Chấn thương gan và lách ở trẻ em: Nguyên nhân và điều trị

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu áp dụng các phương pháp điều trị bảo tồn lách do chấn thương trong hoàn cảnh việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Trường học: Bệnh viện Nhi Trung ương
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Chấn thương gan và lách ở trẻ em: Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị
• Loại tài liệu: Nghiên cứu
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TĂNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. SỰ LỊCH VỀ GIẢI PHẪU CỦA GAN VÀ LÁCH
• 1.2. GIẢI PHẪU MẶT TRƯỚC VÀ MẶT DƯỚI GAN
• 1.3. GIẢI PHẪU CÁC PHẦN THÙY GAN
• 1.4. GIẢI PHẪU LÁCH
• 1.5. GIẢI PHẪU CÁC MẶT CỦA LÁCH
• 1.6. GIẢI PHẪU VỊ TRÍ VÀ NHU MÔ LÁCH
• 1.7. SỰ LỊCH VỀ CHỨC NĂNG SINH LÝ CỦA LÁCH
• 1.8. BIỂU HIỆN LÂM SÀNG, CẦN LÂM SÀNG CỦA CHÈN THƯƠNG GAN VÀ LÁCH

Tóm tắt

I. Tổng quan về chấn thương gan và lách ở trẻ em

Chấn thương gan và lách ở trẻ em là một vấn đề y tế nghiêm trọng, thường xảy ra do tai nạn giao thông, ngã từ độ cao hoặc các va chạm mạnh. Gan và lách là hai cơ quan quan trọng trong cơ thể, có vai trò trong việc lọc máu và sản xuất các yếu tố miễn dịch. Việc hiểu rõ về chấn thương gan và chấn thương lách là cần thiết để có thể phát hiện và điều trị kịp thời.

1.1. Nguyên nhân gây chấn thương gan và lách ở trẻ em

Chấn thương gan và lách ở trẻ em thường do tai nạn giao thông, ngã từ độ cao hoặc các va chạm mạnh. Các nguyên nhân này có thể dẫn đến triệu chứng chấn thương gan và triệu chứng chấn thương lách nghiêm trọng, cần được phát hiện sớm.

1.2. Triệu chứng chấn thương gan và lách ở trẻ em

Triệu chứng của chấn thương gan và lách có thể bao gồm đau bụng, buồn nôn, nôn mửa, và có thể có dấu hiệu chảy máu nội tạng. Việc nhận biết sớm các triệu chứng này là rất quan trọng để có thể can thiệp kịp thời.

II. Vấn đề và thách thức trong điều trị chấn thương gan và lách

Điều trị chấn thương gan và lách ở trẻ em gặp nhiều thách thức do sự phát triển của cơ thể và các yếu tố liên quan đến tuổi tác. Việc xác định mức độ nghiêm trọng của chấn thương là rất quan trọng để quyết định phương pháp điều trị phù hợp. Các bác sĩ cần phải cân nhắc giữa việc phẫu thuật và điều trị bảo tồn.

2.1. Các vấn đề trong chẩn đoán chấn thương gan và lách

Chẩn đoán chấn thương gan và lách có thể gặp khó khăn do triệu chứng không rõ ràng. Các phương pháp hình ảnh như siêu âm và CT scan thường được sử dụng để xác định mức độ tổn thương.

2.2. Thách thức trong điều trị chấn thương gan và lách

Điều trị chấn thương gan và lách có thể bao gồm phẫu thuật hoặc điều trị bảo tồn. Tuy nhiên, việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của chấn thương và tình trạng sức khỏe của trẻ.

III. Phương pháp điều trị chấn thương gan và lách hiệu quả

Có nhiều phương pháp điều trị chấn thương gan và lách, từ điều trị bảo tồn đến phẫu thuật. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của chấn thương và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. Các bác sĩ cần phải đánh giá kỹ lưỡng để đưa ra quyết định đúng đắn.

