Ảnh hưởng của cấu trúc vốn đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp thủy sản trên sàn chứng khoán

Nghiên cứu ảnh hưởng của cấu trúc vốn đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp thủy sản trên sàn chứng khoán, luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng.

• Tác giả: Nguyễn Huỳnh Bích Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Hải
• Trường học: Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Ảnh hưởng của cấu trúc vốn đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp ngành thủy sản trên sàn giao dịch chứng khoán
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• ABSTRACT
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN ĐỀ TÀI
• 1.1. Giới thiệu tổng quan đề tài
• 1.2. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.3.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Đóng góp của đề tài
• 1.7.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.7.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.8. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CẤU TRÚC VỐN
• 2.1. Khái niệm
• 2.2. Các chỉ tiêu đo lường cấu trúc vốn của doanh nghiệp
• 2.3. Các lý thuyết cấu trúc vốn
• 2.3.1. Lý thuyết M&M về cấu trúc vốn

Tóm tắt

I. Cấu trúc vốn và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp thủy sản

Cấu trúc vốn là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp thủy sản trên sàn chứng khoán. Nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ nợ trên tổng tài sản (TDTA) và tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu (TDTE) có tác động khác nhau đến các chỉ số hiệu quả như ROA và ROE. Quản lý vốn hiệu quả giúp doanh nghiệp tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro tài chính.

1.1. Tác động của cấu trúc vốn đến ROA và ROE

Nghiên cứu cho thấy TDTA có tác động tiêu cực đến ROA, trong khi TDTE lại tác động tích cực đến ROE. Điều này phản ánh sự khác biệt trong cách thức tài chính doanh nghiệp ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. Các doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ lưỡng khi lựa chọn cấu trúc vốn để đạt được hiệu suất tài chính tối ưu.

1.2. Các yếu tố kiểm soát ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động

Các yếu tố như quy mô doanh nghiệp (SIZE), cơ hội tăng trưởng (GROWTH), và tỷ lệ tài sản hữu hình (TANG) đều có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, tính thanh khoản (LIQUID) không có ảnh hưởng đáng kể. Điều này cho thấy việc đầu tư vào tài sản hữu hình và mở rộng quy mô là chiến lược hiệu quả cho các công ty niêm yết trong ngành thủy sản.

II. Phân tích tài chính và chiến lược đầu tư

Phân tích tài chính là công cụ quan trọng giúp các doanh nghiệp thủy sản đánh giá hiệu quả hoạt động và xây dựng chiến lược đầu tư phù hợp. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng để phân tích dữ liệu từ 36 doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán giai đoạn 2014-2018. Kết quả cho thấy việc cân bằng giữa nợ và vốn chủ sở hữu là chìa khóa để đạt được tăng trưởng doanh nghiệp bền vững.

2.1. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng với các mô hình Pooled OLS, FEM, và REM. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của các doanh nghiệp thủy sản niêm yết. Kết quả kiểm định Hausman và F-test giúp lựa chọn mô hình phù hợp nhất để phân tích mối quan hệ giữa cấu trúc vốn và hiệu quả hoạt động.

2.2. Giải pháp xây dựng cấu trúc vốn tối ưu

Để nâng cao hiệu quả hoạt động, các doanh nghiệp cần cân bằng giữa tỷ lệ nợ và vốn chủ sở hữu. Đồng thời, việc tăng cường đầu tư vào tài sản hữu hình và mở rộng quy mô cũng là chiến lược hiệu quả. Các công ty niêm yết cần chú trọng đến quản lý vốn và phân tích tài chính để giảm thiểu rủi ro tài chính và tối ưu hóa lợi nhuận.

III. Thực trạng và giải pháp cho doanh nghiệp thủy sản

Thực trạng cấu trúc vốn của các doanh nghiệp thủy sản trên sàn chứng khoán cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa các doanh nghiệp. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể để cải thiện hiệu quả hoạt động, bao gồm việc tối ưu hóa cấu trúc vốn và tăng cường đầu tư vào tài sản hữu hình. Các giải pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu suất tài chính mà còn tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường chứng khoán.

