCT ở các trường đại học hiện nay là một hoạt động quan trọng hướng vào việc xây dựng niềm tin, lý tưởng chính trị và truyền bá những tri thức thuộc lĩnh vực chính trị cho sinh viên. Các công trình nghiên cứu về giáo dục lý luận chính trị trong nước Có nhiều công trình, đề tài trong nước nghiên cứu về GDLLCT từ tổng quát cho đến từng khía cạnh cụ thể.
Có thể kể đến một số công trình sau: Lương Khắc Hiếu (Chủ biên) (2008), Nguyên lý công tác tư tưởng, Tập 2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Tác giả đã đưa ra khái niệm: 11 “GDLLCT là quá trình truyền bá và tiếp thu những nguyên lý lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước trong cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân” [ 45, tr. GDLLCT theo quan niệm này là một quá trình đồng thời diễn ra hai hoạt động đó là hoạt động truyền bá và hoạt động tiếp thu lý luận chính trị. Trần Thị Anh Đào (Chủ biên) (2010), Công tác GDLLCT cho sinh viên Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
Trên cơ sở nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực trạng của công tác GDLLCT cho sinh viên, nhóm các tác giả đã đưa ra các phương hướng cơ bản và những giải pháp khả thi góp phần hữu hiệu vào việc nâng cao chất lượng GDLLCT cho sinh viên, nhằm đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực lý luận chính trị chất lượng cao trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Phạm Huy Kỳ (2010), Lý luận và phương pháp nghiên cứu, GDLLCT, Nxb Chính trị- Hành chính Quốc gia, Hà Nội. Trong công trình này, các tác giả đã khẳng định công tác nghiên cứu, GDLLCT luôn được Đảng ta đặc biệt quan tâm, chú trọng. Điều này được thể hiện rõ trong các nội dung văn kiện của Đảng ở các kỳ Đại hội, mà gần nhất là Nghị quyết Trung ương 5 (khóa X) về Công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới.
Nội dung chính của cuốn sách tập trung trình bày một số vấn đề lý luận chung về công tác nghiên cứu, GDLLCT và phương pháp nghiên cứu GDLLCT, công tác nghiên cứu, giáo dục lịch sử đảng. Riêng phần lý luận và phương pháp GDLLCT, công trình tập trung vào lý luận và phương pháp dạy học lý luận chính trị. Đây là một trong những nội dung hoạt động chủ yếu trong hệ thống GDLLCT của Đảng ta hiện nay. Vũ Ngọc Am (2011), Đổi mới phương pháp GDLLCT, Nxb Chính trị- Hành chính, Hà Nội.
Tác giả cho rằng cần đổi mới mạnh mẽ phương pháp 12 giảng dạy lý luận chính trị để đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác GDLLCT. Trên cơ sở trình bày một số phương pháp giảng dạy lý luận chính trị, tác giả đề cập đến một số vấn đề giảng viên cần nắm vững và vận dụng khi chuẩn bị bài giảng lý luận chính trị. Theo tác giả, giảng viên cần phát huy mặt tích cực và khắc phục những hạn chế của phương pháp dạy học lý luận chính trị truyền thống bằng cách kết hợp phương pháp dạy học truyền thống với các phương pháp dạy học khác và sử dụng phương tiện kỹ thuật hiện đại trong bài giảng. Đinh Thanh Xuân (2015), “Giảng dạy các môn lý luận chính trị trong các trường đại học hiện nay”, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 12.
Bài viết phân tích những khó khăn trong giảng dạy các môn lý luận chính trị trong các trường đại học ở Việt Nam hiện nay: Thứ nhất, những diễn biến trái chiều trong đời sống chính trị, kinh tế, xã hội trên thế giới và trong nước. Thứ hai, sự giảm thời lượng học tập các môn lý luận chính trị. Thứ ba, năng lực chuyên môn, ngoại ngữ và công nghệ thông tin của đội ngũ giảng viên các môn lý luận chính trị chưa cao. Thứ tư, thu nhập thấp của những người giảng dạy lý luận chính trị.
Thứ năm, cơ sở vật chất thiếu thốn của các trường. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý luận chính trị trong các trường đại học trong thời gian tới. Đỗ Minh Tuấn (2016), Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong GDLLCT cho sinh viên các trường đại học ở Hà Nội hiện nay, Luận án tiến sĩ khoa học Chính trị học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội. Luận án làm rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT và những vấn đề lý luận của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong GDLLCT cho sinh viên các trường đại học.