MỞ ĐẦU 1.Lý do lựa chọn vấn đề can thiệp Tại sao tôi lại chọn đề tài này? Đó là lý do xuất phát từ những trăn trở của bản thân, từ sự hứng thú đam mê cũng như tính cấp thiết và ứng dụng cao của đề tài. Từ khi là học sinh tôi tự nguyện lựa chọn ngành học CTXH, đến khi trở thành sinh viên thì được học đối tượng của CTXH chính là những người yếu thế trong xã hội( trẻ em mồ côi, trẻ nhiễm HIV, trẻ em lang thang, người già cô đơn, người già bị bạo hành, phụ nữ bị bạo hành, người đồng tính nam, đồng tính nữ, những người bị thất nghiệp.) tóm lại là có đủ tất cả già, trẻ, gái, trai miễn sao có vấn đề cần đến CTXH, bởi vậy mà nhóm đối tượng này đã được nghiên cứu rất nhiều trên những chiều cạnh khác nhau. Nhưng điều thật đáng buồn là có rất ít những nghiên cứu về những người bị mắc bệnh TTPL thuộc đối tượng làm việc của CTXH, phải chăng đây là đối tượng nghiên cứu còn tương đối mới ở nước ta? Tôi tưởng rằng những câu hỏi mình đặt ra vì những ánh mắt ấy sẽ lãng quên trong tôi giữa dòng đời mưu sinh cơm, áo, gạo, tiền. Nhưng thật may mắn cho tôi khi con đường học vấn còn được bước tiếp và trở thành học viên cao học, được học sâu rộng hơn bậc đại học rất nhiều, trong đó phải kể đến môn học “ CTXH trong chăm sóc sức khỏe tâm thần” do thầy PGS.TS Nguyễn Hồi Loan trực tiếp giảng dạy, qua đó đã đánh thức niềm trăn trở bấy lâu trong tôi về đối tượng bệnh nhân là người mắc bệnh tâm thần, qua những bài giảng của thầy là hành trang ban đầu cho tôi dấn thân vào đam mê nghiên cứu về đối tượng này mà khi nêu tên đề tài thôi khiến bạn bè trong lớp đều có chung nhận xét “sao chọn đề tài khó quá vậy?” Mặt khác, khi chọn đề tài nghiên cứu theo hướng thực hành bản thân tôi đã rất mong muốn ứng dụng những lý thuyết được học trên lớp vào thực tiễn để nhằm minh chứng cho tính ứng dụng cao, tính đặc thù của ngành học được công nhận là một nghề chuyên nghiệp này.
Bên cạnh đó tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ từ phía ban lãnh đạo bệnh viện, đội ngũ y, bác sĩ, điều dưỡng viên cũng như đông đảo bạn bè, đồng nghiệp, gia đình quan tâm, động viên khích lệ. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như chúng ta đều đã biết, bệnh tâm thần nói chung và TTPL nói riêng nó đã để lại những hệ quả vô cùng to lớn cho xã hôị và chính bản thân, gia đình người bệnh. Theo số liệu của WHO thì số người mắc bệnhTTPL trên thế giới là 1,3 đến 1,5% dân số và ở Việt Nam là 1% dân số [15, tr27]. Đây là những con số đáng buồn, một mảng tối trong bức tranh “sức khỏe” của xã hội.
Tại tỉnh Bắc Giang người mắc bệnh TTPL được tập trung ở 2 nơi, thứ nhất là tại trung tâm bảo trợ xã hội của tỉnh, thứ 2 tại bệnh viện tâm thần. Tuy nhiên ở trung tâm bảo trợ xã hội thì chỉ là hoạt động nuôi nhốt, các hoạt động can thiệp y tế còn vô cùng nghèo bởi vậy mà hoàn toàn không hề có chương trình phục hồi chức năng. Đây là một lỗ hổng trong quá trình chăm sóc, trợ giúp bệnh nhân thuộc sự quản lý của BLĐTB&XH. Còn ở bệnh viện tâm thần tỉnh trong mô hình PHCN thì các hoạt động diễn ra được “mặc định” theo sự hưỡng dẫn của đội ngũ nhân viên y tế phụ trách, điều này tức là thiếu sự tiếp cận họ dưới khía cạnh tâm lý, xã hội, không đi sâu vào việc tìm hiểu những nhu cầu, mong muốn, tâm tư tình cảm của họ…do vậy mà hiệu quả trong quá trình phục hồi vẫn chưa cao.
