Khảo sát nhận thức, thái độ của người dân về dịch vụ chăm sóc dược tại nhà thuốc

Khóa luận khảo sát nhận thức và thái độ của người dân về dịch vụ chăm sóc dược tại nhà thuốc. Tìm hiểu nhu cầu và rào cản trong việc sử dụng.

• Tác giả: Hoàng Thị Uyên Nhi
• Người hướng dẫn: Ts. Lã Thị Quỳnh Liên
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược
• Đề tài: Chăm sóc dược tại nhà thuốc: Nhận thức và thái độ của người dân
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của dịch vụ chăm sóc dược tại nhà thuốc

Dịch vụ chăm sóc dược (Pharmacy Care Services) là những hoạt động chuyên môn do dược sĩ cộng đồng cung cấp nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Các dịch vụ này bao gồm tư vấn về thuốc, quản lý bệnh mãn tính, xét nghiệm tại chỗ (POCT), và giáo dục sức khỏe. Trong bối cảnh y tế cộng đồng hiện đại, nhà thuốc không chỉ là nơi cấp phát thuốc mà còn là điểm chăm sóc sức khỏe tin cậy. Nhận thức và thái độ của người dân về những dịch vụ này đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe. Nghiên cứu khảo sát nhận thức, thái độ giúp xác định mức độ chấp nhận, những rào cản và cơ hội phát triển dịch vụ chăm sóc dược tại cộng đồng.

1.1. Khái niệm dịch vụ chăm sóc dược và dược sĩ cộng đồng

Dịch vụ chăm sóc dược được định nghĩa là các hoạt động chuyên môn y tế do dược sĩ cộng đồng thực hiện, tập trung vào bệnh nhân và kết quả điều trị. Dược sĩ cộng đồng là những chuyên gia y dược có trách nhiệm tư vấn, hướng dẫn sử dụng thuốc hợp lý và an toàn. Theo tiêu chuẩn Good Pharmacy Practice (GPP), dược sĩ cộng đồng cần cải thiện năng lực chuyên môn để cung cấp dịch vụ chất lượng cao, phù hợp với nhu cầu sức khỏe cộng đồng.

1.2. Các loại hình dịch vụ chăm sóc dược phổ biến

Các dịch vụ chăm sóc dược tại nhà thuốc bao gồm: tư vấn sử dụng thuốc, theo dõi tác dụng phụ, quản lý bệnh mãn tính (tiểu đường, huyết áp), xét nghiệm nhanh tại chỗ, giáo dục sức khỏe phòng chống bệnh tật. Những dịch vụ chăm sóc dược này giúp người dân tiếp cận chăm sóc sức khỏe một cách tiện lợi, gần gũi, giảm tải cho bệnh viện.

II. Nhận thức của người dân về cung cấp dịch vụ chăm sóc dược

Nhận thức của người dân về dịch vụ chăm sóc dược tại nhà thuốc còn có nhiều hạn chế. Nhiều người chưa hiểu rõ vai trò của dược sĩ cộng đồng ngoài việc bán thuốc. Kết quả khảo sát cho thấy, mức độ nhận thức về lợi ích của các dịch vụ này vẫn thấp, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi và vùng nông thôn. Tuy nhiên, nhận thức về vai trò quản lý bệnh mãn tính và tư vấn sử dụng thuốc hợp lý đã tăng lên. Sự gia tăng này phản ánh xu hướng tích cực trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Để nâng cao nhận thức của người dân, cần tăng cường hoạt động truyền thông, giáo dục sức khỏe và xây dựng niềm tin vào chuyên môn của dược sĩ cộng đồng.

2.1. Nhận thức về vai trò của dược sĩ cộng đồng

Một phần lớn người dân vẫn coi dược sĩ cộng đồng chỉ là người bán thuốc, chứ không phải người tư vấn sức khỏe. Nhận thức này ảnh hưởng đến việc sử dụng dịch vụ. Những người có nhận thức tốt về vai trò chuyên môn tỏ ra sẵn sàng sử dụng dịch vụ chăm sóc dược hơn.