3.1. Thực trạng cấu trúc vốn trong ngành thủy sản

Phân tích dữ liệu từ 36 doanh nghiệp cho thấy tỷ lệ nợ trên tổng tài sản và tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu có sự biến động lớn giữa các doanh nghiệp. Điều này phản ánh sự khác biệt trong chiến lược đầu tư và quản lý vốn của các công ty niêm yết trong ngành thủy sản.

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động

Các giải pháp được đề xuất bao gồm việc cân bằng giữa nợ và vốn chủ sở hữu, tăng cường đầu tư vào tài sản hữu hình, và mở rộng quy mô doanh nghiệp. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động mà còn giảm thiểu rủi ro tài chính và tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường chứng khoán.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng, ngành thủy sản giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế quốc dân với vị thế là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực. Giai đoạn 2014-2018, các doanh nghiệp ngành thủy sản trên sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam đã có sự gia tăng đáng kể về quy mô và hoạt động tài chính. Tuy nhiên, tỷ lệ nợ trên tổng tài sản bình quân của các doanh nghiệp ngành này duy trì ở mức cao, khoảng 0.65, cho thấy mức độ sử dụng vốn vay lớn, đồng thời tiềm ẩn rủi ro tài chính nếu không được quản lý hiệu quả. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích ảnh hưởng của cấu trúc vốn đến hiệu quả hoạt động của 36 doanh nghiệp ngành thủy sản trên sàn giao dịch chứng khoán trong giai đoạn 2014-2018, đồng thời đánh giá tác động của các yếu tố như quy mô doanh nghiệp, cơ hội tăng trưởng, tỷ lệ tài sản hữu hình và tính thanh khoản đến hiệu quả hoạt động. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp ngành thủy sản niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam trong 5 năm, với dữ liệu tài chính được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản trị doanh nghiệp trong việc lựa chọn cấu trúc vốn tối ưu, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp trong ngành thủy sản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết cấu trúc vốn kinh điển và hiện đại nhằm giải thích mối quan hệ giữa cấu trúc vốn và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp. Lý thuyết Modigliani-Miller (M&M) cho rằng trong điều kiện thị trường hoàn hảo, cấu trúc vốn không ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp, tuy nhiên khi có thuế, việc sử dụng nợ vay mang lại lợi ích từ lá chắn thuế, làm tăng giá trị doanh nghiệp. Lý thuyết đánh đổi (Trade-off Theory) nhấn mạnh sự cân bằng giữa lợi ích thuế của nợ vay và chi phí phá sản, từ đó xác định cấu trúc vốn tối ưu. Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory) giải thích quyết định tài trợ của doanh nghiệp dựa trên sự bất cân xứng thông tin, ưu tiên sử dụng nguồn vốn nội sinh trước khi huy động vốn bên ngoài. Ngoài ra, lý thuyết thời điểm thị trường (Market Timing Theory) cho rằng doanh nghiệp điều chỉnh cấu trúc vốn dựa trên thời điểm định giá cổ phiếu trên thị trường. Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm: tỷ lệ tổng nợ trên tổng tài sản (TDTA), tỷ lệ tổng nợ trên vốn chủ sở hữu (TDTE), lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), quy mô doanh nghiệp (SIZE), cơ hội tăng trưởng (GROWTH), tỷ lệ tài sản hữu hình (TANG) và tính thanh khoản (LIQUID).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất của 36 doanh nghiệp ngành thủy sản niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2014-2018. Cỡ mẫu gồm 36 doanh nghiệp được lựa chọn dựa trên tiêu chí hoạt động trong ngành thủy sản và có dữ liệu tài chính đầy đủ. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm Stata, sử dụng kỹ thuật hồi quy dữ liệu bảng (panel data) kết hợp các mô hình Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM) và Random Effects Model (REM). Kiểm định F và Hausman được áp dụng để lựa chọn mô hình phù hợp nhất. Để khắc phục các vấn đề đa cộng tuyến, tự tương quan và phương sai thay đổi, phương pháp Generalized Least Squares (GLS) được sử dụng. Các biến cấu trúc vốn được đo lường bằng TDTA và TDTE, hiệu quả hoạt động được đo bằng ROA và ROE. Các biến kiểm soát bao gồm SIZE, GROWTH, TANG và LIQUID nhằm đánh giá tác động đồng thời của các yếu tố này đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của tỷ lệ tổng nợ trên tổng tài sản (TDTA) đến hiệu quả hoạt động: Kết quả hồi quy cho thấy TDTA có tác động tiêu cực và có ý nghĩa thống kê đến ROA, với hệ số âm rõ rệt, cho thấy khi tỷ lệ nợ trên tài sản tăng 1%, ROA giảm tương ứng khoảng 0.2%. Tuy nhiên, TDTA không có ảnh hưởng đáng kể đến ROE, thể hiện qua hệ số không có ý nghĩa thống kê.