Vấn đề đặt ra ở đây là làm thế nào để mang lại hiệu quả cao nhất bằng việc tìm hiểu và xác định đúng các chức năng cần được phục hồi và các biện pháp can thiệp trong mô hình PHCN cho bệnh nhân TTPL và phải có tính ứng dụng cao. Với cách tiếp cận vấn đề bằng phương pháp CTXH nhóm trên cơ sở đam mê của nhà nghiên cứu chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả trong việc PHCN cho bệnh nhân tại mô hình. Vì những lý do trên mà tôi đã chọn đề tài“ CTXH nhóm với bệnh nhân tâm thần phân liệt nhằm phục hồi chức năng tự phục vụ”(Can thiệp tại mô hình phục hồi chức năng bệnh viện tâm thần tỉnh Bắc Giang). Tổng quan những nghiên cứu liên quan đến vấn đề can thiệp Sức khỏe tâm thần nói chung và TTPL nói riêng đã được nghiên cứu từ rất lâu trong lịch sử phát triển của nhân loại.
Bởi vậy mà đã có rất nhiều những công trình nghiên cứu về căn bệnh này, nhưng chủ yếu là từ góc nhìn y học, nhưng đó lại là nền tảng hiểu biết về bệnh mang tính quyết định cho việc ứng dụng CTXH với 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đối tượng là bệnh nhân TTPL. Sau đây là những nghiên cứu và can thiệp liên quan đến vấn đề. Trên thế giới: Bệnh TTPL đã có từ rất lâu nhưng đến mãi đến thế kỷ XVIII mới được miêu tả trong y văn. Sự hiểu biết về TTPL bắt đầu bằng quan niệm của Griesinger, ông gọi đó là sự điên loạn tiên phát.
Morel vào năm 1857 mô tả một loại bệnh tâm thần ở người trẻ tuổi dẫn đến mất trí. Hecker vào năm 1871 mô tả thể thanh xuân thường xuất hiện ở người trẻ tuổi với những triệu chứng dữ dội và bệnh nhân nhanh chóng đi đến trạng thái sa sút về trí tuệ, tan rã nhân cách. Năm 1874 Khlboumk mô tả thể căng trương lực với một hội chứng chủ yếu là rối loạn tâm lý. Magnan V vào năm 1983 mô tả bệnh hoang tưởng mãn tính, trong đó một số bệnh nhân kết thúc bằng mất trí vô cảm.
Korsakov vào năm 1891 mô tả một bệnh tâm thần tiến triển cấp tính như là một bệnh độc lập, về mặt lâm sàng có nhiều nét phù hợp với với bệnh TTPL tiến triển cấp tính. Năm 1898 Kraepelin E thống nhất tất cả các bệnh độc lập được các tác giả mô tả ở trên thành một bệnh riêng biệt được gọi là bệnh mất trí sớm, bệnh phát sinh ở tuổi trẻ và dẫn đế sa sút.E vào năm 1911, khi phân tích diễn biến lâm sàng của bệnh thấy đặc điểm nổi lên là tính chia cắt, mất thống nhất trong các hoạt động tâm thần và gọi là Schizophrenia – TTPL và thuật ngữ này đã nhanh chóng được các tác giả ở nhiều nước trên thế giới chấp nhận, đến đây căn bệnh đã được gọi tên một cách chính thức [ 7, tr17] Quan niệm hiện tại về TTPL rất mới, bệnh này dần dần được tách ra khỏi các bệnh tâm thần trong thế kỷ trước, nó vẫn còn đang được bàn cãi bởi rất nhiều các tác giả. Từ 1857, một tác giả người Pháp là Morel đã nêu ra với cụm từ “sa sút sớm” để chỉ các thanh niên có hư hại trí tuệ tiến triển nhanh. Nhưng chính ở Đức mới thật sự có quan niệm hiện đại về TTPL.