2.2. Nhận thức về lợi ích của các dịch vụ này

Nhận thức về lợi ích bao gồm tiết kiệm chi phí, tiện lợi, cải thiện kết quả điều trị. Người dân có nhận thức rõ ràng về lợi ích thường có mục đích sử dụng dịch vụ cụ thể, từ đó nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe.

III. Thái độ của người dân đối với sử dụng dịch vụ chăm sóc dược

Thái độ của người dân là yếu tố quyết định sự sẵn sàng sử dụng dịch vụ chăm sóc dược tại nhà thuốc cộng đồng. Nghiên cứu cho thấy, mặc dù nhiều người hiểu được lợi ích nhưng thái độ thực tế vẫn còn dè dặt do lo ngại về năng lực chuyên môn hoặc chi phí. Thái độ tích cực được quan sát ở nhóm người trẻ, có trình độ học vấn cao và sống tại thành phố. Ngược lại, thái độ tiêu cực hay chưa quyết định phổ biến hơn ở nhóm người cao tuổi, vùng sâu. Một phần lớn người dân có thái độ chấp nhận dùng thử dịch vụ, nhưng cần được tư vấn rõ ràng. Để cải thiện thái độ của người dân, cần xây dựng lòng tin thông qua kết quả điều trị rõ rệt, tăng cường hợp tác giữa nhà thuốc và cơ sở y tế.

3.1. Thái độ chấp nhận các dịch vụ mới

Khoảng 60-70% người dân tỏ ra sẵn sàng thử dịch vụ chăm sóc dược nếu được khuyến nghị bởi dược sĩ cộng đồng đáng tin cậy. Thái độ chấp nhận này tăng cao khi có bằng chứng hiệu quả. Tuy nhiên, thái độ cần cảnh báo vẫn tồn tại ở nhóm người lo ngại về an toàn và hiệu quả.

3.2. Thái độ về chi trả cho dịch vụ

Sự sẵn sàng chi trả là chỉ số quan trọng cho thái độ của người dân. Kết quả cho thấy, hầu hết người dân chấp nhận chi trả từ 50,000-200,000 đồng cho một dịch vụ. Thái độ này phụ thuộc vào giá trị cảm nhận và kết quả mong đợi từ dịch vụ.

IV. Rào cản và giải pháp phát triển dịch vụ chăm sóc dược tại cộng đồng

Mặc dù dịch vụ chăm sóc dược mang lại nhiều lợi ích, vẫn tồn tại nhiều rào cản cản trở sự phát triển. Rào cản kinh tế là chi phí cao, rào cản thông tin là người dân chưa biết rõ về dịch vụ, rào cản tâm lý là thiếu niềm tin vào chuyên môn. Ngoài ra, rào cản về chính sách như chưa có quy định cụ thể, không được bảo hiểm chi trả cũng ảnh hưởng đến sự phát triển. Để khắc phục, cần thực hiện các giải pháp phát triển như: tăng cường đào tạo dược sĩ cộng đồng, truyền thông thông tin, hỗ trợ chính sách từ Nhà nước. Đặc biệt, cần xây dựng quy trình chuẩn hóa dịch vụ, liên kết với bảo hiểm y tế, và tạo mạng lưới hợp tác giữa nhà thuốc cộng đồng với bệnh viện để nâng cao nhận thức và thái độ của người dân đối với dịch vụ chăm sóc dược.

4.1. Rào cản chính ảnh hưởng đến sử dụng dịch vụ

Rào cản chính bao gồm: chi phí cao (35%), thiếu thông tin (28%), không tin tưởng năng lực (20%), thời gian bận rộn (15%), và điều kiện nhà thuốc chưa tốt (2%). Rào cản chi phí là vấn đề lớn nhất cần giải quyết để phát triển dịch vụ chăm sóc dược bền vững tại cộng đồng.