2. Ảnh hưởng của tỷ lệ tổng nợ trên vốn chủ sở hữu (TDTE): TDTE tác động tiêu cực đến ROA nhưng lại có tác động tích cực đến ROE. Cụ thể, khi TDTE tăng 1%, ROA giảm khoảng 0.15%, trong khi ROE tăng khoảng 0.1%, cho thấy sự khác biệt trong cách cấu trúc vốn ảnh hưởng đến các chỉ số hiệu quả.

3. Tác động của các biến kiểm soát: Quy mô doanh nghiệp (SIZE), cơ hội tăng trưởng (GROWTH) và tỷ lệ tài sản hữu hình (TANG) đều có tác động cùng chiều tích cực đến hiệu quả hoạt động, với mức tăng ROA và ROE lần lượt khoảng 0.3%, 0.25% và 0.2% khi các biến này tăng 1%. Ngược lại, tính thanh khoản (LIQUID) không có bằng chứng rõ ràng về ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động, với hệ số không có ý nghĩa thống kê.

4. So sánh với các nghiên cứu trước: Kết quả phù hợp với nghiên cứu quốc tế và trong nước cho thấy tỷ lệ nợ cao thường làm giảm hiệu quả hoạt động đo bằng ROA, đồng thời quy mô và cơ hội tăng trưởng là các yếu tố thúc đẩy hiệu quả. Sự khác biệt trong tác động của TDTE đến ROE và ROA phản ánh tính chất phức tạp của cấu trúc vốn trong ngành thủy sản.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tác động tiêu cực của TDTA đến ROA có thể do việc sử dụng nợ vay quá mức làm tăng chi phí tài chính, giảm lợi nhuận trên tài sản. Trong khi đó, TDTE tác động tích cực đến ROE có thể giải thích bởi việc sử dụng đòn bẩy tài chính giúp tăng lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, nhưng đồng thời làm giảm lợi nhuận trên tổng tài sản do chi phí nợ tăng. Các biến kiểm soát như quy mô và cơ hội tăng trưởng thúc đẩy hiệu quả hoạt động do doanh nghiệp lớn có khả năng quản lý rủi ro tốt hơn và tận dụng cơ hội mở rộng thị trường. Tỷ lệ tài sản hữu hình cao giúp doanh nghiệp có tài sản đảm bảo tốt hơn, hỗ trợ vay vốn và đầu tư hiệu quả. Tính thanh khoản không ảnh hưởng rõ ràng có thể do đặc thù ngành thủy sản với chu kỳ kinh doanh và dòng tiền khác biệt. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hồi quy thể hiện mối quan hệ giữa các biến cấu trúc vốn và chỉ số ROA, ROE, cùng bảng phân tích tương quan và kiểm định mô hình để minh họa tính phù hợp và độ tin cậy của kết quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cân bằng tỷ lệ nợ và vốn chủ sở hữu: Doanh nghiệp ngành thủy sản cần duy trì tỷ lệ nợ trên tổng tài sản và trên vốn chủ sở hữu ở mức hợp lý, tránh vay nợ quá cao để giảm chi phí tài chính và rủi ro mất khả năng thanh toán, nhằm tối ưu hóa ROA và ROE trong vòng 1-2 năm tới.

2. Tăng cường quy mô và cơ hội tăng trưởng: Các doanh nghiệp nên tập trung mở rộng quy mô hoạt động và khai thác các cơ hội tăng trưởng thông qua đầu tư công nghệ, mở rộng thị trường xuất khẩu trong 3-5 năm, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh.

3. Tối ưu hóa cơ cấu tài sản hữu hình: Đầu tư vào tài sản cố định và tài sản hữu hình có giá trị để làm tài sản đảm bảo, hỗ trợ vay vốn với chi phí thấp hơn, đồng thời nâng cao năng lực sản xuất và chế biến, thực hiện trong kế hoạch trung hạn 2-3 năm.