Như Kahlbaum năm 1863 đã viết về bệnh mà học trò của ông là Hecker đã góp nó vào năm 1871 là “ bệnh thanh xuân” cũng như sa sút sớm của Morel, bệnh thanh xuân đến sau tuổi dậy thì và biểu hiện bằng sự phát triển trí tuệ dẫn đến sa sút. Năm 1874 Kahlbaum luôn mô tả căng trương lực 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong khi đó các rối loạn vận động là hàng đầu nhưng được phối hợp thêm với các rối loạn khí sắc và hoang tưởng [7, tr18] Kraepeline trong nghiên cứu chủ yếu của mình ông cho rằng tâm thần học hiện đại là sự thừa kế trực tiếp sẽ hợp nhất các mô tả khác nhau và trong lần xuất bản thứ 6 các tác phẩm của ông năm 1899 đã gộp lại dưới danh từ “sa sút sớm”. Nó đã thừa nhận 2 tiêu chuẩn chính: Triệu chứng học được đánh dấu bởi sự tan rã các chức năng trí tuệ, các rối loạn cảm xúc, hành vi ngôn ngữ, tư duy và tiến triển nặng dần đến sự sa sút sau cùng [7, tr18] Eugen Bleuler (1857-1939) vào năm 1911 đề nghị thay từ “sa sút sớm” bằng danh từ TTPL một từ bắt nguồn theo danh từ của Hy Lạp “Schlzein” tách ra hoặc chia ra. Ông muốn đặt một dấu cộng thêm cho sự quan trọng của sự chia cắt các chức năng tâm thần cũng như sự tiến triển của sa sút.
Ông cũng nhấn mạnh đến điều mà TTPL không được tạo nên bởi một bản chất hoàn toàn dứt khoát mà nó là một tổng hợp các rối loạn tâm thần “ Tôi muốn đặt tên sự sa sút sớm là TTPL bởi vì, như tôi muốn chứng minh sự chia cắt các chức năng tâm thần nhiều loại là một trong những tính chất rất quan trọng của nó. Để cho thuận lợi tôi dùng danh từ ở số ít mặc dù một nhóm gần như rất nhiều bệnh”[3, tr21]. Ở Pháp một lập luận tương tự cũng được thực hiện tiếp theo đó là Chasline, ông là người đặt sự thiếu hòa hợp vào nguồn gốc cá biểu hiện lâm sang của TTPL, chính sự thiếu hòa hợp này mà Bleuler trước kia mô tả là sự phân ly. Chaslin làm rõ ràng sự thiếu hòa hợp này qua những cử chỉ của bệnh nhân nhất là về phương diện hành vi [10, tr29].
Các trường phái nói tiếng Anh nhất là Hoa Kỳ đã cho ho ra những công trình hiện đại nhất liên quan đến lâm sàng của TTPL kể từ những năm 1950. Quan niệm về TTPL ở đây đã được mở rộng bằng tất cả những nghiên cứu về tiến triển, về nguyên nhân hoặc tâm thần bệnh lý; tất cả những trường hợp này đều theo sát các công trình nghiên cứu ở Châu Âu [ 16, tr9]. Thật đáng buồn là trong một thời gian dài việc tổ chức chữa bệnh cho họchưa được đặt ra 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thời trung cổ phần lớn những bệnh nhân TTPL được đưa vào các tu viện và các nhà cứu tế, người ta nghĩ ra cách trói họ vào ghế để bệnh nhân không còn kích động được nữa. Đến cuối thế kỷ XVIII, thái độ đối bệnh nhân TTPL đã được cải thiện, sự xuất hiện các cơ sở điều trị chuyên khoa cho các bệnh nhân tâm thần là bước tiến bộ rất đáng kể cho sự tiến bộ của ngành tâm thần học.
Vào năm 1793 nhà tâm thần học người Pháp là Pinel P đã đề xuất cải tạo những nhà cứu tế bệnh nhânthành những bệnh viện tâm thần [24, tr36].