4.2. Giải pháp nâng cao nhận thức và thái độ người dân

Giải pháp nâng cao nhận thức bao gồm: chương trình truyền thông tập trung, hợp tác với truyền thông đại chúng, tổ chức sự kiện tư vấn sức khỏe. Giải pháp cải thiện thái độ gồm: tăng cường đào tạo dược sĩ, hỗ trợ chính sách từ Nhà nước, xây dựng cơ chế thanh toán linh hoạt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về dịch vụ chăm sóc dược 1. Khái niệm dịch vụ chăm sóc dược Chăm sóc dược là một khái niệm mới quan trọng, đại diện cho sự phát triển trong thực hành dược vượt ra ngoài các hoạt động truyền thống của dược sĩ. Theo Tuyên bố của Hiệp hội Dược sĩ Bệnh viện Hoa Kỳ (ASHP - American Society of Hospital Pharmacists), sứ mệnh của dược sĩ là cung cấp dịch vụ chăm sóc dược, tập trung vào việc cung cấp các dịch vụ chăm sóc liên quan đến thuốc nhằm mục đích đạt được kết quả nhất định giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh [7].

Thuật ngữ dịch vụ chăm sóc dược được áp dụng trong nhiều bối cảnh khác nhau. Trong bối cảnh nhà thuốc cộng đồng, dịch vụ chăm sóc dược được định nghĩa là “một hành động hoặc tập hợp các hành động được thực hiện tại nhà thuốc, do dược sĩ hoặc chuyên gia chăm sóc sức khỏe khác thực hiện. Họ sử dụng kiến thức chuyên môn của mình để hợp tác với người bệnh, khách hàng hoặc các chuyên gia y tế khác, nhằm tối ưu hóa quy trình chăm sóc và nâng cao sức khỏe cũng như chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe” [8]. Trong nghiên cứu này, dịch vụ chăm sóc dược có thể được hiểu là các hoạt động thực hành dược lấy người bệnh làm trung tâm, trong đó dược sĩ không chỉ cung cấp thuốc mà còn tương tác trực tiếp với người bệnh và các cán bộ y tế khác để tối ưu hóa quy trình chăm sóc.

Một số hoạt động chuyên môn của dịch vụ này gồm: đánh giá và tư vấn sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả; theo dõi và hỗ trợ tuân thủ điều trị; quản lý và giám sát điều trị các bệnh mạn tính; đồng thời cung cấp tư vấn, giáo dục sức khỏe về lối sống, dinh dưỡng và phòng ngừa bệnh tật [9]. Khái niệm dược sĩ cộng đồng Dược sĩ cộng đồng là các chuyên gia y tế làm việc tại nhà thuốc hoặc các cơ sở cung cấp thuốc trong cộng đồng, đóng vai trò quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu. Theo WHO, dược sĩ cộng đồng là nhóm chuyên gia y tế lớn thứ ba thế giới, sau bác sĩ và y tá. Họ thường là những người mà bệnh nhân tiếp xúc trong hệ thống chăm sóc sức khỏe [1].

Yêu cầu trở thành dược sĩ cộng đồng khác nhau giữa các quốc gia. Ví dụ, tại các quốc trong khu vực Châu Âu, ứng viên cần hoàn thành đúng loại bằng cấp ngành Dược theo yêu cầu, tiếp đó là một năm đào tạo thực hành tại nhà thuốc để nâng cao kỹ năng, sau đó vượt qua kỳ thi đánh giá của Hội đồng Dược phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn về năng lực, phẩm chất và sức khỏe để hành nghề an toàn [10]. Còn ở Việt Nam, dù chưa có quy định riêng về “Dược sĩ cộng đồng”, theo Thông tư liên tịch 27/2015/TTLT-BYT- BNV, chức danh “Dược sĩ” chỉ dành cho người tốt nghiệp đại học ngành Dược và có 3 chứng chỉ hành nghề theo quy định pháp luật. Nhìn chung, dược sĩ cộng đồng là những chuyên gia y tế có trình độ đại học ngành Dược trở lên, được đào tạo bài bản và có chứng chỉ hành nghề, đảm bảo năng lực chuyên môn để thực hiện các hoạt động dược.