3.1. Điều trị bảo tồn chấn thương gan và lách

Điều trị bảo tồn thường được áp dụng cho các trường hợp chấn thương nhẹ. Phương pháp này bao gồm việc theo dõi chặt chẽ và điều trị triệu chứng, giúp cơ thể tự phục hồi.

3.2. Phẫu thuật trong điều trị chấn thương gan và lách

Phẫu thuật là phương pháp cần thiết trong các trường hợp chấn thương nặng, khi có nguy cơ chảy máu hoặc tổn thương nghiêm trọng. Các bác sĩ sẽ quyết định loại phẫu thuật phù hợp dựa trên tình trạng cụ thể của bệnh nhân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chấn thương gan và lách

Nghiên cứu về chấn thương gan và lách ở trẻ em đã chỉ ra rằng việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có thể giảm thiểu nguy cơ biến chứng. Các kết quả nghiên cứu cũng cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp điều trị hiện đại có thể cải thiện tỷ lệ sống sót và chất lượng cuộc sống cho trẻ em bị chấn thương.

4.1. Kết quả nghiên cứu về điều trị chấn thương gan

Nghiên cứu cho thấy rằng điều trị bảo tồn có thể hiệu quả trong nhiều trường hợp chấn thương gan nhẹ, giúp giảm thiểu nguy cơ phẫu thuật.

4.2. Ứng dụng các phương pháp mới trong điều trị chấn thương lách

Các phương pháp điều trị mới, bao gồm phẫu thuật nội soi, đã được áp dụng thành công trong điều trị chấn thương lách, giúp giảm thiểu thời gian hồi phục và biến chứng.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về chấn thương gan và lách

Chấn thương gan và lách ở trẻ em là một vấn đề y tế quan trọng cần được nghiên cứu và điều trị kịp thời. Tương lai của nghiên cứu trong lĩnh vực này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều tiến bộ trong việc phát hiện và điều trị, từ đó nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho trẻ em.

5.1. Tương lai của nghiên cứu về chấn thương gan

Nghiên cứu trong tương lai sẽ tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị mới và cải thiện quy trình chẩn đoán, nhằm nâng cao hiệu quả điều trị.

5.2. Định hướng nghiên cứu về chấn thương lách

Các nghiên cứu tiếp theo sẽ tìm hiểu sâu hơn về cơ chế gây chấn thương lách và phát triển các phương pháp điều trị tối ưu hơn cho trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 ®Æt vÊn ®Ò Gan vµ l¸ch lµ hai t¹ng ®Æc n»m trong æ phóc m¹c. Trong khi gan chiÕm hÕt vïng díi vßm hoµnh ph¶i vµ mét phÇn sang bªn tr¸i th× l¸ch n»m trän vÑn díi vßm hoµnh tr¸i. Do cÊu t¹o chøa ®Çy m¸u nªn khi gÆp chÊn th¬ng bông kÝn lµm ¸p lùc æ bông t¨ng cao ®ét ngét hoÆc do nh÷ng t¸c ®éng trùc tiÕp, gan vµ l¸ch lµ hai t¹ng dÔ bÞ tæn th¬ng nhÊt so víi c¸c t¹ng kh¸c trong æ bông. Møc ®é tæn th¬ng tuú thuéc vµo tõng nguyªn nh©n, vÞ trÝ cña t¸c nh©n, t thÕ cña bÖnh nh©n, ®îc biÓu hiÖn tõ ®¬n gi¶n lµ ®ông giËp - tô m¸u díi bao, ®Õn nÆng h¬n lµ vì - ch¶y m¸u vµo æ phóc m¹c vµ trÇm träng lµ giËp n¸t, ®øt cuèng gan hoÆc l¸ch.

