Luận án tiến sĩ về chẩn đoán và điều trị u màng não hai phần ba trong cánh xương bướm

Luận án tiến sĩ phân tích chẩn đoán và điều trị u màng não hai phần ba trong cánh xương bướm, cung cấp kiến thức chuyên sâu và kết quả nghiên cứu.

• Tác giả: Nguyễn Đắc Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Kiều Đình Hùng
• Trường học: Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngoại thần kinh - sọ não
• Đề tài: Chẩn Đoán Và Điều Trị U Màng Não Hai Phần Ba Trong Cánh Xương Bướm
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.3. Giải phẫu xương bướm
• 1.3.1. Cấu trúc màng não
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Triệu chứng lâm sàng
• 2.5. Chẩn đoán hình ảnh
• 2.6. Giải phẫu bệnh
• 2.7. Xử lý số liệu
• 2.8. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh
• 3.2. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh
• 3.3. Kết quả điều trị
• 3.3.1. Nút mạch chặn lạc trước mổ
• 3.3.2. Đánh giá bệnh nhân trước mổ theo các bảng
• 3.3.3. Kết quả giải phẫu bệnh
• 3.3.4. Mối liên quan giữa mức độ lấy u theo Simpson và các yếu tố ảnh hưởng
• 3.3.5. Các yếu tố ảnh hưởng kết quả điều trị sau mổ
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh
• 4.2. Chẩn đoán hình ảnh
• 4.3. Kết quả điều trị
• 4.4. Chỉ định điều trị
• 4.5. Giải phẫu bệnh
• 4.6. Tử vong và biến chứng
• 4.7. Đánh giá kết quả sau mổ và sau mổ 3 tháng
• 4.8. Các yếu tố ảnh hưởng tái phát sau mổ
• 4.9. Theo dõi sau điều trị
• 4.10. Xử trí u màng não tái phát
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về u màng não

U màng não là loại u phát triển từ tế bào vi nhung mao của màng nhện, chiếm khoảng 34% các khối u của hệ thống thần kinh trung ương. Theo nghiên cứu của Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, cứ 100.000 người thì có 6,29 người mắc u màng não. Hầu hết các u màng não lành tính, nhưng một số có thể ác tính tùy theo vị trí khối u. U màng não cánh xương bướm chiếm tỷ lệ khá cao, từ 14-20%. Khối u này có thể phát triển từ bất kỳ phần nào của cánh xương bướm, nằm giữa ranh giới của hố sọ trán và hố sọ giữa. Các triệu chứng lâm sàng của u màng não cánh xương bướm thường rất đa dạng, do khối u phát triển chậm, não có thời gian thích nghi, nên chỉ phát hiện được khi kích thước u đã lớn.

1.1. Triệu chứng lâm sàng

Triệu chứng lâm sàng của u màng não cánh xương bướm chủ yếu là các dấu hiệu về mắt như lồi mắt, đau đầu, giảm thị lực, và liệt dây thần kinh. Các triệu chứng này thường tiến triển chậm và khó điều trị. Việc chẩn đoán u màng não hai phần ba trong cánh xương bướm chủ yếu dựa vào chẩn đoán hình ảnh, bao gồm chụp cộng hưởng từ và chụp cắt lớp vi tính. Các phương pháp này giúp xác định vị trí và kích thước khối u, từ đó đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

II. Chẩn đoán u màng não

Chẩn đoán u màng não cánh xương bướm thường dựa vào các phương pháp hình ảnh như chụp X-quang, chụp cắt lớp vi tính và chụp cộng hưởng từ. Chẩn đoán hình ảnh là tiêu chuẩn vàng trong việc xác định bản chất và vị trí của khối u. Việc sử dụng các kỹ thuật hình ảnh hiện đại đã giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán. Các khối u nhỏ không có triệu chứng có thể được theo dõi định kỳ, trong khi các khối u lớn thường yêu cầu can thiệp phẫu thuật. Tỷ lệ tử vong và biến chứng sau phẫu thuật u màng não cánh xương bướm vẫn còn cao, do đó việc chẩn đoán sớm và chính xác là rất quan trọng.