4. Quản lý hiệu quả tính thanh khoản: Mặc dù tính thanh khoản chưa có tác động rõ ràng đến hiệu quả, doanh nghiệp vẫn cần duy trì mức thanh khoản hợp lý để đảm bảo khả năng chi trả ngắn hạn, tránh rủi ro tài chính, với kế hoạch kiểm soát dòng tiền hàng quý.

Các giải pháp trên cần được thực hiện bởi ban lãnh đạo doanh nghiệp phối hợp với bộ phận tài chính và kế hoạch chiến lược, đồng thời có sự giám sát của các cơ quan quản lý ngành và nhà đầu tư để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị doanh nghiệp ngành thủy sản: Giúp hiểu rõ tác động của cấu trúc vốn đến hiệu quả hoạt động, từ đó xây dựng chiến lược tài chính phù hợp nhằm tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro tài chính.

2. Nhà đầu tư và cổ đông: Cung cấp thông tin về các chỉ số tài chính quan trọng và ảnh hưởng của cấu trúc vốn đến hiệu quả kinh doanh, hỗ trợ quyết định đầu tư chính xác và đánh giá rủi ro.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo khoa học về mối quan hệ giữa cấu trúc vốn và hiệu quả hoạt động trong ngành thủy sản, đồng thời cung cấp phương pháp nghiên cứu định lượng với dữ liệu bảng.

4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Giúp đánh giá thực trạng tài chính và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp ngành thủy sản trên sàn chứng khoán, từ đó xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển bền vững ngành.

Câu hỏi thường gặp

1. Cấu trúc vốn là gì và tại sao nó quan trọng đối với doanh nghiệp thủy sản?
   Cấu trúc vốn là tỷ lệ giữa nợ vay và vốn chủ sở hữu mà doanh nghiệp sử dụng để tài trợ cho hoạt động kinh doanh. Nó quan trọng vì ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vốn, rủi ro tài chính và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

2. Tỷ lệ nợ trên tổng tài sản (TDTA) ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả hoạt động?
   Nghiên cứu cho thấy TDTA tác động tiêu cực đến lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), nghĩa là khi tỷ lệ nợ tăng, hiệu quả sử dụng tài sản giảm do chi phí lãi vay tăng.

3. Tại sao tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu (TDTE) lại có tác động khác nhau đến ROA và ROE?
   TDTE tác động tiêu cực đến ROA nhưng tích cực đến ROE vì đòn bẩy tài chính làm tăng lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu nhưng đồng thời làm giảm lợi nhuận trên tổng tài sản do chi phí nợ tăng.

4. Các yếu tố nào ngoài cấu trúc vốn ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp thủy sản?
   Quy mô doanh nghiệp, cơ hội tăng trưởng và tỷ lệ tài sản hữu hình đều có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động, trong khi tính thanh khoản chưa có ảnh hưởng rõ ràng.

5. Doanh nghiệp thủy sản nên làm gì để nâng cao hiệu quả hoạt động dựa trên kết quả nghiên cứu?
   Doanh nghiệp nên cân bằng tỷ lệ nợ và vốn chủ sở hữu, mở rộng quy mô, tận dụng cơ hội tăng trưởng, đầu tư vào tài sản hữu hình và quản lý tốt tính thanh khoản để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động.

Kết luận

• Cấu trúc vốn có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp ngành thủy sản trên sàn chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2014-2018.
• Tỷ lệ tổng nợ trên tổng tài sản (TDTA) tác động tiêu cực đến lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), trong khi tỷ lệ tổng nợ trên vốn chủ sở hữu (TDTE) có tác động tiêu cực đến ROA nhưng tích cực đến ROE.
• Các yếu tố quy mô doanh nghiệp, cơ hội tăng trưởng và tỷ lệ tài sản hữu hình đều thúc đẩy hiệu quả hoạt động, còn tính thanh khoản chưa có ảnh hưởng rõ ràng.
• Doanh nghiệp cần cân bằng cấu trúc vốn, tăng cường quy mô và cơ hội tăng trưởng, tối ưu hóa tài sản hữu hình và quản lý thanh khoản để nâng cao hiệu quả hoạt động.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản trị và nhà đầu tư trong ngành thủy sản, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về tác động của các yếu tố thị trường và quản trị doanh nghiệp đến hiệu quả hoạt động.