§a sè c¸c chÊn th¬ng bông x¶y ra ë trÎ em nh lµ hÖ qu¶ cña chÊn th¬ng ®ông giËp, thêng liªn quan ®Õn c¸c tai n¹n xe cé, r¬i tõ trªn cao xuèng hoÆc do c¸c x« s¸t trong sinh ho¹t. Trong thêi kú ph¸t triÓn chung cña kinh tÕ - x· héi, mËt ®é c¸c ph¬ng tiÖn tham gia giao th«ng kh«ng ngõng t¨ng lªn, lµ mét lý do kh¸ch quan lµm t¨ng lªn c¸c vô tai n¹n giao th«ng nãi chung vµ lµm t¨ng tû lÖ bÖnh nh©n bÞ tæn th¬ng gan - l¸ch do chÊn th¬ng bông kÝn nãi riªng. §iÒu trÞ tæn th¬ng gan - l¸ch trong chÊn th¬ng bông kÝn tríc ®©y chñ yÕu lµ phÉu thuËt xö trÝ tæn th¬ng [30], nhng trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, nhê tiÕn bé cña y häc hiÖn ®¹i, cô thÓ lµ sù thµnh c«ng cña 2 nhµ khoa häc Upahyaya vµ Simpson t¹i BÖnh viÖn Nhi Toronto (Canada) trong ®iÒu trÞ 2 chÊn th¬ng l¸ch kh«ng mæ tõ n¨m 1968 ®· ®Æt nÒn mãng cho ®iÒu trÞ kh«ng phÉu thuËt ®èi víi tríc tiªn lµ tæn th¬ng l¸ch, sau ®ã më réng ra ®èi víi tæn th¬ng gan trong CTBK [9], [29]. ChÈn ®o¸n chÊn th¬ng gan - l¸ch ë trÎ em kh«ng khã, nh- ng th¸i ®é xö trÝ l¹i cã nh÷ng ®iÓm kh¸c biÖt quan träng [29].

ë ViÖt Nam, mÆc dï ®· cã nhiÒu nghiªn cøu vÒ chÊn th- ¬ng gan vµ l¸ch ë ngêi lín, nhng nghiªn cøu ë trÎ em cßn rÊt Ýt. BÖnh viÖn Nhi Trung ¬ng lµ c¬ së ®Çu tiªn øng dông ®iÒu trÞ kh«ng phÉu thuËt cho CT gan, l¸ch tõ n¨m 2000. XuÊt ph¸t tõ thùc tÕ trªn, chóng t«i thùc hiÖn nghiªn cøu nµy nh»m hai môc tiªu: 1- M« t¶ ®Æc ®iÓm l©m sµng, cËn l©m sµng cña tæn th¬ng gan, l¸ch do chÊn th¬ng bông kÝn. 2- §¸nh gi¸ kÕt qu¶ ®iÒu trÞ phÉu thuËt vµ kh«ng phÉu thuËt trªn bÖnh nhi cã tæn th¬ng gan, l¸ch do chÊn th¬ng bông kÝn t¹i bÖnh viÖn Nhi Trung ¬ng.

3 Ch¬ng 1 Tæng quan tµi liÖu 1. S¬ lîc vÒ gi¶i phÉu cña gan vµ l¸ch 1. Gi¶i phÉu gan 1. VÞ trÝ Gan lµ mét t¹ng ®Æc biÖt, ®¬n nhÊt, n»m trong khoang bông, ë vïng díi sên ph¶i vµ thîng vÞ, n»m trong tÇng trªn cña m¹c treo ®¹i trµng ngang.

Gan ®îc phóc m¹c bao bäc trong mét bao x¬ gäi lµ bao gan (bao Glisson), bao gan ®îc th«ng trùc tiÕp víi æ phóc m¹c. Khi gan vì m¸u sÏ ch¶y qua bao gan vµo æ bông g©y héi chøng ch¶y m¸u trong æ bông [8],[15]. H×nh d¹ng vµ liªn quan Gan gåm cã 3 mÆt vµ 2 thuú: 4 - MÆt tríc trªn: §îc che lÊp bëi thµnh ngùc, c¬ hoµnh, qua c¬ hoµnh liªn quan ®Õn mµng phæi, phæi, mµng tim vµ tim. PhÇn lín gan ®îc che phñ bëi vßm hoµnh ë bªn ph¶i, gan cã thÓ lªn tíi khoang liªn sên 4 - 5 8, [15].

