Chương 1 Lý luận chung về tổ chức công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong hoạt động sản xuất kinh doanh.1 Cơ sở lý luận về tiền lương và các khoản trích theo lương 1.1 Khái niệm tiền lương. Tiền lương là biểu hiện bằng tiền của chi phí nhân công mà doanh nghiệp trả cho người lao động theo số lượng, chất lượng lao động mà họ đã hao phí trong quá trình tạo ra của cải vật chất cho xã hội đủ để họ tái sản xuất sức lao động và bồi dưỡng sức lao động. Tiền công là giá cả hàng hoá sức lao động mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thoả thuận giữa hai bên về số lượng và khối lượng công việc. Thu nhập là toàn bộ các khoản thu của người lao động trong một khoảng thời gian nhất định bao gồm tiền lương và các khoản phụ cấp, thưởng, … 1.2 Bản chất của tiền lương: Ba yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất kinh doanh mà bất kì một doanh nghiệp nào cũng cần phải có là lao động, tư liệu lao động và đối tượng lao động.
Trong đó lao động là yếu tố chính, có tính chất quyết định tới hoạt động sản xuất kinh doanh của bất kì doanh nghiệp nào. Lao động không có giá trị riêng biệt mà lao động là hoạt động tạo ra giá trị của cải vật chất. Trong cơ chế thị trường và hoạt động của thị trường thì lao động không phải là yếu tố có thể trao đổi được mà sức lao động mới là cái mà người ta mang ra mua bán. Vì vậy khi sức lao động trở thành hàng hóa thì giá trị của nó được đo bằng giá trị lao động kết tinh trong sản phẩm sản xuất ra.
Người lao động bán sức lao động và lấy lại giá trị sức lao động mà mình bỏ ra dưới LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Trêng §¹i Häc C«ng NghiÖp Hµ Néi Khoa Kinh TÕ hình thức tiền lương. Tiền lương nhiều hay ít phụ thuộc vào giá trị sức lao động mà người lao động bỏ ra. Vì vậy ta có thể kết luận rằng: bản chất của tiền lương chính là giá cả sức lao động. Hàng hóa mua bán trên thị trường chịu sự chi phối của các qui luật kinh tế trên thị trường.
Sức lao động cũng là hàng hoá nên tiền lương cũng chịu sự chi phối của các quy luật đó.Cũng vì bản chất của tiền lương cũng là giá cả sức lao động nên người mua muốn rẻ, người bán muốn đắt. Mà người mua lại là tư sản, họ nắm giữ tư liệu lao động nên họ có thể chen ép người lao động bán sức lao động với mức rẻ mạt. Còn người lao động lại chỉ có tài sản duy nhất là sức lao động nên để bảo vệ quền lợi chính đáng cho người lao động, Nhà nước có đưa ra mức tiền lương tối thiểu và các khoản thu nhập chính đáng mà người lao động phải được hưởng. Tuy nhiên trên thực tế thì quy định của Nhà nước về tiền lương được áp dụng một cách chính xác thì hầu như chỉ ở các khu vực hành chính sự nghiệp còn ở các khu vực khác tiền lương chịu sự chi phối của thị trường.3 Chức năng của tiền lương.
* Chức năng tái sản xuất sức lao động. Theo Mack “sức lao động là toàn bộ thể lực, trí tuệ tạo nên cho con người khả năng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội”. Bản chất của tái sản xuất sức lao động là duy trì và phát triển sức lao động, nghĩa là đảm bảo cho người lao động có được lượng tiền lương nhất định để họ phục vụ cho hoạt động sinh hoạt như: - Duy trì và phát triển sức lao động của chính bản thân người lao động. - Sản xuất ra sức lao động mới.
- Tích luỹ kinh nghiệm, nâng cao trình độ để hoàn thành kỹ năng lao động, tức là phải nâng cao chất lượng lao động. - Với chức năng này tiền lương chỉ phát huy tác dụng khi được hạch toán theo đúng nguyên tắc “trao đổi ngang giá giữa hoạt động và kết quả lao động”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Trêng §¹i Häc C«ng NghiÖp Hµ Néi Khoa Kinh TÕ * Chức năng làm đòn bẩy kinh tế. - Đây là một chức năng có tính tích cực của tiền lương.
Vì thực tế cho thấy rằng: khi được trả lương xứng đáng, người lao động sẽ làm việc tích cực, gắn chặt trách nhiệm của bản thân vào lợi ích của tập thể, họ không ngừng phấn đấu để hoàn thiện mình hơn. - ở một mức độ nhất định, tiền lương là một bằng chứng thể hiện giá trị, địa vị và uy tín của người lao động trong gia đình, ở một doanh nghiệp và ngoài xã hội. Thể hiện sự đánh giá đúng năng lực và công lao của họ đối với sự phát triển của doanh nghiệp. Do đó tiền lương sẽ trở thành công cụ khuyến khích vật chất là động lực thúc đẩy phát triển.
- Muốn thể hiện tốt chức năng này, tiền lương phải được trả theo lao động, nghĩa là người nào “làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít”. Lấy kết quả và hiệu quả công việc làm cơ sở cho việc tính toán tiền lương một cách hợp lý. Có như vậy tiền lương mới thực sự phát huy được chức năng làm đòn bẩy kinh tế. * Chức năng là công cụ quản lý Nhà nước.