Dựa trên trình độ đào tạo và phạm vi hành nghề, nhân sự tại nhà thuốc có thể chia thành hai nhóm chính. Nhóm đầu tiên là dược sĩ, có trình độ đại học ngành dược trở lên và có chứng chỉ hành nghề, chịu trách nhiệm cung cấp thuốc theo đơn hoặc không theo đơn, tư vấn sử dụng thuốc an toàn, theo dõi phản ứng có hại và tham gia chăm sóc sức khỏe ban đầu. Nhóm thứ hai là nhân viên nhà thuốc, gồm những người có trình độ cao đẳng hoặc trung cấp dược, tham gia bán thuốc và quản lý dưới sự giám sát của dược sĩ, không được hành nghề độc lập. Theo hiểu biết của tác giả, phần lớn người dân ở Việt Nam không phân biệt được giữa hai nhóm này, họ thường chỉ nhận thức chung là người bán lẻ thuốc tại nhà thuốc.

Các loại hình dịch vụ chăm sóc dược Các nhà thuốc cộng đồng là một phần không thể thiếu trong hệ thống y tế của một quốc gia và có vị thế thuận lợi trong việc cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho người dân [11]. Vai trò của các nhà thuốc đã thay đổi trong thập kỷ qua, không còn chỉ là địa điểm phân phối thuốc mà đã trở thành trung tâm cung cấp các dịch vụ chăm sóc dược toàn diện cho các vấn đề y tế thông thường [12]. Các dịch vụ chăm sóc dược tại nhà thuốc cộng đồng ngày càng được mở rộng và đa dạng về hình thức, phương thức tiếp cận cũng như quy trình hoạt động, tùy theo đặc thù của từng quốc gia. Điều này được chứng minh bằng việc xuất hiện các dịch vụ chăm sóc dược như quản lý sử dụng thuốc, quản lý bệnh mạn tính, hỗ trợ cai thuốc lá, tiêm chủng và tuân thủ dùng thuốc [13], [14], [15], [16].

Các dịch vụ chăm sóc dược tại nhà thuốc đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại các quốc gia phát triển và thường được tích hợp vào hệ thống chăm sóc sức khỏe của họ [17], [18]. Có thể phân loại và hệ thống hóa các dịch vụ chăm sóc dược phổ biến tại nhà thuốc thành 7 loại bao gồm: (1) Dịch vụ truyền thống. (2) Dịch vụ đánh giá việc sử dụng thuốc. (3) Dịch vụ quản lý bệnh mạn tính.

(4) Dịch vụ dự phòng và nâng cao sức khỏe cộng đồng. (5) Dịch vụ thúc đẩy sức khỏe. (6) Dịch vụ chăm sóc dược tại nhà hoặc trung tâm chăm sóc sức khỏe. (7) Dịch vụ chăm sóc dược từ xa.

Dịch vụ truyền thống 4 Các dịch vụ truyền thống của dược sĩ cộng đồng tập trung chủ yếu vào việc cấp phát thuốc và tư vấn sử dụng thuốc, đây là những hoạt động cơ bản và thiết yếu. Những dịch vụ này được xem là phần khởi đầu trong phạm vi dịch vụ chăm sóc dược, nhằm đảm bảo người bệnh tiếp cận thuốc một cách thuận tiện và sử dụng thuốc đúng cách. Dịch vụ cấp phát thuốc được mô tả bao gồm hoạt động cung cấp cả thuốc không kê đơn và thuốc kê đơn, kèm theo lời tư vấn về thông tin thuốc cũng như hướng dẫn sử dụng thuốc an toàn và hiệu quả [17], [18]. Trong quá trình tư vấn, dược sĩ sẽ cung cấp thông tin về cách dùng, thời điểm và liều lượng dùng, tác dụng không mong muốn có thể gặp phải, tương tác và chống chỉ định của từng loại thuốc.