2.1. Phương pháp chẩn đoán hình ảnh

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như chụp cộng hưởng từ (MRI) và chụp cắt lớp vi tính (CT) đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và đánh giá u màng não. Chụp MRI cung cấp hình ảnh chi tiết về cấu trúc não và các khối u, giúp xác định vị trí và kích thước khối u. Chụp CT cũng hữu ích trong việc phát hiện các dấu hiệu xâm lấn vào các cấu trúc lân cận. Việc kết hợp các phương pháp này giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán chính xác và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

III. Điều trị u màng não

Điều trị u màng não cánh xương bướm chủ yếu là phẫu thuật. Mục tiêu của phẫu thuật là loại bỏ hoàn toàn khối u và giảm thiểu biến chứng. Tuy nhiên, việc lấy bỏ toàn bộ khối u thường gặp khó khăn do vị trí giải phẫu phức tạp. Tỷ lệ tử vong và biến chứng sau phẫu thuật vẫn còn cao, do đó cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi tiến hành phẫu thuật. Ngoài phẫu thuật, các phương pháp điều trị bổ sung như xạ trị cũng có thể được áp dụng để giảm nguy cơ tái phát.

3.1. Phẫu thuật u màng não

Phẫu thuật là phương pháp điều trị chính cho u màng não cánh xương bướm. Tuy nhiên, việc lấy bỏ hoàn toàn khối u là một thách thức lớn do vị trí của nó. Tỷ lệ tử vong sau phẫu thuật có thể lên đến 16%, và khả năng lấy hết u cũng không cao, thường chỉ đạt từ 12% đến 24%. Do đó, việc đánh giá kỹ lưỡng trước phẫu thuật và lựa chọn phương pháp phẫu thuật tối ưu là rất quan trọng để nâng cao tỷ lệ thành công và giảm thiểu biến chứng.

IV. Kết luận

U màng não cánh xương bướm là một bệnh lý phức tạp với nhiều thách thức trong chẩn đoán và điều trị. Việc hiểu rõ về triệu chứng lâm sàng, phương pháp chẩn đoán hình ảnh và các phương pháp điều trị là rất cần thiết để nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin quý giá về u màng não cánh xương bướm mà còn mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực này.

4.1. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn về u màng não cánh xương bướm, đặc biệt là về các yếu tố tiên lượng và phương pháp điều trị hiệu quả. Việc áp dụng các công nghệ mới trong chẩn đoán và điều trị sẽ giúp cải thiện kết quả điều trị cho bệnh nhân. Hơn nữa, việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho các bác sĩ về bệnh lý này cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bà GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O Bà Y TÀ TR£àNG Đ¾I HàC Y HÀ NÞI NGUYàN ĐĀC ANH CHÈN §O¸N Vµ KÕT QU¶ §IÒU TRÞ U MµNG N·O HAI PHÇN BA TRONG C¸NH X¦¥NG B¦íM LUÀN ÁN TI¾N S) Y HàC HÀ NÞI - 2021 Bà GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O Bà Y TÀ TR£àNG Đ¾I HàC Y HÀ NÞI NGUYàN ĐĀC ANH CHÈN §O¸N Vµ KÕT QU¶ §IÒU TRÞ U MµNG N·O HAI PHÇN BA TRONG C¸NH X¦¥NG B¦íM Chuyên ngành: Ngo¿i thần kinh - sá não Mã số: 9720104 LUÀN ÁN TI¾N S) Y HàC NG¯äI H¯âNG DÀN KHOA HàC PGS. Kiều Đình Hùng HÀ NÞI - 2021 LàI CÀM ¡N Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban giám hiệu, Phòng đào tạo sau đại học, Bộ môn ngoại Trường Đại học Y Hà Nội, Trung tâm phẫu thuật thần kinh Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập, công tác cũng như thực hiện, hoàn thành bản luận án này. Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Phó giáo sư, tiến sỹ Kiều Đình Hùng – Người thầy trực tiếp hướng dẫn luận án, người đã tận tình dạy dỗ và truyền đạt cho tôi những kinh nghiệm quý báu trong chuyên môn cũng như cuộc sống. Thầy đã động viên, giúp đỡ những lúc tôi gặp khó khăn khi thực hiện luận án.