- Hoạt động sản xuất kinh doanh, người chủ sử dụng lao động thường đứng trước hai nghịch lý đó là: + Tìm mọi biệt pháp để giảm chi phí sản xuất kinh doanh. Trong đó có tiền lương phải trả cho người lao động. + Hai là phải đảm bảo chính sách của Nhà nước về quyền lợi tối thiểu của người lao động. - Nhà nước dựa vào chức năng trên của chế độ tiền lương, kết hợp với tình hình kinh tế xã hội.
Cụ thể là xây dựng một cơ chế tiền lương phù hợp và ban hành nó như một văn bản pháp luật buộc người sử dụng lao động phải tuân theo. * Chức năng điều tiết lao động LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Trêng §¹i Häc C«ng NghiÖp Hµ Néi Khoa Kinh TÕ Trong quá trình thực hiện kế hoạch phát triển, cân đối giữa các ngành, các vùng và trên toàn quốc. Nhà nước thường thông qua hệ thống chế độ chính sách về tiền lương như hệ thống thang lương, bảng lương, các chế độ phụ cấp cho từng ngành, từng khu vực để làm công cụ điều tiết lao động. Nhờ vậy tiền lương đã góp phần tạo ra một cơ cấu lao động hợp lý, tạo điều kiện cho sự phát triển của đất nước.
* Chức năng là thước đo hao phí lao động xã hội. Khi tiền lương được trả cho người lao động ngang với giá trị sức lao động mà họ bỏ ra trong quá trình thực hiện công việc qua đó mà xã hội có thể tính chính xác hao phí lao động của toàn cộng đồng, thông qua toàn bộ quỹ lương của toàn bộ người lao động. Điều này rất có ý nghĩa trong công tác thống kê, giúp Nhà nước hoạch định các chính sách và vạch ra được chiến lược lâu dài. Qua 5 chức năng của tiền lương cho thấy tiền lương đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sản xuất kinh doanh và phát triển, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người lao động, tăng năng suất lao động, tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh cho doanh nghiệp.4 Vai trò của tiền lương trong nền kinh tế.
Tiền lương là một bộ phận cấu thành nên giá trị sản phẩm do lao động tạo ra, nó là số tiền mà người lao động được hưởng để có thể đảm bảo cuộc sống và tích lũy cho tương lai. Trong trường hợp người lao động tạm thời hay vĩnh viễn mất sức lao động như bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hưu trí, mất sức hay tử tuất…sẽ được hưởng khoản trợ cấp nhằm giảm bớt khó khăn trong cuộc sống, đó là khoản trợ cấp BHXH. Khoản chi chợ cấp BHXH cho người lao động khi bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hưu trí và tử tuất được tính trên cơ sở số lượng, chất lượng lao động và thời gian mà người lao động đã cống hiến cho xã hội trước đó. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Trêng §¹i Häc C«ng NghiÖp Hµ Néi Khoa Kinh TÕ Nhằm xã hội hóa việc khám chữa bệnh, người lao động còn được hưởng chếđộ khám chữa bệnh không mất tiền bao gồm các khoản chi về viện phí thuốc men khi bị ốm đau với điều kiện người lao động phải có thẻ BHYT.
Ngoài ra để phục vụ cho hoạt động công đoàn được thành lập theo luật công đoàn, doanh nghiệp phải trích lập qũy kinh phí công doàn. Qũy kinh phí công đoàn được hình thành bằng cách trích theo tỷ lệ quy định trên tiền lương phải trả và dược tính vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ. Tăng cường quản lý lao động, cải tiến và hoàn thiện việc phân bổ và sử dụng có hiệu quả lực lượng lao động, cải tiến và hoàn thiện chế độ tiền lương, chế độ sử dụng qũy BHXH, BHYT, KPCĐ được xem là một phương tiện hữu hiệu để kích thích người lao động gắn bó với hoạt động sản xuất kinh doanh, rèn luyện tay nghề, nâng cao năng suât lao động. Trên cơ sở các chính sách , chế độ về lao động, tiền lương, BHXH, BHYT, KPCĐ nhà nước đã ban hành, các doanh nghiệp tùy thuộc vào đặc điểm ngành mình phải tổ chức tốt lao động nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh đồng thời tính toán, thanh toán đầy đủ kịp thời các khoản tiền lương, tiền thưởng, BHXH, BHYT đúng chính sách, chế độ.
Sử dụng tốt KPCĐ nhằm khuyến khích người lao động thực hiện tốt nhiệm vụ, góp phần thực hiện tốt kế hoạch sản xuất kinh doanh của đơn vị. Từ đó tiền lương giúp cải thiện đời sống nhân dân, tiền lương giúp phân phối lại thu nhập trong xã hội, giảm bớt sự đói nghèo, là động lực thúc đẩy nền kinh tế, xã hội phát triển, là biểu hiện của pháp luật đối với doanh nghiệp trong việc sử dụng lao động, bảo vệ quyền lợi cho người lao động.5 ý nghĩa của việc hạch toán tiền lương và các khoản trích theo lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp, tiền lương là một phần chi phí cấu thành nên chi phí sản xuất kinh doanh vì vậy việc hạch toán tiền lương và các khoản trích theo lương sẽ giúp doanh nghiệp tính toán chính xác, quản lý chặt chẽ chi phí cấu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.