Tiếp theo, các doanh nghiệp và nhà quản lý nên áp dụng các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm tới để nâng cao hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, độc giả được khuyến khích tham khảo toàn bộ luận văn và các tài liệu liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu tổng quan đề tài nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý thuyết Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu Chương 4: Phân tích dữ liệu và trình bày kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và giải pháp 5 CHƢƠNG 2. Cấu trúc vốn 2. Khái niệm Cấu trúc vốn là một thuật ngữ tài chính nhằm mô tả nguồn gốc và phương pháp hình thành nên nguồn vốn doanh nghiệp có thể sử dụng mua sắm tài sản, phương tiện vật chất và phục vụ hoạt động kinh doanh. Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về cấu trúc vốn như sau: - Theo Stephen A.

Westerfield và Bradford D. Jordan (2003), cấu trúc vốn của một doanh nghiệp là sự kết hợp giữa việc sử dụng vốn nợ và vốn chủ sở hữu (CSH) theo một tỷ lệ nhất định để tài trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Theo San & Heng (2011) cấu trúc vốn là việc tài trợ cho tài sản của mình từ nhiều nguồn khác nhau, nhằm mang lại hiệu quả hoạt động và tăng trưởng cho doanh nghiệp. - Theo Lim (2012) cấu trúc vốn là cách mà doanh nghiệp tạo ra tiền để tài trợ cho hoạt động của mình và trong cách thức mà nó gán các tùy chọn tài chính mà doanh nghiệp chọn cho bảng cân đối kế toán.

Nó đại diện cho tổng vốn của một doanh nghiệp về nợ và vốn CSH kết hợp để tài trợ cho hoạt động của doanh nghiệp. - Theo Theo Umar (2012) Nợ và vốn CSH là các lựa chọn tài chính chính được sử dụng bởi tất cả các doanh nghiệp. Với mục đích điều hành một doanh nghiệp, mức độ nợ hoặc tùy chọn vốn CSH được sử dụng bởi doanh nghiệp để tài trợ hoạt động của nó đại diện cho cấu trúc vốn của doanh nghiệp. - Theo Saleem (2013) cấu trúc vốn của một doanh nghiệp được định nghĩa là các phương án tài chính khác nhau của tài sản được sử dụng bởi doanh nghiệp.

Sự kết hợp giữa nợ và vốn CSH để tài trợ cho tài sản dài hạn của doanh nghiệp được nêu là cấu trúc vốn của doanh nghiệp. Nợ và vốn CSH là các thành phần cơ bản của kết cấu vốn của doanh nghiệp. 6 Có nhiều khái niệm về cấu trúc vốn doanh nghiệp, tuy nhiên có thể tóm lại, cấu trúc vốn của doanh nghiệp là mối quan hệ tỷ lệ giữa nợ vay trong tổng nguồn vốn và vốn chủ của doanh nghiệp. Cấu trúc vốn của doanh nghiệp thường biến động trong các chu kỳ kinh doanh và có thể ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến lợi ích của chủ sở hữu.

(Nguyễn Đình Luận, 2016) Cấu trúc vốn đề cập tới cách thức doanh nghiệp tìm kiếm nguồn tài chính để tài trợ cho các khoản đầu tư. Nguồn tài chính có thể phân loại thành hai nguồn: nguồn bên trong và nguồn bên ngoài. Nguồn bên trong bao gồm việc phát hành cổ phiếu phổ thông, cổ phiếu ưu đãi, dự trữ và lợi nhuận giữ lại. Nguồn bên ngoài gồm các khoản vay ngắn hạn, vay dài hạn và phát hành trái phiếu.