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Phó giáo sư, tiến sĩ Đồng Văn Hệ, Bác sĩ chuyên khoa II Lý Ngọc Liên, Tiến sĩ Lê Hồng Nhân, Phó giáo sư, tiến sĩ Hà Kim Trung – những người thầy đã dành hết tâm huyết chỉ bảo, đặt những viên gạch vững chắc để tôi có thể bước đi trong lĩnh vực phẫu thuật thần kinh đầy khó khăn. Các thầy/cô luôn là tấm gương sáng để tôi học tập noi theo. Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn đến: PGS. TS Phạm Hòa Bình, PGG.TS Vũ Đăng Lưu, PGS.

TS Dương Đại Hà, TS Nguyễn Minh Anh, TS. Nguyễn Trọng Yên cùng các thầy trong hội đồng bảo vệ cơ sở, các thầy cô trong hội đồng chuyên đề và tiểu luận tổng quan, 2 thầy phản biện độc lập – các thầy đã có nhiều góp ý quí báu để tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin cảm ơn TS Nguyễn Duy Tuyển, TS Ngô Mạnh Hùng, ThS Vũ Quang Hiếu, cùng toàn bộ cán bộ, nhân viên Trung tâm phẫu thuật thần kinh Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức, cũng như Ban Giám Đốc, phòng Kế hoạch tổng hợp, phòng tổ chức cán bộ Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức đã giúp đỡ và đồng hành cùng tôi trong quá trình làm việc và hoàn thành bản luận án này. Tôi xin cảm ơn các người anh, người bạn, người em, người thân thiết dù là đồng nghiệp hay trong cuộc sống luôn sẻ chia và động viên, cho tôi những lời khuyên, những động lực để làm việc.

Đó là viên ngọc quý trong cuộc đời tôi. Tôi cũng xin cảm ơn các bệnh nhân, người nhà bệnh nhân đã hợp tác, giúp đỡ tôi thực hiện luận án này. Tôi xin kính tặng công trình này tới Bố Nguyễn Đức Thực, Mẹ Đỗ Thị Thanh Vân, những người đã sinh thành, giáo dục và hi sinh rất nhiều để tôi có ngày hôm nay. Đặc biệt tôi mong mẹ tôi, cũng là bác sĩ, cựu sinh viên Đại Học Y Hà Nội niên khóa 1976-1982 thấy tự hào vì con trai mình.

Xin tặng thành quả lao động này cho vợ tôi, cùng gia đình nội ngoại, đặc biệt là cậu con trai bé bỏng của tôi. Nói bao nhiêu lời cũng không thể hết được, chỉ biết rằng tôi xin cảm ơn… Biết ơn, trân trọng cuộc sống, công việc, gia đình, thầy cô, bạn bè, những người bạn tâm giao tới tận đáy lòng. Hà Nội, ngày. năm 2021 Nguyán Đāc Anh LàI CAM ĐOAN Tôi là Nguyán Đāc Anh, Nghiên cứu sinh khóa 36 Tr°ång Đ¿i hác Y Hà Nái, chuyên ngành Ngo¿i thần kinh – sá não, xin cam oan: 1.

Đây là luận án do bản thân tôi trực tiÁp thực hiện d°ãi sự h°ãng dÁn của Thầy PGS. KiÁu Đình Hùng. Công trình này không trùng lặp vãi bất kỳ nghiên cứu nào khác ã °ÿc công bố t¿i Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, ã °ÿc xác nhận và chấp nhận của c¡ sç n¡i nghiên cứu.

Tôi xin hoàn toàn chßu trách nhiệm tr°ãc pháp luật về những cam kÁt này. Hà Nội, ngày. năm 2021 Ng°åi viÁt cam oan Nguyán Đāc Anh DANH MĀC CHĀ VI¾T TÂT BN : Bệnh nhân CHT : Cáng h°çng từ CLVT : Cắt lãp vi tính ĐM : Đáng m¿ch DSA : Chāp áng m¿ch não xóa nền PET : Chāp cắt lãp phát x¿ Positron PT : PhÁu thuật TK : Thần kinh TM : Tĩnh m¿ch UMN : U màng não UMNCXB : U màng não cánh x°¡ng b°ãm MĀC LĀC Đ¾T VÂN ĐÀ. 1 CH£¡NG 1: TàNG QUAN.