- MÆt díi: Cßn gäi lµ mÆt t¹ng gåm cã cuèng gan, tói mËt, vÒ phÝa tr¸i cã ®o¹n bông cña thùc qu¶n ¸p vµo, phÇn cßn l¹i liªn quan víi d¹ dµy, t¸ trµng, gãc ®¹i trµng ph¶i, thËn ph¶i, tuyÕn thîng thËn ph¶i. - MÆt sau: Gåm 2 phÇn liªn quan ngùc vµ bông. PhÇn ngùc liªn quan víi tói cïng mµng phæi ph¶i, ë phÇn bông cña mÆt nµy dÝnh trùc tiÕp víi c¬ hoµnh nªn cã thÓ ®i vµo gan trùc tiÕp mµ kh«ng cÇn më vµo æ bông vµ mµng phæi [33], [35]. - Gan cã hai thuú gåm thuú ph¶i (chiÕm 70% nhu m«) vµ thuú tr¸i.

Mµu s¾c vµ kÝch thíc Gan cã mÇu n©u sÉm, chøa ®Çy m¸u nªn dÔ vì, chiÒu ngang lµ 28cm, chiÒu tríc sau lµ 16cm, chiÒu cao lµ 8cm, nÆng kho¶ng 2.1: Gi¶i phÉu mÆt tríc vµ mÆt díi gan [8] 1. C¸c ph¬ng tiÖn gi÷ gan Gan ®îc cè ®Þnh vµo thµnh bông nhê c¸c d©y ch»ng, ®ã lµ c¸c nÕp phóc m¹c. D©y ch»ng vµnh cè ®Þnh mÆt trªn cña gan vµo mÆt díi vµ mÆt bªn c¬ hoµnh, phÇn tËn cïng ë hai phÝa cña nã t¹o thµnh hai d©y ch»ng tam gi¸c. D©y ch»ng liÒm vµ d©y ch»ng trßn cè ®Þnh mÆt tríc gan vµo thµnh bông tríc 14, 16, 33, 35, 72.

Ngoµi ra cßn m¹c nèi nhá nèi mÆt díi gan víi bê cong nhá d¹ dµy vµ tÜnh m¹ch chñ díi g¾n chÆt vµo mÆt sau cña gan. Ph©n bè m¹ch m¸u vµ thÇn kinh 6 H×nh 1.2: C¸c ®éng m¹ch cña gan, tuþ, t¸ trµng vµ l¸ch [8]  §éng m¹ch gan §éng m¹ch gan chung lµ mét nh¸nh ®îc t¸ch ra tõ ®éng m¹ch th©n t¹ng ch¹y däc bê trªn cña ®Çu tuþ, quÆt lªn trong m¹c nèi nhá, n»m bªn tr¸i èng mËt chñ vµ tríc tÜnh m¹ch cöa, sau khi t¸ch ra ®éng m¹ch vÞ - t¸ trµng th× ®æi tªn thµnh ®éng m¹ch gan riªng. Sau ®ã, nã t¸ch ra ®éng m¹ch m«n vÞ råi ®i vµo rèn gan chia ra hai nh¸nh lµ ®éng m¹ch gan ph¶i vµ ®éng m¹ch gan tr¸i. Tõ ®éng m¹ch gan ph¶i cho ra ®éng 7 m¹ch tói mËt, ®éng m¹ch ph©n thuú tríc vµ ®éng m¹ch ph©n thuú sau.