Trong trường hợp cung cấp thuốc không kê đơn, dược sĩ cần tư vấn các thuốc và chế độ dùng thuốc phù hợp cho từng người bệnh trong trường hợp bệnh lý/triệu chứng thông thường, nhằm đảm bảo an toàn, hiệu quả và tiết kiệm chi phí cho người bệnh. Trong trường hợp cung cấp thuốc kê đơn, dược sĩ cần tư vấn cho người bệnh cách dùng thuốc và các biện pháp tự theo dõi trong quá trình điều trị ngoại trú, nhằm đảm bảo người bệnh hiểu rõ cách sử dụng thuốc và biết cách xử trí khi gặp phải các vấn đề trong quá trình dùng thuốc [19]. Dịch vụ đánh giá việc sử dụng thuốc Dịch vụ đánh giá việc sử dụng thuốc được mô tả là việc kiểm tra các loại thuốc mà người bệnh đang sử dụng, với mục tiêu tối ưu hóa việc sử dụng thuốc và nâng cao kết quả điều trị. Một nghiên cứu có hệ thống tại Canada đã mô tả chi tiết quy trình thực hiện dịch vụ đánh giá việc sử dụng thuốc do dược sĩ thực hiện, bao gồm các bước sau: (1) Tìm kiếm và xác định người bệnh đủ điều kiện tham gia, (2) Lên lịch cho buổi tư vấn, (3) Tiến hành phỏng vấn và đánh giá người bệnh, (4) Giải quyết các vấn đề về tuân thủ dùng thuốc của người bệnh hoặc báo cáo với bác sĩ kê đơn về đề xuất thay đổi liệu pháp sử dụng thuốc, (5) Lập danh sách thuốc/kế hoạch chăm sóc, (6) Theo dõi và giám sát mục tiêu của liệu pháp dùng thuốc [20].

Có nhiều cách phân loại dịch vụ đánh giá việc sử dụng thuốc, nếu xét theo sự phân cấp mức độ, thì dịch vụ này có thể được phân thành ba loại chính: đánh giá đơn thuốc, đánh giá – hỗ trợ việc tuân thủ dùng thuốc và đánh giá thuốc nâng cao [20], [21]. Dịch vụ đánh giá đơn thuốc Kiểm tra và đánh giá đơn thuốc trước khi cấp phát là một bước quan trọng trong quy trình cung cấp thuốc, góp phần bảo đảm an toàn cho người bệnh, nâng cao hiệu quả điều trị. Các dược sĩ sẽ đánh giá tính an toàn, hiệu quả về lâm sàng và kinh tế của đơn thuốc. Họ sẽ xem xét đơn thuốc để phát hiện bất kỳ vấn đề tiềm ẩn, tương tác thuốc hoặc chống chỉ định.

Nếu cần, dược sĩ tham khảo ý kiến của bác sĩ kê đơn để làm rõ hoặc sửa đổi đơn thuốc nhằm tối ưu quá trình chăm sóc người bệnh [21]. 5 Dịch vụ đánh giá và hỗ trợ việc tuân thủ dùng thuốc Dịch vụ này nhằm xác định xem người bệnh có sử dụng thuốc đúng cách, đúng liều lượng và đúng thời điểm hay không. Đồng thời, dịch vụ cũng giúp phát hiện các rào cản khiến người bệnh không tuân thủ việc dùng thuốc và đề xuất các biện pháp cải thiện khả năng tuân thủ cho người bệnh. Tại một số quốc gia phát triển như Úc, Hoa Kỳ và các nước châu Âu, dịch vụ này được các nhà thuốc cộng đồng cung cấp nhằm nâng cao hiệu quả tuân thủ điều trị của người bệnh.

Ví dụ, tại Đan Mạch, từ năm 2005, các nhà thuốc cộng đồng có nghĩa vụ cung cấp dịch vụ đánh giá kỹ thuật hít thuốc cho những người bệnh mới hoặc chưa có kinh nghiệm sử dụng thiết bị hít. Mục đích của dịch vụ này là tối ưu hóa kết quả điều trị bằng cách dược sĩ đánh giá kỹ thuật hít thuốc của người bệnh thông qua việc quan sát trực tiếp, hướng dẫn và điều chỉnh kỹ thuật sử dụng thiết bị [15], [22], [23], [24]. Ngoài ra, nhà thuốc cộng đồng còn có thể đề xuất các biện pháp hỗ trợ việc tuân thủ dùng thuốc, chẳng hạn như cung cấp dụng cụ hỗ trợ quản lý liều lượng, giúp người bệnh kiểm soát thời gian và cách dùng thuốc hiệu quả hơn. Để đảm bảo sự phát triển bền vững của dịch vụ này, một số quốc gia đã xây dựng các chính sách hỗ trợ và trả công cho nhà thuốc và dược sĩ cộng đồng.