Nghiên cứu trên thÁ giãi. Nghiên cứu t¿i Việt Nam. Đặc iểm giải phÁu. Giải phÁu x°¡ng b°ãm.

Cấu trúc màng não. Các thành phần liên quan u màng não vùng cánh x°¡ng b°ãm. Giải phÁu chức năng nền sá:. Phân lo¿i UMN x°¡ng cánh b°ãm theo vß trí giải phÁu.

Đặc iểm giải phÁu bệnh. Hình ảnh ¿i thể. Hình ảnh vi thể. Vai trò của hoá mô miễn dßch trong ch¿n oán- phân lo¿i u.

Nguyên nhân bệnh sinh của u màng não. Triệu chứng lâm sàng của u màng não cánh x°¡ng b°ãm. Triệu chứng lâm sàng vß trí 1/3 giữa cánh x°¡ng b°ãm. Triệu chứng lâm sàng vß trí 1/3 trong cánh x°¡ng b°ãm.

Các ph°¡ng pháp ch¿n oán hình ảnh u màng não cánh x°¡ng b°ãm. Chāp X quang quy °ãc. Chāp cắt lãp vi tính. Chāp cáng h°çng từ.

Chāp m¿ch kỹ thuật số xóa nền. Các ph°¡ng pháp iều trß u màng não cánh x°¡ng b°ãm. Khái quát chung iều trß u màng não cánh b°ãm:. Theo dõi không mổ.

Các ph°¡ng pháp iều trß. 35 CH£¡NG 2: ĐàI T£þNG VÀ PH£¡NG PHÁP NGHIÊN CĀU. Đối t°ÿng nghiên cứu. Ph°¡ng pháp nghiên cứu.

ThiÁt kÁ nghiên cứu. Triệu chứng lâm sàng. Ch¿n oán hình ảnh. Giải phÁu bệnh.

Xử lý số liệu. Đ¿o ức trong nghiên cứu. 60 CH£¡NG 3: K¾T QUÀ. Lâm sàng và ch¿n oán hình ảnh.

Các ph°¡ng pháp ch¿n oán hình ảnh. KÁt quả iều trß. Nút m¿ch chán lác tr°ãc mổ. Đánh giá bệnh nhân tr°ãc mổ theo các bảng.

KÁt quả giải phÁu bệnh. Mối liên quan giữa mức á lấy u theo Simpson vãi các yÁu tố ảnh h°çng. Các yÁu tố ảnh h°çng kÁt quả iều trß sau mổ. 101 CH£¡NG 4: BÀN LUÀN.

Đặc iểm lâm sàng và ch¿n oán hình ảnh. Ch¿n oán hình ảnh. KÁt quả iều trß. Chỉ ßnh iều trß.

Giải phÁu bệnh. Tử vong và biÁn chứng. Đánh giá kÁt quả sau mổ và sau mổ 3 tháng. Các yÁu tố ảnh h°çng tái phát sau mổ.

Theo dõi sau iều trß. X¿ trß u màng não tái phát. 138 DANH MĀC CÁC CÔNG TRÌNH Đà CÔNG Bà CÓ LIÊN QUAN Đ¾N LUÀN ÁN TÀI LIâU THAM KHÀO PHĀ LĀC DANH MĀC BÀNG Bảng 1. Liều x¿ phÁu theo kích th°ãc khối u.

Tỷ lệ giãi tính theo các lứa tuổi. Lý do nhập viện. Triệu chứng lâm sàng. Bảng phân lo¿i Karnofsky tr°ãc mổ.

Xâm lấn và phá hủy x°¡ng trên ch¿n oán hình ảnh. Phân lo¿i vß trí khối u. Kích th°ãc khối u. Kích th°ãc u theo giãi tính.