§éng m¹ch gan tr¸i cho ra ®éng m¹ch ph©n thuú gi÷a vµ ®éng m¹ch ph©n thuú tr¸i 3, 4, 14, 21, 27, 33, 35.  TÜnh m¹ch cöa TÜnh m¹ch cöa lµ sù hîp nhÊt gi÷a tÜnh m¹ch m¹c treo trµng trªn vµ th©n tÜnh m¹ch l¸ch - m¹c treo trµng díi, dµi kho¶ng 7 - 8cm, cÊp 75% lîng m¸u vµ 50% lîng oxy cho gan. TÜnh m¹ch cöa ch¹y vÒ rèn gan n»m sau èng mËt chñ vµ ®éng m¹ch gan chia thµnh hai nh¸nh ph¶i vµ tr¸i. Nh¸nh ph¶i ng¾n gåm hai nh¸nh ph©n thuú tríc vµ ph©n thuú sau.

Nh¸nh tr¸i dµi vµ to h¬n ®i vµo r·nh rèn gan t¹o thµnh xoang rèn tÜnh m¹ch 14, 16, 21, 27, 33, 35.  TÜnh m¹ch trªn gan Héi lu tÜnh m¹ch cña gan gåm 3 tÜnh m¹ch trªn gan. §ã lµ c¸c tÜnh m¹ch trªn gan gi÷a, tÜnh m¹ch trªn gan ph¶i vµ tÜnh m¹ch trªn g¸n tr¸i. TÜnh m¹ch trªn gan ph¶i to nhÊt, nhËn m¸u tõ HPT VI, VII vµ VIII.

TÜnh m¹ch trªn gan gi÷a nhËn m¸u tõ HPT V, tÜnh m¹ch trªn gan tr¸i nhËn m¸u tõ HPT II, III vµ IV. Thêng tÜnh m¹ch trªn gan gi÷a vµ tr¸i hîp l¹i thµnh mét th©n chung ®Ó ®æ vµo tÜnh m¹ch chñ díi, riªng tÜnh m¹ch HPT I thêng ®æ th¼ng vµo tÜnh m¹ch chñ díi b»ng nh÷ng nh¸nh nhá 3, 4, [14, 27, 72.  B¹ch huyÕt cña gan B¹ch huyÕt cña gan xuÊt ph¸t tõ c¸c kho¶ng cöa trong gan ®æ vµo hÖ thèng b¹ch huyÕt quanh c¸c nh¸nh tÜnh 8 m¹ch cöa trong gan. Xung quanh c¸c èng mËt còng cã hÖ b¹ch huyÕt, chóng còng ®æ vµo hÖ b¹ch huyÕt cña gan ë èng mËt chñ vµ tÜnh m¹ch cöa råi ®æ chung vµo c¸c h¹ch th©n t¹ng vµ vµo bÓ b¹ch huyÕt Bloquet, mét sè èng kh¸c ch¹y däc theo tÜnh m¹ch gan qua vßm hoµnh ®æ th¼ng vµo tÜnh m¹ch chñ díi 14, 16, 27.

§êng dÉn mËt Sù ph©n bè ®êng mËt trong gan liªn quan chÆt chÏ víi ®éng m¹ch gan vµ tÜnh m¹ch cöa. C¶ 3 thµnh phÇn nµy hîp chung víi nhau t¹o ra cuèng gan. §êng mËt b¾t nguån tõ c¸c vi qu¶n mËt n»m quanh c¸c tÕ bµo gan, hîp l¹i thµnh c¸c tiÓu qu¶n mËt. Tõ c¸c tiÓu qu¶n mËt hîp l¹i víi nhau thµnh c¸c ®- êng dÉn mËt lín h¬n ®Ó t¹o ra c¸c èng HPT råi c¸c èng ph©n thuú.