Doanh nghiệp phải xem xét rủi ro kinh doanh, chính sách thuế, linh hoạt tài chính và sở thích quản lý mạo hiểm hay thận trọng, trong khi những yếu tố này rất quan trọng trong việc xác định mục tiêu cơ cấu vốn, điều kiện hoạt động có thể khiến cơ cấu vốn thực tế khác với cơ cấu vốn tối ưu. Các chỉ tiêu đo lƣờng cấu trúc vốn của doanh nghiệp Chỉ tiêu phổ biến nhất được sử dụng để nghiên cứu cấu trúc vốn đó là chỉ tiêu tỷ lệ nợ và tỷ lệ nợ trên vốn CSH. Chỉ tiêu tỷ lệ nợ cho biết có bao nhiêu phần trăm tài sản được tài trợ bởi nợ, khi tỷ lệ này càng cao thì mức độ phụ thuộc của doanh nghiệp vào chủ nợ càng lớn. Chỉ tiêu này được tính như sau: Tỷ lệ nợ ngắn hạn trên tổng tài sản = Nợ ngắn hạn/Tổng tài sản Tỷ lệ nợ dài hạn trên tổng tài sản = Nợ dài hạn/Tổng tài sản Tỷ lệ tổng nợ trên tổng tài sản = Tổng nợ/Tổng tài sản Chỉ tiêu tỷ lệ nợ trên vốn CSH phản ánh tính tự chủ tài chính của doanh nghiệp phản ánh năng lực tài chính, khả năng chủ động của doanh nghiệp về nguồn vốn kinh doanh trong quá trình hoạt động và đầu tư của doanh nghiệp, còn được gọi là đòn cân nợ, được tính như sau: Tỷ lệ tổng nợ trên tổng vốn CSH = Tổng nợ/Tổng vốn CSH 2.

Các lý thuyết cấu trúc vốn 2. Lý thuyết M&M về cấu trúc vốn 7 Đây là nghiên cứu khởi đầu cho các nghiên cứu về cấu trúc vốn hiện đại do Modiglani Miller đưa ra năm 1958. Với hai trường hợp được nghiên cứu là doanh nghiệp hoạt động trong môi trường không thuế và trong môi trường có thuế. M M đã đưa ra các kết luận quan trọng về cấu trúc vốn của doanh nghiệp.

Đó là trong trường hợp không thuế giá trị doanh nghiệp không vay nợ và có vay nợ là như nhau, hay nói một cách khác cấu trúc vốn không ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp và không có cấu trúc vốn nào là tối ưu cả. Còn trong trường hợp có thuế thì giá trị doanh nghiệp có vay nợ cao hơn giá trị doanh nghiệp không vay nợ do được hưởng lợi ích từ lá chắn thuế. Do đó mà một phần thu nhập của doanh nghiệp có sử dụng nợ được chuyển cho các nhà đầu tư theo phương trình: V g = Vu + T.D: giá trị của doanh nghiệp sử dụng nợ bằng giá trị doanh nghiệp không sử dụng nợ cộng với khoản lợi từ việc sử dụng nợ. Trong đó, D là tổng nợ sử dụng, T là thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp, T.D là khoản lợi từ việc sử dụng nợ.

Các kết luận trên được đưa ra dựa trên các giả định về thị trường hoàn hảo, không có chi phí kiệt quệ tài chính, không có chi phí giao dịch. Điều này dẫn đến để đánh giá các kết quả mà nghiên cứu thu được và việc áp dụng trong thực tiễn sẽ rất nhiều khó khăn. Tuy nhiên, các đóng góp trong nghiên cứu của Modigliani và Miller đã gợi mở và góp phần giúp các nhà nghiên cứu khác trong việc xác định các nhân tố tác động đến cơ cấu vốn và tác động của cơ cấu vốn lên giá trị doanh nghiệp trong điều kiện thị trường không hoàn hảo (Hồ Đình Bảo, 2014). Lý thuyết đánh đổi của cấu trúc vốn Lý thuyết đánh đổi được phát triển bởi Kraus Litzenberger (1973) cho rằng nhà quản trị của doanh nghiệp có thể xác định được một cấu trúc vốn tối ưu nhằm tối đa hóa giá trị doanh nghiệp dựa trên sự đánh đổi giữa lợi ích và chi phí của việc sử dụng nợ.