Kích th°ãc u theo vß trí. Mức á tăng sinh m¿ch trong u. Xâm lấn ống thß giác. Liên quan vãi áng m¿ch.

Liên quan của vß trí u vãi áng m¿ch. Các áng m¿ch nuôi u. Hiệu quả nút m¿ch. Liên quan giữa nguồn m¿ch nuôi u và kÁt quả nút m¿ch.

Vật liệu nút m¿ch. Thang iểm CRGS- SKALE- GSS. KÁt quả lấy u theo Simpson. KÁt quả lấy u theo Simpson vãi vß trí 1/3 trong cánh x°¡ng b°ãm.

L°ÿng máu phải truyền ç bệnh nhân u màng não 2/3 trong cánh x°¡ng b°ãm. L°ÿng máu phải truyền ç bệnh nhân u màng não 1/3 trong cánh x°¡ng b°ãm. KÁt quả giải phÁu bệnh. Tai biÁn trong mổ.

BiÁn chứng sau mổ. Xử trí biÁn chứng sau mổ. Điểm Karnofsky tr°ãc mổ, lúc ra viện, và sau mổ 3 tháng. Phân lo¿i bệnh nhân ngay sau mổ.

Tình tr¿ng lâm sàng sau mổ 3 tháng. Phân lo¿i bệnh nhân sau mổ 3 tháng. Liên quan giữa khả năng lấy u và á tuổi bệnh nhân. Liên quan giữa khả năng lấy u vãi vß trí u.

Liên quan giữa khả năng lấy u và các nhóm thuác 1/3 trong cánh x°¡ng b°ãm. Liên quan tính chất xâm lấn x°¡ng và mức á lấy u. Liên quan giữa khả năng lấy u và tăng sinh m¿ch trong u. Liên quan giữa khả năng lấy u và mç sylvien.

Liên quan giữa khả năng lấy u và mài cánh x°¡ng b°ãm. Liên quan giữa kÁt quả giải phÁu bệnh và khả năng lấy u theo Simpson. Liên quan kích th°ãc u và kÁt quả lấy u. Liên quan nút m¿ch và kÁt quả lấy u màng não 2/3 trong cánh x°¡ng b°ãm.

Liên quan nút m¿ch và kÁt quả lấy u màng não 1/3 trong cánh x°¡ng b°ãm. Liên quan giữa các bảng yÁu tố tiên l°ÿng CRGS, SKALE, GSS và kÁt quả Karnofsky sau mổ. Liên quan giữa các bảng yÁu tố tiên l°ÿng CRGS, SKALE, GSS và kÁt quả Karnofsky sau mổ 3 tháng. Liên quan phÁu thuật lấy u theo Simpson và kÁt quả sau mổ.

Liên quan phÁu thuật lấy u theo Simpson và kÁt quả sau mổ 3 tháng 94 Bảng 3. Liên quan giữa lấy u theo Simpson và tình tr¿ng lâm sàng sau mổ. Liên quan giữa phân lo¿i giải phÁu bệnh và kÁt quả sau mổ. Liên quan giữa phân lo¿i giải phÁu bệnh và kÁt quả sau mổ 3 tháng.

Liên quan giữa vß trí khối u và tình tr¿ng lâm sàng sau mổ. Liên quan giữa phân nhóm u trên vß trí 1/3 trong cánh x°¡ng b°ãm và tình tr¿ng lâm sàng sau mổ. Liên quan giữa phân lo¿i giải phÁu bệnh và mức á cải thiện triệu chứng sau mổ. Điều trß sau mổ.

Tỉ lệ lấy u theo Simpson của Colin. Nghiên cứu tỉ lệ tử vong, cải thiện lâm sàng và mức á lấy u của các tác giả trên thÁ giãi. Bảng iểm SKALE. KÁt quả và các yÁu tố ảnh h°çng tái phát u trên bệnh nhân u màng não cánh x°¡ng b°ãm trên thÁ giãi.

132 DANH MĀC HÌNH Hình 1. Phân lo¿i UMN cánh x°¡ng b°ãm theo vß trí .