èng ph©n thuú tríc vµ èng ph©n thuú sau hîp víi nhau t¹o thµnh èng gan ph¶i, èng ph©n thuú gi÷a vµ èng ph©n thuú tr¸i hîp víi nhau t¹o ra èng gan tr¸i. Thuú ®u«i cã thÓ ®æ th¼ng vµo èng gan ph¶i hoÆc tr¸i. èng gan ph¶i vµ èng gan tr¸i hîp víi nhau t¹o ra èng gan chung ë rèn gan. èng gan chung thêng dµi tõ 1 - 1,7cm, sau khi gÆp èng tói mËt hîp víi nhau thµnh èng mËt chñ, ®i xuèng díi bªn ph¶i ®éng m¹ch gan chung, tríc tÜnh m¹ch cöa vµ sau khóc I t¸ trµng, tíi khóc II t¸ trµng th× hîp víi èng tuþ chÝnh ®æ vµo lßng t¸ trµng ë nhó t¸ lín qua c¬ th¾t oddi 3, 14, 16, , 25, 27, 33, 35, 41.3: Sù ph©n bè m¹ch m¸u vµ ®êng mËt trong gan [8] 1.

Ph©n chia ph©n thïy gan HiÖn nay trªn thÕ giíi cã nhiÒu c¸ch ph©n chia ph©n thuú gan. ë ®©y chóng t«i xin tr×nh bµy ph¬ng ph¸p ph©n chia ph©n thuú gan theo T«n ThÊt Tïng, mét ph¬ng ph¸p ph©n chia ®· ®îc ¸p dông réng r·i. C¸ch ph©n chia nµy chñ yÕu dùa vµo c¸c mèc tÜnh m¹ch trªn gan. Chóng ®îc ®¸nh dÊu b»ng c¸c r·nh (khe), trªn mÆt chóng lµ nh÷ng mÆt ph¼ng ®îc xem lµ Ýt ch¶y m¸u nhÊt trong phÉu thuËt.4: Gi¶i phÉu c¸c ph©n thuú vµ h¹ ph©n thuú gan [8] * C¸c khe cña gan: Khe gi÷a: Chia gan lµm hai phÇn c©n xøng vµ ®éc lËp víi nhau, mçi phÇn cã cuèng gan riªng.

Khe gi÷a lµ mét mÆt ph¼ng ch¹y tõ gi÷a nÒn tói mËt ®Õn bê tr¸i cña tÜnh m¹ch chñ díi, ngay chç ®i vµo cña tÜnh m¹ch trªn gan tr¸i. MÆt ph¼ng nµy hîp víi mÆt ph¼ng ngang mét gãc 60 0- 800 më vÒ phÝa tr¸i (tuú theo tõng t¸c gi¶). ë mÆt díi gan, mÆt ph¼ng nµy chia giêng tói mËt lµm hai phÇn b»ng nhau, råi bíc qua trªn nh¸nh ph¶i cña cuèng gan vµ c¾t ngang vïng ®u«i thuú Spiegel ®Ó ®Õn tÜnh m¹ch chñ díi. Trong khe cã tÜnh m¹ch trªn gan gi÷a chia gan lµm hai phÇn lµ gan ph¶i vµ gan tr¸i [13], [14], [27].

Khe rèn: Cßn ®îc gäi lµ khe cöa rèn, lµ khe duy nhÊt thÓ hiÖn trªn mÆt gan, ®ã lµ chç b¸m cña d©y ch»ng liÒm. Nã hîp víi mÆt díi gan mét gãc 450 më vÒ bªn tr¸i. §Çu tríc cña nã lµ d©y ch»ng trßn, ®Çu sau lµ èng Arantius. ë ®©y 1 1 rÊt Ýt m¹ch m¸u vµ nhu m« rÊt máng, ngêi ta thêng qua ®©y ®Ó c¾t thuú gan tr¸i [27], [33].

Khe bªn ph¶i: B¾t ®Çu tõ ®iÓm gi÷a cña gãc gan ph¶i vµ bê ph¶i giêng tói mËt vµ kÕt thóc ë n¬i tÜnh m¹ch trªn gan ®æ vµo TMCD. ë mÆt trªn gan, nã ®i song song víi bê ph¶i cña gan, c¸ch bê nµy chõng hai kho¸t ngãn tay.