Lợi ích từ nợ đó là lợi ích từ lá chắn thuế nhờ lãi vay. Myers (1984) chỉ ra rằng Cấu trúc vốn mục tiêu không thể quan sát trực tiếp được mà chỉ có thể định lượng từ thực nghiệm, luật thuế thực tế phức tạp hơn nhiều so với giả định của lý thuyết, chi phí phá sản gây ra tổn thất thực tế chứ không chuyển từ người này sang người khác như trong lý thuyết. Sau nghiên cứu và những lập luận của Myers (1984), các nhà nghiên cứu đã chia lý thuyết đánh đổi 8 thành hai nhánh: Lý thuyết đánh đổi tĩnh của cấu trúc vốn và lý thuyết đánh đổi động của cấu trúc vốn. Lý thuyết đánh đổi tĩnh của cấu trúc vốn Lý thuyết đánh đổi tĩnh của cấu trúc vốn (Jensen và Meckling 1976, Jesen, 1986) cho rằng doanh nghiệp có thể dễ dàng và nhanh chóng đạt tới tỷ lệ nợ tối ưu để tối đa hóa giá trị doanh nghiệp và trong cả quá trình tồn tại của doanh nghiệp dựa trên tính toán về lợi ích nợ vay và chi phí phá sản, doanh nghiệp chỉ có một cấu trúc vốn tối ưu duy nhất.

Khi xem xét tác động của yếu tố lợi ích thuế phi nợ vay như khấu hao, tín dụng ưu đãi đầu tư,… DeAngelo và Masulis (1980) đã nhận thấy rằng doanh nghiệp có nhiều lợi ích từ thuế phi nợ vay sẽ giảm nợ vay trong cấu trúc vốn của mình vì lợi ích từ thuế phi nợ vay được xem là thay thế cho lợi ích thuế từ nợ vay. Đa số các nhà nghiên cứu đều nhất trí rằng nợ vay mang lại lợi ích cho doanh nghiệp, và họ cũng đồng ý rằng lợi ích mang lại từ thuế không phải là vô tận hay có chi phí sử dụng nợ vay. Khi sử dụng nợ vay nhiều sẽ làm cho vốn CSH mang nhiều rủi ro hơn và làm tăng nguy cơ phá sản cũng như tăng chi phí phá sản. Chi phí phá sản gồm các chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp.

Chi phí phá sản trực tiếp gồm có các chi phí pháp lý và các chi phí hành chính khi thanh lý và tái cấu trúc công ty. Warner (1977) nghiên cứu chỉ ra rằng chi phí này chiếm trung bình 1% giá trị thị trường của doanh nghiệp thời điểm bảy năm trước khi phá sản và chiếm 2.5% giá trị thị trường của doanh nghiệp tại thời điểm ba năm trước khi phá sản. Chi phí phá sản gián tiếp bao gồm việc không thể hoạt động kinh doanh hay khuynh hướng đầu tư dưới mức tiềm năng. Theo Altman (1984), tổng chi phí phá sản trực tiếp và gián tiếp chiếm từ 11% đến 17% tổng giá trị doanh nghiệp tại thời điểm ba năm trước khi phá sản.

Lý thuyết đánh đổi tĩnh của cấu trúc vốn đưa ra giả thuyết rằng các nhân tố đại diện cho chi phí nợ vay có tác động ngược chiều đến mức nợ vay, còn các nhân tố đại diện cho lợi ích của nợ vay thì tác động cùng chiều. Đồng thời, việc lựa chọn cơ cấu vốn phụ thuộc vào mức tác động ròng của tất cả các nhân tố đó. Lý thuyết cũng kết luận rằng tồn tại cấu trúc vốn tối ưu mà tại đó doanh nghiệp tối đa hóa giá 9 trị của mình thông qua việc cân bằng giữa giá trị hiện tại của chi phí phá sản và giá trị hiện tại của lợi ích thuế nợ vay và phi nợ vay. Myers (1984) đã kết luận về lý thuyết này như sau: - Chi phí về khó khăn tài chính tăng sẽ làm giảm tỷ lệ nợ mục tiêu.

- Lợi ích thuế phi nợ vay tăng thì tỷ lệ nợ mục tiêu sẽ giảm. - Thuế thu nhập cá nhân đối với vốn chủ sở hữu tăng thì tỷ lệ nợ mục tiêu sẽ tăng. - Tại cơ cấu vốn mục tiêu, thuế suất biên với chủ nợ tăng sẽ làm giảm tỷ lệ nợ mục tiêu. - Nợ vay và rủi ro tỷ lệ nghịch với nhau.